(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Apuleii Opera omnia: ex editione Oudendorpiana : cum notis et interpretatione in usum Delphini ..."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 




\ 






•s.. «i^ 



A P U L E I I 



OPERA OMNIA 



EX EDITrONE OUDENDORPIANA 



CUM NOnS £T INTERPRETAnONE 



IN USUM DELPHINI 



VARIIS LECTIONIBUS 



NOTIS VARIORUM 



RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 



• • ^ .* ♦ • • .' 






* * 



INDICIBUS LOOUTl/^fS-StMIS 

ACCUItATE 'idctflfsitA." ' 



VOLUMEN SECUNDUM. 



■y 



LONDINI : 

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPYi A. M. 

1825. . 



/ 







/^/zf^ 



• ••• : : •• 

• • • • * • • 

• •• • •«• • 






• • • 

• • • 



• •• • 
•• •• 

• • 



•••• 
• • • 



•_• 



• ••• ••• •• 



• •»•• • ••••••• 

• ••• •• -•• •• 
•• ••• • • »• •• • • 



• •• •• •••••••< 



APULEII MADAUIIENSIS 



METAMORPHQSEON 






LIBER T3£, 



• r» *• *• •- 

-< iJ • </ O 1« 



d •» • ^ • _ 

<* •< 



• 






APULEII MADAUREiNSrS 

METAMORPHOSEON 



LIBER IX. 



Sic ille nequissimus carnifex contra me manus impias 
obarmabat.' At ego, praecipitante consilium* periculi tanti 
prsBsentia^ nec expectata diutina cogitatione^ lanienam' 
imminentem fuga vitare statui ; protinusqae yinculo, quo 
fueram deligatus, abrupto/ cursu me proripio totis pedi* 
bus, ad tutelam salubceoi ^ .QrQbfis calcibus Telitatus : illi- 
coque m€|;^i£](6{Q fVaiillBCUtsa: n^^ porticu, triclinio, 

in quo dominoa^iqmj.sai^sincales epulas cum sacerdoti- 
bus Deas coenijbb])Ai*I}pc^nqtanter^ immitto. Nec pauca 






Sie iUe seelettia^^iftfrior i^fruMit ttrfaria» numu» advemu me» Verum ego 
deerevi absque mora longa del&eradoms liecHnare fugiendo camificinam miAt tm- 
pemdeniem^ quia inetaMtia tanti diaeriminia cogebat fnc e vestigio aumere eondlium, 
Et rupto statim loro, quo aUigatua JueraMy au/ugio toto pedum eonatu, eaiees fre- 
quenter Jaetane ad dejfensionem mea salutis : decursaque eelerrime proxima porticUf 
statim irrumpo absque cunctatione in ceenacuium, in quo dominus domus cum Dete 
saeerdotibus epuUdnUur camibus victimarumf quas immolaverat ; et irruendo frango 



^^^^^»'*^»^^^ 



1 D'Orv. tharmat* Qnd. — 2 Lib. Vet. constZio. Colv. Item Oxon. et 
Ouelf. ambo, CQnMo, D'Orv. tanti per. Oiid. — 3 Pith. lanienem* Id. — 4 Nihil 
ambigo, qtiin in Ms. fiierit arupto, Ibidem illi Bcribebant afuisse: quod 
membranei codices passim retinent : etsi freqiienter ea interpolent librarii, 
et pro iis nobin snpponant abrupto, alffuisse: qua de re nos alias. Steweeh, Ful. 
obrupto, nt apud Horat. in antiquis libb. ^Obriimpens caro vinciila Pirithoo.' 
Wower, Arrupto, Ms. obrupto. Quod probat Fiilvius, et testatnr apnd Ho* 
ratium timiliter legi iii Mh. 'Obrumpere caro Vincnla Pirithoo.' Seiopp, in 
Spnb, Abrupto. Fnlvii liber, obrupto, Vnlgo, arrupto, Elmenh. — 5 Fnx. f. 
salutis, Roaldos. B. M. ad t, sdlutis, Puteanus. Salulis, Vulgo, salubrem, 
£Imenh.~6 Ita Mss. et Edd. conatanter; nisi qnod Floridus vulgaverit 
pTMui: quod unde hanserit nescio. Oud, — 7 Pith. «pdthim. Gnelf. pr. asdius^ 
Onelf. sec. csdius aaerificales, Id.— 8 Ineontanter, Pal. D Orv. Guelf. incun- 



MKTAMORPHOSUON Llfi. IX. 561 

rerum apparatus [177] cibarii^ mensas etiam^ e tid genns, 
impeta? meo coUido atque distarbo. Qaa reram deformi 
strage paterfamilias commotas, ut importanam atqae las* 
civam/ me caidam famalo cariose traditam, certo aliquo 
loco ^ claasam jassit cohiberi : ne rarsam conviviam pla^- 
cidam ^ simili petalantia ^ dissiparem. Hoc astatulo ^ com- 
mento scitale manitas^ et mediis lanii ^ manibas ereptas» 
custodela salotaris 7 milii gaudebam carceris. Sed nimirum 
nihil fortana renuente licet homini^ nato' dexterum^ pro- 
venire : nec consilio prudenti, vel remedio sagaci/ divinae 
Frovidentia; fatalis dispositio sabverti vel reformari po- 
test. Mihi deiiique id ipsum^ commentum^ quod momen- 



atque gabverio muUa ex fereuUs, ipsaaque adeo mensas et dlia kiOumodL Qua 
fceda rerum eubvenione percihupaterfamiUag tradidit me servo cuidam, etpracepit^ 
ut me diligenter includeret in certo quodam locOj veluti molestum et petulantem^ 
atque ibi me coercerety ne iterum disturbarem tranquiUas epulas tali procacitate» 
Jbi, cdUide defensus meo solerti condUo, et extractus ex mediis manibus carmficiSf 
latabar quod custodirer iUo salutari carcere, Verum, certe nihUfausti mortidibus 
potest contingere conlra Fortuna voluntatem : neque ordo immutabiUs Providentia 
Divinapotest mutari aut inflecti consiiio solerti, vel medela caUida, Denique Ulud 



tanter, Id. — 9 Mensas etiam impetu* Vulgo, mensait et idgenuSffye, Colviusk 
Bert. Flor. et Rom. m, e, et td genus, Elmenh. — 1 Pitb. laecivium, Oud.— 2 
Pith. Edd. ante Colvinm, loco c, aUquo. A Regio, Fnx. abest t^ hco, a 
Florent. et Pith. rhjussit, Id. — 3 Lips. Oxon. Palat. Guelf. sec. c, ]d€udtum, 
frequentissiraa variatione. Id, — 4 D*Orv. petulentia, Id. — 5 Hic attuio, Fnx. 
Hoc auatulo, Ald. vero astuloy ex quo ego facio astutulOf qaomodo infra p. 
757. Roaid» Hic astulo, Ms. Hoc astulo, Legam, Hoc astutulo commento, 
Tel astuto, CoWius. Hoc astulo c, Flor. et Bert. Hoc astulo c, Colvius, 
Hoc astutuio e, Elmenb. Corrigebam, Hoccatulo, 'Catadicta' acuta dicta 
apnd Varron. vi. de Ling. Lat. Sed placet Colvii conjectura. Mox hoc lib. 
'Malier callida et ad hnjusmodi flagitia perastutola.' Brant^-^G ScriptnS) 
laniismanibus, Colv. Abest «i a Fnx. et £d. Bas. Oud, — 7 Aldns, salutari, 
£lmenh. Item Jnnt. pr. et Colin. Oud, — 8 Prave D*Orvill. hominum, Adi 
ad 1. !• p. 11. ' Resistere vir natas mulieri non potneris.' Id, — 9 D'Orv. 
dextrum, Id. — 1 Cons, prudentis, vel rem, sagads, Vulg. consUio prudenti vet 
rem. sagaci, Colvins. C. prudenti v, r, sagaci, Sic M». omnes. Vulgo, c, 
prudentis v, r, sagacis, Utraque lectio tolerari potest. Vide me ad Minu- 
tlnm fol. 19« ElmenJh Multo elegantius est prndenti et sagaei; quod male 
immntavit Colvius, invitis etiam Mss. meis, Pitb. Ouelf. pr. D'Orv. Oxon. 
Par. sequentibus tamen eum Volc. Merc. Wow. et Pricso. Ottdk>~2 Edd. 

NOTiE 

* Hamini nato] Stc in Apologia mam suam ? ^ l^odem sehsu Catulliis 
Noster : ' An tn ignoras nihil esse dixit : ' Uaicaique dedit vitium natu- 
aspectabilius bomini nato, qnam fok'- ra creato.* 

Delph, et Var, Cla$, Apul, 2 N 



562 APULCii 

tariam' salateifi reperisse videbatar, pericalam grande, 
immo exitiura praesens^ eonflavit aliud. Nam quidam sub* 
ito paer, mobiU^ ae trepida facie^ percitus> ut^ familiares 
iiiter^ se susurrabant, irrumpit^ triclinium, suoque annun* 
tiat domino, de proximo angiportu caaem rabidam 9 panlo 
ante per posticam' impetu* miro sese direxisse: ardenti- 
que prorsus furore venaticos canes invaaisse, ac dehinc 
I»oximum petisse^ stabulum, atque ibi pleraque jumenta 
iacurrisse pari saevitia ; nec postremum saltem ipsis ^ bo' 
minibus pepercisse. Nam Myrtilum^ mulionem,'' et He- 
pbaestionem coquum,^ et Hypataviam^'' cubiculariumy et 

ipsum conBilium, quo videbar incolumitatem invenisterepeniinamf creavit mihi aliud 
ingens pericuhm, vel potiu8 mortem ipsam, Quidam enim aervtdut {ut postea 
mNltrt domestieoa inter se demiasa voee warantee) tnimttit^ «e m ceBfnaetdmm, per* 
terAoltw, vuUu inUaHli ac trepidantij r^erlque suo heroeanemfurioaam ex prosimo 
vico pauh ante accurrisee mira celeriiate per posteriorem jafwam, aique irruiase in 
eanes venatieos fervida prorsus rabie : deinde rero ivisse in proximmn stidfulmmy 
ibique invasisse maximam jumentorum partem aimUifm^ore ; nee denique abstinuiase 
saltem ab ipsis hominibus, MyrtUum enim muUimem, et Hepkastiomem eoquumt 



^^^•^*^^^^^*^ 



ante Beroald. ad t. In Palat. Guelf. sec. baiid invenias rh id^ Idem. — 3 Mss. 
momentmieam, Colvins. Bert. momentaneam, Elnienh. Adde D'Orvi]l. et 
Inc. Sed alternm amat Anctor. Vide I. ii. p. 40. v. p. 96. x. p. 229. Sic 
sapra earfraruM abiit in ex<rafiei{< 1. viii. p. 168. Dein peperisse malebat vir 
doctus. Oiid. — 4 £dd. ante Colv. pras, exit, cam Pith. Fux. Guelf. pr« Id. — 
5 Idem, nobili. Colvins. Ms. nobili. Forte nubila, Brant. — 6 Ms. Incert. 
ti6t. Oud.— 7 Reg. Flor. D'Orv. inira, Pith. susurrabunt. Id. — 8 Oicou. 
Guelf. pr. D'Orv. Edd. Vic. Jnntinae, Ald. irrupit ; nec male, licet seqnatnr 
praesens. De qno alibi saepius. Id. — ^9 Fux. can. rabidum. Sed vide qitue 
scripsi infra. Roald, In Reg. et Oxon. est r<i6tdttjn. Vide ad 1. vni. p. 154. 
164. Oud. — 1 Oxon. Fux. Guelf. pr. posUcum. Id. — 2 Bert. tmiiefiioso miro, 
inire. Elmenh. Immo in Bert. est impetu suo m, D'Orv. sese imp, miro, Ond. 
— 3 PetOsse. D'Orv. Fnx. Gneif. pr. Edd. Vic. Ber. Juntinae, Aldi petisse. 
Bene. Id. — 4 Abest t^ ipsis a Palat. Id. — 5 MitiUum. Haec scriptora in 
membranis ; cusa ubiqoe, MyrHxum. Qntd si MyrtUum ? Notum de Myrtiio, 
(Enomai aoriga. Etiam hoc nomine scriptor vetns apud Amob. llb. iii. 
Colv, Myccilum. Aldns MiiyHum. Rom. Mytilum. Palat. MyriiUum, Col- 
vins et Fior. MyrtUum. Bene. Vide Lactantinm ad Statli Thebaid. p. iftO. 
134. 209. Elmenk. B. M. Mirtellum. Sic pro Hypaiavum B. M. Hispasinm. 
Vide Colvinm, ' cnjns conjectnra confirmatnr ntroqne textn mannscrtpti. 
Putean. — 6 Ms. Hyspasium, Colvius. Hypatium, Fior. Hypatarium, Aiii, 

NOTiE 

^ MyriUummulionem'] Myrtilus no- qui mercedis loco perfidnm Myrti- 

men est aurigae (Enomai ; cujns fran- lum in mare projecit, Myrtonm post- 

de (Enomaus, dissoluto currn, ex- ea dictnni, ab iliins nomine. Hnic 

cnssns in curnli certamine, cervicem cognominem facit mulionem bune 

sibi fregit, fuitque a Pelope victus : Apuleius. 



MBTAMORPHOSSON LIB. IX. 563 

ApoUonium medicum^ immo vero et plures alios ex7 fami- 
lia, abigere tentantes, variis morsibus quemque lacerasse : 
certe venenatis morsibus contacta^ nonnulla jumenta effe* 
rari jam simili rabie.^ Quee res omnium statim percussit * 
animos: ratique, me etiam^ eadem peste infectum^ fero- 
cire, arreptis cujuscemodi "^ telis, mutuoque ut exitium [178] 
commuDe protelarent ^ * cohortati^ ipsi potias eodem vesa- 
xtita ^ morbp laborantes, persequuntur. Nec dubio me lan* 
ceis illis vel ^ venabulis; immo vero et bipennibus, quse 



tt Hppatium cubieulafum, et Af^oUonium medicum^ affve eiiam plures aUoe 
famHiares, dum conantur eam fugare, fuisse demersos ab ipsa singuhs m- 
riis morsibw: aliqua sane jumentaf qua lacerata fuerant morsibus virosis, 
jam corripi simili furore. Qua res perculit cunctorum menteSy et ipsi, putan- 
tes me cotreptum eodem morbo^ sumiis armis omnis generis insequuntur me^ 
hortantes se invicem ad propulsandam communem pestem ; at ipsi, potius quam 
ego, correpli erant eodem morbo furoris. Atgue haud dtdfie me discerpsiS' 
sent in frusta illis hastis et spiculist iUque etiam securibus, qua arma serti 



JJypatamum, Colvii liber, Hispasium, Elmenh. — 7 Oxon. Guelf. pr. de» Vid« 
ad I. VIII. p. 152. Oud, — 8 Idem, contrectata, Oolvius. Pal. et Flor. coh" 
iracta n,j, effera simile rabie, Colvii liber, contrectata n, j, e, Bert. contacta 
n, j. efferata simiU r. Elmenh. — 9 Vnlgo est, efferata sim, r, Colvius. Effe- 
rarijam, nt bene rescripsit cnm seqq. Colvius, habent qnoque Flor. Fux. et 
P*OrviLl. et alii ; unde per contractionem vulgaris ante lectio efferatas fuit 
nata. Oi£d.-~l Cod,lnc.,perculit, Id. — 2 fftam.Pith.tn.Id. — 3 Par.Onelf. 
pr. infestum, Oxon. inf, ferociter, Id. — 4 Hujuscemodi, Fux. bene, c%^usque' 
modi, Nam nulla antea telorum mentio fit. Sic pag. 214. * Omnes nefarium 
execrati snmtis cnjnsquemodi telis.' £o modo bis peccatum infra, p. 879. 
in illis verbis * Ut perna hujnsmodi :' et pag. 1081. ' Partim figuris hi\jusce* 
modi animalium.* Legendnm enim ex fide Mss. cujusquemodi, Boaldns. 
Cujtiscemodi, lidem, hujuscemodi, Sic supra 1. ii. * Kaptim cnjuscemodi 
telis inseqnuntur :' et lib. viii. etiam repositnm nobis : ' £t cnjuscemodi 
vocibns inhortantnr.' Bis item infra lib. xi. ubi vnlgo pas&im kn^usmodi. 
Lncret. lib. iii. ' £t cnjusccmodi formarnm vertere in ora.' Cnjuscemodi, 
sen cnjnsquemodi, id est, cnjuscnmqne generis, modi, qualiacnmqne. Colv* 
— 6 Mss. 2,delarent. Colv. — 6 Potius ves. Fux. p, eodem v, Roaldus. • P. 

eodem ves. Pronomen eodem nnsqnam vnlgo. In scripto libro etiam beranU 
pro vesanicB, Colv. — 7 Et, Malim cum PricaBO 'et Appuleiano more vW, 
auctoriUte Mss. Pal. Oxon. Fnx. Pith. Par. D*Orvlll. Venacuti» in Ed. Vi* 

NOT^ 

^ Hephastionem coquum] Nomen co- vium. Ms. Oxon. et Colvins Hyspa- 

qno accommodatnm. "H^paiaros enim «tum. 

OraBdia Vnlcahns est, ignis, fabro- • Exitiumeommuneprotelareni^^Sem- 

ram, et cnlinaB Dens. pe occidendo me, a qno timebant ne 

^ Hyp, [Hypatium'] Sic Pricsns morderentnr, similique corriperentar 

habet,etEImenhorstius. Alii HypatU' rabie. 



S64 APULBII 

facile famuli submiDistrabant,^ membratim compilassent ; 
ni, respecto subiti periculi turbine»' cubiculum in qno nt^ 
domini deYcrtebant protinus irrupissem. Tunc clausis ob-» 
seratisque super me' foribus obsidebant locum; quoad^ 
sine uUo concessionis * ' sua) periculo, pestilentias letalis 
pervicaci rabie ' possessus ac peresus» absunxerer.^ Quo 
facto, tandem libertatem nactus, solitariae fortunae munus 
amplexus^ super constratum^ lectum abjectus, post mul^ 
tum equidem ^ temporis somnum humanum quieyi. Jam-* 
que clara die» moUitie cubiculi refota 7 lassitudine, vegetus 
exsurgo : atque illos, qui meae tutelae pervigiles excubias 
agitaverant/ ausculto de meis sic altercare ^ fortunis : Ad- 

facile guppedUabant ; nMi ego^ eonsiderans repentini diacriminis proceUam^ etatim 
irruiasem in cubiculumf in quod mei domini se recipiebant, Tunc, janua super me 
clausa atque obserata^ cingebant cubiculum ; donec ego consumerer, occupatus 
atque corrosus contumaci furore illius mortifens pestiSf nne ullo congressus sui 
periculo. Quo facto, reperta tandem libertate, utens beneficio solitudinis^ quod 
mihi 8ors offerebaJty meque reclinans in torum^ fvt ibi stratus erat, dormivi humano 
somno, quod quidem jamdudum mihi non evenerat. Discussaque fatigatione moUi 
iecto, surgo alacrisdiejam provecto : et audio eos, qui invigilaverant tota nocte mea 
custodicBy sic inter se disputantes de measorte : Sed putamusne hunc miserum asinum 



^^^^^^*^^^^j> 



cent. et Ms. Pitb. Oud.—9 Fnx. subminiHraverant. Roald. In eodem suh- 
ministraverant, Colvius. Flor. subministraverant, Elmenh. Adde D'Orvill. 
atqne ita expressit Scriverins. Pal. et Oxon. subministraverunt, Dele rh ve, 
Oud. — 9 Yitiose £d. Ber. turbidine, Id. — 1 Super me, I. e. post me. De- 
snnt Ms. D'Orv. Sed consule Pricsnm, et Boxhorn. ad Suet. Ang. c. 48* 
*Super se subsellio secundo collocavit.' Foribus super me Fux. /d.— 2 
liipsius malit, congressionis, Colv. Elmenb. An contagionis? correptionis? 
Wass. — 3 Rom. rabia, Elmenb. — 4 Codex \et, assumerer, Colv. Sic Fux. et 
Gttelf. AdsumPith, sed D'Orvill. obsumerer, Oud. — 5 Constratum, Idem, 
constructum, Colv. Ut semper haec variant. Vide ad Sneton. Ner. c. 48. 
'Super lectum pallio strato instructum.' Oudendorp,^6 Bert. eodem, £U 
menhorfttins. Citra necessitatem Pricaens ad Apol. p. 160. invitis om- 
nibns Mstis, legit, post uUquam muUum eq, t, licet saepius ita loquatnr 
Aactor, ut vidimns quoque lib. i. p. 17. ' Post aliquam multnm temporis.' 
Okd,— 7 Guelf. sec. referota, Id. — 8 Guelf. ambo, agitaverunt, Id.— 9 Aller' 
eari, Fux. aUricare, Roaldns. AUereare, Vnlg. aUercari. Colvins. Rom. et 
Bert. dltercari, £lmenh. AUercari £dd. O. habent ante Colvium, excepta 
Junt. post. Mstis consentiente. Adi ad lib. ii. p. 21. et lib. vi. p. 126. 

4 

NOT^ 

' Coneessionis} Beroaldin expouity di pedibus' unom idemqne signifi* 

ingressionis et introitns. Lipsins, caut, quidni etiam ^concedere' ali- 

congressioQis, quod magis placet ; ut quando idem sonet ac, congredi ? 
enim Mncederepedibus' et 'iogre- 



MBTAMORPHOSEON LIB. IX, 565 

huccine' miserumistum asinum jugifnrorejactaricredimus? 
immo yero jam virus, increscente^^ sasvitiay prorsus ex- 
tinctum. Sic opinionis variaB terminum ' ad explorationem 
conferunt:^ ac de rima quadam^ prospiciunt, sanum me 
atque sobrium otiose consJstere. Jaraque ultro^ foribns 
patefactis^ plenius, an sim jam mansuetus^? periclitantur. 
Sed unus ex his, de coelo scilicet missus ^ mihi sospitator^ 
argumentnm explorandse sanitatis mese tale ^ commonstrat ' 
ceteris: ut aqude recentis completam pelvem^ offerrent 



agitari perpetuarabie? Inmo sane venenum penitut extinctum est furore requies^ 
cenle, Sie sentewtiarum diversitaa eo conspiraiit, ut dicerent faciendum esse peri- 
culum: et aspicientes per fissuram quandam vident me tranquiUe stare sanum atque 
sobrium, Jamque aperta ultrojanua explorant amplius utrumjam essem mitigatus. 
At unus inter illoSy missus nempe de ccelof qui me servaret, indicat reliifuis ht^usmodi 
ralionem observandi an adnua essem ; ut nimirum offerrent tnt/ti ad bibendum va$ 



'Altercant demeanece.' lu Pith. altercaretur. Oud. — 1 Athunecine, Fux. 
Adhuceine, Roaldus. Ms. Adhunccine. Forte Adhuccine» Adhuccine, id est^ 
Adhucne ? ut, Siccine ? Colv, Mss. omnes, Adhuccine, Elmenhorstius. Ms. 
Adhunccine: unde Colvius Adkuccine^ bene. Brant, — 2 Inquiescente, Contra 
▼ulgarii, iiurescente, praeter Auctoris mentem. Colv, Increscente, Expresst 
Mss. lectionem. Alii inquiescente habent.. Ambros. Serm. xxvii. ' Incres- 
cente morbo non medicus, sed praevaricator in culpa est.' Elmenh. — 3 Guelf. 
sec. Pal. ^mm. Ond. — 4 Palat. a m. pr. conferte, a m. sec. confert :uii in 
Guelf. sec. /d. — 5 Quidam, Fux. quadam, Roaldns. Plerique, quadam. Col- 
vius. Quadam, Vulgo, quidam, Elmenh. Istud quidam male irrepserat prii 
mura in £d. Bas. sec. et hinc porro. Sed recte Wower. Pric. et Flor, qua-* 
dam^ edidere. Ottd, — 6 Par. intro, Guelf. pr. in uUro, et pro Jamque in Ms. 
jUps. atqu£, Id. — 7 Plenius an jam mansuefactus. Forte melius sit scribi pla* 
Ttius: quod per rimas primum conspicati, id postea aperta janua de plano 
cognoscnnt. Stewech, Ald. mansuetus, Fux, percunctantur. Qnemadmoduiu 
et infra &rr2 rov percunctaberis habuit Ms. periclitaberis. Eadem pervicacia 
dicam, an pertinacia mntatum supra pag. 41. ' Quibus aliud periclitantium/ 
praefert Ms. Q. a. percunctantium. Roaldus. Scriptus, percontantur. Quod si 
vernm, retinendum etiam supra lib. viii. * Facile percpntaberis, videns quam 
grandem tibi demonstret patientiam :' ubi tamen ex eodem libro emendavi-' 
mus, Facile periclitaberis. Colvios. Mss. mansuetus, Elmenh. — 8 De c. m. Fux, 
de c. sc. m. Roaldus. Ms. de c, 8ciUc£t m, Seiopp. in Symbola. De c. scilicet m. 
A vnlgatis abest rh sdUcet. Vide Notas ad Minut. fol. 36. Elmenh. Nempe 
T^ aciUeet vel s. ut passim in Mss. et Edd. Vett. apnd Nostrum est, addunt 
qaoque Florent. Heg. D'Orv. Pith. Guelf. nterqne, Oxon. £d. Jnnt. post. ac 
recte Scriverius Fioridosqne secuti sunt £lmenhorstium, qui male id deleri 
volebat. Lib. iii. p. 61. * Pessuna scilicet sorte :' ubi vide. 0«d.— 9 Pith, 
talem. Id.— 1 Pal. Guelf. sec. Codd. monstrat, Id.— 2 Oxon, pelvim. £dd. 

NOTiE 

f Incresc, [inquiescente'] Pro, qnies- piscere/ et talia apud bnnc 4crip* 
cente, ut * incognoscere/ Mnconcu- torem. 



566 APULEII 

potui meo. Ac^ si intrepidus^ et more solito snmens^ aqnis 
allubescereniy^ sanum me^ atque omni morbo ^ scirent ex- 
peditum: contra yero^ si visum contactumque ^ laticis vita« 
rem** ac^ perborrescerem, pro comperto noxiam rabiem 
pertinaciter durare. [179] Hoc 7 enim, libris etiam pristinis * 
proditum, observari solere. Isto placito, vas immane con- 
festim aqusB pellucidse de proximo petitas fonte,^ con- 
tantes ^ adhuc, offerunt mihi. At ego sine uUa mora p^o* 
^essus, etiam obvio gradu satis sitienter, pronus, et totum 
caput invergens/ salutares vere equidem illas aquas ^ hau- 
riebam. Jamque et plausus manuum/ et aurium fiexus, 
et ductum capistri, et quidvis aliud periclitantium,^ placide 

plenum aqua reeenter hausta : et, H libena accederem ad aquaa absque timore, btbe' 
remque secundum meam consuetudinem, agnoscerent me esse wnum^ atque liberalum 
ah omni agritudine. Contra vero, sifugerem, ac reformidarem aspectumf et taclum 
Uquoris ilUus, manifestum esse nocuumfurorem adhuc constanter durare» Id quippe 
scriptum esse in antiquis libris, et experieniia comprohari, Probaio hoc consiliOf 
olyiciunt mihi statim, adhuc dubitantes, vas ingens plenum aqua limpidissima hausta 
ex proxvmofonte, Ego vero, cum protinus processissem ipsis obviam cum sat magna 
sitif bibebam illas aquas, mihi quidem revera salutares, inclinans me, et intingens 
totum caput, Jamque tranquille ferebam et palpari me eorum manibus, et remulceri 
mihi aures, et me duci capistro, et quicquid aliud faciebant experiendi gratia ; donec 



Jnntinae, Ald. offerret. In Pith. non est meo» Id. — 3 Membranse, aUibescerem, 
Colvius. Alii; atlibescerem, Flor. allibascerem, Elmenh. Adlibescerem vel allib, 
est in Mss. plerisque et £dd. Yett. aUitescerem Oxon. aUabescere Pal. Gnelf. 
sec. Oud.--4 Fux. ab omni m. Id. — 5 Oxon. Fux. Gnelf. pr. contractum, 
D'Orv. c. eticis. Id.— 6 Oxon. Gnelf. pr. atque. Id. — 7 Passim, Heec. Colv, 
Contra Mss. O. in £dd. Colvio prioribns est Hac. Oad. — 8 In £dd. iisdem, 
prist. etiam, D'Orvill. Gnelf. pr. prestinis* Gullelmins malnit priscis. Oxon. 
Gnelf. pr. observare. Id. — 9 D*Orv. Pith. Guelf. sec. petito. Par. Guelf. pr. 
fontis. Id. — 1 Pal. D'Orv. Gnelf. pr. Oxon. Par. Inc. nt passim, cuntantes, 
D*Orv. Edd. Ber. adhae, Pith. adhoc, Ed. Vic. adhac. D*Orv. conferunt, et 
sienter Ed. Vic. Id. — ^2 Fnx. caput vergens, Forte immergens. Roaldns. Ms. 
vergens. Malim mergens. Ber. immergens. Colv. Ms. caput vergens, Fnlviiu 
conjicit legendom, totus in caput vergens, id est, cernnus. Sciopp. in Symbola, 
Caput vergens. Ita Mss. omnes. Vnlgo, t. c. mergens. Folvius, totus in c. t^r- 
gens. Elmenh. — 8 Idem liber rh aquas non habet. Colv. Neqne Ed. Merceri. 
lUam Pith. Oud. — 4 Alii, manus. Elmenhorstins. Manuum cnm Edd. Jnnt. 

Fost. Elmenh. Scriv. Flor. recepi fide Codd. Florent. Inc. D*OrvilI. ac Fux. 
n ceteris manus. Oud. — 6 Iternm hic scriptum, percontantium, Colvins. Oxon. 
Guelf. pr. quidquidvis. In D'Orv. et Fux. percnnctantium, Vide supra. AHud 

NOTiE 

^ Si visum contactumque laticis vita- hic morbus Graecis i/Bpo^^ia dici- 
rem, ^c.] * In morsis,' inquit PHnius, tur. 
' letalis aquae mctns est.' Unde etiam 



MRTAMORPHOSBOK LIB. IX. 567 

patiebar; qnoad, contra vesanam^ eomm praesnmtionemy 
modestiam meam liqaido cunctis approbarem. Ad istom 
modam vitato daplici perlculo,' die sequenti rursum divinis 
exuviis? onustus cum crotalis et cymbalis circumforaneum 
mendicabulum producor^ ad viam. Nec^ paucis casolis 
atque castellis oberratis, devertimus ' ad quempiam pagam 
orbis opulentae ^ quondam^ ut memorabant incolfie, inter se- 
miruta^ vestigia conditam: et, hospitio proximi stabuU 
recepti/ cognoscimus lepidam de adulterio cujusdam paa- 
peris'' fabulam : quam vos etiam cognoscatis volo. Hic ^ 
gracili paupene laborans, fabriles operas praebendo/ par- 
vis illis mercedibus vitam tenebat. Erat ei ^ tamen uxor- 
cula, etiam satis quidem tenuis et ipsa, verumtamen * post- 
rema^Iascivia famigerabilis. Sed die quadam, dam ma- 



fnanifeste probarem onrnibua meam mantuetudinem, contra insdnam opinionem, quam 
de me praconceperant, Sic elapaus e gemino discriminey postero die iterum educor 
ad iter, oneratus spoliis Dete, cum crotoHs et cymbalis mendicaturuaper vicos, Mul- 
tisque pererratis domunculis rusticorum et castellis, venimus in vicum quendam ex- 
structum inter ruinas urbis, qute dives otim fueraty ut incohe referebant. Cumque 
nos recepissemus in proximum diversorium, audivimus facetam narrationem de aduUem 
rio cigusdam pauperis: quam volo vos etiam scire, IIU angusta admodum egestate 
pressusj Idcando operas suas adfabricandum, sustentabat vitam suam merceduliSf quas 
inde percipiebat, Habebat tamen iUe uxorem, et ipsam quidem etiam pauperculam, 
sed tamenfamosam ob summam impudicitiam, Atyquodam die, dum iUe ibat mane 



'#^^<*^«^^ 



Don visitur in Fux. Oud.^6 Oxon. vexanum, Id. — 7 D'Orv. eaxubiis, Oaelfi 
pr. exubiis, Id. — 8 Vetus, ducor ; id est, conducor. Co/o. In CoU. Voss. eat 
condueor, Sed pessime. Oud. — 9 Oxon. Guelf. pr. Nam, Guelf. sec. causulisn 
Id. — 1 Sic rursus Flor. Pith. Lips. D'Orv. Oxon. non div, nt in Edd. vulgo. 
Id, — 2 Bert. opulentum, Elmenh. ttera Pith. MemorabaturYax, Oud, — 3 Idem, 
senarupta. Colv. — 4 Oxon. receptu, Ond. — 5 Ubique ante, /<r Colvins. Flor. 
Is, Elmenb. Prster illum et Pith. Mss. reliqni habent Hicy Colviumque 

secuti SHBt Vulc. Merc. Wow. Pric. Gratia Guelf. pr. Ovd. — 6 Ms. phedens, 
Elmenhorstius. Prakendens Ms. Lego pr^ehibtns, Plaut. Mercat. in iine : ' Si 
quis prohibnerit, plus perdet clam, qnam si praehibjierit palam.' Brant, — f 
Ei, Fax. etiam, Ond.— •& Etiam s, q, t, et ipsa, v, Haec omnia absunt a libro 
scripto. Coh), — ^9 Extrenuu Sic Bert. quoniodo infra hoc lib. pag. 157. * NeT- 
farium et extremum facinus.' Sed uihil interest, extrema, an postrema legas. 

NOT/E 

^ DupHei periculo'] IIlo namqne, ^ De adutterio cvgvsdam pamperis'} 

^uod a coquo ipsi impenderat, secan- Observa hic * adulterium' pro con- 

dae coxse ; et hoc, quod propter ve- tinnelia illata viro per uxorts adnlte* 

sanam opinionem furoris subiverat. rinm. 



5G8 APULBIl 

ttttino ille ad opus Sttsceptum > proficiscitur, statim laten-* 
ter irrepit ejus hospitium temerarius adulter. Ac, dum 
Veneris coUuctationibtts secarius operantur^ maritus igna- 
rus rerum^ ac nihil etiam tunc ^ tale suspicans^ improvisus 
hospitium repetit. Jamque clausis et obseratis ^ foribus, 
uxoris laudata continentia^ januam pulsat^ sibilo etiampras- 
sentiam suam denuntiante.^ Tunc mulier [180] callida^ et ad 
hujusmodi flagitiaperastutnla^ tenacissimis amplexibus ex- 
peditum hominem, dolio, quod erat in angulo semiobru- 
tum^^ sed alias vacuum^ dissimulanter abscondit : et^ pate« 
factis sedibus^ adhuc ^ iutroeuntem maritnm aspero ^ ser- 

ad ojnUf guod susceperat, adulter valde audax protinus se penetrat clanculum in ejua 
domum. Dumque Veneri dant operam absque metu, fnaritus de improviso revertitur 
domum^ neaciens quid gereretur, nihilque suspicans simile. Laudanaque continentiam 
isua Kxoris, eo quod tfideret forea jam clausas atque obserataSj pulsut ostium, sibilo 
etiam significans se adesse, Tunc mulier astutOj et solertissima ad talia crimina, 
easplicat hominem ex suis arctissimis complexibus, et eum clam occuUat sub doliOf 
quod erat media sui parte defossum in angulo, sed tamen inane : et, aperta domo^ 
ofQurgat etiam intrantem virum verbis gravioribus^ Itaney inquit, incedes mihi 



^^^■^^^■^^*^*^ 



Cic. in PisoD. *• Nihil est isto posterins, nihil sequias.' Et pro Sex. Rosc. 
' Ut postremi bomines alienis pecuuiis locupletarentur,' Pacatus Panegyr, 
' Omnium scelerum, postremorumque vitiorum.' Ex quo intelligas, falli eos, 
qui mutare Tohint haec lib. iii. pag. 43. ' Tune, nltima, non cessasf ut Iega« 
tnr sciiicet, Tune^milvina, Nam est pag. 153. 'Ultima pistoris illa uzor/ 
Sciopp,in Symb, Postrema. Bert. et Aldus, extrema, quod perinde est, nt alil 
jam observarnnt. Elmenh, Non Aldi Ed. sed Ms. Palat. babet extrema, quod 
nempe olim magis placnerat Scioppio Snsp. lib. v. 23. Sed bene mutavit sen- 
tentiam. Yide Elmenh. Indicem. Infra p. 201. ' Magnas et postremas do- 
mino clades annnntians.' Oud, — 1 Ad opus susc, Sive, qnod in se receperat, 
60 conductns. Nec contra Ms^s. participinin hinc eliminandnm est, cnm Pri- 
caeo. Id, — 2 Etiam nunc, Vulg. etiam tum, Colv. Colvium secnti snnt Wower. 
et Pric. Nec male, si Mss. addicerent. Vide ad Snetonium Oth. c. 9. et 
alibi. P. 184. ' Seenrus etiam nunc' Sed Mss. et Edd. Vulc. &c. dant efiaiit 
tunc, In Pith. etiam cum. In Fux. et Edd. Vett. est etiam tum, Gulieimins 
pro tale volebat mali e Terentio. Oud, — 3 Ed. Ber. male obserratis, Id. — 4 
Gnelf. pr. denuntiando, Ald. denuntiant, Junt. post. denuntiat, qnod et vir 
doctus (Toll.) margini allevif. Sed vide ad lib. viii. p. 180. Ed. Pric. Id, 
<— 5 D'OrvilI. ad hoc, Id.--6 Bert. asserto : non bene. Elmenh, Edd* Vicent, 

NOT^ 

1 /ft angulo semiobrutuin'] Plin. lib. expositis.' Panlns Lege lxxti. if. 

XIV. cap. 21. ' Mitiores plagse doliis de contrahenda emtione et venditi- 

condimt [vinum] infodiuntque terrae one : ' Dolia in horreis defossa^.si 

tota, aut ad portionem Aitus.' Et non sunt nominatim in venditione ex- 

paalo infra : ' Imbecil|a vina demis- cepta, horreorum venditioni cessissQ 

•18 in terram doliis servanda, valida videri,' 



MBTAMORPHOS£ON LIB. IX. 569 

joaone accipit : Siccine^ vacaus et otiosas^ insinnatis mani- 
bus ambulabis mibi^ nec^ obito consaeto labore, vitse nostrao 
prospicies/ et aliquid ^ cibatui parabis ? At ego misera et 
pemo:^ et perdia 9 "> lanificio nervos ' meos contorqueo^ ut* 
intra cellulam ° nostram saltem ^ lucema^ luceat. Quanto 
me felicior Daphne ^ "^ vicinai quse mero et prandio matu- 
tino saucia ^ p cum suis adulteris yolutatur ! ^ <i Sic confu* 

inaniSf et oHasus, fnanibns in sinum cimditis, neque ineumbes wlito operif ut proti-' 
deas nostro tictui, et aliquid nobis emas quod edamut? At ego in/elix digitos meos 
nocte dieque exerceo nendiB lana, ut saltem lampas luceat in nostra domuncttia» 
Quanto fortunatior me est Daphne nostra vicina, qu<e a primo mane ingurgitata vino 
atque cibis se pervoloit cum suis moechis i Maritus sic olyurgatus, Quidnam tib% 



«»»<i»>»»^i»i»»i»^ 



Junt. pr. Ald. aspera, et D'Orv. Ms. sermtione. Forsan latet quid. Mox ar. 
cepit OxoD. Pricqeus e conjectura praefert excipit, Veruni eqne bonnm eftt 
accipere, et a Cicerone saepius lioc sensn usurpatum. Vide Nizolium in Thes. 
Oud, — 7 Coll. Voss. Fnx. Guelf. sec. Palat. prospiciens, Id. — 8 Et aU Fiix. 
ad al, Id. — 9 Et per diem, Vulgattim ubique, per noctem, Colvios. Palat. 
Cod. et per noctemetper diem, Hand male alii, et pemox etperdia, Wower. 
Pemox et perdia Rom. et Aldus, per noctem et diem, male. Vide Indicem. 
Elmenh, Male Wowerins, per nociem et diem, Idem in Add. — 1 Nendos pro 
nervulos est in Fnx. Oud, — 2 Ms. et, Colv. Noatram abest Oxon. Oud, — 3 Ed. 
Beroald. sahUem, Id.— 4 Pith. lantema, Id. — 5 CoU. Vosst daschene, Palat. 
Guelf. sec. dashene, Oxon. Par. dasyrie, Guelf. pr. dasrie^ D*Orv. ciasne» 
Forsan nomen nondum erutnm delitescere scribit Pricseus. Sed Daphne satis 
conveniens videtur. Vic, mea in Palat. Guelf. sec. Id, — 6 Mutarunt in 
Paris. exemplari haud dubio ex sententia Beroaldi in satia; tamen etsi re« 
clamant hsec ipsins Apuleii ex libro septimo : * Et instantia validiore vinum 
immixtnm, sed jam modico tepefactnm vapore, sauciis illis et crapnla vino- 
lentiaqne madidis ipse abstemius non cessat impingere.' Itidem alterom 
testimoninm Ennii Alcestide : * Haec anns admodum friguttit, nimirnm se 
sauciavit flore Liberi.' Qiii versns apud Fnlgent. in * friguttit :' nbi scrip- 
serim, rore Liberi, Pari phrasi efferebat Apul. libro snperiore : * Cruorem 
praeterfluentis aqus rore diluere.' Apnleius lib. ii. ' Mihi vero fatigationis 
hesternae nnnc saucio.' Stewech, Aldina editio, satia, Emenda ex lib. Ful, 
satiata, Wower. Si ita in Mannscripto reperit Colvins, equidem probo lec- 
tionem. Nani ita et Ennius: ' Flore se sauciavit Liberi.' Sed tamen Aldi 
editio habet satia, Fulvii liber satiata, Sciopp. in Symbola. Flor. unus, satia^ 
Fulv. satiata^ Elmenh. — 7 Voiuptaiur» Ita rectins in scripto nostro aliisqne 

NOTiE 

" Et pemox et perdia"] Sic lib. v. ^ Daphne^ Nomen propriom vici- 

* £t perdia, et pernox, nec inter am- nae. Adfftvri Graecis laurns est, sed 

plexns conjngales desinis crnciatus.' nihil ad moreshujus mulieris hoc ety- 

Ad qaem locnin vide qnae notavi- mon. Oxon.Ms. habet Dcuyrte: snb 

mns, quo (inqnit Pricaeus) fortasse nomen 

'^ Ut intra ceUuiamf fye,} Id est ; nondum erntum delitescit. 

Ut habeamus nnde emamus oleum ^ Mero et prandio saucia'] Vera est 

alendae lucerns. haec lectio. Neque reponas satiata 



670 



APULEII 



tatus maritus/ Ecquid istuc* est? ait. Nam, licet forensi 
negotio oflScinator^ noster attentus ferias nobis fecerit, ta- 
mon hodiernaB coenulee nostrse prospexi.' Vides istud * do- 
lium, quod, semper vacuum,^ frustra locum detinet tanturo^ 
et revera pra^ter^ impedimentum conversationis nostrae 
nihil praestat amplius ? istud ego quinque dcnariis cuidam ^ 
venditavi : et adest, ut, dato pretio,^ secum rtem suam 
ferat. Quin itaque praecingeris,^ mihique manum tantisper 

via? wquit. Quamvis enim magiater nostra officirugy occupatus negotio forend^ 
coegerit nos otiarit nUUlominus providi nostra ccenuke hodiermg. Videene doUum 
hoCf quodf perpetuo in(me,fru9tra occupat tantum loci ? nihilque certe ampliHa prabet^ 
nisi impedimentum nostrcB h^Mtationis ? Vendidi iUud quinque denariis cuidam : 
atque hic mecum venity ut persoluto pretio axiferat eecum rem auam, Prapara ergo 



editionibns veteribns. Reperi idem hoc voluptandi verbum apnd Qnintilia- 
nnin Declamat. iii. cni index < Miles Marianus.' Ubi sic ex fide scripti Co- 
dicis Clarissimi Lipsii lcgendum est : * Cum alii excnbent armati, alii clans- 
tra portarnm tneantur, alii vallnm fossasqne scutis innixi cingant, cibum 
ipsiim stantes capiant, tribnnus inter scorta voluptabitnr?' Nam pariter 
etiam passim hic male vnigatnm est, inter sc, volutabitur, Colv. Sic Rom. 
Codex Flor. Volutatur^ Kv\(p^€r€U. Tertull. * Una orant, nna volutantnr.' 
Elmenh, — 8 EJt quid istuc. Flor. Ecquid istie est, Id. — 9 Giosss Veteres : 
' Officinatores, ipyaarrjpidpxai** Colv, Gnelf. pr. efficinator^ Coll. Voss. offi- 
nator, D*Orv. offiriatoTy Fux. officinatus, Oud. — 1 Frospexit. Vulg. prospexi, 
Cotvins. Hor. prospexi. Elmenh. — 2 Flor. Videsis ut. Idem. Item Bertin. 
Vide scis ut d. Pith. Vides illud d, D'Orv. Edidit Scriverius, Videsis d. 
Vulcan. £d. sec. Vide ist, d. Conjecit Pricaens, Videsne, i. d, nt aliqnoties 
in Nostro. Latet certe aliud qnid. An Videsisid doUum? Ond. — 3 Corrige 
ex Palat. quod supervacuum, Wowerins. Pal. supervacuum, Probe. Elmenh» 
Seqnentes qnoque Editores Scriv. Pric. Florid. ex nnico illo Cod. reposnere 
superoacuum, Dubito an vere. Quia enim semper crat vacuum, ideo frnstra 
detinebat locum, pro qiio inepte in £dd. Jnnt. pr. Ald. lacum, Ond. — 4 Pro 
prater in Palat. est male propter, Id. — 5 Ms. credo, Colv. Th cuidam delet 
Palatinns. Elmenh, Non inepte ex credo fingere posses cerdoy ut se ipse 
landet et uxori jactet, qnam stndiosus sit lucri. Vide ad lib. ii. p. 28. ' Ne- 
gotiator quidam Cerdo nomine.' Ne tamen deleas rh cuidam cave. Oud, — 
6 Vitiose in D'OrviII. adem, ut d, prono, Id. — 7 Percingeris, Fux. pracing, 
Roald. Le^e, pracing, Wowerius. Pra-cing. Bert. procing, Aldus, percing, 
Elmenh. Ante Wowerium et seqq. sic jam bene ediderant Junt. £d. post. 

NOT/E 



pro saucia, £nnius in Alcestide lan- 
datns a Fnlgentio in verbo * Frignt- 
tit:' < Haec anns admodnm friguttit, 
nimirnm se sauciavit flore Liberi.' 
.Ef Noster, lib. vii. ' saucium vino- 
lentia' dixit, pro, ebiium. Pran- 
dinm matntinum videtnr esse, quod 
Infra, hoc lib. ' jentaculum ' vocat. 



«1 Vohtatur] HaBC lectio est FIo- 
rent. Cod. qnam Pricaens pluribns 
tnetnr. 

' Cot\futatu8 maritusl Simili gensn 
Tercnt. Phorm. Act. iii. Scen. 1. 
' Confntavit verbis admodum iratum 
senem :* id est, coDvicit, exagitavit, 
objurg^vit. 



METAMORPH08EON LIB. IX. 571 

accouimodas, ut exobratam protinos tradatur emtori. E re 
nata fallacia^ mulier " temerariam toUens cachinnum, Mag- 
num^ inquit^ istnm^ viram ac strenuam negotiatorem nacta 
sum^ qui rem, quam ego mulier^ et intra hospitium con- 
tenta>9 jamdudum septem denariis vendidi^ minoris dis- 
traxit. Additamento pretii' laetus maritus, Et qais est 
ille^ ait/ qui tanto^ prsestinavit? At illa^ Olim^ inepte/ 
inqaity descendit in dolium^ sednlo soliditatem ejus proba- 
turus. Nec ille sermoni mulieris defuit : ^ sed [ L81] exsurgens 
alacriter^ Vis, inquit^ verum scire^ materfamilias ? faoc tibi 
dolium nimis vetustum est, et multifariam rimis^ hiantibus 

te, et me tantiUum a^fuva, ut eruamus tjMum, et demua emtori. Doloea muiier erum» 
pensiUico in audacem rintmf Hic certe maritus, inquit, cui nupei, praclanaviregtf 
et eolers mercator, qui, quam ego rem jam pridem vendidi septem denarm, tametn 
sim tantum mulier, et conclusa intra domumf eam rendidit viUori pretio, Maritu$ 
kilaria propter auctarium pretii, Quisnam Uleeat,inquit, qui tantiemit? lUaautemf 
Jamdudum, ait, o stuUe, deseendit in doUum, ut diligenter exploraret ejus solidiia'' 
tem. Nec HU male respondit verbis mulieris, sed mrgens inde promte, Vin* tibi 
verum dicam, ait, o materfamilias? tuum hoe doUum est nimis vetustum, et/ractum 



^^^^^^^^r^^s^^ 



et Vnlcan. Ed. sec. nt exbibent etiam Florent. Gnelf. oterqne, Oxon. D'Orr. 
Inc. et Lip». pro quo frequentins accingeris dicitnr. Ita in Pith. Oud. — 
8 Istud Pith. Perperam Ed. Fioridi caret roTs istum virum, In Edd. etiam 
aliquot prave at, Oxon. nata, Id. — 9 Cantecta. Fnx. contenta. Roaldns» 
Contenta. Vulgo, conteeta. Sic snpra lib. iv. ' Parva, sed satis mnnita do- 
mnncnla contentns.' Hoc ipso libro infra etiam restitui : ' Intra terminos 
pistrini contentus.' Item, * Sed frondoso casolae contentns nmbracnlo de< 
geret.' Arnob. lib. i. ' Qna nniversi tegimor et continemnr inclosi.' Cotv. 
Pal. Bert. et Rom. Cod. contecta. Haud asqne bene. Libro iv. *■ Panra do- 
mnncnla contentus :' et hic mox post : ' Intra terminos pistrini contentns/ 
Elmenh. Male th et exolat ab D'Orv. Pal. Oxon. Onelf. et Edd. Wower. ac 
Pric. Et rnrsus valet, et quidem, ut saepins. Vide Ind. Notarum. Mox 
cofntexta est in Exe* meis Pal.Cod. eontemta in Gnelf. sec. &m!tecta in Pith. et 
Edd. ante Colv. obvio errore. Otid.-^l M. distraxit. A. p, Ibidem, m. diS' 
traxit abdUamento p, Ms. m. d. adUam p, nnde locom recte nobis correctom 
pntamos. Colv, — 2 Ait abest ab £d. Bas. pr. Oiid.— 3 Tanto pretio, Pretio 
non erat in vulgatis. Coto.— 4 Male Edd. pleraeqne jungnnt Oitm inepte: 
cnm sit constructio: Olim descendit. Hoc enim adverbium omne genns 
temporis designat apud Comicos aliosque. Oud, — 6 Fnx. s, m, contentus d. 
sed superesse videtnr. Roald, — 6 Rim, Ms. AI. ntmis. Colvius. Pal. nimiis 

NOT^ 

• Ere natafall. [fatlaciosa'] muUer^ re nata sonat hic, snbito. Donatns 

^c.] Sic legit Pricsens, qnanquam ad Adelph. Actn v. Scen. S. ' Natom 

alii habeant, E re nata faUacia, 8^. de rebus repentinis dicimus : nt su* 

Commodos ex ntraqne lectione sen* pra : ' E re nata mellas fieri baud 

sn^potest elici : sed commodior ta* potuit) quam factum est, hera/ ' 
men ex illa priore, qnam servavi. E 



671 



Apulbii 



quassum. Ad maritumque ejas dissimulanter^ conversus, 
Quin tn, quicumque es, homuncio^ lucemam, ait^ actutum 
mibi expedis?^ ut, erasis diligenter sordibus intrinsecus, 
aptum usui possim dinoscere. Nisi nos putas^ aes de malo 
babere.^ Nec quicquam moratus ac suspicatus acer et 
egregius ille maritus, accensa lucerna, Discede, inquit, 
frater^^ et otiosus assiste, donec probe procuratum istud 
tibi reprsesentem. £t cum dicto nudatus ipse/ delato lu* 
mine^ scabiem ^ vetustam cariosa) testae ^ ^ occipit exscal- 
pere.^ At vero adulter^ bellissimus ^ ille pusio^ inclinatam 

fissuris ftaientibus muUia in locis, Convertensque se ficto vultu ad mariium ^uey 
Quin tUf inquit, o Aomuncto, quisquie es, protinus mihi ajfers lampademf tU interius 
abradamfaceSf et ponsim sedulo exphrare an queat esse utile? Nisiforte eredia nos 
kabere pecuniam malis artibus partam, Atque sagax ille et praclarus vir nullate' 
nus cunctatus, neque quicquam susptcans, accensa lampade, Abi istinc^ inquit, o 
frater, et asia otiosuSf quousque exhibeam tibi hoc dolium bene purgatum, Cumque 
hoc dixisHt, exuit se^ et^ delata seoum lampade^ ceepit deradere antiquam facem, 



hiatibus. Wower. Ista potiiis est coDJectnra Wowerii, exsculpta e vitiosa 
Palat. Cod. scriptura, ninUs hiatubus, Oaelf. sec. viniis, Oxon. Gnelf. pr. 
quassatum est, Oizel. citat cassum ad Gellii lib. xv. c, 16. < Quercnm riinis 
biaDtem.' Sed vnlgata recte se habent. Vide Pric. Ottd.-~7 Gnelf. pr. 
dissimulatione, Id.— 8 Vnlgarii, expedias, Colv. Immo sic in solis est Edd, 
Basil. prave. Vide ad lib. viii. p. 166. < Qnin eqnos inscendimus,' &c. 
D'Orv. Gnelf. pr. expedit, Tu abest a Fnx. In Oxon. ad tutum. Ond. — 
9 Putetis, Fnx. putas, et Ald. Roaldus.—X Palat. esse, D*Orv. Fnx. ipso, 
Oud.— 2 Rom. scabiam, Elmenhorstius.— a Legendum, cariosa testa, Idem. — 
4 Exsculp, Vnig. exscalp, Colvins. Exscalp, Ita Pal. et Ald. Vulgo, exsculp, 
Elnienh.— 6 Membran. vUissimus, Num vinnuUssimusl Plautus: < Oratione 
vinnnla, venustula :' de quo cum cura elegantissimus Dousa noster Explanat. 
Plautin. lib. i. Colv. Flor. viUssimus i, p. male. Elmenh, Vulgata recta est. 
Plautns ead. fab. (Mercat.) * Jllam esse amicam tuam viri bellissimi.* Brant* 



^ Nisi nos putas as de malo habere^ 
Ideoqne illnd prodige effnsuros, et 
emtnros doHum fissnm et Dnllius pre* 
tii. * De raalo habere,' pro, habere 
ex illicito Incro, Graecnm est, iK xa- 
Koviroplifiv, Sapient.cap, 16. vs. 12, 
'E|&8iK/as K^p^w. Isocrates ad Dae- 
monicum. 

« Frater^ Ignoti hominis compel* 
latio. 

^ ScaUem vetustam cariosa testai] 



Faecem indnratam, qnae doliis adhae- 
rescit, qnemadmodum scabies cuti» 
Dolia porro antiqnitus erant plerum- 
qne fictilia, ideoque dicit * testae.^ 
' Cariosam ' vero dixit testam, impro- 
prie. Nam caries est ligni et ossinm 
pntredo, qnae testae oon convenit, 
Cnm ergo ' cariosam ' legis, inteU 
lige» faecibns induratis asperam, et 
Kabram ; qnae scabrities ligni cariero 
non male refert, 



METAMORPHOSBON LIB. IX. 



673 



dolio pronam ^ tixorem fabri snperincnrvatus secnre dedo* 
Iabat.7 ' At iUa^^ capite in dolinm demisso^ maritnm snnm 
astn 9 meretricio tractabat ludicre. Hoc, et illud/ et alind, 
et rnrsns alind pnrgandnm * digito demonstrat ' sno : donec 
utroqne opere perfecto/ acceptis septem denariis^ calami- 
tosns faber/ collo suo gerens dolium^ coactas est ad hospi- 
tinm adnlteri perferre.^ Panculis ibi diebns ^ commorati^ 
et 7 munificentia pnblica saginati, vaticinationisqne crebris 
mercedibus suffarcinati ^ ' pnrissimi^ illi sacerdotes novum 
quaestns genus sibi comminiscuntur.' Sorte unica casibus 
pluribus enotata/'' consulentes de rebns variis plurimos 



jmtreacentis doUL • • • J22a vero demUtem eaput in dolium delu' 
debat maritum suum calliditate meretricia, Ostendit digito suo hocy et ilhtdy et 
alittd, atque Uerum aliud defacandum, quousque, abaoluto • • * opere^ 
miaer iUefaber coactus est, acceptia septem denariiSf gestare dolium eoUo suo ad adea 
mcKhi» Cum devoti iUi Sacerdotea ibi mangissent per aliquot dies^ pinguefaetique 
es$ent largitionibus popuUy et onusti plurimis pramiis suarum divinationum, exeo- 
giiant novum genus huni, Commenti unum oraculum permultia canbusconi^enien»^ 



^>^^«>^^^v^^#> 



— 6 D'Orv. pronem, Ond. — 7 D'Orv. Pitb. dedolebat, Oxon. pr. Giielf. dedota^ 
hrat, Sed vide Beroald. /d.— 8 Palat. Pitb. Guelf. anibo, Ast Ula, Ultima 
vox non est in D'Orvill. Dein dimisso Fnx. Id. — 9 Pal. astui, Id. — I Oxon. 
Gnelf. pr. Hi et id, Pal. Hoc et istud, Id. — 2 Ms. ad purg. Colv. — 3 Dig. 
dem, Palat. D'Orv. Pitb. Fnx. Gnelf. et Edd. ante Colv. dem, digUo. Oud.~ 
4 Oxon. frater. Id. — 6 Sic nialui, qnam proferre, Colvins. Ms. deferre, 
Sciopp. in Symb. Sic et Pith. Sed perferre bene exbibent Mss. ceteri et £dd. 
Junt. post. ac Colvio posteriores. Proferre, qnod in reliquis Vett. vnlgatnr, 
vix Latinnm est. Oud, — 6 P, ibi d, Ab bis verbis in Ms. incipit liber Octa- 
vns. Roald, Fuxensi consentit Regins, et Incertus. Oud. — 7 Et deest Fnx. 
/d.~8 Palat. suffarcti, Male. Vide Beroald. Infra p. 197. ' Foeminam multis 
snfTarcinat mnneribns.' L. x. p.222. ' Beilule suffarcinatns.' Id, — 9 PttMtmt. 
Vulgo, purissimi. Colv. — 1 Q, g, commin, Coll. Voss. quastum s, c, Oxon. 
Onelf. pr. q, g, cibi reminisc, Pith. etiam cibi, Deest vox in Fnx. Oud, — 2 S. 
u. pro casulis pU evocata, In veteri editione Italica expressum vidi : S. u, de 

NOTiE 



^ Dedohhat'] Donatns ad Ennnch. 
III. 8. ' Dolare lignnm est, ascia cse- 
dere.' Ut faber lignnm dedolabat, 
i. e. polibat, ita ille nxorem fabri, ma- 
teriam multo moUiorem, com|)Iana- 
bat. Prie. 

y Uiroque opere perfecto"] Perfecit 
opns snum maritus, cura dolii sor- 
des erasit: et item adnlter, dnm in- 
clioatam fabri nxorenl dedolavit. 
Beroald, Disertam neqnitiam ! Bene, 



et * perfecto.' Hesychius in Htptvd; 
tlepiyfov rh atSb7ov* hp* oZ koX t^, IIc- 
paiv^ai. Martialis : * Sine effectu 
prurit nterque labor.' Prtc. 

' Suffarcinati'] Pleni, repleti, in- 
structi. Tereut. in Andria : ' Vemro 
vidi Cantharam suffarcinatam.' £t 
Plant. Curcul. ' Qui incednnt snffar- 
cinati cnm libris, cnm sportulis.' 

* Sorte unica [prol casibus piuribus 
enotdta'] Huic lectioni, omissis aliis. 



574 



APUl.£II 



ad ' hnnc modum cavillantur. Sors hasc erat : * 
Ideo coDJuncti ^ terram proscindunt boves, 
XJt in futurum laeta^ germinent sati^. 

Tum 7 si quiy matrimonium sorte captantes/ interrogarent^ 



sic deludunt pkirinws, qui contulebant eot de tariis negotOts Oraculum aiutem erat 
tjttsmwii : 

Idcirco bovetjuncti tuUant humum^ 

Ut pottea copioto! tegetet puUulent. 
Tum^ ti aliquiy tokntet matrimonium ex tortium moniiu tntr^, eo» emwlerentf dice- 



^^.^<^^^^^^^«^<^ 



tasulit. Nescio an volaerint de eaptulit. Stewechios. Fux. enotata. Qnod 
qnadrare ait Beroaldns. Roald. S. u. pro catuUt pU enotata. Hsec ncriptt 
codicis nostri scriptura, qnani etiam in quibnsdam e snis esse notat BeroaU 
dns ; item aliam, Sorte un.pro captulit plur, evocatOt et aWtim, procatibutplaribut 
evoeaia: etqnosdam pro evoeata scribere enolata etiam testatnr. Oraniam op* 
timam pato lectionem, Sorte unica pro catibut piuribut enotata. Mens hspc : 
Casus plures et rernm eventns varios nna sorte notatos fuisse. Colv. 8. n, 
casulit p. enotata» Miror equidem neminem monnisse, legendum, eatibuA» 
Wowerins. Catibufenotata. A Scaligero et Colvio ha>c lectio est. Alii, ea* 
tulit, male. Fior. u. per catulit, uiale. Bert. annotata. Alii, pr^enotata. Aldns, 
eeoeata. Elmeiihorstins. Colvias, S, u. pro eanbut pturibut enotata, Nota<t 
tamen Beroaldns in qnibusdam esse capsulit, quod fortasse nec contemnen- 
dnm. Cicrro ii. de Divinat * In eo loco, nbi nanc Fortunae sita est apdes, 
mel ex olea flnxisse dicnnt, aruspicesque dixisse, summa nobilitate illas 
sortes futuras, eornmque jussn ex ilia olea arcam esse factam, eaque con* 
ditas sortes, qase hodie FortunaB monitu tolluurnr.' Brant. Flor. catulis. 
Glossae, KaKifitov. Qno sensn Noster passim, qni diminutiva amat. Wats. — 
S Fux. tn. Ond. — 4 Vn\g. tie erat. Colv. In plerisqne erat Aic. Sed Mss, et 
Ed. Jont. post. cnm Colv. et seqq. hac. Ond. — 6 Ideo conjuncti. Versns hi 
«nnt, nec videbantur. Nos eos suispedibus meare jussimus. Cofo. Ms. con^ 
junctim. Sciopp. in Symb. Bene Colvio obsecuti sunt reliqui Editorea. 
Versus duos senarios esse, qnivis videt ; qnales sen iambicos plnres apad 
Nostrum occnrrere vidimus ad 1. iii. p.40. licet hic illic a librariis, nt prosa, 
•int continnati. Oud.— 6 JLceta exnlat ab Oxon. In Merc. Ed. male/a<a. Hic 
autem typotbetarnm culpa Ed. Beroaldi 1501. deficit nsqne ad manipulotf 
et aversa pagina, qnae bis repetitur, incipit a * cariosa vulnernm potredine.' 
Id. — 7 Reg. Fnx. Tamen, Edd. ante Colv. Tune. Id. — 8 Vulgatum passiroy 

NOT^ 



inhaereo. Hic locas patcfacit artes 
ejusmodi vaticinatornm, quas per- 
stringit Quintilianus, Declamatione 
IV. his verbis : * Tota in eo failendi 
ratio est, non dare consulentibus, 
quod deposcnnt, sed caligine magna- 
qae promissornm varietate suspensos 
sic dimittere, ut, quicqnid casus attu- 
lerit, putent praedictnm esse.' Tale 
est oracnlnm, qnod refert Cicero,lib. 
II. de Divinatione ab ApoUine edi- 
tum CroesOi Lydornm Regi : ' Crce- 



ius Halym penetrans magnam per- 
vertet opam vim.' ^ Hostium vun,* 
ioquit CicerOy ^ sese perversuruni pur 
tavit ; pervertit autem suam. Utrum 
igitnr horom accidisset, verom cra- 
cnlum fuisset.' Sors, quae hic ab 
Apuleio refertur, non ad utromlibet 
quidem eventum facta est, nt oracu- 
lum Crcesi, sed ad bonum cxitum pro- 
mittendum quibuslibet, de quacum- 
que re interrogantibns. 



MBTAMORPHOSKON LIB. IX. 



675 



rem ipsam ' responderi aiebant : [182] jungendos connubio^ 
et satis ^ liberum procreandis. Si ' possessiones prasstina- 
tarus qua&reret, meritp boves, ut et * jugum et arva sementis 
florentia, pronuntiari.' Si quis de profectione^ solicitus 
divinum caperet^ auspicium, jnnctos jam^ paratosque 
quadrapedum cunctorum mansuetissimos : et lucrum pro- 
mitti de glebae germine.^ Si praelium capessitums/ vcl 
latronum factionem persecuturus^ utiles necne processus 
sdscitaretur^ addictam victoriam forti ' praesagio ^ conten- 

bmUidiptM.mre$p9nd€ri,quodiiMarebaiur: ceptdandoi esae nuitrimanio, ut prodU' 
eerent ugetee Hberorum. Si aiiquis emiuru» agros eot interrogarei, dicebimtjwe em'' 
tem (ofiti de bobu», eicut et de jugo, et de arms eegete vireniibue* Si aUguis^ 
niuntis de iiinere suscipiendo, cowiuleret divinam wriem, dicebant quadmpedum 
omnium mitisaimosjam eese conjunetotf et paraios ad proftciscemlum, et per germen 
ierra promitti qu4gsium. Si aliquis commissurus pugnam, aui insecutwrus preedo- 
miM iiirMMUH, interrogaret an essei kabiturus feHcem eventwn, tel non, affirmabant, 



€ooptantes, Colvins. Manufic. eoaptantes, Sciopp. id Symbola. Bert. et Rom. 
eoapianies, Aldus, cooperantes, Elmenh. — 9 Rem, ip. Mt. neque ip, Colviot. 
Terent. And. i. 2. 3. ' Ita aperte ipsam rem modo lociitns, niliil circnitione 
mu8 es.' Oud, — 1 Bert. SciHcet, Elmenh. In eodem, posaessionem, Ond. — 8 
£dd. Jnntioae et Ald. carenr r^ et. Rectiiis abessct Innc vt. Id. — 3 Per- 
smiiHart Ald. Roaid. }n £dd. Vicent. Jnnt. pr. Ald. est pnFnunt, Sed male. 
Vide ad I. iv. p. 82. 'Eventiis proauntiari.' Oud. — 4 Oxon. 8i quidem prof, 
JjegCy Siquidepr. ut sexcenties ' si qni ' cuni sinj^. niiniero. Id. — 5 Forte 
Bielias in Palat. cuperet: deinde dicinaiumis ejus: dole rh ejus anctorttate 
lihri. fVotoer. Pal. cuperet auap. Elmenb. Item Gnelf. sec. Perperam. Pro- 
prium esse quis nescit auspicium capere? Oiid. — 6 A D'Orvill. exulatr^ jam, 
In Palat. Guelf. sec. paratoque. Giielf. anibo, ^uar/rup. vel quadrupedum. Onoa. 
cunctarum. Id. — 7 Oxon. Guelf. pr. ca/;eMiiriM. Id. — 8 Viilgares (]nidam,/tfrft. 
Verins pnto, sortis. Colvius. Bertin. addictam. Addicendi verbuin viilga- 
tum in hac re. Wower, Recte Bert. addictam. Est enim hoc augnrale ver- 
bnm. Liv. lib. i. * Hoc neque mutari, neque novnm institui, nisi aves addix- 
itseot, posse,' id est, permisissent, sive, nt ibidem Livins loqnitur, admisis- 
sent. Sciopp, inSymb. ei Susp. v. 23. Scribe ex Bertino, addictam. Colvius, 
uoriis, Elmenli. Addictam sortis prasagio recte emendabat Stewechius, 

NOTiE 



^ Et satis'] Non est hic ndverblum 
* satis/ sed dativns pluralis a recto 
plurali * sata.' Congruunt porro haec 
cum iis, qnae habet Artemidorus de 
Somniis, lib. i. cap. 53. 'Apovpa ob^if 
iXXo iarlv 1j yvt^, aripiukra tk ical 
^vrh ol TaTBfs : Arvum nihil aliud est, 
quam nxor; semina vero el plantae 
sunt liberi. 

^ Et lucrum promiiti de gleba ger^ 



minel Id est, per gerroeo glebae, de 
qiio oracnliun loqoiliir, promitti lu- 
crum ex itinere, quod «uscipietur. 
Nec puto, qiiicquid dicat PricaeiM, 
hvc. verba suo loco movenda esse, at 
referenda ad emtionem possessionnmy 
de qua prapcessit sermo. 

^ Addiciam victoriam forti [sortis'] 
prasagio"] Habebant plerseqoe Editi- 
ones additam forii prasagio, Recte 



676 



APULBIt 



debant: quippe cervices ho^tium jugo subacturi/ et pras- 
dam de rapinis uberrimam fructuosamqne capturi. Ad 
istum modum^ divinationis ejus astu captioso contraxerant ^ 
nonparvas pecunias. Sed assiduis interrogationibus^ argu- 
menti satietate jam defecti^ ' ^ rursum ad viam prodeunt^ 
viam^ tota quam nocte confeceramus longe pejorfem. 
Quidni?^ lacunosis incilibus ' Toraginosam>> partim stag- 



promissam esse victoriam pnedicHone sofiis^ colla nempe hoslium missimirisub 
jugumf et optimam pradam reportatum iri ex latrociniis pradonum devictorum, 
Hoc modo corraserant pecunue non parum dolosa astutia Ulius vatieinationis, Sed 
exhausti perpetuis quiestionibus, et eodcm semperjesponso dandOf sese iterum eom- 
mittunt viiB multo deteriori totailla vta, quam emensifueramus nocte. Erat enim 
fossis profundis et voraginihus interrupta, partim repleta agi(t« stagnantxhuSf et 



*^^^^» 



ut et panlo post pro noxios religionis antistHes legit idem, innoxioJ. Bran» 
tius. Addictam forti pr, Par. additam, An fortis cnm Ms. pro sortis ? Wass. 
— Vulgati, corraserant, Colvins. Rom. Ald. et Bert. corraserant, Elmenh. 
— 1 Argenti s, jam def, Fux. argumenti satiate, Qnae lectio uimium qnan- 
tnm arridet. Argumentnm erat sors illa toties vexata. Ideo sattetate et 
fastidio vilis. 'Satias' autem pro, satietas, antiqnitns obtinnit. Roald, Ar^* 
gununti satietaie, Sic noster vet. Ante editi, argenti satietate, Retulerlm 
ad varia rerum argumenta, de quibus divinabant impurissimi illi sacerdotes. 
Colc, Argumentis,j, defecti, Ita reposuit Colvins, cura ante legeretur ar- 
genti, Defectif kv^iprnK&rts. Petronins, 'Lucerna hnmore defecta/ Quam* 
vis alii libri habeant refecti, £go suspicor legendnm : Sed assid. int. argenti 
etiam satietate defessi. Cicero : ' Defatigatns auditor similitndinis satietate/ 
Idem (ii. ad F. 3.) : ' Nemo est, auin satietate jam defessus sit' Monui jaoi 
in Phaedrum, itemque libello de Arte Critica, defectus ssepe scriptum foisse, 
pro difessuSf et contra. lis, qnibns hoc nomine reprehendere me visum est, 
erit eum respondebo. Sciopp, t» Symb. Bert. argenti, Elmenh. — 2 Scipio 

NOT/E 



a Stewechio et Colvio emendatum 
est, ut excudi curavimus. Addico 
est, attribno. 

^ Quippe cervices hostiumjugo subac' 
turif ^c.] Ad qnid referri possint haec 
▼erba subacturi et capturi ? Pnto non 
esse slnceram lectloDem, sed prinio 
scriptum esse subactu. iri, et captu trt, 
titulis supra u loco litersc m positis, 
ut ssepe fit compendii cansa. Postea 
ignikri exscriptores omissis titulis 
scripsenmt subactuiri et cdptuirif quae 
verba scioli aliqui emendare cnpien* 
tes, ntpote non Latina, snblato t, re- 
posuerudt subacturi et capturi. Haec 
mea conjectura est, quam in inter- 



pretatione sechtus sum, nec dubitavi 
inserere textui, quod sensum planis- 
simum efiiciat. 

f Argumenti satietate Jam defecti] 
Sensum hnjus lectionis expressi in 
interpretatione. At In Bertin. Co- 
dice et vetere Vicentina editione le- 
gitur argenti satietate, non argumenti; 
quam Itectionem si sequi velimus, pro 
defecti legendnm defessif ut sensns sit^ 
eos argenti tantum corrasisse snis va- 
ticinationibus, ut jam illud fastidi- 
rent. Sic lib. iii. de lafronibns dixit : 
* OpnlentiaB nimiae nlmio ad extre- 
mas metas redacti.' 

t JLacttnom incilibus vifhiginosam'] 



MKTAMORPHOSBON LIB. IX. 577 

nanti palude flnidaniy et alibi sabluvie coenosa^ lubricam. 
Crebris denique offensaculis^ et assiduis lapsibus^ jam 
contusis cruribus meis^ vix tandem ad campestres semitas 
fessus eyadere potui. Et ecce, nobis repente de tergo ma- 
nipulus armati supercurrunt^ equites: asgreque^ cohibita' 
equorum curruli rabie^ Philebum ceterosque comites ejus ' 
involant avidi: coUoque constricto^ et sacrrlegos impu- 
rosque compellantes^ interdum pugnis obverberant: nec 
non manicis etiam cunctos ^ coarctant : et ' identidem ur- 
genti'^ sermone comprimunt, promerent ocyus^ aureum 

o/iu in locis lubrica luii iUnvie. - Denique, ofgre tandem poiui pervenire ad planoe 
caUes fatigatue, tibiis meis attritia erebro impingendo ad aalebrota cuBf et atiidue 
cadendo : cum tubUo turma equitum armatorum involat in noa atergo ; et, difficuUer 
represeo impetu currentium equorumy irrumt avide in Philebum reliquosque ^us 
socios ; coHstringentesque ipsis collumf et appellantes eos sacrilegos atque impudicos, 
identidem percntiunt pugnis ; et constringunt Ugatos vinculis ; et urgent eos verbis 



Gentiiis mavnlt, Quippeni, Orig. Lib. Sing. p. 401. Nil routo. V. D. ad 
oram Ed. CoW. Oud, — 3 Idem, jaciUbus, Vide Beroaldnm. Colv. Laciniosis 
D'Orvill. et volebat Sopingius. Sed vide ad 1. 1. p. 6. ' LacunoRa convalli.' 
Par. I. in cubilibus ridicule. Adi et Oraev. ad Cic. 1. viii. ad Fam. £p. 5. 

* Tanquam in q. incili adhaBserunt.' Oud, — 4 Bert. et Flor. htagnati paludemf. 
e. a. s. cemosam. Elmenhorstius. Stagnati et cenosam quoqne Pith. Otfd. — 5 
D'Orv. offensataUs. Id. — 6 Oxon. Guelf. pr. lassibus. Id. — 7 Supercurrit. 
Idem liber vetus, supercurrunt. Colvius. Flor. et Pal. manipuU a. supercurrunt. 
Elmenh. — 8 Guelf. sec. e ^f^egue. Oud. — 9 Cohibentes. Fiix. c'oAi6t/a. RoaU 
dus. Cohibita equorum. Vulg. cohibentes equum. Pro curruU etiam in Ms. 
curricuH, Colvins. Rom. et Bert. cohibentes. Elnienh. — 1 Ijus haud agnoscit 
Ms. D'Orv. satis languidam, nec necessariam. Dein sacrilogos inOxon. Oud. 
— 2 Vinctos. Roni. et Flor. cunctos* Elmenti. Cuneos Pith. cuncta Fux. Alio- 
quin cunctos est in Mss. et Edd. O. ante sec. Vulcanii, qui e conjectura vtnc- 
ios reposuit, sequentibus Elnienh. Scriverio, Florido. Vinctos fuisse satis 
docent verba ' CoUo constricto, nianicis etiaro coarctant. Rectius p. seq. 

* Vinctos in T. compiiigunt.' Oud, — 3 Sic recte cum Mss. £d. Junt. post. 
Colv. &c. edidere. In Pith. ad, in reliqnis Edd. erat ac, quod ante vocalem 
vitiosnra est : ut saepe monitum. Id.—A Urguenti exulat a Palat. Urgenti 
Mss. et Edd. prseter Elmeuh. ac Scriv. sed minus orthographice. /d.— 5 P. 

NOT^ 

Incilia fosaae dicnntur, qn» fiunt ad eundem : *■ Illices canales, in quos 

aquam ex agris in vias deducendam. aqna confluit in viis lapide stratis, ab 

Cato, de Re Ruiticay cap. 56« ^ lo- iUiciendo dicti.' £t : ' EUces, snlci 

cilia aperire, aquam deducere in vias, aquarU, per quoa aqoa eoUe^ta edu- 

et segetem cnrare oportet, uti fluat.' citur e liris.' Horum merainit Colu- 

IncUlas habet Festns. ' InrUlae,' in- meUa, Itb. ii. cap. 8. Est etiam ad- 

qait, * fofisae sunt, qnae in viis iiunt jectivum nomen ' incilis.' Cato, loco 

ad deducendam aquam, sive deriva- supra laudato : ' In monte fossas in- 

tioDes de rivo commoni factae/ Apud ciles plares babere oportet.' 
Delph.et Var. Clas. Apul. 2 O 



678 



APULEII 



canthaRiim^ promerent anctoramentnm illod ^ sai sceleris : 
qnody simulatione^ solennium> quae in operto^ factitave- 
rant^' ab ipsis pulvinaribus matris Deum ^ [183] clanculo fu- 
rati^9 prorsus quasi possent tanti facinorisevadere supplici- 
um^ tacita ' profectione adhuc luce dubia pomoerium perva- 
serint. Nec defuit, qui manu super dorsum meum injecta^* 
in ipso Dese, quam gerebam, gremio scrutatus, reperiret,' 
atque incoram omnium^ aureum depromeret canthanim. 
Nec isto saltera tam nefarlo scelere impuratissima illa ca- 



instantibu», ut quamprimum proferrent eantharum aureum^ depromerent illud ptgnuM 
9ui eriminia, fuod /urtim surripuerant ex lectis ipma Matris DeoruMy »ub ostentu 
eacrorumf qua eecreto celebraverantf et ckun proficiscentes egressierant urbisfinibus 
primo dUuctdo, perinde sane ac si possent effugere pcenam tanti sceleris. Fuit etiam 
aUquis ex iUis, qui mionum mittens super dorsum meum, et quterens in sinu ipso Dem^ 
quam portabam, invenit caniharum aureumy et protuiit in censpectum omiitKiii. 
Neque impurissimi iUi homines potuerunt Jrangi OMt terrefieri hoc saUem tam 



^^^^■^^■^^^^^^ 



0,0, c, Fnx. potius. Roaldas. Ms. Potius aureum canth, promerunt. Colviiii. 
Flor. et Rom. potius, Elmenh. Cum Lipsiano facit Faxensis, ac potius obsi- 
det Msii. O. et Edd. primas, pro quo optime jam vidit Beroaldns octfus esse 
legendom ; qn» vox ita saepins apnd Nostnim est corrnpta. Vide ad 1. vi. 
p. 119. Cnm Lipsiano consentit D^Orv. et in corniptione et in ordine. la 
Palatino non comparet adverbium. Qnid si repetivit Anctor, promerent» 
promerent ocyusl Ab Oxon. Par. et Onelf. utroqne hsc cnncta exulant. Oifd. 
— 6 Oxon. de sim. probabiliter, ut bene censet PricaBOs. Modo in plnribns 
esset Msstis. Vide ad 1. iv. p. 67. * De tam sera refectione solatium tri- 
bues.' Id. — 7 Jam magis placet, in aperto, Palam enim solennia hic cele- 
brata. Colv. — 8 Domini, Deum Beroald. recte. Roald, In marg. Bas. pr. 
Deorum. Inepte rnrsns Mss. aliqnot et Edd. pp. Jnnt. pr. Ald. Bas. istnd 
Domini, et panlo post p. 183. Domini pro Deum mater incnlcarnnt. Vide ad 
1. VIII. p. 172. Nec convenit huc domina, quod pntabat Gangrapus ad Jnv. 
S. VI. 530. De eo titulo vide ad 1. xi. p. 254. Oud.— 9 Paiat. Gnelf. sec. 
furari, Id. — 1 Ms. tata, Colvins. Palat. professione. Ond.— 2 Oxon. Fnx. 
Goelf. pr. manum s, d, m, ityectum. Abest meum ab D'Orv. Id, — 3 Scr. rep. 
Palat. scruptatus, sine yerbo. Jd.— -4 Idem Ms. omnibus. Colv. Immo in 
CoU. Voss. ibi coram omnibus, Etiam eoram Guelf. pr. /n ab Oxon. abest, a 
Palat. omnium, Sed vide ad I. vii. p. 147. 'Ibidem incoram omnium.' Mox 



NOT^ 



^ Aucloramentum iUud'] Pignns, ac 
vincnlnm, quod illos furti alligabat. 
Vide qaae diximns lib. ii. ad vocem 
* Auctoratns.' Posset tamen etiam 
hic * tfuctoramentum ' intelligi, invi- 
tamentum sceleris. 

' Qua in operto factUaverani] Ejus- 



modi sacra < opertanea ' appellaban- 
tnr, fiebantque secreto, et nemine, 
praeter sacrificantes, prsesente, ne 
profanornm oculis polluerentnr, ut 
aiebant illi; revera ne execrandse 
eorum abominationes ocnlis paterent, 
et omnium excitarent indignationem. 



METAMORPflOSBON LIB. IX. 579 

pita confatari terreiive potuere ; sed mendoso ' risu ^ cavil- 
lantes, En/ inqainnt^ indignas rei scsevitatem ! 7 quam pleri- 
que ' insontes periclitantur homines ! Propter anicum cali- 
calum,9 quem ' Deum mater sorori suae Deae Syriae ^ hospi- 
tale manus obtulit, noxios religionis antistites ad discri- 
men vocari capitis.' His et aliis similibas affaniis frustra 
obblateratis/ eos^ retrorsum abducunt^ pagani, statim- 

nefando aimine pnte/aeto ; eed fieto rigu joeanteSf Eeee, tdKnt, i^feUeitaiem et 
indigniiatem magnam ! Quam muUi homines innocentee in discrimen voeantur f 
Saeerdoiet inaonies adduci in perieulum eapitis, ob tintnim wi», quod Mater Deorum 
dedU germame nc<e, Dets SyriWf xeniorum nomine, Hie aique aUiaejuunodi nugi» 
incassum decaniaiis, nutici eoa abducuni retro^ protinuMque eo$ vinciuniy et cof|;i- 



h^^>^^^^ 



minim pro aureum in Oxon. Onelf. pr. Oiid. — 6 Idein, mdoso, Nnn] invidioso 7 
Certe aliad qnid reponendiim ▼idetar. Colv, Fal. mendaeu Alii, mendieo, 
Wower. — 6 Pith. Eu pro Heu, Oad. — 7 Sav. Fnx. scev. Vide quae scripsi 
ad p. 252. Roald. Saev. Hic etiam ▼olgo erat »av. Colv. Vide ad l. iii. p. 
52. SavUaiem cam prioribas Edd. retinent D'Onr. et Bert. aeeuriiaiem Pa- 
lat. et Oxon. scuritaiem Onelf. pr. Oiid. — 8 Mana exaratara, plerumque, Col- 
vios. Bert. plerwnque, Elmenh. In Regio, Fnx. D'Orv. Oxon. Pal. Inc. 
est qua pl. De asa sexti casas cum verbo ' periclitari ' vide ad Saet. Tiber. 
c. 21. Tam plerumque habent Fax. Reg. Pith. Onelf. D'Orv. Oxon. et £d. 
Junt. post. ande snspicor sic etiam exarari in Florentinis. Sed parnm refert» 
Ineonies exalat a Palat. Oud. — Fax. cantharum. Roaldas. Caniharum. M a- 
lim valgatum, ealiculum. Colvius. Flor. Ald. Rom. et Bert. ealiculum. Elmenh. 
— ^l D'Orv. qua. Ond. — 2 Sor. ». Syr, Fnx. Dea Syria, Flor. Roaldns. S. ». 
DetB Syr. Elmenh. Ante Elmenhorstium et seqq. Wowerius jam tacite in- 
seruerat rh De<B, e Palat. scilicet. Adduntque insuper Coll. Voss. D'Orv. 
Gnelf. Oxon. Inc. Par. et Beroald. in Notis. De Dea Syria vide Salm. ad 
Solin. p. 405. et alibi. Oud. — 3 In exempl. Italico et Parisiensi, voearUi» 
eapUi». Qnid si scripserimns : innoxios, religioni» antistUe», ad discrimen vo» 
caricapUi»? Nihil enim rainus quam sontes videri illi sacerdotes volebant. 
Stewech. VocarUi». VocarU i» A\d. Roald, Vocari, Male impressi, vocartlu. 
Colvius. Bert. et Rom. vocariti», Elmenh. — 4 Hac et dUa» »imile» affania» 
fnuiraablairante» eo», Non vereor, auin, quibns judicium inest, pro genuino 
Apuleii existimaturi sint, frusira abolaterante», Quid enim sacrificuli illi de 
matre Deom, de mannsculo sorori misso effinxerint, notnm ex ipso Scrtp- 
tore. His alia insnper nugamenta astruere conati, qiio capitis discrimen a 
se defenderent, atque Innoxios se probarent. * Blaterare ' stnlte loqni est. 
Nam Grseci pKiKos stnltos appellabant, nt docet Festns. Stewech, Alias affa^ 
fiias oblatranti», Fux. iiZtu affannii» {hu^dyvau Graece) ablatrati», Ald. vero, 
aJblatranii», Roaldus. Hts ei alii» »imilibn»affami»fruMrablaterati», Ita hanc 

NOTiE 

^ Mend. \mendac%\ riga\ Editiones faniae ' nag» sant, futilia verba, ae 

omnes habent mendo»o, Sed legen- mera mendacia. Vox est a verbo 

dnm esse mendaei qnis non videt ? * fari ' inclioata. ' Blaterare/ inqnit 

Accedit prseterea auctoritas Codicis Festus, est ' stul^ et percnpide lo- 

Fnlvii a Pricaeo laudati. qui,' qnod a Graeco pKh^ origipeni 

' Affami» fruetra obbUderoH»'] ' Af- ducit. 



1 



580 



APULEII 



que vinctos ^ in Tullianum " compingunt : 7 cantharoque, et 
ipso simulacro, quod gerebam, apud fani donarium ^ ° red- 
ditis ac consecratis, altera^ die productum me, rursum 
voce praeconis vaenui subjiciunt/ septemque nummis ca- 
rius,* quam prius me' comparaverat Philebus/ quidam 
pistor 5 de proximo castello prsestinavit. Protinusque fru- 



dunt in careerem; cantharoque et ipsa imagine DecB^ quamportabamf depositisy ac 
€on$ecratiB tn donario templif die $equenti producunt me, atque itemm voee prcfconis 
venalem pronuntiant. Et quidam pistor ex proximo casteUo me emit septem nummis 
muiuSf quam Philebua antea me emerat, Statimque me probe oneraUm frumeniOf 



^^^■^«^^^^^^I^^^^S» 



locum emeDdanduni putavimiiSf priscae scriptnrte ductnm secnti, quae erat: 
Hie et aliis nmilUnu ttfamie fruitra ablateratia. Al. ablatratis. VuIko, Hac et 
alias aimiies affanias frustra ablatrantes. ' Blaterandi ' verbum frequens io 
hoc Nostro. Non bene aliter legit apud Varronem doctissimus Turnebus : 
' Quid est ? quid blateras i <]uid daboP quid vis tibi ?' Festus : ' Blaterare, 
est stulte et percupide loqni : quod a Grseco fikk^ originem dncit.' Yi<le 
Noniuni Marcell. et Fulgentium Placiadem. Colv, Has et alias similes affa- 
nias frustra altercautes, Ita Bertin. Arnob. lib. v. ' Deum cum horaunculo 
altercabilem conseruisse serraonem.' Sciopp, tn Symb. et Susp. I. iv. 23. 
Has et aUas simiies affanias f, ablaterantes. Sic rescripsi ex Flor. in quo 
erat, Has et simiks affanias /. ablaterantis. In Bert. est, H» et #. s, 
afaneas f, altercantes. In vulgatis, His et aliis similibus affaniis f, btat- 
teratis, Elmenborstius. Al. ablatratis ; unde conjectem legendum : His 
et aliis simiUbus affaniisfr, ablateratis. Aurel. Prndentins irept Srtil^djftw : 
' Cum verbis carens Nil in Deorum oblacteraret dedecus:' c lireram 
adhibens, vel qnia sic legi quidam volunt, vel fortasse metri cansa. Brant. — 

5 Abest eos a Palat. Retrorsus D'Orvill. Fux. adducunt Guelf. pr. Oud. — 

6 Guelf. pr. £d. Vulc. pr. victos. Id. — 7 Impingunt Palat. Id. — 8 Ms. dena- 
rtttffi. Colv. Sic Pith. et D'Orv. a quo prave exnlant rk gerebam apud, Fnx. 
et, D*OrviU. Guelf. sec. constratis. Id. — 9 Flor. alta Palaf . producunt. Elmenh. 
Sspius haec accidit variatio. Vide ad 1. iii. p. 56. Ne igitur hic mutes. 
Tp ^cpo/f ait Lucianns. Oud. — 1 Pal. «octtt»^. Id. — 2 CartvsabestD^Orvill. 
jTd.— 3 Non habet rh me D'Orv. /d.— 4 Pal. Jibabus. Id.->-5 Ms. idem, pas- 

NOTiE 



™ /n TulHanum^ In carcere Ro- 
mano pars subterranea dictafuitTul- 
liannm a Servio TuUio Rege, a qno 
aedificatum fnisse traditar. Sallus- 
titts, in Catilin. Tnllianum sic de- 
scribit : ' Est locus in carcere, qnod 
Tnlliannm appellatnr, ubi paulum 
ascenderls ad laevam, circiter quin- 
deciiii pedes humi depressus. £um 
rauniunt undique parietes, atque in- 
snper camera lapideis fornicibns junc- 
ta, sed inculta tenebris, odore foeda, 
atque terribilis ejns faciesest.' Hu- 



jus carceris Romani nomine qnemli- 
bet alinm carcerem vocat hic Apn- 
Jeius. Fuit praeterea in Romano car- 
cere alia pars ' Robur ' dicta, nnde 
praecipitabatnr maleficornm genns, 
quod ante arcis robusteis inclndeba- 
tiir. Strangulatio fiebat in Tulliano, 
praecipitatio de Robore ; iiebat quo- 
que e rupe Tarpeia, hoc est, e Capi- 
tolio. 

" Donarium'] Hic non donum sig- 
nificat, sed locum in quo dona repo- 
nebantur. 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 581 

mento^ etiam coemto? affatim onustum, per itei ' arduum 
scrupis, et hujoscemodi stirpibus^ infestum, ad pistrinum^ 
quod exercebat, perducit. Ibi complurium > jumentorum 
multivii ^ circuitus intorquebant molas ambage varia. Nec 
die tantum^ verum perpeti ^ etiam nocte, prorsus instabili 
machinarum vertigine lucubrabant pervigilem^ farinam.^ 
Sed mihi, ne rudimentum ^ servitii perhorrescerem scilicet, 
Qovus dominus ^ loca^ lautia p ? prolixe praebuit. ^am et 

quod etiam comparaverat^ deducit per viam Mkbroaamf et seabram omnis generig 
radieibus, ad moUndinum, cui operam dabai. IlUc plurima jumenta per muUog 
gyros incedendo cireumagebant moioB dioersia circuiiibus^ Neque 9olum de rftr, 
sed per totam etiam noctem vigilantes conjiciebant farinam ad lucemam perpetua 
rotatione molarum. Sed novus iUe dominus me lautissime excepit, ne reformidarem 



tor» Colviiis. Et Pith. Oud, — 6 Ms. strwmento. Sciopp. in SymboU. Etiam 
frum, Edd. ante Colv. A Pith. t^ cftojii, a Palat. abest frumento, Tum onus- 
loM Oxon. Oud. — 7 'Piih. concepto, Id. — 8 Idem, pariter, CoW. Item Qnelf. 
ambo, Oxon. a m. pr. et Ed. Rom. Correxit jara Beroald. cam Ed. Vicent. 
Oud, — 9 Aiiad' est ' stirps,' aliud ' serapns.' Legendnm opinor ei^uaquemodi, 
L. II. (p. 36.) ' Raptis cujosqnemodi telis insequuntnr.' Wass, Ob eandem 
cansam jam olim sic conjecit Piccartus Peric. Crit. c. 13. Immo tacite CU' 
juscemodi edidit Floridus. Mss. tamen nihil yariant, nisi quod in Oxon. sit Aii- 
jumodi, Adi ad p. 177. Scrupris Guelf. pr. Oud, — 1 Idem, complurimum. 
Colvius. £t Guelf. sec. Oud,—2 Palat. Guelf. sec. et D'Orvill. multum, 
Pal. intorquebat. Guelf. pr. Oxon. a m. pr. etiam torq, moles. In Pitii. quo- 
que moles. Id. — 3 Al. perpetim e. n, V. D. ad marg. £d. Vic. Et sic est in 
Fux. Perp, in nocte Pith. qui caret rf prorsus. Id.— 4 Pervigilam. Ita Bertin. 
Vnlgo, pervigilem. Plantus etiam * Venerem noctn vigilam' dixit, Curcnl. 
Sdopp, in Symb, et Susp, L, v. 23. Bert. pervigilam. Elmenh. Citant etiam 
ex Seneca £p. lxxxiii. ' Brevissimo somno ntor, et quasi intervigilo.' 
Sed, prseterquam quod ibi potius sit verbi prima persona, qnam adjectivnm, 
Lipsius e Mss. legit intetjungo, Noster de Mundo p. 739. ' Tuteta pervi- 
gili.' Guelf. pT,far.perv, Ond. — 5 Idem, S. dum erudimentum. Colv. Sic 
etiam Reg. Fux. Inc. D'Orv. Guelf. ambo, et Palat. S. dum erud. Oxon. a m. 
pr. S. dum rud. An fuit Sed tum? eo sc. die. ^Nam die sequenti matutinns 
molae astitutus est. Lncianus jced rSrt fifv. Vel, Sed mi, ne r. pro ndhi. 
Vide ad 1. ii. p. 24. Oud.^6 N, sciticet d. Flor. et Bert. Elmenh. Immo in 
illis Mss. item Pithoeano, vox scilicet illico subjnngitur verbo ' perhorresce- 
rem,' ut edidi cum Scriverio, astipulantibns Edd. Vicent. sed, et Junt. post. 
in qua s. id est, sciUeet : ut vidimus saepissime, et freqnens esse additamen- 
tnm Appuleio. Respice ad 1. iii. p. 61. Oud. — 7 Loca lautia. Vnlg. loca lauii' 
tia, Notatum hoc snpra. Colv. Loca ac lautia, Flor. loca lautia, Elmenb. 

NOT^ 

o Pervigilemfarinam'] Metonymice p Loca, lautia [2. ae 2.] Sic legeo- 

dictnm Mucubrabant pervigilem fari- dum est, non iMa /«vfui. Vide quas 

nam,' pro, pervigiles hicubrabant fa- diximus ad eadem verba, in Notis 

rinam. Est antem ' luoubrare ' ad Hb. ii|. 
lucernam aliquid facere. 



582 



APULEII 



diem illum primum ' feriatum dedit,^ et cibariis abundan- 
ter [184] instruxit' praesepium. Nec tamen illa* otii sa- 
ginseque beatitudo' duravit ulterius. Sed die sequenti, 
molsB, qudB maxima videbatur, matutinus astituor : et illico 
velata facie^** propellor ad incurva ^ spatia flexuosi cana- 
lis;' ut in orbe termini circumfluentis' reciproco gressu, 
mea ^ recalcans vestigia, vagarer^ errore certo.^ Nec ta- 
men sagacitatis ac 7 prudentias meae prorsns oblitus, facilem 
me tirocinio disciplinse prsebui. Sed^ quanquam frequen- 
ter> cum inter homines agerem^ machinas similes ^ circum- 
rotari vidissem ; tamen, ut expers et ignarus operis, stu- 

Hroeinium aervHii iUiua. Permint enim ndhi vacare ab opere per fnrimum ittum diem, 
et implevii meum prasepe largo cVto, Verum Ula felicUas otii et eibi largiorie non 
duravit diutius, ' Sed postero mane alligor ad eam molamf qua videbatur maxima 
omnium : et protinue relatia ocuUs impettor in spatium curvum orbita rotundat ut 
vagarer errore certo in gyro termini ambientis^ relegens meos gresau. Ego tamen, 
astutuE ac solertUB mea memor, non me exhibuifacilem rudimento ittiue diaciplnue: 
»ed, quamvis sape vidissem veraari iijwmodi molas, dum vicerem inter homineB, 
nihilominus harebam immotu8f simulana me stupere, tanquam ignaruM etsemy et 



«^i#<»^>»^.^v%»^^^\^ 



L. lauticia habent Fux. D'Orv. et Edd. Colvio priores, excepta Jnnt. post. in 
qaa loca lauta: quod iictam ex reliqnoruni Codd. scriptura loca lautia, Val- 
can. £d. sec. £lm. et Flor. insernerunt oc, Wower. et Pric. et, Malim sine 
copula, loca, lautia prol, Vide ad 1. iii. p. 60. ' Hospitium ac loca, lantia.' 
Oiid.—8 D'Orv. Fux. Gnelf. pr. Edd. Vett. d. prim, itt, Id.— 9 D'Orv. dede- 
dit, Id. — I Bert. pneastruxit : male. Elmenh, Itero Pitb. Otid. — 2 Gnelf. 
pr. Oxon. a m. pr. iUo, Id. — 3 Pith. habitudo, Id. — 4 In Palat. Guelf. sec. 
tncuria. Id. — 5 Fux. mei, Id. — 6 Oxon. a m. pr. vacaret, Guelf. pr. vaccaret, 
Id. — 7 Oxon. aut, Ab Ed. Bas. pr. «xulat t^ prorsus, Dein oblivius Guelf. 
pr. pro obliviosus, Passive ' oblivia verba' de obsoletis usurpavit Yarro. 
Id,S Similiter. \ n\go, similes, Elmenb. iStmi^A editur a Juntis, Aldo, Cor 
lineo, Colv. Vulc. et Merc. A ceteris, ut habent O. Mss. simUiter, pro quo 
alibi dixit, simile, ut latius vidimns. ad 1. v. p. 101. ' Simile moerendo.' At- 
qne ita Mss. Davis. et 2. Vo.ss. vetustissimi in Cicerone I. ii. Academ. c. 6. 
* Simile vos cum perturbare phiiosophiam velitis :' ubi alii SimUUer, alii Si» 

NOTjE 



1 Vehtafacie'] Ne scilicet ex gy- 
rationibus illis in vertiginem incide- 
ret. 

' Flexuosi candlis'] Semitee circu- 
laris in modnm canalis excavats, quo 
tntins et cum minore aberrandi peri- 
cnlo jnmenta illa velatis oculis in or- 
bem incederent. 

" Termini cireumfluentis] Per ter- 
ininum circumflnentem intelligo exte- 



rius latns illius semitae cavae, qnod 
altius assurgens cohibebat jumento- 
mm pedes, ne extra ipsam vagaren- 
tur. 

* Errore certo"] Acute dictum. Er- 
rabant enim jumenta illa, quia jngiter 
incedebant in orbem : error vero ille 
certus eraty quia in eodem semper 
orbe fiebat. 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 



583 



pore mratito 9 u defixus hserebam. Quod enim.rebar, ut 
minas aptum, et hujusmodi ' mioisterio satis inutilem, me 
ad quempiam alium ^ utique leviorem laborem legatum iri, 
vel otiosum certe cibatum iri.' Sed frustra solertiam dam- 
nosam ^ exercui. Complures enim protinus baculis armati 
me circumsteterunt: atque^ ut eram luminibus obtectis se- 
curus etiam nunc/ repente signo dato, et clamore conferto>^ 
plagas ingerentes acervatim,^ adeo me strepitu turbulen- 
tant; ut^ cunctis consiliis abjectis,^ illico scitissime^ tae- 
msd sparteas^' totus innixus, discursus alacres obirem. 
. Hac subita sectse ^ commutatione ^ risum toto coetui com- 

prmwa nidis tjumodi laboris: quia ninurum puiabam me^ tfuan parum idoneumf 
ac mtiiii« utilem taU labari, applicatum iri ad aliquod atiud opus/acUius, aut aaltem 
/ore ut aierer in otio. Verum, nequicquam usua aum aetutia pemiciosa. MuUi 
enimme iUico circumdederunt instructi/ustibua: cumqve nilUl hactenus tUneremy 
quiifpe qui habebam ocuioe velatoSf eigno eubito dato, denneque clamoribus tublatiSf 
incutientes creberrUnoe tcius, ita me perturbant auo strepitUj ut depoaitii omnibua 
meia/raudibua continuo alacriter diacurrerem, incumben» totua/aaciajuttcea magna 
aolertia. Biaum excitaveram in toto ccetu hac repentina mutatione conaiUi, Jam-' 



^^■^^^S^^^^^.^K^^^^^t^ 



miUa, Ood.— 9 Fux. Guelf. pr. Oxod. a m. pr. male «ii«n<t<iis. Tum Guelf. 
sec. defixit, Id. — I Sic Msft. et Edd. O. prster Elmenli. 8criv. et Florid. 
quae m^uacemodi exbibent. Utrumque passim in Nostro occurrit. Vide et 
p. 179. Id, — 2 Et alium quemp. D'Orv. In Palatino qnoque et Fux. item 
Gnelf. ntroqne, invertunturbse voces. Id. — 3 Guelf. sec. ct6aitttrt. Oxon. o6- 
tectua, Ceterum j unxi cum Florido Mcuru [Mointf?] eiiom ntiiic. In pleris- 
qne editionibus male distinguebatur, aecuruaf etiam nunc rep. ifc, Id. — 4 Fux. 
H nunc. Id. — 5 Mss. D'Orv. Palat. eonaerto. Quod praefero, sive mixto et 
inter se confnso junctimque prolato. Vide ad 1. 1. p. 1. 1. v. p. 90. et 1. tiii. 
p. 163. Id. — 6 Oxon. Guelf. pr. acervo^t. Id. — 7 Ouelf. pr. et. Id. — 8 Cons, 
cAo, desant £d. Jnnt. pr. obtecHa Pith. Id.—9 D'Orv. ctltMunc, Palat. Gnelf. 
Bec. «ctitsstme, Guelf. pr. Oxon. a ro. pr. aceptiaaime. Id. — l Ms. cenioB apar' 
teee. Sic et infra p. 183. pro tania in libro Lipsii ccnta scriptum foisse testa- 
tur Colvins. Sciopp, in Symb. Palat. Guelf. sec. apartem. Oud. — ^2 Ful. Cod. 
/acti. Wower. Perperam et frigide. Scepte a m. pr. Oxon. in quo et Guelf. 

NOT^ 



" Stupore mentito'] Observa * men- 
tito ' in "passiva significatione, quod 
scpins apnd hnnc Auctorem repe- 
riaa : infra, boc libro, ' Mentita sa- 
crilega prssnmtione,' &c. * Stupo- 
ris ' vocabnlnm proprie hic, et om- 
nino Latine positum est. In Frag- 
mentis vetemm Poetamm : ' Quid 
tenemm cnrrere cogis eqnam|Dum 
stapet ac novus est ?' 



^ Solertiamdamnoaam'] Qnippequse 
fnstinm ictus ipsi accersivit. 

' TcBnia aparteie'] Vincnlo, qnod 
ipse pectore trndens molam discur- 
rendo circumagebat. Hoc vincnlnm 
planum fuisse patet ex eo, qnod ip- 
sum vocet * teniam.' * Spartnm,' ut 
jam dictum lib. viii. jnnci genns 
est. 

y Hac iubita aectm commttlalioiic] 



584 APULBIl 

moveram. Jamque^ maxima diei parte transacta, defec* 
tum alioquin me^ helcio^ sparteo ' ' dimoto^ nexu machinae 
liberatum applicant praesepio. At ego, quanquam eximie 
fatigatus, et refectione virium vehementer indiguus/ et 
prorsus 7 fame perditus, tamen familiari curidsitate attoni* 
tus^ et satis anxius^ postposito ^ cibo, qui copiosus aderat^ 
inoptabilis officinae^ disciplinam cum delectatione ^ qaa- 
dam arbitrabar*^ Dii boni ! Quales illic ^ homunculi vibi- 
cibus livedinis ^ ^ totam cutem depicti/ dorsumque plago- 
sum scissili centunculo"^ magis innmbrati quam obtecti; 

que elapsa maxima parte diei, me ceteroqui valde faiigatum soltvMt a machvMy 
mblata t{B7iia juncea^ qua eram alUgatuSf et adducunt ad prasepe, Ego vero^ 
quamvit defessus essem, et vaideegerem recreatwne vtnum, ae penitus fame peri' 
rem ; tamen aolHa mea curiositate suspensus, et vtdde aolicitus obaeroabam cum 
quadam voluptate disciplinam officintB iUius inamabilis, neglecto cibOf qui mihifuerat 
exhibilus magna copia, Proh Superi ! quales ibi erant homuncionesy signati totam 
cutem notis lividis, et habentes tergum suum cieatricosum obumbralum potius, quam 



sec. At, D'Orv. Ac, Pith. Ad. Oud. — 3 Pal. Guelf. sec. Ipsaque. Id.— 
4 Scribe et distingne : transaeta, drfessum alioq^uin me, helcio. Wowerins male 
immntat in defessum, Vide Indicem. Elmenh, Idem contra Wower. motiuit 
N. Heinsius ad Ovid. 1. iii. Fast. 674. * Qnod sibi defectis illa tulisset 
opem.' Adde roe ad 1. vi. p. 110. ' Defectnm laboribos :' supra p. 182. et 
saepissime. Oud,—S Ms. spartee. Colv. Item Oxod. D'Orv. Fnx. Goelf. sec. 
e superiore loco repetitum prave. HeUio Palat. Oud. — 6 Refectione indigua. 
Ms. cum aliquot vulgatis, indignus, Coiv. Reformo leviter indigutts, Brant. 
Indiguus, Venet. et Rom. indiguSy Aldns, indignus, male. Elmenh, — 7 Fax. 
Gnelf. ambo, prorsum, Oud.— 8 I>'Orv. et postp, Id. — 9 Gnelf. pr. effic, Onelf. 
sec. discipl. offic, Id. — 1 Ald. delectione, perperam. Roald, — 2 Bert. iUic. 
Flor. et Pal. Quale Ulic h, u, libidinis. Elmenh. In Pal. est Qualea, nt in ce- 
teris ; iUie Mss. et Edd. O. prster Fnx. Edd. Colv. Vnlc. Merc. Wow. Pric. 
Deest in D'OrY. Oud.^9 Idem, libidinia. CoW. — 4 Guelf. sec. taniummio. 

NOT^ 

Sententiae. Translatio a Pbiloso- apnd Plantnm et Terentinm mnltis 

phis* in locis. 

* Helcio aparteol Helcinm vincu- h Vibicibua Uve^nis, ^c.] Hypal- 

Inm est tractorium, quod supra ap- lage, pro livedine vibicnm. 

pellavit taeniam sparteam. Formata e Depicti] Vennste. Sic apnd Plau- 

vox est a verbo Oraeco Iajcciv, qnod tnm: 'Meum fnturnm corium pul- 

est, trahere. Inde helciarii dicti,qui chrum prsedicas^Qiiem Apelles atqne 

funibns navigia trahunt adverso am- Zenxis duo pingent pigmentis nl- 

ne. meis.' 

*■ Arbitrabar'] ' Arbitrari ' non tan- ^ Scisaili centuncuUf] Lib. i. * scis- 

tum significat, existimare, et sesti- aili palliastro/ et * sutili centuncnlp/ 

mare, sed etiam oculis contemplari, dixit. 
nt hoc loco, et anribus auscultare, ut 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 



585 



nonnuUi exiguo tegili'' tantummodo^ pubem injecti ; ' cuncti 
tamen sic tunicati/ ut essent per pannulos manifesti/ 
Frontem literatiy^ s et capillum semirasi/ et pedes annu- 
lati;^ cum lurore deformes;^ et fumosis' tenebris vapo- 
ros83 caliginis ^ palpebras adesi/ atque adeo ^ male lumi- 



contectum cerUone lacbro ; aliqui velati tantum pudenda parvo tegmine^ omnes tamen 

sic vestiti, ut essent conspicui per centonumforamina ; habebant frontes characteri- 

bu8 exaratas, et crines ex parte rasos, et compedes in pedibus ; erant prwterea dc" 

formes ob palloremy et habebant palpebras corrosas nigro fumo ac vaporefumi, ideo* 



.*S^^^ ^.^^^^.#^^1^ 



Ondendorp. — 5 Inteciu Fax. tJiiecii, nt p. 177. * Beneficiis injecti :' et p. 253. 
* Raptim tunica intectas ' p. 775. 21. Roald, Injeeti. Vulgo, inteeti,, CoWius. 
Gulielm. Verisim. lib. ii. cap. 5. ' Exiguo tegillo.' Elmenh, Gloss. Tegeti' 
cula, ^pfiffitoy, Tegillum, KoXvfjLfiiTpioir, Noster graphice homnncalos iilos 
8U0S, ut de Pallio Tertullianus, quasi tegendo nndavit. Wass, Tegi ia 
I>*OrviHi Tegillum est in Planto et Varr. nec displicet, si M9s. addicerent. 
Recte vero Colvins post Ed. Junt. post. rescripsit i^jecti, cnm Lips. 1. x. 
£lect. 13. confirmantibus Mss. omuibus. Denotat habitum incnriosnm et in- 
comtnm. Vide ad 1. ii. p. 33. * Vestibns intecti.' Oud,—6 D'Orv. truncaii, Id. 
— ^7 Ms. Hturati, Quod non improbat Lipsins. Sidonias ApoUin. lib. ix. 
£pistolar. * Tnncenim certius te probasse reliqna gaudebo, si liturasse ali* 
qoa cognovero.' Nihil ego mntavi tamen. Colv, h^Orv, fronte, Lego, /ron^^m. 
Cniqne enim nna tantnm frons. Confer ad l.ii. p. 46. ' Columbarnm colli flos- 
cnlos.' De literatis adi Beroald. et Pric. item notata ad I. vi. p. 112. Laminas 
▼el ^' lacinias auro literatas,' sive anreis literis notatas.' Oud, — 8 Ed. Vicent. 
eemirasci, Id. — 9 Ipsa sermonis &KoXov0ia postnlat, ntlegatnr : cutim luroredrf. 
Fnl. Cod. tum lur, def, Wower. Recte Mannsc. tum lurore dtf, Sciopp. in Symb. 
Lucore Flor. male. Wowerius, cutim tur, d, Elmenh. Jam praecessit * cntira 
depicti.' Flor. tamen, Pith. et D'Orv. cnm aliis habent cum, Sed bene tum 
edidit Wow. cnm seqq. idqne confirmant Palat. Gnelf. et Oxon. In quibns 

In. ac Pitb. lucore, De lurore vide ad lib. viii. p. 169. ' Colore deformero.' 
0«d.~l P'Orv. famosiSf Pilh. fumosL Id. — 2 Bert. obesi» Elmenh. Vide ad 

NOT^ 



« TegiU] Vox ab Apuleio nove fic- 
ta, pro tegmine, id est, sabligacnlo. ^ 

' Ut essent per pannuloi manifesti] 
Id est, ut videretur eorum cntis per 
foramina centonis laceri, et interval- 
la pannorum. 

s Frontem literati'] Malis ac scele- 
ratis servis literae ab heris, immo et 
aliquando plura verba, fronti ac vnl- 
toi inuri solebant, quae crimen conti- 
nerent,cau8amque notse; puta,'Cave 
a fore,' aut, ' afugitivo.' Ssepe etiam 
plnrium versuuni fnit illa inscriptio. 
Ratio autem inscribendi ita habnit, 
Qt primum literae inurerentur can- 



denti ferro ; deinde atramentum in- 
funderetnr, quo apparerent magis li« 
tersp, et praeberent se lectui. :Ma- 
crob. Saturnal. i. ' Servus compedi- 
tns, inscripta fronte.' Ejusmodi lite- 
rae ioustae stigmata dicta snnt, etser- 
vi, quibns erant inuatte, stigmatiai, et 
stigmatici. 

>* Pedes annulatt] Annulis ferreii, 
hoc est, compedibos revincti. Mar- 
tialis : ' Has cum gemina compede 
dedicat catenas, Satnrne, tibi Zoi- 
lus, annnlos priores.' 

^ Fumosis tenebris vaporosa cediginis, 
^c.] Pistores noa tauturo molebant 



586 



APULEII 



nati; et^ in modam pugilam, qui pulvisculo perspersi dimi- 
cant, farinulenta ^ cinere sordide candidati.^ Jam de meo 
jumentario ^ contubemio quid, vel ad quem modum memo- 
rem ? 7 Quales illi muli senes, vel cantherii ^ debiles ? 
Circa prassepium capita demersi^' contruncabant moles pa- 
learum: cervice cariosa^ vulnerum putredine^ follicantes "^ 
nares * languidas assiduo pulsu tussedinis ° biulci/ pectora' 



que miniM vaUbant ocuUs : erant quoque toti aUn immmdofarina poUine, iiuiar 
athletarumf qui pugnant conspern minuto pulvere, Quid autem et quomodo jam 
rtferam dejumentie^ meie contubemalibue 7 quatea erant iUi veteres muU et infirmi 
equi i demieHe capitibus circa praeepe avide comminuebant aeervos paiearum : col» 
lum habeba$U putridum piagie, nares anhelanteB et languida» patente» continm 



lib. VIII. p. 168. ' Visceribns adesis.' Pith. palpebria adhen, Oiicl.~3 Qaam 
prave Pricsus existimet, fortasse melios reponi ideo^ discas ex notatis ad 
lib. VIII. p. 169. ^ Atque adeo vel donemus eum.' Id. — 4 Ut, Lego : et, 
Sciopp. in Symb. Et est in Mss. et Edd. O. prster Colv. Vulc. Merc. £1- 
menh. ex typothetarum errore. Voces qui pulvieculo perapern dimicantf qaasi 
glossam^ uncinulis inclusit Scriverius. Oud, — 6 Farinuknto, Ms. farinuienta, 
Colvins. Flor. farinuUnta. Bert. /. cruore^ male. Elmenh. Fariwulenlta cum 
Flor. CatuU. Carm. 98. *■ Virtutum omnium acerba cinis.' Carm. \i. 66. ' Et 
uutam nequicqnam alioquerer cinerem.' Lucret. iv. 924. ' Cinere ut multa 
latet obrutus ignis.' Sic et Cod. Bodl. et Serenns Sammonicus, Plinius, Va- 
lerianus, Scribon. Largus, 230. At Virgilius et Statius seniper roasculine. 
Waas. — 6 Vnlgo, jumentorio. Jumentum, jumentarius : Momentnm, roo- 
mentarius: Argentnm, argentarius. Colv. £d. Junt. post. cum Mss. O. Ju- 
fn«fitario jam dederat, nt debet. Vide ad Sneton. Claud. c. 2. et Gloss. Oud. 
— f D*Orv. m^morie. Id. — 8 Oxon. a m. pr. cantariy Guelf. canlheri. Id. — 
9 Gueif. sec. curioaa. Id. — 1 Ms. naiee. Tertnllianus lib. de Pallio, loquens 
de chamseleonte : * Oscitans vescitur, follicans ruminat.' Colv. Vide Salm. 
ibi p. 151. In Palat. folicantea. Pitii. nare. Ond. — 2 Flor. a. p. t. inulci. 
Tales ' tussiacos ' vocat Firmicus. Elmenh. — ^3 Oxon. a m. pr. pectore, Oud. 

NOTiE 



frumentum, sed panem etiam coqne- 
bant. £t Apuleius hic de fumo ac 
▼apore, qui ex fumo exit, dum lignis 
injectis calefit, loqui videtur; qni 
famns valde nocet oculis, ciliaqne 
noDnnnquam adnrit, si prssertim ad 
prefurnium propius et incantins quis 
accedat. Nam, si de caligine illa 
«fim ioqni velis, quae fiebat in pistri- 
no ex fumo et fuligine Incernarnm, 
ad quas farinam lucubrabant, non vi- 
detur verisimile palpebras caligine 
cjnsmodi adedi potoisse. 
^ Sordide candidaii] Sic lib. viii. 



'deformiter formati.' £st figura 
Rhetoribus Oxymoron dicta. Allu- 
dit antem hic jocnlariter ad morem 
Veterum, qui toga candida induti 
magistratus petebant. 

^ Capita demersi] Hac voce ' de- 
mersi' snmma ingluvies denotatnr. 
In veteri £pigrammate : * Cerne nt 
demerso torridus ore bibat.' 

» FidUcantee] Crebris anhelitibns 
iuras accipientes reddentesqe instar 
f^^lium. 

^ Ihtesedinis] Vocabulom ab Apu« 
leio fictom, pro, tusst. 



MfiTAMORPHOSKON LIB. IX. 



587 



copul» sparteae^ tritura^ continua exulcerati^ costas per- 
petua castigatione ossium tenus^ renudati, ungulas multi- 
via circumcursione ^ p in enorme vestigium porrecti^ totum- 
qne corium vetemo^ atque scabiosa macie exasperati.* 
Talis familiae funestum mihi etiam metuens exemplum^ 
veterisque^ Lucii fortunam recordatus, et ad ultimam sa- 
lutis metam detrusus/ "> summisso capite moerebam. Nec 



tusm hnpetUy peetora extdcerata asnduofrietu vineulijuneeif eoeiaa mudatoi «s^v^ 
ad osM continuis verberibus, ungulas exiensas in vestigia pragrandia ex muUifMei 
circumcursaiione, cutemque omnem scabram macrore et sceine inveterata. Ego 
eundem miseriam nUhi timenSf qua videbam iUam famUiam affectam, memforque 
n^M pristina /ortuntB dum eram LueiuSt vidensque me redaetum ad extremum ter- 
tninum mea vitcBy htgebam demisso capite : nequ/s uUxm prorsus iuUtebam solamen 



^ ^^^^^^^^s^ * ^ 



IdeiD, tectura, Colv. Unde forte lerlvra, ut ' termeDtnm/ apud Plant. 
Bacchid. pro eo, quod nnoc dicitur * detriraentum/ teste Festo. Bronl. 
Male. Vide Pricteum et me ad lib. tii. p. 144. ' Conterebam nngulas.' In 
Florent. sparta, Ood. — 5 Idem, ossium tenuis, Colvius. Cum Onelf. utroqoe 
£d. Ald. ossum. Ood.-^6 De asinis dicta, oni multiplici circuitu mola» intor- 
quebant, nt solent, in pistrino. Qoare scnbebam, circumitione, Stewechins. 
Idem, t» uiiima. Pro circumcisiane malim ctrciimairnone, si quid mutandnniy 
id quod quidam putant. Sic * multivii circnitus,' snpra hoc ipso libro. Colv, 
liCge cireumitione, vel circuUione, Si eniiii circnmci»ae ungnlap, non porrecti 
mnli in enorme vestiginm, sed in exile, imminntae utique nngnlfe. Quare, 
cum in enorme vestiginni porrectos scribat, vera erit lectio muUivia eircui' 




Elmenhorstrus. Palat. qnoque tn tiZttma, iisdein scilicet literarnm ductibns. 
Oud„ — 7 Vetema, Vnlgo, veterno, Veiema, id est, veternosa, eleganter, 
Coliv, Veiemo, Pal. veterrima. Colvius, vetema, Elmenh. — 8 Fnx. exaspera' 
tum, Id. — 9 Abest copula a D'Orv. Oud, — l Ad vUima naXutis me tandem tru» 
sum, Id a Parisien. et ipso adeo vigilaiitiMimo interprete ita relictum me- 
rito mireris. Vide num recte emacnlarira : et ad uUimam sahttis metam detm' 
sus, Alibi certe hic auctor periphrasi usurpabat ' ultimara divi nietam,' lib. 
videlicet decimo extremo. Itidem ' vitae metas' dixit, lib. iv. Sieweeh, 
Fiix. et ad ultimam s, mea trusum submisso c. m, Forte, et ad uUimum s, meee 
trusus submisso capUe m. Alias pro frustim sulmUsso legebatur trantsuinnisso. 

NOT^ 



^ Coptda spariea] Supra, helcinm 
et taeniam sparteam dixit, quara nnnc 
copulam. 

P Circumcursione] Sic emendo cnm 
Pricseo, et Colvio. Plervque edd. 
habent eireumeisione, Stewechins re- 
ponit circumUionef qnod congrnit eti- 
aro. Vult autem hic ungnlas jumen- 
tornm illorom mnltiviis ctrcnmcursi- 



onibns hnmura pulsando exporrectas 
foisse, et dilatatas, neqne enim fer- 
reis soleis in pistrino munitte erant. 
4 Ad uitimam sahUis metam detru' 
«11«] Stc lego, Stewecbii emendatio- 
nem secntns. In Beroaldi Editione, 
ad uUima salmtis me tandem trusum. 
lipsins, Coelius Rhodiginus, et alii 
malttDt pro detrusus^ detruXf abaque 



588 APULBII 

ullum ^ aspiam craciabilis vitse solatium aderat, nisi qaod ^ 
iDgenita mihi curiositate recreabar^ dum praeseutiam meam 
parvi facientes, libere qase volunt, omnes et agunt et lo- 
qauntur> Nec immerito priscae poeticae ^ divinus auctor ' 
apud Graios/ summae prudentiae virum monstrare cupiens^ 
multarum civitatum obitu et varioram populorum cognitu, 
summas adeptum ^ virtutes cecinit Nam et ipse gratas gra- 
tias ^ [186] asino meo memini^ quod me suo celatum 9 teg- 



viUe Ulius ^erumnosce^ nisi quod exhilarahar curiositate mihi innata, eum sdiicet 
omnesfacerent, et dicerent lUtere coram me quicquid volebantf contemta mea pra- 
sentia, Etjure qmdem meritoque divinus auctor antiqucB poeseos inter Gracos^ 
volens ostendere hominum prudcntissimum, dixit eum acquisivisse maximas virtutes 
drcuitione muUarum urbium, et cognitione diversarum nationum. Fateor enim 
fne multum debere mea formce asinina^ quia velans me suo tegumento, exercensque 



<^^>^>^^^^ ^ ^^^^ 



Roaldiis. Ad uUima salutisjam detrux» Novam dictioneni e scripto, hoc loco 
reponere visam, detrux. Sed totam in eo ita perscriptum : ad ultima saluiis 
mecBjam detrux. Viilg. ad uUima salutis me tandem trusum, Notemus igitur, 
et exemplom qusramus aliud. Colv. Ad tdiima salutisjam detrux, summ, c. m. 
Acumen aliorum hanc iectionein peperit: quam tamen cur recipiani non 
video. Cod. Palat. salutis tandem trussumisso. Facile apparet Apnleinm scrip- 
sisse : Jam detrusus, summisso e. m. Wowerius. Ad ultima salutisjam detrusus. 
Flor. et Bert. ad uUimum s. trusum tandem submisso capite m, Colvius, Lip- 
sius Elect 2. c. 21. et Coeiius Rliodig. ad uUima s. mea jam detrux. Elroen- 
horstins. Detrux. Hanc dictionem Colvius pntat novam esse et hic repo- 
nendam. £go antem scio manu scriptnm ejiis loco s, babere freqiienter or, 
nt supra, ' iaxivientes/ et lib. i. pro ' esurientem mei,' exurientem me» 
Iterum lib. viii. pro ' esurientem,' exuriewtemy et lib. x. pro ' esnrienter,' 
exurienJter. Hoc et hic accidisse pnto^ nt detruxus scriptnm fuerit. Brant. — 
2 Pith. iUum. Oud. — 3 £d. Bas. pr. RUt quid. Id. — 4 D'Orv. quod v. Oxon. 
addit esse. £d. Vic. et ag. Uquuntur, Id. — 5 Gnelf. pr. poet. prisew. Palat. 
Onelf. sec. actor. Id. — 6 D'Orv. e glossa, Greeos Graios. Vide ad lib. i. p. 
2. Id. — 7 In vetnstis aptum a verbo ' apiscor:' qnod in lib. i. ff. de Acqnir. 
Possessionib. Sic in marg. Vir Doct. f. Toll. ut Terent. Heaut. v. 3. 15. 
' Deorum vitam apti snmus :' et aliis. At ego in nullo Cod. vidi. £t noster 
^ aptns ' passim usurpat passive pro vincto et colligato. Id. — 8 Plant. Poen. 
1. 1. 6. * Qnibus pro bene factis fateor debere tibi et libertatem et multas 
grates gratias.* Sic fere Mss. et £dd. Vett. Vulgo, nt hic, gratas: utroqne 
loco forte grates leg. Congeminare solet tffoBwofjiovvTa, ut Trinum. iv. 1. 2. 
' Grates gratiasque.' Wcas. Sed vide ad 1. 1. p. 15. * Hinc et credo hercules, 
et gratas gratias memini.' Oud.—d Pal. celatu. Id. — 1 In re ^imili solent 

NOTiE 

ulio tamen exemplo hnjus vocabnli. ^ewe ijuwaa iroKlnpontov, &c. Hora- 

^ PrisccB poeticcB dimnus auetor, ^c.] tius vertit in Arte Poetica : * Dic mihi, 

Honiernm intelligit, qiii Ulyssem Musa, virnm, captae post tempora 

prndentissimnm ostendere copiens, Trojap, Qni mores hominam molto- 

Odysseam sic auspicatur: "Mpa /40i rum vidit et urbes.' 



MKTAMOHPHOSEON LIB. IX. 589 

mine, variisquefortQiiis exercitatam/ etsi minas pradentem, 
multiscium reddidit.^ Fabulam denique bonani, prae ceteris 
snave comtam^^ • ad aures vestras afferre ♦ decrevi. Et en, 
occipio. Pistor ille^^ qui me pretio suum fecerat^ bonus 
alioquin ^ vir et apprime modestus^ pessimam et ante cunc- 
tas mulieres longe deterrimam sortitus conjugam,^ poenas 
extremas tori Larisque sustinebat : * ut, hercules ejus vicem 
ego quoque tacitus frequenter ingemiscerem.^ Nec enim 

variis casibus, effecit, ut n n»n adeo mperemy esaem^amen feriiusmuUarum rerum, 
DeniquCf statid vobis narrare optimam historiam, qua mihi visa est in primis ju- 
eunda : atque ecce, incipio, lUe pistor^ qui me em^ratj vir alioqui bonuSf et valde 
moderatus, paHebatvr summum supplicium thalami jugalis et familue, quippe qui 
nactus erat uoeorem nequissimamf et muito seelestissimam onmiumfceminarum : adeo 
ui cerie ego etiam stppe doUrem apud me ^us soriem. Nam ne uUum quidem 



fere aotiqui efferre, variisque fortunis exerdtum: qnomodo idem hic lib. x. 

* Ne ille vir, alioqiiin exercitus, tam muUiforme facinns execrata vene6cae 
dilatione langnida passus marcessere.' Virgil. iii. i^neid. ' Nate, Iliacis 
exercite fatis.' Itidem apud Plautum obviafaaec, ' Habere aliquem exerci- 
tnm, familiam habere exercitam.' Simili phrasi apnd Lncretium est libro ii. 

* Consiliis et dissidiis exercita crebris.' Saliust. Catil. * Magis ambitio, qnam 
avaritia animos hominnm exercebat.' Stewech, — 2 MuUisdum certe reddidit, 
Th certe abest a Mss. Elmenh, Abest scilicet a Florent. Lips. Pal. Bert. 
Pith. Gueif. utroque, Oxon. Reg. Fux. D'OrvilI. Quare elsKSpaicas ablegavi 
vocero certe, licet per se non malam. Passim Apnleius cum aliis post * etsi' 

* qoanquam/ ' quamvis/ Micet/ eleganter omittit ' tamen/ velsimile; u( 
pluribus docni ad lib. iii. p. 60. ' £go qnanqnam perfectus asinus, sensnm 
retinebam humannm :' e quibus simul patebit, maJe hic a Pricapo etsi mutari 
in «i. Pith. multiscitum. Oud. — 3 Repone ex codice scripto Beroaldij suaw 
compertam, Sed Dum potius, suavem compert, vel, suave condUam? M. Cicero 
Bruto : 'Nemo unquam urbanitate, nemo lepore, nemo suavitate conditior:' 
et alibi : *■ Orationem lepore et festivitale conditam.' Colv. In quibusdam 
lib. suave compertam, Fortasse, gnave compertam, Wowerius. Bert. suavem 
compertam. Eimenhorstins. — 4 Guelf. pr. off, Oud. — 5 Deest pronomen in 
Palat. Pretio me Fux. Id, — 6 £dd. Beroald. Bas. pr. et alioq, £xulat rh 
alioqmn a Bert. In £dd. Bas. Colv. Vulc. Merc. Wow. Pric. contra Mss. 
pierosqne, alioqui, Id. — 7 Sortitus eonjugem. Ms. cor^ugam. Ita corrige. 
Snpra lib. vi. ad Junonem : * Magni Jovis germana et conjuga.' Colv, Con- 
jugam. Alii, conjugem. Flmenhorstius. Cor^jugam prsbent Flor. Pith. Urs. 
Ouetf. foini, Bert. Pal. Reg. Fux. Oxon.D'Orv. et £dd.' Vnlc. sec. £hn. ac 
Scriv. qnod secotns snm. Adi ad I. viii. p. 168. ^ Conservam conjugam.' In 
OxoD. BortUus est-cot^. Dei« t^ris Guelf. sec. Oud,— S lovereo ordine in Pa- 

NOTiE 

* Suave eomtam [Suavem compertam'] ' Poenas extremas tori, Larisque sus* 

Sic emendat PricaBns ex suave conh' tinebat'} Tort, ^uia conjngem habe- 

tam. Sic lib. i. * Me vera cemperta bat adulteram : Laris, quia ipsa eum 

memorare.' Astipnlatur Codex Ms. oderat, adeoqne domi omnia obnixe 

a Beroaldo laudatus. faciebat, «t ipsi adversaretur. 



590 



APULEII 



vel nnam 9 vitiam neqnissim» illi foeminse deerat, sed om- 
nia prorsas, ut' in quandam coenosam latrinam^ in ejas 
animam^ flagitia conflaxerant: scseva/ saeya,' Yirosa^ebri- 
osa,^ pervicaxy pertinax:^ in rapinis^ tarpibns avara, in 
samtibas foedis profiisa: inimica fideiy hostis padicitiae. 
Tanc spretis 7 atqae calcatis divinis nnminibas,* in vicem 
certse religioniSy mentita sacrilega praesumtione Dei, qnem 
prsBdicaret unicam^^ confictis observationibas vacais,^ fal- 

vUium deerat iUi pessima muHeri ; sed onmia omnino acelera eoneurrerani in ^us 
mentemy veluti in aliquam cloaeam haoum» Erat ominosa, erudeUs, virorum et 
vtnt appetena, obstinata, contumax, avara in foeda rapacitatCj prodiga i» turpibua 
impensis, adversaria fideUtatis, inintica eastitcUis. Tum contemtiSf atque subter' 
habitis Diis immortalibuSf loco verte religionis, conjingens n^fariam opinionem de 
Deofquem dicebat unicum esse^ mentita inanes ctsrimoniaSf et decipiens omnes fco- 



^^^^^^^^^■^^^^^ 



lat. Gnelf. sec. /d. — ^9 NeKligenter contra Mss. et £dd. O. edi caravit Flori- 
diis, ttniim, sine r^ vel, Id. — l Oxon. a m. pr. et, Id. — 2 D'Orv. animamf 
£dd. Jant. Ald. aninuB, Id. — 3 Pith. £dd. ante CoW. confl. flagitia, praeter- 
qnam Jnnt. post. in qna scava flagitia confl, sava, In D'Orv. et Oxon. Pith. 
Fax. scBva, sctjeca, Pal. Guelf. sec. sc<sihi scena, Gaelf. pr. stieva scena, Id. 
— 4 Viriosa, ebriosa, Fux. otrtosa, vinosa, p, p, Qaod probo : nam pntan- 
dnm rh ebriosa glossam esse verbi viuosa; cnra profecto amet Lncias noster 
vocam sjmilitadinibus et paribns exitibus Indere ; ut, qaemadmodam steva 
sceeva, pervicax pertinax, dixerat, sic etiam viriosa, vinosa, Roaldus. Idem 
liber, ii^uriosa, Scribo, inrosa. Afranius divortio : ' Vigilans, ac solers, 
sicca, sana, sobria : Virosa non snm : et si sim, non desunt raihi, Qni nttro 
dent: aetas integra est, formse satis.' Colv, Ms. jurgiosa, Scioppins in Sym* 
boia. Alii otrosa et jurgiosa, £lmenhorstins. Forte, tnt^rosa. Brantins. 
Ftrtosa agnoscnnt Glossae. Tertnllian. i7irto«tor. Novatian. p. 24.' iTtrtHor. 
Wasfl. — 5 Perotcax, pertinax, Perperam ultima vox exulat ab £dd. Wowerii 
et Pricaei. Oudendorp, — 6 In rapinis, Praepositio deest £d. Bas. pr. Idem, 
— 7 Guelf. sec. sumptis, Idem. — 8 Malim, ut est in Bertin. mentibus, Sciop- 
pins in Symbola et Snsp. lib. v. 23. Elmenhorstius. Perperam. Oudendorp, — 
9 Cof^unctis observationibus vacuis, Fux. confictis obs. Recte. In Aldi libro 



NOTiE 



^ Scaval Ominosa, sinistra, sinis- 
teritatis plena* Plin. in £pist. ' Ple* 
riqne dum verentur, ne gratiae po- 
tentium impartiri videantnr, siniste- 
ritatis, atqne etiam malignitatis fa- 
mam consequnntnr.' Observa paro- 
nomasiam in vocibus ' scaeva, saeva, 
viriosa, ebriosa, pervicax, pertinax.' 

^ Mentitasacrilega prasumtume Det, 
quem pradiearet unicumfSfc,'] His ver* 
bis indicat mulierem illam Cbristia* 



nam fnisse, idqne praesertim appa- 
ret ex hac voce, * praesnmtione,' ita 
enim sanam ac veram Christiaoorum 
fidem Pagani illudentes appellabant. 
Tertnll. in Apologetico: 'haecsnnt, 
quae in nobis solis praesamtiones vo- 
cantur.' Idem in Montani et socio- 
rnm passione : ' Condiscipuli ejns 
snadebant, nt, praesamtione deposiv 
ta, BBcrificaret.' 



METAMORPHOSBON LIB. IX. 501 

lens omneshomines, et miserum ' maritum dectpiens, matu- 
tino mero et continuo stapro corpns manciparat.^ "^ Talis 
illa mulier miro me persequebatur odio. Nam et anteln- 
cio ^recnbans adhuc/ subjungi machinae novitium clamabat 
asinum:^ et statim ut cubiculo primum processerat^ in- 
sistens^ incoram sui 7 plagas mihi quamplurimas irrogari : * 
et cum tempestivo prandio laxarentur jumenta cetera^ 
longe tardius me applicari prsesepio jubebat.' Quse * sae- 
vitia multo mihi magis genuinam curiositatem^ in suos 

mineaj aique infelieem euum vtrum, devoverat suum ewpus ehneiaiif ab ipso mane 
incipienti, et aasiduo adulterio, lUa mulier eic morata oderat me mirum in mo- 
dum : nam ante lueem adhue in lectojacenSf magno clamore pnecipiebai, ut arimu 
reeena emtue mol<B aUigaretur : et eum primum egresaa erat ex cubiculo, statfm 
imperabe^f ut quamplurima verbera mihi atr^im ae congererenltur, ipaa instans r<v- 
dentibus, Cumque reliqua jumenta solvebantur tempore prandii,jubebat me muUo 
iardms duci ad prasepe, Qua crudeUtate muHo magis auxerat ingenitam mihi 



apparet ▼estiginm hnjns lectionis. -Habet enim convictis, Roaldns. Malim, 
ooservat, vanis, Colvins. Vania. Aldna et Flor. o. vacuis. Elroenhorstins. — l 
Fux. miserrimum; ut p. 241. 'In exilinm miserrimi mariti.' Roald. — 2 Ms. 
proh corpus m. Sciopp. in Symbola. Palat. mandpabat. Oxon. Onelf. pr. man- 
eipavit, Ond. — 3 Pith. ante lucem. Id. — 4 Ms. recubans et adhuc. Colv. Sic 
qnoqne Onelf. sec. Mihi probatur exadhuc. Brant. Inepte. Oud, — 5 Fnx. 
subjugi m, ft. ductabat a. qnod non est nsqne qnaqne aspernandom. RoaJd» 
M. dictabat, B. subjugum machina novitium ductaJbat astniim. Pntean. — 6 /nfts- 
tensjubebat. B. institoresjubebat. Idem. — 7 Ouelf. a m. rec. in memoriam s. 
Inepte. Ottd.— 8 Pith. inurgeri, Id.-^9 Idem, lassarentur, Colv. Com Onelf. 
sec. Oud. — I Fnx. prasepio me jubebat, Roaldns. Jubebar, Idem vetns cnm 
valgatis aliqnot, jubebat. Colvins. Bert. et Palat. a, me p. jubebat. Bene. 
Elmeohorstins. B. M. mejubebat, Puteanns. Jubebar^ ut edidit Colv. cnra 
Vnlc. Merc. Wow. £lm. Pric. Flor. videtnr esse in Flor. Priores cnm aliis 
Mss. jubebat. Qnando deerat me^ exaratum etiam in D'Orv. Onelferb. 
ntroqae, Oxon. Inc. nti exbibuit Scriverins. Et malim, ejecto priore, ju^- 
bat, Ond. — 2 Dicendnm fnerat * illins.' Non enim * mores s»vitiae,' sed 
' ronlieris' intelligendi. Qnare, si vel nnns Cod. addiceret, malim qua, ut 
snb ' ampliaverat ' intelligatnr nominativns personse ipsins mnlieris. £t sie 
videoy editnm esse a Florido. Id, — 3 Idem scriptos, geminam curios. Colvius. 

NOTiE 

* Confictis observationibus vacuis^ qnae convivia diffamabant Idololatrae 

tfc, maiutino mero^ et coniiKuo stupro illi, dicebantque, non tam religiosos 

coTpus mandpaTat'] Vacuis, pro vanis^ ritus esse, qnam crapnlae, libidinit- 

Oraecum est. K&/bv enim et pdfraiov qne auctoramenta. Tertnll. ad uxo- 

saepe tnnt synonyma. Videtnr an- rem : ' Qois conjngem suam ad con- 

tem per ' vanas observationes ' hic vivinm Dominicum illnd, quod infa- 

intelligere Hymoos, preces, et pia mant, sine scaeva suspicione dimit- 

convivia sen irydwas, qnas matutinis tet ?' 
horis celebrabant veteres Christiani, 



592 ' APULEII 

morea ampliaverat. Nam et assiduo plane commeantem 
in ejus cubicalum quendam seutiebam juvenem. cujus 
[187] et faciem videre cupiebam ex summo studio ; si ta-> 
mea velameatum capitis libertatem tribuisset meis alio^ 
quia lumiuibus.^ Nec enim mihi solertia defuisset ad de- 
tegenda^ quoquo modo pessimae foeminfe flag;itia. Sed 
aaus ^ quaBdam, stupri seqaestra,^ ^ et adulteriorum interr 
nuntia,* de die quotidie ioseparabilis 9 aderat. Cum qua 
protinus jeataculo/ ac dehiac ^ viao mero mutuis vicibns 
velitata, sceaas fraudulentas' ' in exitium miserrimi mariti 



cwrio8itatem ad tjinns mare» obsertfondos. SetUiebaM entm qtundam juvenem 9110- 
tidie prorttu transeuniem in ejut CMbieulumf cn^ua eiiam vuUum cupidisnme aytU' 
bam tnepicere ; n tamen fatdn^ qua velaium eral meum caputf preebuitMet alioqui 
mei$ oculia libertatem iprius vidindi. Nam satie hahuistem sagaeitatis ad crimina 
nequiaeima mulieriequomodocumque detegenda. At vetuia qucedam amcitiatrix 
aduUerii, et intemuncia nuBchorum^ singulie diebue ipn astabat comes indicidua 
per diem: cum qua primumjenlans, ae deinde altemis vicibtis vinum merum certa' 
tim potanSy fraudulentis ambagibus concinnabat dolosos apparatus in pemiciem tn- 



^ii»«»^<» ^ »»^^^#^^ 



Ut snpra saepiiis. Grumnam D'Onr. Oud. — 4 Vulgo, ciiquando. Colvius. Rom. 
m. aliquando. Elmenh. Non solam £d. Rom. sed omnes ante ColTitiro liabent 
aUquando cum Mss. Oxon. Fux. Pith. Guelf. pr. Vernm in ceteris Mss. est 
aUoquin. Qood tameu mihi hic snspectnm est; vel certe adjectivnm quod< 
dani, ut curiosisj vel straile deest. Sic enim solet alibi. Vide ad i. 11. p. 20. 
et sexcenties. Oud. — 6 Vet tii digerenda. Colvias. D'Orv. s. d. detegendoy 
Fux. Goelf. anibo, Oxon. a m. pr. Palat. s. d. in detegenda. Nec male. Usun^ 
enim et (ineni haec prsepositio millies significat. Qood passim viri docti et 
Lexica docent. Oud. — 6 Anus deest Pith. Id. — 7 Fax. conscia. Sed a giossa 
est^ Roald. Fulv. stupri conscia. Sciopp. in Symbola. Conseia legas etiam in 
Reg. Oxon. Par. Pal.D'Ory. Inc. Guelf. ntroque, Coll. Voss. sive Lips. sine 
dobio e glossa. Vide ad 1. vi. p. 180. * Virginalis fngae sequestro ministro- 
qne :' et ad Frontin. 1. 1. 4. 14. ' Naves pacis seqnestrae.' Otid. — 8 AduUero- 
rum intemuntia. Malim, adii2^moruni. Sciopp. in Symbola. Forte, aduUeriO' 
rum. Brant. Bene, si modo addieerent Mssti. Imroo sic in Cod. Inc. Oud. 
—0 D'Orv. insuperabUis. Id.— 1 Jant. Pith. M— 2 Palat. caret copula. Id. 
— S Ftfio mero m. v. veUtas ccenasfraud, tfc. construebat. Fnx. vetitataSj et Ald. 
recte. Roatd. yeHtatas ccenas. Legendam vldetor Beroaldo, velUata scenas 
fraud. Emendem ego, delicatas ccenaafraudulenta in exitium miserrimi maritiy 
8fc. Colvins. Veliiatas sccenas fraudulentas. Ita plerique libri. Non male 
emendabis : mutuis vicifms veHtatas comaSf fraudulenta in exitium. Sed praefe- 
renda Bert. Cod. scriptura, velUata, scenas fraudulentas in exitium m. m, s, 
ambagibus eonstmebat. Wowerius. Dixi in Saspectis (1. v. £p. 23.) legen* 

NOT^ 

7 iS^iiprt sequestra] Intermedia. Sic dolosos, insidiosasqae machinationes. 

supra, lib. vr. ' de Asino virginalis Ita prorsus legendum est, posthabitis 

fugae sequestro :' ubi vide Not. qus hic babet Colvius. 

2 Scenas fraudulentaa] Apparatos 



MBTAMORPHOSEON LIB. IX. 593 

subdolis ambagibu$^ Goastruebat. At ego^ qdanquam 
^raviter snccensens^ errori Fotidis^ quae me, dum avem 
fabricat/ perficit 7 asinum, isto tamen vel unico solatio 
aerumnabilis deformitatis meaB recreabar,' quod auribus 
grandissimis prseditus, cuncta longule etiam dissita? facil- 
•lime sentiebam. Denique die quadam tinnulae ilHus ani- 
culae sermo talis ' meas affertur aures : ^ De isto quidem^ 

infortunatissimi mariH, At ego, quamvis valde iratus essem adversus Fotiilem, 
^uod errore suo me fecisset asinumi dum veUet in aoem mutare ; percipiefmm 
iamen vel hoc unum sotamen mea cruciabiiis deformitatis, quod facilHme au- 
diebam omnia etiam longiuscule remota, utpote instructus longissimis auribus. 
'Denique^ quadam die ^usmodi oratio meticulosie^ iUius anus pervenU ad meas aurea : 



dam : vditaia seenas. Sic eoim est in Bert. Scenas Apuleins non semel pro 
fraudibus et teclmis pooit, ut lib. viii. pag. 130. * Placuit Tbrasjlio scena 
feraliom noptiarnm.' £t pag. 142. ' Turpissimam scenam patefaciunt.' £t 
pag. 159. * scenam propudiosse mnlieris. patefecit.' Placidus in Glossis : 
' Scena vocatur compositio alicujus criminis, qnae digna sunt gagunteatro 
exclamationibus tragicis.' Lego agi in theaJtro, Qointil. lib. vi. rap. 1. 
* Discnttendae tamen oratione bujusmodi scenae.' Loquitnr de tecbnis et 
artlficio oratorum lacrymis judices moveotinm. Sciopp. in Symb. Velitata 
scenas. Sic 'ex Msstis bic locos interpongendns. Volgo, velitatas ccenas. 
Elmenh.— 4 D'Orv. subdoti amb. Oud. — 5 Bertin. Ut ego. Id. — 6 Graviter 
succensens, Prima vox abest D'Orv. Fux.. succensus in eodem Palat. ac Gueif. 
sec. suscenseru Oxpo. qnod Glossarum auctoritate rectins putat Pricaeiis. 
NoonoUi scilicet scripseruRt suscensere pro succensere, ut ' succipere ' et * sus- 
«-cipere.' Vide ad Liv. 1., xxv, c. 6. sed ' succedere,' ' succurrere,' ' snc- 
collare.' 'iilLox fabricat avemYniL, Id, — 7 Palat. D*Orv. Fux. perfecit, Id. — 
8 Goelf. pr. recreab^, Id. — 9. Reg. Fnx. et dissita. Id. — 1 Timidte iUius ani- 
cuUb sermo talis, Nollibi apparet timor anicnlae : quare scribendnm arbitror, 
temulenttB iUitts anic, Wowerins. Ms. taUs quidem m. Forte, quidam, Porro 
•vox timideB, timeo, menda nt careat. Neque enim sequens aoiculae sermo 
quicqnam habet timori affine. £t qnid si legendum, uvidtB, id est, ebriosae, 
sicut Horatins voce ista otitnr ? ScUipp, in Symb. Wowerins, temulenta. Sclop- 
pias, ttvtdff. Elmenhorstins. — 2 Ms» defert aures, Forie, ferit aures, Colvius. 
lo Cod. Pal. noo affertur, sed defertur, Wower. Qni sic cum £Im. Scriv. 
Pric. Flor. edidit. Coosentinnt etiam Bert. Gnelf. ambo, et Oxon. male 
insoper dans, defertur ad aures. £go tamen nollem ceterarom Codd. et £dd. 
-lectionem affertur ita temere motatam. Nam et 1. v.p. 90. haboimos, ' mul- 
titodinis conserta vox aores ejns affertor :' ubi male lo quibusdam auriffus. 
Omniafere verba, qoae rootum ad locura significant, Apuleius constrnere 
solet cum qoarto caso, subiotellecta praepositione. L. i. p. 4. ' pervenire ci- 
vitatem.' L. vi. p. 130. ' perv. loricam domos.' Alibi ' advenire,' ' deve- 
nire/ ' revenire civitatero.' Vide ad 1. vii. p. 141. Infra p. 207. * venire 
viara.' p..205. ' remeare castra.' L. vir. init. < redire hortum.' L. ix. p. 
199. 'pervolare scopolnm.' L. v. p. 99. 'contendere cnbiculum.' L. ii. p. 
30. ' accnrrere me.' L. iii. p. 56. *epulas.' L. iv. p. 73. Sic et alibi ' de- 
idbi Oceanom,' ' deduxere civitatem,' Vincidere aUquem.' Mox * adsidere 



NOT>E 

* Fabricat] Id est, fabricare vult, molitor. 
Delph, et Var, Clas» Apul, 



NOT>E 

are vult, molitor. 

2 P 



694 APULBII 

ini herilis,'** tecum ipsa Tideris» qiiae sine meo <K)nsilio^ 
pigrom et fonnidolosum familiarem istom sortita es : qai 
insuavis et odiosi mariti tui caperatom ^ supercilium « 
ignaviter perhorrescit ; ao per hoc^ amoris languidi desidia 
tuos Yolentis amplexus 7 discruciat. Quanto melior Phile- 
sietaerus»' adolescens et formosus et liberalis et strennus, 
et contra maritorum^ inefficaces diligentias constantissi- 
mus ! dignus hercules solus ' omninm matronarum perfrui 
deliciis;^ digous solus coronam auream capite gestare»' 

Hera «wa, detibira ptidem a^ te quid «tafnaf de itto pigro amiea, quem tiH 
eefnati me tnconnUla, qwi trepnde rtformidai tevenm atpereiUum tai iayactmdi at' 
que intin eo^jugie^ ideoque excrueiat te aegmiiie eui languentie ojnorif, eum avidi$' 
eime eupis eum ampleeti, QKontiun t^ pnestat PhHenetemujuieenia et puleher^ 
et liheralia, et/ortisj et eummw oudacitB adversua inuiUem vigUoMtiam mmitorum I 
Certe eolu» meretur potiri ampleadbua omniiun matru^famiHaa : aolua uaeretur 



^*»»^!»^*»»»^» » 



districtam ' p. 188. nbi phira. In Pith, est ajferret^ Guelf. drfert. Oud« — 9 
Lego, mea hariUa, nt infra p. 1009. Roald, Male. Vide ad 1. lY. p. 82. * Bono 
animo es, mi lierilis.' Guelf. pr. mi hercutea, Oud. — 4 Quem Jtn« nwo oon<t^. 
Loge ex Ful. quie nne m, Woweriui. Recte Ms. quea aiue umo eou», Sciopp^ 

in Syrabola. Ms. Llps. qm, Sed Ms. D'Orv. Fnx. qua ; ut bene Wower. E^ 
menb. et seqq. edidere. Dein III. N. Heinsius ad Ovid. L. i. Am. 13. 48. 
' Nnm me nnpsisti conciliante seni ?' hic etiam malebat concUio pro concilia- 
tione, de quo vocis sensn adi Salmas. ad Tertull. Pall. p. m. 41. 238. et Con- 
fnt. Cercoet. p. 24. Sed, ntopinor, argnte magis, quam vere. Qnod intro- 
dere eonatus est alibi qnoque, nt Velleio 1. ii. c 76. ' consiliis snis iUectnm/ 
Fnx, ietumfam, Ond. — 5 Oxon. eapretttum, Id.'— 6 Gueif. pr. Oxon. per kae, 
Jd.— 7 Tuoa vokntea amplexua, Volentia lib. Beroaldi. Brant, Meritoeam 
.lectionem probarnnt Pric8eu8,et Heinsius ad Ovidium £p. v. 46. Nec dubi- 
tavi illam recipere. Sueton. Vesp. c. 6. ' Ipsos accnmbentis pedes.' Vide 
etiamad l.v. inC * Meo vlolentiam perpetratnrsB pectori.' Tum 'amplexus 
discmciat' Heraldus expiicat ad Arnob. I. m. p. 130. * Aditum prinscmct- 
ant.' OihI.— 8 Flor. Phileaithterua, Elmenh. Immo in Flor. PhUeaitiBrua cnm 
Edd. Colv. Vnlc. Merc. praeter qnas Mss. plerique et Edd. Vett. nsqne ad 
Vnlc. sec. PkUeaiterua dant. Oxon. qni alibi etiam Phileae. vel PhiUaei, habet, 
hic prttbetcnm Guelf. pr. PhihaUaruaf melius,judice PricsBO. MaKm PAi- 
lohetarua vel Phiioaetahrua, i. e. amans meretricis, Iraiptis ^iXos^ ut * Philostor* 

gus, iptKSaropyos,' &c. Oad.— 9 Coll. Voss. mpritorum, Id. — 1 Th aolua delet 
rertinus. Elmenh, Uncinnlis inclnsit Scriverius, male, ut patet e seqq. 
* Omaiiim,' &e. aidus exuiant a Guelfh pr. /d.-^9 Palat.. Reg. Fnx. Guelf. 

NOTJE 

> Mi herilial Vide Not. *, pag. 300. mm coraibns dedncit, sed ab earam 

■npra. fronte ragosa : * Caperata froote a 

9 C^fpcrolMM auperdtium'] Festns: eapne fronte.' £t Nonina, cap, 1. 

' Caperatnm, rugosum, a corniiim ca- * Caperare est rngis frontem contra- 

prinorumsimilitndinedlcitur.' Varro here, et asperare: tractum a capro» 

de Lingua Latina lib* vi. non a capra- ram frontibus crispis.* 



MBTAM&RPHOSBON LIB. IX. 505 

vel ob unicnmA istud, quod nttnc naper ^ in qutiidam zelor 
typnm maritum eximio studio commentus est. Audi deni-» 
que^ et amatorum^ diversum ingenium^ compara. Nosti 
qaendanot Bacbarum» nostrsB civitatis decurionem/ quem 
Scorpionem/ prse morum [188] acritudiney^ vulgus appel^ 
lat^ Hic uxorem geneFosam, et eximia formositate^ prce- 
ditam, mira custodela munitam> domi ' suae quam cautis- 
sime cohibebat. Ad hsBC, ultima^ pistoris illa uxor^ subv 
jipieas^ Quidni?,^ inquit, noyi diligenter. Areten^ meam 
condiscipulam ^ memoras.^ Ergo, inquit anus, uosti totam 

fertt ui ccnfHU coroiuiin oaretfini, velpfophr hoe. miiiiii,. quod nttperrime exeagUavit 
mira caUidUate amtra quendam maritum zeUtypum. AuteuUa demum, et eo^fer- 
inter ee dfpersam indolem horum amborum amatorum, Nosti quendam nonuJic 
Barbarumt Sinatorem nostng urbiSf quem populus vocat scorpionem, propter asperi^ 
iatetn marum, Hic vigilantissime coercebat domi uxorem nobilem, et prastanti 
pulthritudine dotatam, mumeus eam egregia custodia, Ad ea respondens iUa dW' 
terrima cot^ux pistoris : Curnon? aU, apnrime novi. Nempe Areten meam con^ 
4iscipuUim dieis, Sas ergq (inqidt vetula) totam historiam PhUesietari T Nequa^. 

»ec. Pith. deUe, petfr. Id.— 3 Par. Gneir. pr. portare, Fax. gest, eap^ W.— 4" 
Oxon. «niaini. Id.— 5 D'Or¥. nimc quidem, Id. — 6 Bert diversorum ingi 
flmeiih. Qaod arripuit Scriverias. Oud.— 7 Primorum rude Bertin. Sciopp, . 
tn SyaUf, Male. Eimjsnh, D^Orv. Pal. Pxon. Fax. Gaelf. pro morum a, Qaod 
Priceas prsfert. Non egp. Fr<p est propter, ob. Saepe caai altero con- 
fiisa. Vide adld v. p. 90.' Ia.D!Orv. aptitudine. Oad.— ^ £d. Ber. appeUas, 
Id.— 9 Parmmtate, Ita correxit vere Beroaldus. . Edd. primae famosUate, 
DeinFox. prtedUa, Id»T-l^ Idem, munUa domui: Nam, mumta domu? Col- 
vins. ilfiMt^a domu sua conjecit etiam PricaBus : et domu in Ablat.xlixit Plaut. . 
Mil. Act. II. Sc. 1. Immodomicidant.etiamReg. Fnx. Pitb. Oxon. D'Orvk. 
«t rectius domu^ dieitur mqpita, quam muliery q««e cnstoditor invita. Vide 
ad Phaedr. 1. ii. f.6. ^Contra potentes nemo est nHinitus satts^'^ Est itidem 
nnMt^a in Gnelf.^pr. Oud.*— 2;t6 iil^tma delet Bert. haud bene^ EtateHh, — S. 
Guelf. pr. ^iitniiiL Oud.— 4 AretmK^^t» editiones, Artem. Ms.aroeri, Colvius. . 
ulf<nn est in solis £dd. Ber. et B9>. sed Edd. pp. aliaeqne recte praebent 
Ateteny cnm Gpelf. utroquQy. nisi im^ Latina» terminatione, Aretamy qnod^ 
extat in D'Orv. ut * Circa^' et simitia, de quibus videadl. ii. p. 23. * Pam- 
philae.' Otu^--^ Ms. condiscipUnam. Colv. Sic et Fux. cnni diMtpttla Pith. . 
Oud,-^ Quam ni0fifirafi.Fvix, e* memoras tofev^ rov 9i(ain..BQald. Vt debet*. 

NOT» 

' Amatorum] ■ Tul nimirnmv iUiua ' appellaatuf, qniprttsunfrdenis eqnl. . 

segnis ac meticulosi,.et hujn» strenul tibus.' Erant terni in singulis turmisy 

et eonstantissimi PhiiiBsietairi* quas duobos et triginta hominibua. 

^* Dwtirtott^m] In muBicipiis^e^co* constnbant auctore Vegetio. 

loniis Decnriones dicuntur, qui Romae ' - Quem Scorpionem, 4^«] ' D « Hicro^ 

Senatores.DecretaDecurionnmsaepe. nymns in Apocalypsin: * scorpiones .. 

citantur a/scriptoribns. In re autem vocimtur, qai sunt cpcde indomftbUi.'. 
nilitari ' DecuriODes/ inquit Festus, 



596 APULEII 

Philesieteeri etiam ipsins 7 fabulam ? Minime gentium^^ ia- 
quit : sed nosse valde cnpio^^ et oro^ mater, ordine ' mihi 
singula retexe. Nec commorata illa sermocinatrix immo- 
dica, sic anus incipit:^ Barbarus iste,^ cum necessariam 
profectionem pararet/ pudicitiaraque ^ carae conjugis^ con- 
servare summa diligentia cuperet ; servulum 7 suum Mjrr- 
mecem,^ ^ fidelitate praBcipua cognitum, secretum 9 commo- 
nety suseque dominae custodelam ' omnem pennittit : carce- 
rem et perpetua vincula, mortem denique violentam de 



quamf ait : sed vehementer opto scirej et precor te^ o parens, ut mihi omfda narres 
ordine. Et absque mora iUa vetula loquacisrima narratrixjsic exorditur. Bar- 
barus iUe, cumjamjam suscepturus esset iter necessaria de causa, et veUet dxiigen- 
tissime conservare castitaiem svub dUecta uxoris ; commontfacU secreto servulum 
suum Myrmecemy quem noverat sibi esse in primis fidelem, creditque ^us fidei to- 
tam custodiam hera ipsius, intemUnatus ei carcerem, atque atemas compedes, deni-* 



^■^^■^^^^^ ^^^^ 



Kstqueistiid fuam in solisEdd. Basil. Oud. — 7 Reg.Fax. Pith. Guelf. D'Orv. 
Palat. CoU. Voss. et iprius. Gaelf. ambo,P/it/«^<srt. Id. — 8 Idem, minimt sen- 
iio, Colv. D'Orv. minimeque gemt. Ond. — 9 £d. Beroald. cwpido, scil. est milii. 
Eadem varietasl. viii. p. 168. ' Narrare cnpio.' Id, — 1 Tb ordine non com- 
paret in Bert. Elmenh. Male 1. yiii. p. 162. < Enarratis ordine siDgnlis:' 
ac sajpius. Sing, mihi Fnx. Oud. — 2 Nec, Sfc. incipU, Desnnt Pith. Id. — 3 
D'Orv. JB. t//e. Id. — 4 D'Orv. innecessariam. Edd. Ber. Bas. paret, Id. — 5 
Abest copnla a Pith. Id. — 6 Caro conjugio, Vulg. cara coi^ugis, Ut ex scripti 
libri anctoritate correctnm est, sic Propertins, * £t totnm foimina conjn- 
ginni.' Colv. Caras conjugis. VtUgo, caro conjugio. £lmenhorstins. Nempe 
caroconjugio cnm Colvio receperant Vulc. Merc. Wower. Pric. nec nlla varie- 
tas ad Cdt Vnlc. notata mihi est e Florentinis, ac ' conjngiiun/ nt ' matri- 
monium,' dici posse pro ' conjuge,' certum est. Quia tamen in Mss. ceteris et 
£dd. est cara cor^ugis, id retinui. Cor^ugi vel conjuga potins videtnr verior lec- 
tiOfUtsnpra. Oud. — 7 Yux.servum, Id. — 8 Flor. Myrmiceni. Eimenb. Item 
D'Ory. Fax. Gnelf. Myrmitem Oxon. a pr. m. Oud, — 9 Ms. secreto. Sciopp. 
in Symbola. Secreto c. Vnlgo, secretum, Elmenhorstins. B. M. secreto comm, 
Pnteanus. Mirum est, nnde vulgares editores illnd secretum hauserint : com 
Mss. qnod sciam, omoes bene habeant secreto: nisi qnod in Oxon. et Gueif. 
"^l^r. sit secrete. Sed et secretojana est in £d. Jnnt. post. ut rescripsere Elm. 
Scriv. et Flor. ac passim cnm aliis utitur Apnleius. Vide Indicem. Frustra 
Lud. D^Orleans ad Taciti lib. ii. Ann. coujecit secretorum, ut cnm fideUtate 
jungatnr. Ou<2. — 1 Domina custodiam. Vulgo, custodelam. Colvins. Palat. custO' 
delnm^ Apnleiano niore. Wowerius. Custodelami Vnlgo, custodiam. £lmenhor8- 
•tins. B. M. custodelam. Pnteanns. £ Lipsiano Cod. Colvins cum Vulc. et 
Merc. malo judicio custodiam reposuit contra Apuleii. genium, et reliquos 
Mss. edltosqae. Vide Indicem. Paulo ante * mira custodela.' Guelf. pr. 

NOTiE 

c Myrmecem'] Mi/p/A)}| formica Grs- men laborioso, fideli, et frugi servo 
cis est : hinc apposite Myrmecis no- inditum. 



MfiTAMORPHOi<EON LIB. IX. 597 

fame ^ ^ comminatuSy si quispiam hominara^^ vel in transitui 
dig^ito tenus ^ eam contigisset^ Idque dejerans ^ etiam 
coniirmat per omnia divina numina.7 Ergo igitur ^ summo 
pavore percussum 9 Myrmecem ' acerrimum relinquens 

que neeem erudelem, et esuritionem, »i ulltis vir eamtetigisset wel extremo.digitOf 
etiam transeundp : atque fwc affirmat jurane per omnes Deos, Relinquens igitur 
viffilantisrimum comitetn sucb conjugi Myrmeeem perculsum maximo terrorey iter 






suamque,- Oud,^ 2 Etfamem. Scriptiira, defamem. Colvins. Malim, ir\famemf 
et furcam intelligo, give criicem. Lactant. lib. iv. cap. 26. ' cnr potissimum 
crnce? cur infami genere sQppUcii?' Incertas anctor in Catalect Virgil^ 
' Noxius infarai districtus stipite membra.' Sciopp, tit Symb. et Susp. lib. v. 
23. Af . vioL et d^amem. Sic Flor. Vulgati, m. v. et famem i. male. Loquitur 
enim de snpplicio crucis. Colvius hunc locum hon intellexit. Elmenh. Ms. 
de famem, Forte defamem^ id est, infamera, aut verius, de fame, mortem 
oroninm miserrimam. Brant.-r-i Quisquam hominum. Ma.Vimy quisqHomomnium. 
Sic apud Sallust. in V. C. * Auiicorum neque nobis, neqne cuiq^uam oranium 
. satts fuit.' Cicero saepe utitur. £t Apnl. de Deo Socrat. ' necesse qnicqnam 
omnium quod habeat et laudem diligenti» et gratiam celeritatis.' Sciopp, ibid, 
At vide tu Pricaeuin. Malim vero cum Cod. D'OrviII. Fux. et Inc. quispiam 
hominum. Oud. — 4 Gnelf. arabo, digno tenus. — 5 Oxon. cognorisset, Par. cog' 
noviscit. — 6 Oxon. Onelf. pr. ideoque. Pal. Guelf. uterque, d^eratis. Id. — 7 
To dirina recte Aldus indnxit. Elmenh. Postrema vox mihi qnidem purnm 
putum glossema. Brant. Errant uterque; licet divina absit etiam ab Ed. 
Jnnt. pr. Adi nirsus Pricseum, et quaB notavi ad p. 186. ' calcatis divinis 
numinibus.' Oud. — 8 Ergo igitur, Abest ultima vox a Fnx. Id. — 9 Pavore 
perculsum. Ms.percusum. For te, p^cuMum. Colvius. Corrigo, pei/««iiiii, nt 
iib. I. < Insperato gaudio perfusus;' et, * non sangnine,- sed lotio perfnsn»,' 
et lib. II. * rubore suffnsns,' iit Petron. ' perfusus rubore.* Brant. Perfusi 
vox hinc aliena est. Percussum dat D'OrviII. ut solent hee voces variari 
semper, ita nt saepe nescias, qnid praeferas. Malo tamen hic percussum. Adi 
ad Lucau. lib. i. 486. < vnlgus inani Percussum terrore pavct :' et Heinir. ad 
Virg. JEn. i. 511. < Perciissus Achates Laetitiaque metnqne.' Sueton. Tib. C. 
.11. *Percu88US igitur inopinata re.' Infra, recte; ' tanto calore, tantaque 
rabie percnlsus :' et lib. x. ' filiornm morte perculsns.' Oud. — 1 Flor. D'Orv. 
Fhx. Myrmicem vel Mirmicem rnrsus, ut et dein Gnelf. et Oxon. in quo hic 

NOT^ 

^ M. denique v. defame [M. v. etfa- * ne auxilinm contra saevitiara, vel 

mem'] Elraenhorstius tuetur scriptam famem,vel intolerabilem injuriam de- 

in Mss. quibusdam lectionem mortem negetnr his, qui juste deprecantnr/ 

violentam et defamemt frustra. Nihil &c. Apud Plautum, in Menapchmis 

hic solicitandam. Notum est herilis Act. v. Scen. 6. Messenio servns. 

in servos seevitiaB fuisse, eos mace- * Verbera, compedes, molae, inagna 

rare fame. In Epistola Divi Antonini Lassitudo, fames, frigus durnm, Ha?c 

Pii ad i^ium Marciannm Proconsn- pretia sunt ignaviae. Id ego malum 

lem B(»ticae relata leg. 2. ff. * De hia, metao,' &c. Si quid ergo mutaodnm 

oni sul vel alieni juris sunt. Sed do- hic esset, legerem : mortem lenlam de 

minorum interest/ inquit Impcrator, fame, id est, fame accersitani. 



598 APULBII 

uxori secatorein/ secnram dirigit profectionem.* Tanc 
obstinato animo vehementer anxius Myrmex,' nec asqaam 
dominam suam progredi sinebat, et lanificio domestico dis- 
trictam inseperabilis assistebat^^ ac tantum necessario ves- 
pertini lavacri*" progressu,^ affixus^ atque conglutinatas, 
extremas mann^ prehendens * lacinias, mira sagacitate 
Gommissas provinciae fidem tuebatur.9 Sed ardentem Phi- 
lesietseri vigilantiam ' matronas nobilis pulchritudo latere 
non^ potiiit. Atque' hac ipsa potissimum famosa casti- 
tslte et insignis tutelse nimietate instinctus ^ ' atque inflam- 
matus, [189] quidvis facere, quidvis pati paratus» ad ex- 
pugnandam tenacem domus disciplinam totis accingitur 
viribus. Certusque firagilitatis humanae fidei, et quod pe- 

Hngrediiur deponta 9olieiiudine> Tunc Myrmex obftrmaia mente valde eeUeitut, 
nutquam permiiiebai ire tuam heram, et detinens eam domi occupaiam lante nendte, 
aseidebat ipei eomes individuus: ei dum neceste erai eam exire, quod vespere ian- 
Jtum coniing^t balnei peiendi causa^ adharens ipsi, et aggluiinaius tenensque 
manu oram vestis «jusy ojficio sUn utjuneiojungebatur egregia solertia acfideiUate. 
-^edforma nobUis iUvus matrome non potuH occultari ardenti vigilantue Philene' 
imri, Et irretiius atque accensus hac ipsa prtesfriim pudieitia tam celebrit et 
nimia vigilaniia eximia ittius custoduBf tomparai se ioio nisu ad corrumpendam 
severam disc^inam iUius domus, certus omnia et exequi et toUrare, Ei cum 



Mprmethem. Id.— 2 Idem addidit, securam miles dirigit. CoWius. Hinc ejiis 
cod. poflsessor, Lipsiiis non roale conjiciebat, s, HU dirigit. Neqoaqnafn ta* 
men opns est. Oiid.>-8 Fux. D'Orv. Mfrmes^ et infra. /tf.— 4 Desiridam tii- 
se^perabiUs assidebai, Fnx. destr» iwseparabiiis, Et Ald. recte. Rbald, Idero, 
disirictam, Repone. Coh, Manuscr. adsisiebat, Sciopp. in Symbola. — 
5 Oxon. progresso, Non capio Pricsnm, qnando ait, fortasse iam necess. in- 
telligenda. Apnleii sensns flagitat «olammorfo. In Fnx. tamen, Ond.— 6 Fnx» 
«Mixus, Id.— 7 Oxon. a m. pr. nutnu, Id. — 8 Flor. prendens* Elmenli. Sic ec 
Pith. ac Fnx. Oad.— 9 In D'Orv. proeidentiaf, tenebai, In Oxon. etiam pro^ 
videniUB, Palat. punice fide, Id.— 1 Bert. ardeniis PA. vigiianiiam, Elmenb. 
Sed vide ad p. 182. * cnrruli eqnomm rabie.' Ottd.-— 2 Palat. Ouelf. Oxon. 
a m. pr. carent r^ non. Id.— 3 Bertin. At, Id.— 4 Instricius. Vnlgo, insiinctue. 
Dixi ad lib. viii. supra. Colv, Sine dubio legendnm, insHndus, Sciopp. in 
Symbola. Inetinctus, Alii, insirietus, Elmenhorstins. E PricaBO, Reg. Fnx. 
D'Orv. Oxon. a m. pr. insirictns cnm Colvio et seqq. Edd. Sed bene, qnod 
antlqnam lectionem instaurandam esse alii monuerint. Vide Menrsinm Exerc. 

NOTiE 

* Seeuiorem'] Comitera individnnm. qnibns non erant lintea in nsn fami- 

De secutoribns in re gladiatoria dixi iiari. 

lib. IV. 1 Insiinetus [Insirietus'] Melius ex 

^ Veapertini lavacri] Qnod mnlieri Vicentina editione et Ms. Oxon. re- 

prohiberi inhnmanum fuisset, ex mo- ponas instinctus, 
ribus pnesertim illorura^ temporum, 



MBTAM0RPH08BON LIB. IX. 590 

cuniae cmictaB ^ sint difficultates pervioe, auroque soleant ^ 
adamantince etiam perfringi fores ; opportune nactus Myr- 
mecis solitatem,^ ei amorem suum aperit : ' et supplex eum' 
medelam cruciatai deprecatur. Nam sibi statutam decre- 
tamque «mortem proximare> ni maturius cupito potiatur.* 
Nec eum tamen quicquam in re facili formidare debere. 
Quippe cum vespera solus»^ fide tenebrarum contectus' 
atque absconditus, iutrorepere, et intra momentum tempo- 
ris ^ remeare posset. His et bujuscemodi suadelis ^ vali- 
dnm addens cuneumy"* qui rigentem prorsus servi tenacita- 
tem violenter diffinderet^ Porrecta 7 enim manu sua, de- 

^erto tciret humtmamfidem estefragUem. et omnes difficuUate» phtnat ene pecuuia, 
janmasque etiam duriuimaM tolere diffringi auro ; invento oppiniune Mynnece boU- 
tario^ deelarat ei wnm amorem^ et petit ab eo euppHcUer remedium suo angori te 
enim statuiBeef et decrevisee brevi mori, niri quamprimum fietet vott Mti compos. 
Ei tamen nihil in refaeiH eaee timendumj cum nempe poeeet ipse veepere penetrar^ 
intra ades BobtB^ velatuB atque occuUatuB beneficio obBcuritatie, et momento poet 
exire, Adjungeus htB et BimiHbuB pertuoBionibuB vaUdum cuneum,qui tiolenter 
diJSnderet obt&uUionem plane rigidam Bervi. Aperta enim Bua manu, ostendit et 



Crit. p. 226. et nofas ad p. 168. < dolore pelticatns instincta.' Oud.— 5 Pec, 
cauUg Giielf. pr. /d.— 6 Ms. solehant. Cotvias. Oxon. a m. pr. aureeque, et in 
Pat. etiam adam, Gaelf. pr. aureque tolearum. Ond. — 7 Bert. toHtudinemy mate. 
Vide Indicem. Elmenh. In Apot. p. 440. Ed. Flor. ' Servis a sese remotit 
tolitatem delegit.' £t ita alii. Solitudinem tamen etiam dat Pitli. Oifd.— 
'8 D'Orv. aperuit. Id.— 9 Flor. t. ei. Elmenliorstias. Ut passim Planto, Te- 
rentio, Ciceroni, &c. * snpptex aticoi esse * dicitur. Sed prsecessit ei ; dn- 
binmqne foret, an ei Myrmeci, an ei * crnciatui ' jnngenda. Qnare mato 
Accttsativnm eum retinere. Medela Gnelf. pr. in qno et depree. eruc. Oad. — 
1 Abest m ab Oxon. a m. pr. nisi Coll. Voss. D'Orv. Pal. Gnelf. iik//im Fnx. 
Pricaeo antem e conjectara ptacebat cupiia, at alibi. Eam vide. Snbstantive 
rnro adhibet Anctor, in plarali -dixit cupiia, nt lib. v. * Capitis annuat.' et 
* Cum te scilicet amator aliqnis, nt dintins cnpitis etiam nocte potiretnr.' 
ex qao loco et bic cupUit posset refingi. Quare nihil moveo. Id. — 2 Solut. 
Ab Oxon. exulat. Id.—^ Guelf. pr. conteniut. Id.— 4 D'Orvilt. tn mom. t. Id. 
—5 Bertin. aculeit. Sciopp. in Symb. Etmenh. Pal. hic. Oxon. hMgutmodi. 
Ond. — 6 Suadelit vaHdum addent aculeum, q. r. p. s. t. v. diffunderet. Dnnm 
vcrbornm * diffundo ' et * diffindo ' alterum in alterius locum non raro im- 
niigrasse, alibi monni. Nescio an et hoc loco Apuleins ipse scripseriti vaii^ 
dum addent cuneum^ ac roox dfffinderet. Stabnnt, apero, a me, qnicamqne 
energiam vocis vioienter expendent. Iternm Apuleias in eadem voce corrap- 
tus, qaarto de asino, * perfracta, diffisaqne crate costaram rivot sangninis 

NOTiE 

^ VaHdum addens cumum] Legebat admodam adacto ferreo cuneo diffia- 

Beroaldns aaffevm. Sed optlmeStew- dantur ligna, sic oblata pecunia dif- 

ccbios euneum reposnit. Metapho- fissam fuisse fidem ac tenacitatem 

rice sciticet indici^t Apuleius, quem- Myrmecis. 



600 APULEII 

monstrat et' novitate nimia candentes solidos aureos:*^ 
quorum viginti qnidem ^ pnellaB destinasset, ipsi vero de- 
cem libenter offerret. Exhorruit Myrmex inauditum faci- 
nus, et occlusis auribus effugit protinus/ Nec auri tamen 
splendor flammeus oculos ^ ipsius exire potuit. Sed quan- 
quam ^ procul semotus, et domam celeri gradn pervectus/ 
videbat tamen decora illa monetaB ^ lumina^ et opulentam 
prdcdam jam tenebat animo :^ rairoque mentis salo'' et co- 
gitationum^ dissensione, misellus in diversas sententias 

aolidos aureos spUndentes (quod ipsi mlde novumvisu erat) ; ex quUtus aiebat se des^ 
tinasse riginti quidem mulieri, decem vero ei libenter offerre, Myrmex audivit 
cum korrore seeius sibi antea inauditumt et obturatia auribus cot^festim aufugit» 
Neque tamen igneusfulgor auri potuit excedere ex ejus oculis, sed quamvis procuL 
recessissety et cUato gressu domum pervenisset sibi tatnen videbatur intwri pulchros 
Ulos pecunia fulgores^ et jam mente possidebat opulentum lucrum, atque infelix, 
scindebatur, et divtllebatur in studia contraria mirabili auimi astu^ ac discordia 



vomens.' Scribendiim, diffisaque. Stewechins. Cuneum^ 8fc, diffinderet, Vnlgo 
ante ubique, val. add. aculeum, qui rig. serv. t. v. diffunderet. Scriptns, val. ad- 
dens adcuneum. Tb ad bis repetitum fuerat ex illo addens: itaque iuducendum 
censui, et iocum hunc scrihenduni, qnemadniodum jam cnsns est. Sed et ea 
quae sequuntnr melius coha>sura puto, si le;;amus ; his et hujusmodi suadelia 
val. add. cun. qui rig. pr. ser. ten. viol. diffinderet^ porrecla jam manu sua, Sfc. 
Colvius. Kom. et Ald. acultum. Pal. et Flor. diffunderet. Elmeiih. — 7 Fux. 
prorecta, Oud. — 8 Ei non est in Rcrtino. Elmenh, — 9 Fux. viginAi quinque^ 
fortasse rectnm. Roald. B. XXV. M. viginti quinque. Puteanns. In Coll. 
item Voss. Oxon. Gnelf. sec. est viginli quinque, in D*Orv. Gnelf. pr,XXV- 
Immo in Palat. viginti quinque quidem : nnde apparet, alternm e varia lectione 
iiatnm. Ego ^uidm retineo. Oud. — 1 £d. Scriv. at//iigrt^. Quod et mallem, 
si per Mss. iiceret. Vide ad lib. viii. Nisi ad praecedens 'facinus' velis re- 
ferre. Sic ' etfugere fortunam/ ibideni, et ^oculos' saepe Nostro. Id.—2 
Oxon. oculiSy male. Vide ad lib. iii. * Exibis aMnnm.' Id. — 3 Pith. Fux. 
Guelf. Coll. Voss. Oxon. a m. pr. quam , , . I<t. — 4 Domum provectus. Paiat. 
D'Orv. Gnelf. ambo, Oxon. pervectus, verissime. Adi ad lib. i. ' me usque 
ad portam pervecto.' Id, — 5 Oxon. Giielf. pr. illa decoram, In D'OrV. nou 
est decora, Idnm babet nitente pro monetw, Pitb. monei^e. Id.-^6 Et op, pr. 
j, ten. animo, Copuia exulat ab £d. Bas. pr. animo a Mss. Fax.' D'Orv. per- 
peram. Vidc Conim. ad Sil. vii. 386. Cort. ad Cic. iii. ad Fara. ii. me ad 
Lucan. 1. viii. vs. 161. Val. Flacc. i. 272. v. 61K Xenoph. p. 159. Ix^iy iv 
^vxais vlienV' Id. — 7 Cogitationis, AIs. cogitationum, Colvius. Pluralem habent 
etiam Palat. Fux. Guelf. D^Orv. Par. Bert. et £dd. Junt. post. Wower.et 
seqq. Quare id rf^i^ui, ut 1. xi. ' Apud cogitationes meas revolvebam.' de 

NOTiE 

° Candentes solidos aureos"] 'Can' tnit.' 

dentes' hic ne intelligas albicantcs, ° MentU aaU] Fhictiiatione animi, 

sed fnlgentes, ct quasi ignitos. Sic qui instar sali» id est, mari» agitaba- 

paulo infra : ' nec auri taoien splen- tnr et fiactnabat. 
dor fhmmietts oculos ipsius exire po- 



MKTAMORPHOSEON lAH. IX. 601 

carpebatur^ ac distrahebatur. Illic iides, hic lacmm ; illic 
cruciatas/ hic ^ volaptas.'* Ad postremum tamen, formidi- 
nem mortis vicit^ aurum. Nec saltem spatio' cupido* 
formosse pecunise leniebatur^ sed noctumas etiam curas' 
invaserat pestilens avaritia ; ut^ quamvis heriiis eum'^ com* 
minatio domi cohiberet, aurum [190] tamen foras evoca- 
ret.^ Tunc devorato pudore, et dimota cunctatione^^ sic ad 
aures dominae mandatum '^ perfert^ Nec a genuina levitate 
descivit ^ mulier, sed execrando metallo pudicitiam suam 
protinus auctorata est.'' Ita gaudio perfusus^^ ad sua^ fi- 



coffitaiionum, Illinc fideUtas urgety hinc instat qtuBStua; illinc tormenta impen* 
dent^ hinc affulget gaudium. Novissime tamen aurum auperavit necia melum, 
Neque aciditas pulchra maneta tempore saltem mitigahatur ; sed pestilens arari- 
tia noetu quoque ejus animum solicitudinibus agitabat ; ita ut, quamvis mina heri 
retinerent eum domi, aurum tatnen erocaret foras. Ttaic omni prorsus verecundia 
calcatay et sublata mora, iltico narrat sua heras qund sibi enU praceptum. Ipaa 
vero non degeneravit ab innata sibi leeitate, sed confestim mancipavit suam pudici' 
tiam exeerabili metaUo. Sic Myrmex latitia delibutus in naufragio suafidelitatis, 



^^^^^^^■^*-^^^ 



Phil. Mor. ' Cogitationnm ratione hsec considcret :' et passim. Videlndi-' 
cem. In Flor. tamen et Pith. videtur esse eogiJtatiionis^ iit I. iv. *• Cogttatio< 
nis salo iliictuaret.' In Oxon. cogitaiione dissentione, Pith. cogit, discursione. 
Oud.— 8 Mallet Pricapus illinc, hinc. Nnllam video necesHUtem. Qaare 
Mss. sequor. In Pith. hoc. Id.— 9 Reg. vincit. Id.— l Diei spatio conjiclt 
Pricaens. At vide p. 194. * Qnoad spatio fervens mariti sedaretnr aninius.' 
Wass. Vide ad \. vi. p. 111. 0«d.— 2 Oxon. a m. pr. cupito. Id.— 3 D'Orv. 
oiipfls. Id. — 4 Eum abest a Pal. /d.— 5 Fux. eructaret. Roaldus. In Bert* 
iiuri. Pal. evocare, D*Orv. enarraret, Reg. etiam eructaret. Latet forsan 
aliud verbum. Oitd. — 6 Dev. pvdore et d. contaiiane. £d. Jont. post. timore. 
Lib. II. etiam * devorare pudorem* dixit. Cunctaiione D*Orv. eunt. Pal. 
Gnelf. sec. /d.— 7 Sic ad a. d. inauditum perfert. Foile reponendum, hic ad 
aures domina mandatum perfert, ut mandatum intelligamns ipsius Philesitsri 
amatoris adulteri, qnocnm hic servus de pudiritia herae transigit, tentata 
nihilominus et explorata prlus dominae voinntate. Stewechius. Fux. tiMtiida-^ 
tum. Verissime. Roald. Mandatump. Colvins. B.om. in oMdiium p. Bertin. 
m. prtBfert, male. Vide Indicem. Elmenh, Sic non mutandftm videtur, sed 
potius quipdam excidisse post perfert. Nisi ocius malis. Tum Mss. O, 
habent mandntuw, qnod tamen ante Colvinm soli^dedit £d. Junt. post. Pro-^ 
fert Bertin. prafert Fux. et Guelf. pr. a m. pr. Sed minus bene. Oud.— 8 
Ed.Colv. dwciw/. Id.— 9 Pal. Guelf. sec. a gaudio perf. Id.— 1 Adsuafidei 

NOTiE 

P Illie cruciatus^ Si hcms rescisce- • Auctorata esf] Vide lib. ii. Not. 

ret sibi non servatam iidem. p. 161. ad vocem * auctoratns.* Ob* 

<i Hic voluplas] Si oblatis aureis serva tamen illic passive somi, hic 

frni posset. active. 

' Mandatum'] Philesietapri. 



602 APIJLBII 

dei prsecipitiam/ Myrmex nod modp * capere ; veriim sal- 
tem contingere^' quam ^ exitio suo viderat, pecuniam cu- 
piens^ et mapn^is^ suis laboribtts perrectum desiderium 
Fhilesietaero^ laetitia percitus,^ nuntiat : statimque destina- 
tum pretiam reposcit : 7 et tenet nummos aureos manas 
Myrmecis, qu» nec aereos norat.' Jamqae nocte promota 
Aolum perducit ad domum^ probeque capite contectum»* 
amatorem^ strenaam infert adasque domin» cubiculum. 
Commodum ' novis amplexibus Amori * radi litabant^' * 

ifpkauque non capere «oZicm, ud vel manibue iractare aurum, quod tn «iwm perui- 
ciem aspexeraty gaudio gestien» refert PhUenetaro^ ee tandem magnis laboribu» 
effecisee quod cupiebat : continuoque petU mercedem aibi promieMm : tt manu» 
Myrmeci» jam tenet nummoa ovreof, qua antea ne etreoe quidem unquam comtige- 
rat, Jamqne nocte provecta deducit ad domum fortem iUum amatorem eolumf et 
introducii eum capite probe velaio usque ad thaUtmum aua hera. • * * 



^^^^«^S^^^I^^»^^ 



pretmm, Fnx. gd gua Jldei prjcBcipiiium, Elegans, Jtipiter, lectio. Fldes 
Myrmecls antea male ambalaverat, nt ait Arbiter, nnoc vero sni omnino 
inipos, praecipiti rnina collabirnr. RoaU. Pradpitium. lldem, pretimm, 
Ad sns fidei pnecipitinm, nt fidem suam prapclpitaret, pessnmdaret, falleret. 
Coltf, Egregie Roald. et Colvins cnm ceteris restltnernnt pnecipitiumy qnod 
prspter Mstos. servavit etiam Ed. Junt. post. In reliqnis tldd. et Cod. Pitli. 
inepte pretitan, Yide ad I. viii. p. 154. ' In profundam rninam cnpidinis 
•e praecipitavit.' Oud.—2 Membransp, nee modo. Colv. Item Palat. Dein 
verum etiam s. Gnelf. sec. a m. pr. Oud, — 3 Edd. ante Colv. cout. eaU, Id. 
— 4 Coll. Voss. ^uod.' Id. — 5 Lego, ex magnis, Brant. Non dispUcet haec 
Brant. conjectnra. Nam abundat copnla, ac nulla hnic polysyndeto inest 
elegantia. ' Ex laboribns' dictum, ut * ex studio,' * viribus.' Adi ad 1. vii. 
In Pithoeano est magnao: nnde conjecit vir doctns imaginan$. Male et hand 
Latine. Oud. — 6 E»deni, Ugtitiam paratus. AI. paracitus. Colvins. Lege- 
humylatitia mancipatHS. Sed amplins deliberandum censeo. firifnt. Abest 
latiiia a Palat. Gnelf. sec. latitiam Bertin. An Itetitia animif vel l. nimia f 
Yide ad 1. t. et I. x. ' personata nimia temeritate.' et passim. Neqnaqnam 
▼ero tentandura est percitus, Eo participio in qnavis vehementi aniiui afiec- 
tione ntitur auctor. Consule Indicem. Oud,—7 CuMim ubiqne, prenniKm, 
Nec minus bene. Colo, Pramium deposcit, Bert. Elmenh.-S Ms. aureoe, 
Colv. Item D*6rv. Fnx. in qno etiani ^vt. Ond.— 9 Guelf. pr. amatorimn, 
Pro domina sec. domini. Id.— 1 Abest commodiMi a Palat. /d.— 2 iimorts 
Gnelf. pr. /d.— 8 Litabat Pith. /d.— 4 Edd. Junt.pr. Ald.comm. prtmMmprtma 

NOT^ 

^ Probeque capUe contectum'] Jnve- ex jndice Dama Tnrpis ; odoratam 

nal. Satyra vni. * Noctnrnus adnU capnt obscurante lacerna, Non es 

ter Tempora Santonico velans ado* qnodsimnlas?' 

perta cncnllo.' Apnd Horatinm, Sa- " Amori rudi IUabanl] Litare Amo* 

tyr. 7. lib. ii. Serm. Davas ad hernm : ri nihil aiind est qnam concnbitn et 

' To cum projectis insignibus, anmno lecti palaestra Cupidinem propitiare. 

eqaestri, Romanoqua habitu prodis Beroald, 



I 

I 



MBTAM0R<>H08K0K LIB. IX. 603 

commodam ptima stipetidia^ Veneri miliiabant'^ iludi^ 
anilites : et contra omniam opinionem,^ captata noctis op« 
portanitate> improvisas maritus assistit. Suas domus ja- 
nuam jam pulsat^ jam clamat,^ jam saxo ' fores verberat : 
et ipsa tarditate magis magisque suspectus, "" dira' oom- 
minatur ' Myrmeci supplicia. At illCy repentino malo per- 
turbatus^^ et misera irepidatione ad inopiam consilii de- 
ductus, quod solum ' poterat, noctumas tenebras causaba- 
tur^ sibi obsistere^ quin clavem curiose absconditam re- 
periret* Interdum Philesietaerus, cognito strepitn, raptim 
tunicas injectus,^ sed plane prse trepidatione ^ pedibus in- 
tectis, procurrit cubiculo. Tunc Myrmex^ tandem clave 

• 

* * Mariiw, aucupatus eommodum tempuM noctis, de imjn^ovUo adeit prttttt 
omnium expeetationem : jam percutit 08tium iuarum adium,jam clamat,jam tun» 
dit/orea lapide : et^ ipsa mora fnagis magieque augente ijua au^cionemy crudeles 
pcenas mintUur Myrmeci, liie vero attonitue subito malo^ et pra metu nescieuM 
quid nbi esoet agendumf quod poterat tmum, dicebat obtcuritatem noctia impedire 
quominus inveniret clavemf quam sedulo occultaverat, Interim Philenetarus, au- 
ditoclamore» induta ceieriter veste, sed certe pedibus nudis pra trepidoHonej erum- 
pU ex cubiculo, Tunc Myrmex^ clave tandem subdita pessulis, aperit januam : et 



^■^^^^^^^^^^ 



stip» Id. — 5 Novi et nudi miUtes, Desunt novi et ab eodem libro. Coh. Novi 
et. Flor. baec delet. Elmenh, Absiint etiam ft Regio, Fiix. Pith. Gnelf. am- 
bobus, Oxon. Par. D'Orv. et £dd. Jiint. post. ac Floridi. Quare et ego 
exnlare jussi. Hic adulteri cnm Arete concubitns qnidem erant novi ara- 
plexns et prima Veneris stipendia. Sed ipsi non erant novi Veneris miiitev. 
Illa dndnm uxor, et ilie notus adiilter, licet adhuc adolescens. Oud. — 6 In 
Palat. est oppositionem. Id. — 7 Vnlgo, damitat. Colvius. Bert. clamilai. 
Eimenh. Non damnassem clamitat, qiiod habet etiam Pithoeanus, et est in^ 
dignantis prae mora ; nisi in Flor. Guelf. Rcg. Pal. Oxon. D*Orv. Lips. et 
Ed. Jnnt. post. reperissem clamaty ut Colv. Vulc. Merc. Wow. et Pric. edi- 
dernnt. Oiid.— 8 Oxon. faxo. Id.— 9 Gnelf. pr. dura. Id. — 1 Ibidem, miiM- 
iur. Colvitts. Alii, minahtr. Elmenh. Bene cemminatur reposuit Colv. et 
seqq. consensn Mstornm, excepto Pith. et £d. Junt. post. Myrmici rnrsns in 
D'Orv. Fux. aliisqne. Oud.-~2 Fux. Edd. Ber. Bas. perturbatur. Dein ei 
exnlat aPalat. Gnelf. sec. Id. — 3 Fux. soius. Id. — 4 Scriptus codex, clausa' 
baiur. Colvins. D*Orv. Fnx. Coll. Voss. sUn caus. Oud. — 6 Tumcam ityeetus. 
Flor. tunicas ii0ectas. Elmenh. — 6 Pra iurbatione. Bert. et Aldus, perturba- 
aone^ male. EtmenK Item £dd. Junt. Per iwbationem Guelf. sec. Prte 

NOT/E 

^ Prima stipendia Veneri miHtabant'] < Suspeetus'] Snspicans, snspiciosns, 

Translatio a castris ad rem Vene- activa significatione. Sic Ammianus 

ream^ Notnm illnd : ' Miiitat omnis Marcellinus, lib. xtr. * Suspectior 

amaofy et babet sua castra Cupido.' de obscnris, nec referre gradura, nec 

Idem, ulterius ire tentavit.' 



, 



601 APULBIi 

pessttlis subjecta^^repandit fo^es: et recipit tunc etiam^^ 
fidemDeum? boantem dominum. Eoque propere ^ cubi- 
culum petente, clandestino transcursu dimittit Philesietas- 
rum. Quo jam pro limine * liberato, [191] securus sui, 
clausa domo, rursum se reddidit quieti. Sed, dum prima 
luce Barbarus procedit cubiculo, videt sub lectulo ^ soleas 
incognitas, quibus inductus^ Philesietaerus irrepserat: sus- 
pectisque ^ e re nata, quao gesta sunt : non uxori, non ^ ulii 
familiarium cordolio ^ patefacto, sublatis his, et in sinum 
furtim absconditis,7 jusso tantum ^ Myrmece per conservos 
yincto forum versus detrahi,^ tacitos secum mugitus ite- 

es^ipit herum, adhuc clamore teatantem Deos : dumque isfestinanter it in cubicu- 
luntj ille emittit Philesietarum occtdta fuga ae fnronpientem. Quem eum jam 
emisisset extra fores, depositaformidinef domum claudit^ seqyLC iterum componit ad 
somnum, At Barbarusy e thalamo exiens diluculo, animadtertit suh lecto soleas 
sihi incognitaSf quibus ealceatus erat PhHesietarus, eum iniroiverat : suspicatus- 
que ex ipsa re quod contigerat, neque conjugi su<b neque ulli ex domesticis declarato 
animi sui doUrre, toUit eas, atque clam oceultttt in siuuy imperansque duntaxai 
Myrmecem vinctum tralu per alios servos forum versus, cit^Uo gradu illuc tendii 



^>^^^^^»"^^^^^«^ 



trepidatioue Cod. Inc. Optime : 8ive oimia festiiiatione. Oud, — 7 Gnelf. 
ambo, subtecla, Id. — 8 Fux. et Guelf. et £dd. quaedam, etiam tuuc, Id. — 
9 Domini. Fux. Deum^ bene. Attamen Beroaldus mavult vulgatam lectio? 
nem, quam recte ipse vidcrit, mihi certe nnnquam probabitur. Roald, Deum» 
Impressum ante, Jamint. Colv. PrsBterqnam in Ed. Junt. poi»t. qnip cum 
Mss. O. etiam Beroaldi expressit Deum. Vide ad I. viii. p. 165. Domini ii^ 
Guelf. sec. Oud. — 1 Guelf. sec. prope. Id.— 2 M", Quijam pro lumine, Colv. 
— 3 Palat. Fux. lecto, Oud. — 4 Indutus, Oxon. inductuSy vere. Adi ad 1. ii. 
p. 39. Phil, ind. Fux. Id, — 5 Suspectusque. Non speinendum, quod in quodam 
est impresso, suspectisque, Colvius. Rom. Flor. Pal. et Bert. suspectisque, 
Eimenb. Sic etiam Reg. Inc. Guelf. sec. et Ed. Junt. post. Susceptisque 
Oxon. Guelf. pr. Quare etiam Pricapus cum Elmenh. et Scriv. suspeclisque 
recte probavit. Supra suspectus Active tolerari potuit, hic non, ob seqq« 
' quGe gesta sunt.' £d. Victnt. suspectuqu£, Oud. — G Nec ulli. Fux. 7ivn ulliy 
nt Ald. Geminationibus his saBpe ntitur Lucius. Roald. Pricseus qiioqiie ait 
id melius esse. Siciit etiam scribitur in D'Orv. Pith. Pal. Bert. aliisque, 
omnibusque £dd. ante Basil. sec. ac tacite revocarunt Ehn. Scriv. Floridus. 
Nec igitiir non est, nisi in Edd. Colv. Vulc. Merc. Wow. Pric. et forsaii Mss. 
Flor. Reg. Oxon. Guelferb. Oud. — 7 His et in sinumfurtimabsconditis. Igno- 
rat hsc omnia scriptns liber. Colv. B. M. sublaiis eis. Putean. Eis etiain 
D'Orv. Fux. Oud. M.s. fartim, Placet. Sciopp. in Symb, Fartim. Flor. /wr- 
tim, Elraenb. — 8 Bevt.jussotamen, Idem. li.jussit Myrmecem per conservos 
vinctum. Puteauus. D^Orv.j, t, Myremioe p, c, vinctum. Oud.— 9 Sciiptura 

NOT.E 

y CordoHo} A dolore et corde Cor- allarnm, ibi tlbi Erit cordoliufn ; ai 
dolinm factnm. Plaut. Pofnnlo i-^ Sed, qaam oriiatam melius forte eonspe»- 
ubi exempla conferentur meretricam eris.' 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 605 

rans,* rapidum dirigit gressnm, certus solearum indicio 
Testigium adnlteri posse se * perfacile indipisci. Sed ecce, 
per plateam dum Barbarus vultu turgidus,' subductisque 
superoiliis incedit iratus ;♦ ac pone eum Myrmex vinculis 
obrutus,^ non quidem coram ^ noxae deprebensus,^ consci- 
«ntia tamen pessima permixtus ^ ^ lacrymis uberibus, ac ' 
postremis lamentationibus, inefl^cacem commovet misera- 
tionem : opportune Philesietserus occurrens, quanquam di- 

ingeminans apud $e tacHoM gtmiius, sperana se eerto eompertwrum indieio soUarum 
quis easet mcechue, Sed, dum Barbarus progreditur per viam iratus iumenti/aciey 
contractis euperciliiey et post ipeum Myrmex gratis catenis, non quidem oppressus 
inmanifesto erimme, sed tamen conmctus sua mala eonscieniiay abundantibus lacry' 
mis et miserrimis lamentis excitat misericordiam sibi inutilem: Philesieta^rus 



-vetns, uso, Colvins. Mannscriptus, attrahi, Sciopp. in Symbola. Bert. at- 
trahi, Elmenh. Scriptnra vetus uso. Tentabam,/orifi«ecu«: nt infra, ^forin- 
secus abjicit.' Brant, — l Interans. Fnx. iterans, Sed est error operarum. 
Roald, — 2 Gnelf. sec. p,per se. Tum indepisci Gnelf. pr. Oud, — 3 £x eodem 
Palat. vuUu turgido. Wower. Malim cuni Bertino, vultu turbido, id est, pleno 
terroris et pertiirbationis, ait Servius in xii. ^neid. Sciopp, in Symb. et Susp. 
1. II. 14. Elmeoborstius. — 4 Abest rh iratus ab Edd. Jnntinis, Aldi- 
qne, de industria, nt opinor ; nec male ; quod e glossa natam vocem puta- 
rint. Oud.—5 Snspicatnr N. Heinsios ad Ovid. 1. ii. Fast. 678. * Obsutum 
macnae torret in igne caput:' legendum o6sN<tM. At mihi oequaqnam per- 
snadet. Qnacnmqne re quis gravissime premitur, Isditnrqoe, ea ofrrut dici' 
tur. Id, — 6 Legendnm monui, incoram, de quo supra p. 350. Stewech. Qood 
arripnit Scrlverius, et alibi occurrit. Sed non minos saepe, coram adverbiiili- 
ter sumit Anctor. Adi ad 1. iii. p. 56. Nihil ergo contra Mstos innovan- 
tlnm. Palat. Gnelf. sec. coram guidem, Oud.— 7 Ante vulgo, prehensus. Colv. 
Utrnmque bene dixeris. Ac prehennus nervant Mss. Fnx. Pal. Oxon. D'Orv. 
Goelf. cnra Edd. Vett. et prehensuml^ith. nt Plaujtus et Gellins locnti, * pre- 
hensus meodacii,' ' furti.' Adi Voss. de Constr. r. 26. ' In noxa comprehendi' 
Caes. 1. VI. B. G. c. 16. Nova Edd. Juntinae, Aldi. — 8 Non minus commode 

. pro sententia Anctoris, distinxeris, reposueri» c. t, p. pervictus, U u^ Stewech. 
Permixtus lacrymis ent fuxBtls BoKp^ois. Phrasis hsc Pindaro tritissima. 
Soping. Optinie etiam Mss. constantem lectionem vindicavit similibus nostri 
iDcis Pricseus. Immo 1. xi. p. 243. ' Pavore et gandio ac dein sudore nimio 
permixtns.' Male vero etiam in Pric. £d. post permixtus distinctio ponitur. 
Lacrymabat prae stimnlo conscientiie. F. pennixtis: Burm. Oud. — 9 Ac, 

^lbidem Vnigo,jam. Colv. In Edd* constanter erat Jam. Quando mallem, 
Uehrymis ub. jam, postremo lament, Sed Mss. Flor. Reg. Pal. D'Orv. Gnelf. 
Oxon. &c. habent ac, et Pricsoi malebat commovens, Qood non opos, si jam 

NOTiE 

« Permixtus [Pervictus] Editiones absnrdns ex priori lectione, sed longe 

omnes habebant pemdxtus, Emen- planior ex hac elicietur, si modo vir- 

davit Stewechios pervictus, bene, gulam, quae in vulgatis editionibus 

mea sententia, reclamet licet Pricae- vocem permixtus praecedit, hic post 

us. Potest qnidcm sensus elici non pervictus^ reponas. 



G06 ' APULBM 

verSo qaodam negotio destinatiis, repentina tamm facie 
permotus, noa enim ' deterritus/ recolens festinationis saae 
delictnmy ut cetera' conseq^enter suspicatus/ sagaciter 
extemplo ^ sumta familiari constantia, dimptis ^ servulis/ 
invadit cum summo clamore Mjfrmecem/ pugnisque malas 
ejus clementer ^ ^ obtundens, At ^ te, inquit, nequissimum et 
periturum caput, dominus iste tuus,etcunctacoeli numina, 
qoaa dejerando temere devotasti,'^ pessimum pessime per- 
duint : * qui de balneis soleas hestema die ' mihi ^ furatus 
es : dignus^ hercules digRus, qui et ista vincula conteras/ 
et insuper etiam carceris tenebras perferas.^ Hac oppor- 
tuna fallacia^ vigorati juvenis inducti^s, immo vero snbla* 

conmode oeeurrenM, quamvis dutriciuB eseet dUo quodam negotiot tamen eommoti^ 
wbito speetaculOy sed nm 'perturhatv»^ recogUan» quid peccaverat eua properatione^ 
vbi ex conaequenti reliqua comjecity captdkprotinus aetute ntaeolita a«dacta, diaput- 
ai^ hinc inde aervuliSf irruit in Myrmecem cum maxima exclamatione, ferienaque 
leniter (jua genas pvgniSy At hfc tuui heruSy inquit^ atq;ue omnee Dii, quos femere 
jurandu invocaatif te nequiseimum perdantf ut meritus e«, 8cele8ti$nme ae petyure 
vir ! qui mihi surripuisti heri aoleaa ex thermM, Mereria profecto^ miereria «M 
conterere iataa compedea, et praterefl auatinere etiam olucuritaiem earceria, Bar' 
burua deeeptua, vel potiua. ludijifiatue hoc tempeaHvo dolo eonfidentia jweniB^ et 



tevocemusv Commonet in Ech Beroaldi. OiMf, — 1 BBrm. f. nonetiam, Idvr-« 
2 Gnelf. pr. detintua, Id.~3 Maltm cnm Salm. et vel aee. D'Orv. obaGjuen*' 
ter. Id.— 4 Gnelf. sec. auapratua. Id.— 6 D'Orvill. extimplo^ Palat. Quelf. 
sec. exemplo, Id. — 6 D^Orvill. demotia, Id. — 7 D'Orv. Murmieem, Id. — 

8 Malaa et ctementer ohtundena. 'M.s. inclementef^ Colv^ latviainclementer,Qm^ 
nino probat Pricaens ; sed meo qnidera jndicio, male. Melins enim iste ser» 
V.US de ipso menierat. Simulanter ei colapbos infringit, cnm roagno quidera 
ciamore et convioii», non vero serio, nec vi, ut bene ceperunt Beroaldns et 
Floridus^ lB,Pa). Onelf. sec^et £d. Vulc. sec. molaa. Qud. — 9^ Oxon. D'Orv. 
Pith. Fbx. Onelf. ad te inq, Pith. peijurium, Id.— 1 Idem, devoraati. Colv*— 

9 P' perdant. Ed. Jnnt. post. perduinU Bene) ntapnd comicos, &pxaSnM$.^ Vide 
ad I. Yiii. p. 170. ' Dii te ciecum reddnint.' — 8 In Onelf,^pr. aolaa extema 4» 
— 4 T^ mihi non est- in Bertino. Ehnenh. Uncis male inclusiinu Oud. — Ik, Ma. 
conferaa. Colv. Sieut Plautns ' eompedium tritorem ' dicit : Ms. tamen babet 
cottferaa. Forte, eireun\feraa. Sciopp. in Symb.r-6 Et tim^per e. earc, ten» per^ 
feraa^ Heec non snnt in eodem Mannseripto. Cdv. Neone in Palat. Gnelf. 
sec. ant D'Orv. €arc. etiam Fux. Oudi — 7. Oxon. Gnelr. pr. opportu^itate* 
In ulttrao.etiam/<Ma«tam. Id. — S Inu eubl» Idem vet*. /n»iiio v«ro. Pio cnul^ 

NOT^ 

* Dimotia aermdial QuiMy»mecem nit PricflBns^ex Lipsii>M8.et Oxon. 

vinctnm trabebant. ' devoraeti, ut idem sit niimtiia' d#i)erar« 

^ Clementer] Neque enim seriOy quod, numina spernere, et calcare. 

sed*simulanter ei erat iratus. Sic paulo supra :: ' Tnnc devorato 

« Devotaati] Votis vocasti. Repo? pudore/&c.. 



METAMORPHOSBON LIB. IX. 



«07 



tus* et ad credolitatem "* delapsus Barbarus, [1.03] post-f 
liminio domom regressuSy^ vocato Myrmece/ 3oleas illas 
offerensy et ignovit ex auimOi^ et uti domino redderet» cui 
8ubripuerat> suasit. Hactenus adhuc anicula garriente, 
suscipit mulier : Beatam illam, quae tam constantis sodalis 
libertate ^ fruitur ! At ego misella^ molae etiam sonum, et 
ecce^ illius ^ scabiosi asini faciem timentem ^ familiarem 
incidi. Ad haec anus : Jam ego tibi ^ probe suasum et 
confirmatum animi ^ amatorem illum 7 alacrism/ vadimomq 
sistam.' £t insuper condicta 9 vespertina regressione, cobi- 

fidem creMe tjuM verhi» haheni^ domum rursum rediit, voeatoiiue Myrmece, ei exm 
hibUis BoieiSj uUro ei pepercit, et hortatua eat^ ut redderet domino, cuifuratua etoJt. 
Vix M narraverat iUa oiiiul cum mulier orationem reeumit hoc modo : O quamfe» 
iix est itta^ qua fruitur Iwera coneuetudine amici tamfortisf Ego vero infeHx 
nacia ntm amatorem, qui reformidat etiam etrejntum moUe, et velatum caput UHua 
ecabion a$na, Vetuhi ad ea retpondet : Jan^am faxo ut iUe promtus amator iild 
adtit ad condictum tempus, bene perauaeuaf et obflrmatue animo, PoUicUa^ 



Utatem potest ferri scHpta lectio credulUatem, CoTv. CrudeUiatem mendosc. 
Kecte vero idem ille Cod. Palat. creduUtatem, Wower. Puto non miwra ve* 
ram» quam ingeniosam esse Stewechii conjectoram : immo o» eubUtus. Sciopp. 
in Symbola. Stewech. i, os eubUtuSf bene« Ehnenh, — 9 Vet. reversus, Colv. — 
1 D'Orv. «t alii rnrsns Myrmiee, Ond. — 9 Modius nnica voce legit exammio^ 
id est, qni metn fiierat ezanimatns. Sciopp, in Symb, Modins, t. exanimo, male. 
EUnenh, Vide etiam Pricsum. Oud. — 3 Fnx. libertatem, Promisone nsi ve- 
teres. Roaid, JJibertatem, Ita Aldns. AUi, Ubertate, Eiinenh. Accnsativum 
expressernnt qnoque Ed. ntraque Jnntina. Vide ad 1. viii. p. 161. ' Nnplias 
non frneris.' Oud', — 4 Et caeam iUius. Idem, ecce, Nnm eccam? Colvins. 
Bert. et Flor. et ecce i. Elmenh. In Pith. e^tt e^ i, scabiosa as facie, Ond. — 
5 Alii, tumentem. Elmenfaorstins. Pal. Oxon. tum, In Par. inddo, Onelf. pr. 
ineidit. Tnnc ad hoe Pith. Otfd.— 6 Abest ego a Palat. Jam tibi ego D'Orv. 
Fttx. id.—l Oxon. pr. c. cum, In Edd. Jnnt. Ald. am, aUum, Id. — 8 Gnelf, 
pr. aJUiorem* Id.— 9 Idem Ms. jam dicta. Colvins. Par. Gnelf. pr. condUa* 

NOM 



' Imm»y ifo, [/mmo os sublUus, et ad 
creduUtatemy ^] Sic optime Stewe- 
ehias. Prins legebatur : immo sub- 
iatus, et ad crudeUtatemy ifc, Quid sit 
oi subUtuSf et Suldinere os, andi No- 
ninm docentem, cap. I. ' Snblevit, 
significat, illusit, et pro ridiculo ha- 
boit. Trs^ctiim a genere ludi, qno 
dortnientibus ora* pinguntnr. Plan- 
tus Aolnlaria : ' Fidei censebam max- 
imam multofidem esse; ea sublevit 
Ds miUi paenissaipe." I<oco. autem 



erudeUtatem reponendum omnino csse 
creduUtatem patet. 

« Con/Srnia^iim ontmi} Pro,^ animo. 
^rchaismus est. Sic ' pendens ani-> 
mi/ * animi dubiust' etsexcentaejns^ 
modi. 

^ VadimQmo sistaml Consifnili me» 
taphora Plantus: * Ubi tu es, qnime 
convadatu'8 VeneriU vadimoniis ? 
Ubi tu es, qni me ■ libello Venerio ci- 
tasti? Ecce me sisto/ &c. Vide iib« 
ly, Not. pag. 281, 






C08 APULEil 

€ulo facessit. At ' pudica uxor statim coenas Saiiares * 
comparat. Vina pretiosa defascat,*** pulmenta recentia 
tucetis ' temperat^ mensa largiter instructa. Denique, ut 
Dei cujusdam adventus, sic expectatur ^ adulteri. Nam et 
opportune * maritns foris apud Naccam ^ proximum coeni- 
tabat. Ergo igitur meridie propinquante^ helcio tandem 
absolutusy^ refectuique secure redditus, non tam hercules 
laboris libertate 7 gratulabar, quam quod revelatis lumini- 
bus, libere jam/ cunctas facinorosse mulieris artes pro- 

pr<sterea se redituram veapere, abit ex cvJbiado, Uxor tero iUa casta eontinuo ap- 
parat epvlas lautiadmas, purgat faeibus generosa vina, iti^ermiscet pulmenta re- 
centia tucetiSf mensam copiosissimis cibis ofurans» Uno verho^ expectatur accessus 
moechij tanquam alicujus Dei, Commode enim maritus foris ccenabat apud vicinum 
fuUonem. Appetente ergo jani meridiCf ego tandem sotutus vinculo tractorio^ ei 
tranq^iUe admotus cihoy certe non tam gaudebam, quod essem solutus ab opere^ 
quam quod ocuiis discoopertis possem jam libere aspicere omnes dolos scelesta mu^ 



Oud. — l Fnx. Ac. Id. — 2 D*Orv. vitiose dtferat^ Par. Giielf. pr. desecat. 
Mox Mss. multi tuccetis: ac largitur Guelf. pr. Id. — 3 Ut Dei cujuadmn^ ttc 
adventus exp. Rescripsi cum £dd. Elnienh. et Scriv. Dei cuj. adcentuSf sic exp, 
auctoribns Mss. Flor. ^eg. Fnx. Pitii. Guelf. utroque, Palat. Sed abest sic 
a D'Orvill. et rectius, nt opinor. Id. — 4 Non comparet rh et in D'OrviIl. 
Vnlcanius allevit margini peropportune, Id. — 5 Apud nactam, Fnx. a. vaccam. 
Ald. vero, l^accam. Koaldns. Naceam. Pleriqiie e vnlgatis, Nacawp tam- 
quam nomen proprium. Vcnet, nactam. Ms. vaccam. Bas. 1. nomina, Festns : 
' Naccae appellantnr vnlgo fullones, ut ait Cnriatius: quod nauci non .sint, 
id est, nullius pretii.' Persiiis : * Non pudet ad morem diseincti vivere nac- 
cae.' Sed eadem fere hic Beroaldus. Tuin scriptnm exemplar, proximus. 
Colvius. Bert. Venet. et Rom. nactam p. Aldus, nacam p, Sed nibil mu- 
tandum. Vide Indicem. Elmenh, B. apud vicinum proximum ccenitabat, Recte 
tamen Colvius naceam retinet ; et explicat ex Festo, fullonem. Sic paulo 
post lego, contubemalis mei ftdlonis uxor, Putcan. — 6 Oxon. Gueif. sec. obso- 
lutus. Oud.-^7 Vnlg. libertaiem. Colv. Sive gaudebara prae libertate. Vide 
Pric. ad 1. iii. p. 49. ' Gaudii nimietate gratulari.' £t Msm. O. habent Ab- 
lativum, excepto Pithceano. Sed Editi ante Colvinm expresserunt Accnsa- 
tivnm, qni si in manu exaratis superesset, non spernerem. Potnit enim casus 
variare Aiictor. Nam et cum Genitivo construxit 1. vii. p. 160. ' Serae vin- 
dictae gratulabar.* Oud.-- 8 Liber etiam. Valde probo Fitlvii conjecttiram ; 
Uberejam cunctas, fyc, Sciopp. ia Symb. Fulvius ; Uberejam c, Elmenh. Ante 

NOTiE 

f Ccenas SaUares"] Vide Not. lib. iv. mi.' Saccns ille in turbtnis modnm 

pag. 289. acuminatus erat. Colnm. r^accus 

1* Vina pretiosa defi^at'] Defaeca- inversse metae similis, qualis est, qno 

bantnr vina per saccum transmitten- vinum liquatur.' 

ido. Unde ' saccare ' pro, pereolare, > Tucetis] Tuceta hic videntnr ac- 

et defaecare. Martial. ' Caecnba cipi pro condimentis. Vide lib. ii. 

fiaccentur, quaeque anuus coxit Opi- Not. pag. 125. 



METAMORPHOSBON LIB. IX. 609 

spectare poteram. Sol ipsum qaidem ' delapsng Oceanum 
sabterrenas ' orbis plagas illuminabat : et ecce, nequissimao 
anus adhaerens lateri temerarius adulter ^ventat: pu^ 
admodum^ et adbuc ^ lubrico genarum splendore conspi- 
cuuSy adhuc' aduUeros^ ipse delectans* Hunc, multis^ 
admodum saviis exceptum, mulier coenam jubet paratam ^ 
accumbere. Sed, ut primum occursoriam ^ potlonem ^ et 

iMffr. J«m ^Soi qmidem depre$su$ i^fra fiuare Vlusirabat utferwret ierra parte$^ 
cum audax iUe mcechus advenit afixus laieri vetula peeaima, ipse valde juvenisy et 
adhuc spectabilis Uevi nitore genarum * * *. Mulier fxcijni 

eum plwrimM basiis, et jubet accumbere fptilw instructis* At, cum juvenis tnct* 



Fntvifim Wbers jam optime extat Ib Ed. Jimt. pott. i|fiomo<io ediderant qao- 
<|ae Wower. Pric. Flor. In ceteris et Mss. iUter etiam. Mox cuncta Pith.' 
Chui* — 1^ Bdd. aateColv. 9iitrf«iii tfMtim. Id.—l Oaelf. pr. superterrenaSf D'Orv. 
subterraneas: et statim tl/iimtnat com Foz. in qno arbit paries vel plagas. Id. 
—2 Forte, nt snpra, exadhuc. Brant. Qno nihil ineptius. Eleganter in Epigr. 
^i x^odotfTos lo6\ov, Afv6fjL€vos, De qno adi J. P. D'Orvilliuro meuro ad Charit. 
1. 1. c.'2. Oud, — 3 Adhuc, Ms. et adhuc. Colv. £t hic ita forte bene. Brant, 
Pal. qnoqoe et Goelf. sec. ei adhuc^ D'Orv. adhec. Reg. Fux. delectat. Ond. 
— 4 Idero, muUum. Colv. Item Fnx. Guelf. sec. Pal. in quo et sabii. In 
Edd. ante Bas. sec. admodum m. D'Orv. sabiis. Edd. Colv. Scriv. suaviis, 
Alibi dixi de hisce. Exceptis Pith. Oud. — 5 Ccena parata. Fnx. ccmam para- 
fam, et Ald. Raald. Necnon Mss. O. et Edd. praeter Beroald. et Bas. nisi 
quod in Gnelf. pr. sit ccena. Ablativus est contra geniom Auctoris. Adi ad 
1. Y. p. 91. 'Lectuni accubiins.' — 6 Accursoriam. Fux. occuraoriam, Aldns 
vero, antecurtoriam : recte. Antecursoriam enim potionem dixit, quomodo 
snpra GIossaB Philoxeni, JVIeraca, y^varpls : anteccFnia, quod idem est cnm 
gustatione antiquornm, de qna ad Arbitrum aliqnando, fors fuat, plenius et 
planius. Roald. Antecursoriam. Emendatio h»c Beroaldi est. Vnlgati ve- 
teres, accursoriam. Ms. u. p.post occursoriam p, Recte pntem appellari ante» 
cursoriam potionem, quae Gnstatio aliis dicta. Haec erat potio in principio 
mensas. Petronins : ' Jnssi ergo discumbimus : et, gnstatione roirifica ini- 
tiati, vino etiam Falerno innndamur.' Item : ' Aliata est gustatio valde lanta : 
nam jam omnes dis6ubnerant, praeter ipsam Trimalcionem.' Sed videndns 
Lipsias Antiqnar. Lection. I. iii. Colv. Antecurtioriam, Hanc lectionem con« 
cinnavit hobis Beroaldus, quam postea alii.receperunt. Cod. Pal. et alii libri 
antiqni, occursoriam, vere et ex more prisco. Diog. Laert. in Menedemo. 
Wower, Vulgati Vett. accuraoriam. Manuscr. poat occuraorum polronem, forte 
nt occursoria potio sit, qnae ab occnrrentibns et excipientibus praebebatnr, nt 
' adventoria ccena ' apud Martialem. Colviiis tamen vnlgatam explicat. 
Brant. Oecursoriam. Sic Flor. et Palat. Rom. et Venet. accursoriam. Aldut* 
aniecursariam* Male. Ocoirsoriaiin potionem dicit potionem primam ; nam 

NOTiE 

^ Adhue aduUeroSfSfc^ CaiTeren- vpintopjo, Petronio gustationem, et 
tlannmproverbinmcongraeret,'Tute pronmlsidem. Scilicet ante cibnm 
lepvs et, et palpamentom qaeeris.' omoem circaoilerebator |>luala, ex 
Beroald, qua omnes hBuriebaot. 

' Occursoriam poHonem] Athenaeo 

Delph.st Var. Claa. Apul, 2 Q 



610 APULBII 

inchoatnm gustum extremis labiis contingcbat 7 adolesccns ; 
mnlto cclerius opinione rediens, maritus adventat. TtiBc 
nxor egregia, diras devotiones in eum deprecata, et cnirum 
ei fragium obominata,"" ' [193] exsangui formidine trepidan- 
tem adulterum al veo ligneo, qno frumenta confusa pnrgari^ 
consuerant, temere propter jacenti ' suppbsitum, abscon- 
dit ; ingenitaque astntia dissimuliito tanto flagitio, intrepi- 
dum * mentita vultum, percontatur de marilo^ cur utiqne ' 
contubernalis arctissimi deserta ^ ccenula praematurns affo- 

peret tangere extremitaie labiorum pocvhun, quod in primo ocewreu propinatur, et 
eitnim praguetatorium ; maritus advenity revertene ionge ciHut, quam putabant. 
Tume preselara Ula eoi^ux devovems tum onmMime dirie, et impreeaia iptijraetio' 
nem erurum, abdit metehum trementem paUido metUy ponent eum tub aiteo UgneOf 
quo frumenta permixta oliif eeminibu» soUbant expmgari, qui tum f&He jaeebat 
prepe: tantoque tcelere natiea sua ealliditate dissimuiato, faeie sie eottformata 
quasi uihil timeretf qucfrit a maritOf quam Uadem ob causam ueuUset pregpropere 



^*^^^^^^* «^^ 



knte omQem cibnm circnmferebatnr phiala, ez qna omnes hanriebant. Pe- 
tronias gnstationem et promulsidero vocat. Athensui wpiiiro/ia. Laertins 
Mcnedemo pag. 102. T^ ir€puey6peyov mirfipio» oh fuii^op j(y KorvXiaCov. Vide Ca- 
sanbbni Animadvers. lib. ii. c. 17. fol. 73. Elmenh, Non dubitandnm amplins 
est de lectione occursoriam, qnam praeter landatos ab interpretibua Codd. 
ostentant etiam Oxou. Pith. Guelf. anibo, Par. D'Orvill. et Junt. post. bene 
■ Wower. aliiique in textnm recepta, et defensa a Colvio in Notis ad Sidon. 
ApoU. Carro. v. 234. Vulcan. £d. sec. male post etiam admisit. Petitionem 
Pith. Oud. — 7 Contigebat. Sic Ms. Vnlgo vulgari more, contingebat, Sem* 
per Veteres, tagere, coniigere, attigere. Plantus Baccmdibus : * Si attigas 
euni mann.' Colv, In Coll. Voss. est gestum. Pricaens mallet gustuhim^ ut 
certe alibi loquitnr Anctor. Dein contigebat cnm Colvio edidit Vnlcan. Ed. 
sec. et sic videtur esse in Flor. Reg. Fux. Guelf. sec. Sed in ceteris Mss. 
et Edd. est contingebat* Qnod prvfero prae incerto illo archaisroo i de quo 
vide ad Caes. I. ii. ^. Civ. c. 1. Oud. — 8 Crurum fjusfragium abominata. Mira 
locutio, erurum fragium* Crurifragium fortasiie scripsit. Glossae priscae : 
^cAoKoirla» Crurifragium. Alexander ad Aristotelem, interprete, ut qnidam 
volnnty Com« Nepote : * Tunc ego locorom demonstratores, qui nos semper 
in insidias dncebant pessiine, meritp crnrifragio puniri jussi.' Cpfo. F. cm- 
r^m ei fragium per tmesim, de qua snpra. Brant, Crurum ei fragium, Rom. 
et AJd. c. <^s/. Colvins crurifragium. Elmenh. — 9 Frumenta purgari, Am- 
plius vulg. frumenta confuaa purgari. Colv. In vulgatis et Palat. frumenta 
eonfusapurgari. B.ertin, coi^ixa. Wower. et Sciopp. in Symbola. Fr. fon- 
Jusap. Hert. f, ^of^rixe p, A volgatis rb coii/tisa.abe8t. £2inenA. — 1 Perpe* 
ram D'OrvilI. superjac. et Ed. Bas. pr. superpositum, Ond. — 2 Pitb. intreptdo^ 
et vidtu Gnelf. pr. Id. — 8 Pith. itaque : nnde placebat Salmasio ita. Id. — 
4 ReUeta. Ms. deserta. Sciopp. in S^mbola. Deaerta. Vnlgo, relieta. Elmenh. 
Bene deeerta repoanit Elmenb.. cum seqq. praeter Pricaeum. Sic enim dant 

NOTiE 

' ^,Cnirumeifragiumobominata]Ad^ crnrifr^gtnm, nna voee, qnod apii4' 
verte *■ crnrnmfragiam ' dnabns vocV* Plautnni fre^^ujentissimiun est^ 
biia licwftter ab Apuleio dictnm pro, ^ 



METAMORraOSEON LIB. IX. 611 

ret. At ille dolenti prorsus animo suspirans ^ assidae, Ne^ 
farinm^ inquit^ et extremum facinus perditse foeminsB tole- 
rare nequiens, fuga me^ proripui» Hem qualis, Dii boni,7 
matrona, quam fida, quamque sobria,^ turpissimo se dede- 
core foedavit ! Juro per istam ego saoctam 9 Cererem/ ma 
nunc etiam meis oculis de tali muliere minus credere. His 
instincta' verbis mariti, audacissima uxor,. noscendas rei 
cupiens^ non cessat obtundere, totam prorsus a principio 
fabulam promeret. Nec destitit ; doDe.c ejus voluntati suc* 
cubuit maritus : et sic^ ignarus suorum^ domus aliense per« 
censet * infortunia : ' Contubelmalis mei fullonis ^ uxor^ 
aiioquin^ servati pudoris, ut videbatur^ feemina, quse semw 
per ^ secundo rumore^ gloriosa Larem maritipudice guber-n 

rettdir etgna coi^unctiuiun 9odaHs» lUe vero meerenti penUua tmimo perpeino nrs* 
fnrame^ Ctim, tit^Hii, non poaxem ferre ftagiiium ntfandum et turpienmum eorrup" 
iistim^B muUeria, aufugu Prifh Superi, ! quaUs erat illa maietfamiUaa ! quamji* 
deUtn et quam ten^^eranOf qua tamen maeulamt ae flagitio foMtiaaimo ! Juro ego 
per hane aanctam Cererem^ me etiam nunc vixfidem hahere meia oculia de tjuamodi 
Jennina. bnpudentiaaima uxor incilaia. verbis awi maritit cupienaque rem aeire^, 
non deainit eum precibua obtundere, ut narraret tolam omnino hiatoriam ab tntHo. 
Nec ceaaavitquoad maritua ceaait ejua tohoiiati, Narratque hoc modo calandtatem 
domua aliena, ignorana.auaa ipaiUa : Uxor amici mei fuUonia, muUer aUoquin ilr- 
Kbatne^ut vid:elHitur, pudicituB, qu€B aemper auperbiena bonafama caaie regebai do* 



Flor. D'Orv. Fiily. Fox. Giielf. sec. Oxon. Par. Pal. et Coll. Voss. cuin Edt. 
Jont. post. estqiie efficacius, qiiam reUctOy qnod in Mss. et Edd« aliis. Otitf.. 
— 6 I>*Orv. SM^ral. Id. — 6 Abest me ab Ed. Bas.. pr. qnod coDtingit aliqno^ 
ties, etiam in Mss. Vide ad Soet. Calig. c. S5. ^ Ita se proripnit e specta». 
eoUs.' Id^s—T Dii bouL Uncinniis bas voces inclusit Scriverins. Id» — S Ber- 
tin..cnm Edd. Elmenb. Scriv. ^ttam aobria^ Nec male. Id,-^9 D'Orvill. amet^ 
ego, Malim, Juro per ego iatam s. Sic enini solet cnm optimis Apnleiits. 
Vide ad 1. iv. p. 84. Id. — l Colvianam-conjectnram imMtrieta iirmat D^OrviU 
liaDns Cod. Nibilominiis maler neqne placet Sopingiannm inatrueia* Adi 
ad lib. VIII. p. 186. ' Dolore pellicatns nxor instincta.' Zd.— 3 NecdeaUiiitr 
doneCf tfc» percenaei, Hsec omnia ignorat M«. Colv, Hisoe carent etiam 
Reg. Pal. Oxon. Par. D'Orvill.. Fux. Onelf. ambo. OKd<itdor|ntis. — 
S /ii^orftmtiim. Idem^ /orltmtt. Colvins. Coll. Voss. Reg. Fox, Pal. Par.. 
D'Orv. Gnelf. inforiuniu Qnasi fabulam infortumi fbrent jungeoda. Sed 
male intermedia omiseriint librarii, et scribendum inforiunia» Prsecessit 
enim ' iicnams dnorum.' Ot(d.--^. D'Orvill. bic et infra/tiUoiiis. Id. — 6 Mak 
Bd. Floridii aiiqtii. Id.^6 T^.semper non est in Palat« Blmenh, Itera abest^ 

NOTJE 

* Jttro per iatam ego aanciam Cere» simife est in pistrino fbisse, vel os- 

f^] Jnramentum pistori congrnnm. tendit ipsum fmmentnm, ant etiam-. 

Boc aotem dicit pistor ontendens panem. Hsec enim Cereris nomin« 

Cereris statnani allquam, quam.veri-. asepiiM appellantnr.. 



6lSf APULEII 

nabat^ occalta libidine prorupit * in adaltenim qaempiam. 
Cumque fuftivos 9 amplexus obiret assidue, ipso illo deni- 
que momento, quo nos lauti ' coenam petebamus^ cum eo- 
demillojuvenemiscebatur in Vmerem. Ergo nostra re- 
pente turbata * praBsentia, snbitario ducta ^ consilio, eun^ 
dem illum subjectum contegit viminea^' cavea: quse fus- 
tium "" flexu in erectum aggerata p cumulum, lacinias cir- 
Gumdatas^^ suffasa^ candido fumo sulftiris,^ inalbabat. 
Eoque jam, ut sibi videbatur^ tutissime celato^ maisam no- 
biscum secura ^ participat [194] laterdum ^ acerrimo gra- 

nuimmarki «tit, seereio awnore exarsU in qveniam mKchum. CumqveandimU 
eum iUojuvene clam rem haberett illo ipso demumpuncto temporiay quo 90$ a iHdneo 
ibamua ccenatum, cum eo rem habebat, Turbata igitur noslro aubito adveniu, capto 
repeniino coneilio, abscoudit iUum ipsum adulterum sub cavea viminea, qu€g implexa 
ex bacuUs flexis in cwmAum erectum, et suffita candido fumo sulfuris insermebat 
de aibandis pannis ipsi circumposiiis, Eoque jam opiime occultato, ut quidem jni* 
tttbatf accumbit nobiseum menste absque uUa soUcitudine, Interim jupenis, hiuS' 



CdII. Voss. Pal. Guelf. sec. Oxon. nncisque inclnserunt Elme nh. et Scriy. 
Oud, — 7 Idem, visore. Colv. Sed rumore germanissimum arbitror. Virgil. 
Vfii. ^neid. * Krgo iter inceptnm celerant rnmore secundo.' Horat. lib. i. 
Sat. 10. * Quae vos ad coelnm effertis rumore secnndo.' Snevius poeta vetns 
apud Macrobiom lib. vi. ' Redeunt refernntqne petita rnmore secundo:' et 
alia exempla apnd Nonium. £ contra 'adverso ruraore' dixit Sneton. in 
Tito Vespasiano cap. 6. Brant, Adde Pric. Ovd. — 8 Pal. Fux. Pith. pro- 
tumpk. Id. — V Idein, furtunatos. Colv. Pri.Hca scriptnn fio^tunatos, Fiicio 
^fSO furiivatos ve\ furatrivoa, Brant. RidicBle. Oud, — 1 Laioaii. \u\gOtUmtL 
Colvins. Lauii, Volgo, lavati. Elmenh. — 2 Pal. Guetf. aterqoe, eurvaia, Id. 
— 3 Ueinsios citat adducta, Sed lib. iv. p. 79. * Verecnndia dnctns.' £t itm 
aliiqnoque. /<i.— 4 D'Orv. vimina, Id. — 5 Haec vnlgo non aeqne beoe : 9«« 
fusiiumftexu erat in rect. aggreg. cum. taciniasque circumdat. ^c. Colvins. Fox. 
in erectum aggerata eum. non oranino male. Uoald. Bert. intectum. Flor. in~ 
iereium. £lmenh. £dd. aute Colv. iaciniasque. Ond.— 6 Ms. svffissa. Qnid 
si, suffiia f Colvius. Palat. suffixa^ Fnlv. siffisa. £niendabi6, lacinias ctreum- 
datas suffitas cand. f. s. Proprinm bac in re verbnm. Wower. Ms. suffisa, 
Sciopp. in Symbola. Alii, sujffusas* Wower. et ColviuS) svffita, non niale, 
Eknenh. — 7 Fnx. secure p. Rnaldus. Secura particijHtbat. Vulg. sec, partieipat, 
Ms. secure participtdfat. Colvius. Pariieipai. Ai. participabat, £bneDb. Seeute 
etiam D'Orv. sed coBtra Anctoris genium. D^Orv. ireni et Reg. cum £dd. 
Coiv. Merc. Vnkc. Wow. Pric. habeat partieipabat, Aherum bistorico «tylo 
elegaati oonvenientius. Oud.^S Hm etiam reposnerat Beroaldus, Interim. 

NOTJE 

o Fustium'} Virgarnm salignarum, <i Suffiua candido fumo sulfurisy ^c.] 

ant id genus vitilium. Notum est ope fumi sulfurei permnU 

P Aggerata [Aggregata'] Oxon. Ms. ta inalbari lanea et serica. Putant 

referente Pricapo, habet aggerata, Pric. et Wower. loco suffiisa repo* 

quod melins mea sententia. nendum esse suffita, ex eo quod Pli- 



MKTAM0RPH06£0N LIB. IX. 



(>13 



vique? odore sulfuris juvenis iuescatus/ atque obnubila** 
tus/ intercluso spiritu, diffluebat : utque est ingenium vi* 
vacis metalli/ crebras ei sternutationes commovebat. At- 
que ut primum, e > regione mulieris^ pone tergum ejus mari- 
tus ^ acceperat sonum sternutationis, quod enim ^ putaret 
ab ea ^ profectum ; 7 solito sermone salutem ei fuerat ' * im» 
precatus, et iterato rursum, et frequentato saspius; donec, 
rei nimietate commotus^ quod 9 res erat tandem suspica* 



to gravi aique acerrimo odore m^furitf eoque prafocatu$, ae veluH nubilo obtO' 
hUuB^ iniercepta anima defidebai : et acre iUudfouUe excitabat ei frequeute» ster- 
nutationeSf ut est ^us natura* Et simul ac marituSf qui sedebat ex adverso 
uxoris^ oMdienU tonum stemuiamenti post tergum ipsius^ quia acUicet credibat 
ab ipsa fmgdisse; optaverat ei salutem verbis consuetiSf cumque iterasset^ rwT'» 
sus salutem *%! optaverat^ crebroque stemutantem eadem salule fuerai smpius 
prosecutue: quoad permotus nimia frequentia stemutationum, venit tandem iu 



Colv. Id qtiof] Edd. ad Colvinm osque retiniierunt contra Mss. et Edd. pp^ 
Vide Pric. et Coinin. ad lib. iii. p. 43. Fnterea dum Heins. d, I. [Vic^. Var. 
Lect. ad praecedentia.] qnod vix capio. Oud. — 9 Deest copala Ms. D'Orvill. 
Id, — 1 Non audio N. Heinsinm, ibidem ad Ovidinm conjectantem it\festatui 
▼el enecatus, IntelH^itsatnratnm odore, qnem hansit, atque imbibit et qnasi 
devoravit jnvenis. Vide Indic. et lib. vii. p. 142. ' Rapinis canes inescatos 
atqne distentos.' /d. — 2 Palat. obirabulatus, Id. — 8 D^Orvill. a : supra scripto 
e. Vide ad lib. iii. p. 49. ^Tendentes mannm e regiooe lateris.' id. — 4 ilfa- 
Wftcm Gnelf. pr. 7d.— 5 Quodam» Fnx. quod enim: et Ald. et vere. Roald» 
Quod enim: Palat. quid enim. Edd. Ber. Bas. 1. Quod cum, Bas. sec. Quodam, 
Cave ne legas quod eum, et vide ad p. 184. * Qnod enim rehar.' Oud. — 6 
Pofte tergum, ifc. ab ea, Hapc indncit Berttnns. Elmenh. — 7 Onelf. secperfec' 
tum. Oud.— 8 Palat. Ouelf. sec. fererat ei. Vide Flin. lib. xxviii. cap. 2. 
Td. — 9 Qua, Scribe ex Palat. quod, Wowerins. Quod. Vnlgo, qua, Elmenh. 
Verissime. Consentiont Mss. Flor. Reg. Fnx. Pith. Guelf. Lips. Oxon. 

NOTiE 



nins dicat ' nsnm snlfnris ad snffien- 
das lanas esse efficacem.' Sed, utra- 
vis lectio retineatur, sensus planus 
est; tam enim dicitur ' fumo snfinn- 
dere/ qnam ' snlfure suffire.' 

' Vivaeis meiaUi] Vivax dicitur 
solfhr a vividis spiritibns, quibus sca- 
tet, et facllitate, qua ignem concipit. 
Metalli porro nomine non modo sep- 
tem vulgo celebrata metalla intelli* 
gantnr, sed ea fere omnia, quaB effo- 
diontnr e terr«e venis, pota alumen, 
vilriolamy sulfur, ceteraqne id genus, 
qan ' roineralia ' vulgo appellaiit. 



Qntn et ips» venae fossilinm a Plinio, 
Vitruvio, aliisque ' metalla ' vocitan* 
tur. Sic * roetalla auri/ ' argenti/ 
* leris/ * alutBinis/ &cc. passiro in iit 
aoctoribns reperias. 

• Solito sermone eahttem ei fuerat 
imprecatus] Sternuentes salutare an- 
tiqunm esse morem cum hic locus 
probat, tum alia multa ex antiquiori- 
bus scriptoribns. Vetus Poeta Ain- 
mianus, Epigramroate relato, lib. ii. 
Anthologiae : OM A^t Zev awrov^ 4hM 
frrap^, oh yhp &ico^i T^s ^tybs, jrohh yhp 
TQf iicoiis Mxft* Id est, < Neqne di- 



614 APULfill 

tur. Et, impnlsa mensa^ protiDUS^ remotaque cavea, pro- 
dacit hominem^ crebros anhelitus aegre reflantem : ' inflam* 
matusque indignatione contumeliae^ gladium flagitans^ ju- 
gulare moriturum * gestiebat ; ni, respecto ' communi peri* 
culo," vix eum * ab impetu furioso cohibuissem : asseve- 
rans brevi, absque noxa^ nostri, suapte inimicum ejus vio- 
lentia sulfuris periturum. Nec suadeia mea, sed ipsius 
rei necessitate lenitus,^ quippe jam semivivum 7 illum in 
proximum deportat * angiportum. Tunc uxorem ^ ejus 

9H$picumem rei, Repulsaque cmUiuMo menmi^ et rematm eavea edueU homifum 
Jrequenier anhelantemt et difficuUer reepirantem: et accenauM tra ob tantum op- 
probrium, gladium poecens, cujnebat interficere ipsum, aliae brevi expiratwrum ; 
nwt ego^ conriderans commune nostrum periculumy ctgre eum impedifmeem quth' 
minua in eum furiose irrueretf affirman» ei inimicum ^ua jan^am meriturum 
propria vi lu^uria aine nostra culpa. Et mitior faetus^ non mea suasione fui^ 
dem, sed necessUate rei iprius, d^ert eum in proximum viciim, erai entm jam* 



■» ^S^0^^0^^^^^^ 



Bert. D'Orv. Par. et Edd. Woweriana posteriores. Oiid.— 1 Ei impuUa, ft« 
Hkc fisqne ad reflantem, desuot Palat. Proiinus abest a D'OrviU. Oud, An» 
helitus effiantem'] Reflantem: Ald. Roald, Reflantem. Sic Ven. Ald. Ms. 
Rom. et Beroald. Colon. effiautem. Colvius. Reflantem, Vnlgo, e^qiitem. 
Einienh. Non refflantem, ut edidit Colvins, qnasi pro re efflantemy babent 
iUa$ Edd. sed reflmUem cum Beroaldo in Noiis, item Mss. Flor. Reg. Fux. 
Pttb. Guelf. Pal. Oxou. Par. D'Orv. et Edd. ceteris^si excipias Rom. Colin. 
Vulc. Scriv. in quibiis est efflantem, Anctor tamen reflare ntitur de vento, qni 
aiittd quid afflat, ut lib. z. p.233. * Laciniam Tentus reflabat.' Adde PrU 
cteum ad lib. ii. p. 21. * Signum veste reflatum.' Qnare malim proflantem, 
sive, emittentem, ut ait SoUn. p. 33. Confer notata ad lib. viii. p. 162. * Per- 
efflavit animam virilem.' Ond.— 2 Fulvins niavult: jug. mceckumgest, Sciopp. 
in Symbola. Male. Significat certo, vel sic morituriim, licet niann sna enm 
non interficeret. Adi omnino ad lib. iv. p. 84. ' Pnella moritura.' Oitd. — 
3 Vulg. respectato» Colviiis. Bert« respectato, Elmenborstius. Item Pith. 
Befeodi potest vulgaris, quae erat ante Colvinm, lectio ex notatis ad lib. ii. 
p. 36. ' Meqiie respectans.' Sed malim Mss. tantnm non oinnes, seqoi, ut 
initiohajnsUbri, * Respecto snbiti pericnli turbine.' Lib. x. p.228. * Re- 
specto etiam signo, qnod obferebator.' Oud. — 4 Goelf. ambo, eam. Id. — 
5 Ms. atque noxce. Colvins. Bert. n. nostra. Elmenh. Sed vide ad lib. v. 
p. 90. ' Fatigationem sui diluit.' Oiid.~6 Guelf. Untus. Id.—T Natnralins 
^lixisset semtmorluttm. Qnare malim cnm Pricso, quippeniy nt saepius Auctor. 
Vide eum, etlndicem Floridi. In Fox. jam quippe s. Id. — 8 Idem Ms. depor* 
tatum, Colvius. D'Orv. tn proximo d, Oud.— 9 Cumuxorem. Tumuxoran: 
Ald. vere. Roald, Tune uxorem, Vulgo, Tum hx, Colvius. Bert. tamen «x. 
Elmenb. Tamen edidit Scriverins. Ciim est in Edd. Vicent. Ber. Bas. Tum 
In Pitb. et Edd. ceteris ante Colvium. Sed tunc in Mss. reliquis, quantum 

NOT/E 

cit Jnpiter serva me, si sternnat, ne- ipse. 

qne enim aiidit Nasnm suum, mul- « Commifnt periculo'] Qnod folloni, 

lum enim ab anditn distat.' nt bomicidse, pistori vero, nt homici- 

^ Impulsa mensa} Cui accumbebat dti conscio, et (^articipi iustitiMet. - 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 619 

tacite suasi, ac denique persuasi, secederet paululum,"' ul- 
tra ' limen tabemae ad quampiam tantisper familiarem 
sibi mulierem^ quoad spatio fervens mariti sedaretur ani- 
mus : qui tanto calore, tantaque rabie perculsus/ non eram 
dubius, aliquid "" etiam de se suaque conjuge tristius profecto 
cogitaret aliud.' ^ Contubernalis epularum taedio fugatus,^ 
Larem reveni meum. Haec recensente pistore, jamdudum 

' procax et temeraria mulier, verbis execrantibus fullonis 
iilius ^ detestabatur uxorem : illam perfidam^ illam impu- 
dicam^ denique universi sexus grande dedecus ; quse suo 

' fiudore-postposito/ torique genialis calcato fcedere, [195] 

MemimortuuM' Tunc ego secreto monui (jua conjugemf ac tandem pemuuit ^ 
iantuluM discederet extra officinam^ aeque reciperet in aliquod tempus ad muHe' 
rem guandam sibi amicamf donec tempore placaretur ira mariti ejus^ ^um non 
dMtakom perdtum tanto ardore^ tantoque furore aliquid aliud certe meditattt- 
rum funeatius de se deque sua uxore. ExpuUua faatidio convipH amici mei^ rc 
dii M meam domum, Dum piator hcec narraretf mulier Ula proterca et audax 
jam diu execrabatur maledictis uxorem illius fiUonis: vocans Ulam infidelem^ 
impuram, postremo magnum probrum totius sui sexus, quat^ neglecta sua pudi' 
eitia, et subterhabito nexu thalami jugalis, contaminasset domum mariH turpi' 



scio. Oud, — 1 In B. deest atque. Putean. — 2 Alii, t. c. ptrcussus. Ira enini 
fervor sangninis est, ut ait Philosophns lib. i. De Anima cap. 1. Elmenh. 
D'Orv. et Bert. de more percussus. Sed adiad p. 514. * Pavore percnssnm.' 
OKd. — S Qut, tton eram dubiuSf aliquid, ifc, (tristius) pr, cogitaret {aliud), AUe- 
mm eorom, qnae inclndenda curavi, rejiciendum autumo ; qnanquam po8tre« 
mum retineri malim : qnod commeminerim, aliud, altcr, artenns, aliter, poni 
pro malo, sequiore, inielici, infausto : qua formnla Sailust. dicebat Jngurth. 
belio: 'Providere, ne qnid aliter eveniat.' Itidem *avem altcram' in an- 
gnriis appellatam, que utique pro§pera non esset, tradit Festns : idemqne in 
llteras retulit, Nonarom, Iduum, Kalendarum posteros diea poptiis alienos; 
Id est, minns fanstos habitos, et Pontificum decreto atros jndicatos. Con- 
snlendi eadem de re Oell. Macrobins, et Plutarch. in Qnaeftt. Apuleins lib. 
I. ' Dejerantes, sese neqne ei manns ammolituros: et, si qni cogitarent aliud, 
salntare latnros anxilium.' Item viri alii bonis opponuntur apud Arnobipim 
lib. Tii. Stewech. Ms. erat. Idem, tristium. Colvins. Flor. et Bertin. erat du» 
Hus: Elmenh. — 4 Oxon. Lip%,fatigatus. Oud. — 5 Fuz. iUiusf, Id.^ Oxon. 

NOT^ 

V Secederet pauluUimy ^T^.] Hinlca tione ezpressi. 

est hspc oratio. Reformat Pric&eus, ^ Non eiam dubius, aliquid^ ^e.\ 

translato atque in alinm locnm, et ad- Inter has voces dubius, et alipnd 

dito in fine diverteret, et legit : secc' omnino interserendnm est quHu, quod 

deret paululum uUra limen iabemcB, at' . etiam Casanbonua censnit esse^ fa* 

qne ad quampiam tantisper famUiarem ciendnm. 

sibi mulierem diverteret, quoad, Sfc, y AUud] Hec vox aliud videtur 

quam ego lectionem in interpreta- abundare. 



» 



616 APULBII 

Larein mariti lupanari ^ maculasset infiuiiSa ; jaiDqHe per* 
dita nuptsB dignitate^ prostitntac sibi nomen asciyerit." Ad- 
defoat, et^ tales oportere vivas exnri ' foeminas. Ettamen,* 
taciti vulneris^ et suae sordidas conscientiie commonitay quo ^ 
maturius stupratorem sunm tegminis cruciatu liberaretj 
identidem suadebat, maritum temporius quieti decedere.'*^ 
At ille, utpote intercepta ccMia, profugerat prorsus jejunus^ 
mensam potius^ comiter postulabat. Apponebat ei pro- 
pere/ quamvis invita, mulier. Qutppini?^ destinatam^ 
ftlii.' Sed mihi penitus carpebantur' praBcordia, et pra^- 
cedens facinns et ' praesentem deterrima^ foeminaB constan- 

tudine meretrida ; jamque sibi ccmparasset nomen meretriciSf amisso AmitfmfM- 
tf^familias, Dicebat insuper ^usmodi mulitres rtros esse cremcmdas, Ei <«- 
men sibi cduscia secreta plaga, et contamxnata conscientitBf ut adulterum smtns 
dtius liberaret nvolestia operculi^ subinde horiabatur mnritum, ut iret eubitwn 
maturius, lUe vero blamie petebat, ut sibi mensa apponereiur, qui]^ qui ««• 
fugerat plane inccenaius, eo quod periisset sibi ccena apud/ulkmem, Uxor itp- 
ponebat ei cUo mensam, sed invUa: quidni? cum eam prctparasset aUeri, Ai 
mitii intime lacerabantur viscera, dum recogUarem et prcecedens flagitiumf et 



■^■^^^■^^ ^^ ^^^s^ 



Palat. non agnoscnnt hoc participiQm. Sed vide Pricsum. Id, — 7 In iis- 
dfra et Gnett*. utroque est lupAnaris, Sed consute notas ad I. iv. p. 69. ' for- 
tnnas popnlares.' Id,—6 Prosiituta notam asciverit, Vn>gaium ante, nomen» 
Colvius, Bert. et Floi*. nomen a. qnoil probo. Elmenh, — 9 Abeist et a Cod. 

D'Orv, Oud,—! Oxon.,Gnelf. pr. D*Orv. aduri, Id.— 2 Ms. et ta, Colv.~a 
Pal. Guelf. pr. qua. D'Orv. Fiix. et Inc. stipatorem,. Oud. — 4 Temporius 
quietirecedere, Fux. tempefius, Sed niale. 'ApxaXa-pAs. * Tempori,* < temporius ' 
utiqne apnd Plauturo. Ms. etiani (/ecfctfre. Roaliius. Idem, tempr^: ^l. ^em- 
porius. Editum ante, temperius. Sed Gioss» H. Stephani : Temporins, 
ivap^Tfpov. Colv, Mannsc. decedere, Sciopp. in Symbola. Ttmporius q, decc' 
dere, Bert. tempori q, decedere. Aldus, t, q, recedere, Elnienh. — 5 Pont. Fux. 
mensam poiius c, p, Forte verum, nt supra : * Promereot potins cantharum.' 
Roald, Ms. mensam poiius, Bona haec emendatiu Fhilippi. Colv, Pal. Bert. 
Rom. et Fior. m. potius comUer p. Elmeuh. Hinc Modius utrumque sen po- 
tius poni admittendum conjecerat. Sed, quamvis poni menscun optima et pro- 
pria hac in re sit locutio, cui respondet seq. ' Apponebat ei propere,' et 
Anctor ita dixerit alibi, et 1. x. p. 222. * Mensa posita fercula jussit apponi,* 
praBStat hic Mas. omnes et Edd. Beroaldo priores sequi, nt bene judicavit 
Pricapus : potius mensam postulvbat, scil. sibi poni, qnam quieti decedere. Sic, 
* poHtuIo' absqne infinitivo l. ii. p. 41. ut legendnm: * Bibones lolita risui 
posluiant.'^ Apud Sueton. passimf postulare missionem, veniam, abelitio- 
nem, gladiatores, &c, Mox : * Id hora jam postulante/ Dein in Oxou. 
Guelf. pr. commumter. Oud. — 6 D*Orv. quippe» Pitb. prope. Id. — 7 Ms. In- 
cert.quidnif Id.— 8 D*0 rv. d^«{ina/a. Id.-r-9 D*Or v. camefttfnfuf. Id. — l Ac, 
D'Orv. Fux. Guelf. CoII. Voss. £d. Junt. post. et, Quoa malo. Ad pr. Pitli. 

KOTiB 

* Destinatam alit] Kempe adiiltero, qni snb alveo latebat. 



MKTAMORPHOSKON LIB. IX. 617 

ttam cogitanti : mecamque sedulo deliberabam^ si quo 
modo possem,^ detectis ac ' revelatis fraudibus, auxilium 
meo prasbere ^ domino : illumque, qui ad instar ^ testudinis 
alveam succubabat^ depulso tegmine, cunctis palam facere. 
Sic herili contumelia me ^ cruciatum, tandem ooelestis re- 
spexit f providentia. Nam senex claudus, cui nostra tute* 
la permissa fuerat, universa nos jumenta,^ id hora jam 
postulante, ad lacum 9 proximum bibendi causa gregatim 
prominabat.' * Quae res optatissimam ^ mihi viodiciaD sub«* 
ministravit occasionem. Namque praetergrediens,^ obser- 

pr€B8eniem audaciam nequissima mulieris : et aerio coiuultabam apud me an po$' 
sem aliquo pacto opem ferre meo hero discooperiendo, ae patefaciendo dolos, et 
di^ecto opereulOf omnibus manifestare iUum, qui Jacebat eub alveo in modum te»" 
iudinis, Dum sie opprobrium domini mei me angeret^ tandem Deorum provt" 
deiUia me respexit, Senex enim claudusj agus curtB fuerat eommissa noslra 
eustodia, agebat nos omnia jumenta agminaiim ad proximum stagnumy bibendi 
causa, eum jam tempus id poueret. Quod miki prabuit eommodissimam «cca- 
sionem tdtionis, iVont inter transeundum adverto extremos digitos imrc/kt, qui 



^^^■^^* ^ * *^^ ^ 



Jd, — 2 Lego : mecum quoque sed. delib, si quo modo poss. Colv. Citra necessi- 
tatem et elegantiaDi. Sed forBtn volult Colvias scribi» ^1109110 moda possem* 
Vide Pric. Oud.—Z D'OrviU. at^e. Id.~4 Viilg. perhibere. Colviu». Mss. 
omnes, perhibere^. Elmenborstius. Prabere cum Lipsiano et Edd. Colv. Vnlc. 
Merc. Wow. Pric. dat D'OrviIlianus. Sed consnle notata ad 1. vi. p. 1S9. 
^Praesidinm perfaibebimus.' Oud, — 5 Instur. Ms. ad instar. Colv. Neque 
aliterPlor.Bert.Oxon.Pal. D'Orv. Pith. Fux. Ouelf. et Edd. Elm. ac 
Scriv. Verissime. Adi ad 1. r. p. 19. * Ad instar solitudinis.' Oud, — 6 Abest 
me a D'Orvill. haud ineleganter. Id»'-1 Fux. prosp. Id.-— 8 Idem, unit>ersa* 
rios: al. univesa nos, CoUins, Pa\. universarios et hora, Elmenh. Vniversario$ 
Gnelf. sec. Oud,^9 Ad locum, Fux. adlatum p. Ald. vero ad lacum, optime. 
Raald. Nemo est, quin corrigendum videat, ad lacum. Wowerius. B. M* ad 
laeum. Puteanus. Ad lacum, Vulgo, ad locum. Elmenh. Typothetarum fre- 
qnentissimum errorem, in £dd. Beroaldi et Bas. commissum, prave secnti 
erant Colv. Vulc. Merc. qnem et librarii passim commisernnt, uti liic Oxon. 
Grnterus jam etiam monnerat ad laeum esse rescribendnm. In Regio, Palat. 
Gnelf. allatum, Oud. — l Idem Ms. protninebai, Vide snpra, CoI«. Palat. 
qnoque, Fnx. Guelf. D*Orv. prave protninebat. Vide ad I. vii. ' Pecua com- 
mioantes.' Oud. — 2 Opportunissimam. Vulg. optatissimam, Colvius. Rom. et 
Bert. aptatissimam, Elmenlior&tins. Colvium secuti sunt reliqni, prseter 
Scriverinm, et in notis Pricaenm, vindicantes ontatissimamt quod servant 
etiam Mss. Fnx. Pitb. D*Orv. aliique, et scopo Apnleii est convenientius. 
Vide Pricseum ad 1. 11. p. 24. * Habes exoptatam occasioncm.' Goelf. pr, 
opportiifitscimo. In Pith. subministrabai, Oud. — 3 Gnelf. pr. preelet^gradiens, 

t 

NOTiE 

* P)*ominabai] De bac voce jam egi, lib. vii. pag. 453. 



4818 APULBII 

vatos extremos adulteri digiios,^ qui per angustias cavi 
tegminis promiaebaDt, obliquata atque infesta ungula com- 
pressos/ usque ad summam minutiem ^ contero ; 7 donec 
intolerabili dolore commotus, sublato flebiii clamore» re- 
pnlsoque et abjecto alveo^' conspectui profano^ reddi- 
tuSy^ scenam ' propudiosae mulieris patefecit. Nec tamen 
pistor damno pudicitidB magnopere^ commotus, exsangui 
pallore trepidantem puerum, [196] serena fronte et propitia- 
ta facie commulcens,' incipit : Nihil triste de me tibi/ fili, 
metuas. Non sum barbarus/ nec agresti morum squalore 
praeditus : nec ad exemplum naccinse truculentise/ sulfuris 



extaboMi per angiMia» eavi opercvU, eoeque premene inJUxa, aUgue aaOa mMguUtf 
conuninuo ad nuuamam ueqtie aitenuatUmem ; quoad percUus dolore intolerando^ 
endait querulum damorem, remotoque, et di^ecto aiveo fnroductua in conspectum 
•nnitttM, revelavit fabulam probroM muUerie, Pistor tamen non valde tur- 
batus jactura pudicitieB sua uxoris, aic incipit delinire eerena /ronte et pacata^ 
vuUujueenem trementem, et paUentem, teluti exsanguis esset: NihU a me tibi 
timeae funeetum, fiU, non sum barbarue, neque rueticia, neque atperie moribue^ 
neque te interfieiam mortifero vapore suyuris^ exemplo crudeUtatis fuOonia ; ae 



^»^^^*^^^^^^ 



Id.— -4 Ita concinniiu Palat. Fax. Pith. et D*OrviU. prae vulgato, dig. aduU, 
•—5 Coll. \o9fk4 oppressos, Supra pro cavi in Palat. et Guelf. sec^aNt vel tawi^ 
Gaelf. pr. havi, Intelligo auteni pedum adiilterl digitos ; etiamsi non clare 
dicat; sed sensns eos 6agitat. Sic Qainiil. 1. ii. Innt. c. 3. * Statara breves 
in digitos erignntitr.' Ovid. I.viii. Met. 398. * Institerat digitis, priinossus- 
peD«us in artus.' OiMf.->6 Th summam delet Bert. Elmenh.^1 Pal. eomiterto^ 
Oxon. a m. pr. contorto, Guelf. arobo, contecto, Ood. — 8 Et non agnoscant 
Gaelferb. In Pal. Oxon. D'Orv. repuJsoque okjecto alreo, Nec niale. Repn- 
lit alveiiin, qui sibi fuerat objectus. Id, — 9 Forte, proscenio, ant i» proscenio, 
Soping. D*Orv. profario, Oud.— 1 Ccenam, Fux. scenam et Ald. et notavit 
Beroald. Melins. Nihil enim noster Liicius magls amat, quani id verbnm, 
quod omnibiis fere locis posiiit. Quod exeniplis non indiget. Passim occnr« 
runt. Roald, Nnlli Mss. babent ecenam, nec etiam £dd. prseter primaa, et 
ipsam Beroaldi ac Bas. pr. Idem error erat p. 187. — 2 Gnelf. pr. magno 
0per«. Id. — 3 Palat. Guelf. sec. co(macffis. Id.— 4 Florent. nil, A D*OrviII; 
abest tibi, Id«-^6 Oxon. Guelf. pr. nec s, b, Dein fnorum abest a Pith» dante 

NOT^ 

^ Conspectui prqfano' reddUus^ Le- dita snbtrahebantnr profanomm cod* 

pide dictnm, qnasi adnlter ille sa- spectui, ne eornmvisn pollnerentiir. 

crnm quld fuisset, quod ocnlis homi- « Naccince truculentite'] Hsec est 

num, ac prspsertim mariti, otpote lectio Ms. Florent. et Aldinse edi- 

proianis, nefas esset exhiberi. Allu- tionis. ' Naccina trucnlentia' est trn- 

dit ad Orgia Bacchi, et mysteria cnlentia naccap, hoc est, fnllonis, de 

Elensinae Cereris, quaa cistis con- quo supra* Alii reponunt maehinte 



M£TAMORPHOS£ON LIB. IX. 610 

te letali fumo^ necabo ; ^ ac ne juris ' qaidem severitate 
lege de sldulteriis *^ ad discrimen vocabo capitis tam venus* 
tam'9 tamque pulcellum puellum : < sed plane cum uxord 
mea partiario* tractabo. Nec erciscundae' familise, sed 
communi dividundo ^ formula dimicabo :/ ut, sine ulla con- 
troversia vel dissensione^ tribus nobis ^ in uno^ conveniat' 
lectnlo. Nam et ipse semper cum mea conjuge tam con- 
corditer vixi^ ut^ ex secta^ prudentiuni/ eadem nobis 
ambobus placerent.' Sed nec aequitas ipsa patitur/ ha^ 
bere plns auctoritatis uxorem quam maritum. Talis ser* 
monis blanditie ' cavillatum^ deducebat ad torum nolentem 
puerumy sequentem ^ tainen : et pudicissima illa uxore fl^ 
trorsus disclusa/ solus ipse cum puero cubans, gtatitmmA 

ne adducam quidem te tam lepidum^ atqtie beUulwn puenOm im perieulum capUie^ 
ex rigore jurisy aecundum Legem de aduUeriis, * • • • Ego enim aemper 
vixi cum uxore mea adeo unanimitery ui, eeeundum Philoaophorum doctrinam^ 
eadem nobia ambobus placerent, ' Verum justitia ipsa non einit uxorem habere 
plu8 auctorUatis, quam maritum, • * • • 'Verum etaiim atque splendidus 



^^^^^»^^^00^ 



perdituB* Id. — 6 Palat. Oaelf. sec. letami, A Fux. abest te, Id. — 7 Onelf. 
pr. vocabo, Id. — 8 Pro juris in Pith. Oiielf. pr. est viri. Id. — Oaelf. sec* 
Kaut, pr. vetustum, Id.-r-l Atque ptdceltum puellum, Repooe ex ^B,tamquepulCf 
Colv. Th puellum non est in Bertino. Elmenh, In Flor. Ouelf. ni fallunt 
excerpta, et £dd. O. usque ad Wower. est frigide atque^ pro tamque, 
Oud. — 2 Reg. Fux. partiaria, Male. L. D'Orleans ad Tacit. 1. xii. Aon« 
p. 662. legit partiario jure, Sed vide ad I. viii. p. 463. Id, — 3 Edd. ali< 
qaot cum plurimis Mss. herdsc. D*Orv. Onelf. hircisc, Vide ad 1. ti. 
p. 129. /d.--4 D'Orv. Edd. Vic. Ber. Bas. dividendo, Ouelf. pr. dimit- 
tendaf Oxon. dividenda, Prave. /d.-r-5 Ms. (Urs.) dimidiabo, Scioppius 
in Symbola. — 6 Pith. nobie tribus, Oud.— 7 Desunt Ouelf. pr. /d.-— 
8 Pal. Oxon. conveniant, Id.-^9 Pal. execta, Id. — 1 Ouelf. pr. vobis pla* 
eeret, Id. — 2 Pith. patietur, Id. — 3 Sic rescripsi ex codice scripto, et notavi 
etiam supra lib. ▼. p. 106. Colv, In solis £dd. Bas. est blanditia, Oad.— f 
4 Perperam in iisdem Edd. est aequente, Id.— 5 AUerorsua disdusa, Fux. al* 
trossus diacusaa, Roald. Ms. discola, AI. discussa, Colv. Legendum ex Ms* 
aUrorsus, Sciopp. in Symbola. Legerim disdosa a clodo, Brant. Recte Wo^ 
wer. et seqq. aUrorsus receperunt, quod et Mss. mei dant pro aUerorsus, 
£t ita aUrinsecuSf non alterinsecus, Tum Oxon. disclusa, Reg. Fux. D'Orv» 
discussa, Verum diseludere sic dixit i, i. p. 12. et optimi quiqae. Adi Cer» 

NOM 

truculentaf alii mcechiSf sed frustra. Augusto lata, de qua jam lib. vi. 

Planus est satis seusus membrana- pag. 414. 

rum Florentinarum. <> Ex secta prudentium] Sf ntentia, 

' Lege de aduUeriisl Julia Lege ab placito. 



620 APULEII 

corruptarum nuptiarum viiidicta perfraebatur. Sed cum 
primum rota Solis lucida diem peperit, vocatis duobus e 
familia validissimis^ quam altissime sublato puero» ferula ^ 
natesejusobverberans: Tuautem, inquit, tam mollis ac te* 
ner/ et admodum puer> defraudatis 7 amatorlbus aetatis tuae 
flore, mulieres appetis: atque eas^ liberas^ et connubia 
lege sociata^s corrumpis, et intempestivum tibi nomea 
adulteri vindicas ? His, et pluribus verbis compellatum^ 
et insuper affatim plagis castigatum^ forinsecus abjicit* 

At ille adulterorum omnium fortissimus^' insperata potitus 

• 

cwTiii SoUi diem feeU, «tccertUiM du9bH& rQbustisiimia sendi, elato aUissime 
jmero, percutiens ferula ^jus clunes: Tu vero, aii, cum aia tam delicatus ae 
mMs, et talde juvenis, * * concupiscis wwlires t» flore tua detatis, eas^e 
ingenuaSf et cot^ugali jfcedere cor^unctas constupraris, et tibi adseiscis praprope- 
rum nomen mcechi? Postquam eum ol^urgavU his verbis, muUis<iue aliis, et 
praierta punivU permuUis ictibusy ^icii eum /aras, lUe vero eonstantissimus 
mcsckorum omnium, preeter spem suam imooiumis. « » « • dolens prori- 



'^«'•#«^^1^^^^ 



dani ad Virgil. Ecl. vi. 35. * Discladere Nerea ponto.' Oiid.— 6 Palat. et te- 
ner, Id. — 7 £d. Ald. d^raudUis, Id. — 8 Atque eas, ^c* Male haec exnlant ab 
Oxon. Gnelf. ntroqne, Pal. Par. et temere Floridns contra Mss. et £dd. O. 
dedit easque. In Pith. est eom. Id. — ^9 Liberas et eonnubia lege soeiatw, Fux. 
et c, l, sociata, Forte, et cmnubii tege soeiaias, Roaldns. Idem Ms. sociaia et 
rbeorrumpis non agnoscit. Coioius, Snot qui Iegant,n«9iwea« liberas, sed con- 
tmbia lege soc, Sed nihil immntandnm. Wowerius, Ms. atque eas libans. 
Scioppins in Symbola. Non cepernnt hujus loci eiegantiam interpretum 
pleriqne. Certe noD intellexit GruteruSy qui Ub« vii* Sosp. c. 1. siispi- 
cabatur legendum esse, neque eas kberas^ sed c, t, Bodata», Quasi per liberas 
designasset Auctor foeminas, conjngali vincolo uon eopulatas. Nihii minus, 
Ingenuas significat, in qaibus peceare p«r adult^rium plns esse criminis^ 
quam in ancillia, libertinis et togatis, quis tandem n^cit f Tales vero intel- 
ligi patftt eseqq. connti6M ie^^Mciata. Sic enim legendiim esse recte vidjt 
Fiortdns: ac sociatu firmant praeter Lips. et Fux. etiam Hegioa, Pitii. aQ 
D'Orvitl. et £dd. primeei, Beroaid. ac Bas. pr, Adjectiviun * eonnu^ittSy' non 
est Latinum. Matronas justis nuptiis et legitimo conjngio vinctas dicit. Exa- 
ratur in Regio leges, Deest etiam corrtmipw in D'Orvill, Pith. Sed male. 
Distinguendns antem hoc modo est locus : mMlieres appeiiSi atque eas liberas ; 
et connubia lege soeiata cerrumpis. Oud. — l Ms. et Bas* i. Emendtit Bei:oaldus, 
formosissumts, Colvius. Alii, /Drmofisinnuis. £UBeiih(»stiu8« Sic edidere ex 

NOTiE 

' Feruld] Fruticis genns est, Gne- cennubiali, Malim ego interpungere 

cisvdpOfi^, post Hberas, et legere conntt6ta lege 

8 Connubia lege sociata [sociaias'] sociata corrumpis, Sic enim lib. iv. 

Fortasse connMi scriptum fuit, Bisi de Cupidine diciti ' et omninm ma- 

dicas adjectivum esse connubia pro triraonia corrunipeiis/ 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 621. 

salate, tamen nates candidas illas noctu dinque ^ dirnptus,^ 
rooerens^ profuj^t. Nec secius ^ pistor [197] ille nuntium 
remisit^ uxori^ eamque protintis de sua proturbavit domo J 
At iHa, ptseter genuinam nequitiam, contumelia etiam, 
quamvis justa^^ tamen altins commota atque exasperata^ 
ad armillum revertit/ 9 et ad familiares foeminarum artes 
accenditur:' magnaquecurarequisitamveratricem^ quan- 
dam foeminam^ quse devotionibus ac maleficiis quidvis 
efficere posse credebatur^' multis exorat precibus^ multis^ 



pttit se, Nihilo tamen mi$iU8 iUe pistor repudiavit uxorem suam, eamque sta- 
iim fjeeit ex adibus suis, lUa vero prater maHtiam sibi innatamf insligata 
adhucy atque exaeerbaia prqfundius contumelia hae sibi iUata quamtis me- 
ritOf redii ad tngenium^ et in^mmatwr ad tentandos solitos tnuUerum dolos^ et 
summo studio quarit quandam mulierem Jraudulentam^ qua exislimabatur posse 
omnia efficere incantationibus ac veneficiisy eamque obsecrat multis precibusj et 

'• 

Beroaldi conjectura Jaotae, Ald. et Colin. Fortis vero et «^r«nt<t» bonum 
Veneris niiliti officium. Vide Pric. ad 1. ii. p. 27. At bic loci elegantissime 
lipmviKm somsit Anctor, ut panlo «nte ' pndicissima mulier/ et millies. Oud. 
— 2 D'Orv. Edd. Jnnt. Aldi, ». dieque. Contra in Mss. aliquot de Mundo 
p. 742. noete diuque. Hinc enim interdiu. Vide omnino Falsteri Supplem. L. 
Lat. Y. ^ diu.' Id. — 3 Idem, diruptu. Colvins. Groslotius coryeciL, diruplas 
meerens, Frustra. Oud. — 4 D*Orv. Guelf. sec, in&ereni. Id. — 5 Piih. sectius, 
vel sequius. Id. — 6 Pal. Guelf. sec. vinctum* Goelf. pr. renuxit, D'Orv. 
mtsj^Male. Id. — 7 Proiurbavit domo, Hocmalui, quamporittr^avit. Membra- 
n9f Pturb, Colv. Sic Stewecb. et Colv. legi voluemnt : cum in omn. librts 

eB8et|»eKw*toM#. Vide Stisp. Lect. ii. Ep. 14. nbi periurhavit assero ex Cice- 
rone, C»sftre, Valerto Max. SeioppiMsinSifmbola. — 8 Palat. jttarta. — 9 Pal. et' 
Flor. ed orm. reteriituT. Elmenhorstios. D'OrT. armtlum, al. armile. Vide 
ad Lti. p.l93»'Adarmile redit.' In Regio, item Fnx.Guelf. D'Orv. etColk 
Vosa. est reverHtur: qnod idcirco reposoi. Nnlla causa est,cur bic praeteri- 
tmn pTKtolisset Auctor. Creberrima Vero eomm est confusio. Vide Drak. 
ad LiT. 1. <vi. c. 29. Hensing. in Biss. «d Kepot. Them. c. 6. me ad Ctts. I. 
Tii.B.O. c. 6. Oud* — 1 iSgerim potins: a<l/ai»./em. ar^es acdifi^fvr. Hfc 
snpra : ^ Ad expwgnandam domos tenocem disciplinam totis accingitnr viri- 
bns.' Virgil. ' magicas invitnm accingier artes.' Colv. Idem censent Pri- 
caens et Wasse. Vide ad 1. tiii. p. Id3. * Sceleri accingitur : ' et passim 
Noster aliique. Sed Mss. constanter servant vulgatnm ; nisi qnod in Oxon. 
sit attendttwr. Ond. — t Veteratricem. Fux. vereratricem. Ald. vero «era^rt- 
cem^ i. divinaculam, qo» vera se pan^^ere ac profari profitetnr : et aliquando 
id cenotMrat divrnnsSealiger : sed vulgatam tamen lectionem retinuit. Rsatd. 
Scripta lectio, veteratricem. Qnorundam e vnlgatis, veratricem; son male, de 
maga et saga foemina. Enniiis : ' Satis Tates verant setate in agnnda.' Colv. 
Ald. et Scaliger^ veratricem. Elmenh. — 3 Pal. et Bert. videbatur. Elmenhor- 

NOT^ 

I* Ad armUtttm revertif] Vide Notas Ilb. ti. pag. 413. 



622 



APULB1I 



que sttffarcinat maneribns,^ aUerum de duobus postulaus : 
vel rwaam mitigato coQciliari marito ; ^ Tel, si id neqoive- 
tii, certe Lairva/ * vel altquo 7 diro numine immisso^ vio- 
lenter ejus expugnari spiritum. Tunc saga illa, et divini- 
potens ^ primis adhac ^ armis ^ facinorosse disciptinse suae 
velitatur: et vehementer offensuni mariti? flectere atque in 
amorem impellere ' conatur animum. Quae res cum ei se- 
quius^ ac rata fuerat' proveniret, indignata numinib^s,"^ 
et praeter praemii destinatum compendium/ contemtione ^ 



onerat multis donisy poscena alterutrum kontm dwrum, ttt sciUcet, vel reewsLci' 
Uetur viro buo jam lenito; vel, ri id non potuerit^ immiMa eerte Umbra, aui 
Fwia alupMy vita ipn per vim eripiatur, Tunc Maga iUay et qua potestatem 
habebat in ipea numinay adhibet initio leniora tantum inttrumenta »u<b flagitio&K 
artis, et animum mariti graviter offenntm tentat lenire, atque impellere & amarem» 
Quod cum ei aliter succederet ac putaterat, irata advertus Deos, etprater constitU' 



^^^^^^^■0^»^* 



stins. Oxon. a m. pr. Oaelf. pr. credatur, Otid. — 4 Oxon. mvttM mtffarnno' 
t%iT mim. Id. — 5 Conci^iart martto desnnt Palatino, Guelf. see. Bjecnm.Mari 
I>'Orvill. Sed simplex magis amare videtiir Auctor. Vide Indicem. Con- 
eniMri Fiix. Id. — 6 Fnx. lania, F-orte, Lamiai Sed improprie. Baald. — 
T Palat. aliquef Gnelf. sec. dtiquid. Ond.— 8 Ms. pbu adkuc. Colvins. Ati- 
hac Gnelf. pr. Of<d. — 9 Fux. maritum, Roaidns. Sic etiam Reg. Pal. Goerf. 
Oxon. D'Orv. Coll. Voss. Fbrsan, qnia non attendernnt librarii genititnm 
pendere a seq. * animnm.^ An- potins hinc refingendnm, numti inflectere, Sic 
rerte in Septim. de B. Troj. 1. 1. c. 19. ' Ubi obstinate renuere Tident, nec 
ulla vi qneunt ilectere.' Ms. Yossianns liat^et infltctere, Tirg. JEn, iv. 22. 
*■ Solns hic inflexit sensns, animnmqne labantem Impultt.' Oud. — 1 Codd-. 
Palat. D'Orv. Oxon. Gnelf. compeHere. Non male, praesertim si ante lega- 
mns inflectere. Vide me ad Frontin. 1. 1. n. 7. § 2. ' III flutninis tranaitnm Se« 
phantos compellere.' Sed retraliit Virgilii Iqcns, et respice qiioqne ad 1. %. 
p. 213. * ad odium impellebatur.' Id. — % Secius. Fnx. sequens, Forte, jc- 
quiuB. Roaldus., Sequhu. Viilgo, secius. Elmenhorstius. Sepiu$ Gnelf. pr. 
Seqtdui dlserte est in Florent. Pith. et D'Orv. quam orthographiam cnm 
Elmenb. Scriv. et Flor. prstnli, frequentem in Mss. ut et Edd. nonnullis Ap- 
puleii etoptimornmscriptorum. CHid. — 3 D'Orvill.acr. eiyii^at. Id«— «4 Mi. 
et post pramii pradestinatum eompendium, Colvius. In Pal. Fux. Ozon. I>'Or- 
«ill. eiiam pr, Lege, eijam. Primum pro pramH in Palat. pramdum Gnelf* sec. 

NOTJS 



> Larval GIoss» : Larva, lfiufx6vuiv^ 
^C^Xaif, £x Manibiis, Umbrisqne 
mortuorum quasdam credidernnt An- 
tfqui propter adversa vitie merita 
huc illnc errare,, terroremqpe afferre 
mortalibus, easqoe * Larvas ' dixere, 
quas etiam a veneficis incantatrici- 
bus immitti posse in qnornndam.ho- 
«iiium exitiiun ci^edidecnnt. 



^ Et divinipotens^i ' Qufs poterat 
divina opera facere,' vel, nt verti, 
' qoae in ipsos Deos potestatem ha- 
bebat.^ 

* Primis adhue arms, ifc.} Servias 
ad ^neid. lib. ii. * Arma snnt ipstru- 
menta cujuslibet rei.' 

^ Indignata numinibus"] Qnod tcili- 
cet eXus incantationibfiB non para- 



METAMORPHOSIiOi^ LIB. IX. 628 

etiam " stimulata/ ipsi 7 jain miserrimi mariti incipit im«* 
minere capiti, umbramqae Tiol^nter peremtaB mnlieris ^ ad 
exitiam ejas instigare. Sed forsitan lector scrupulosus,' 
reprehendens narratam mMm^ sic argamentaberis : 9 Unde 
autem tu astutule asine/ intra terminos pistrini contentus,^ 
quid secreto^ ut affirmas, mulieres gesserint,' scire potuis- 
ti ? Accipe igitur, qoemadmodam homo curiosus^ jumenti 
faciem sustinens, Cuncta, quae in pemiciem pistoris mei 
gesta sunt, cognovi. Diem ferme circa mediam, repente 
intra pistrinuni mulier, reatu miraque tristitie deformis,^ 

t<B nureedu hicnaik, ^lkod enU amiMifra, inatigata eiiam eoniemtu nct, ecepit jam 
oppugnare vHam ipniuB if^feHeinsimi maritif et exUimulare ad ^ue perniciem Um* 
bram mmUerU oHoi^us per vim interfecta, Sed fortasoe^ Uetor tu nimia aeeurituie 
reprehemden» mHim narraJtionem^ eic arguea: Quomodo autem tu^ o etoUde asine^ 
potuitH ecire guid mulieree fecerint eecreto^ «1 tu quidem ais^ eum coereererie 
iaira fiue^ piitrini f Audi ergo^ quo pacto ego curioeua homoy latene $ub forma 
aMud, remvi omxia, qucp facta eunt in exitium moUtorie mei keri^ Cireiter 
meridiem Hm eet suiito t» pietrino fcmina drformis gravi metrore, fttofi rea 

Oud»^$ Onelf. contentione, Id.— 6 Oxon. nmuiata» Id.— 7 Bertln. Edd. EN 
menh. Striv. Fior. ipeiue, Minns beoe. Nam et ante de * ip«o marito ' age» 
bat» In Ooelf. sec. t. tam mieterium m. Id.->8 Palat. Ooelf. tec. ecopuloeu»* 
I4r— '9 Argumentaverie. Fnx. argumentaberit, Lege sic. Itaqne interpres 
fristm se torsit in hoc verbo. Roald, Argumentaberis, VolgOy argumentave' 
H0, Caivins. Active explicare conabatur Beroaldns. Sed Msa. excepto 
Pitb. recte habent 6 cnm Edd. Colvio serioribns. Ond.-^l Tu stultule asine, 
y$iigo, astutute asine, Colvina. Astutule, Yalgo, sttdtulii Elmenhorstins. Te- 
Hfere Colvios e Ms. Lipsii rescripsit stultulef omnibustamep eum seqnenll- 
hos, praeter solnm Eimenliorstium, qui astutule recte revocavit fide Ms. Flo- 
rent. et Bertin. qnibus astipulantur alii. Fux. astutHi, Pith. astutute, Favere 
tf stultuU qmdem videtnr Regius, e quo nibil notatum est, et Palat. ac Ouelf. 
sec. in qnibns osttt/hiltf. Sed corrnpte,'nt io Oxon. Ouelf. pr. astuUe, la 
I>'OrT. astuteUe, deminntivnm deminntivi. Vide ad 1. vi. p. 127. ' astutnlae 
anus.' Oud, — 2 Ibidem, eontectus, Notavi snpra. Colv, Bert. eontectus, El- 
menhoratins. Tectus D'Orv. contectus Lips. Fnx. Pith. Ouelf. Oxon. Palat. 
et Edd. ante Colv. male. Vide iilum p. 180. < Intra hospitinm contenta.' 
Otid. — S Bertin. egerint, Elmenhorstiua. Prttferrem id, si atii Codd. addice- 
rent. Qnla seqnitur * gesta aunt.' I>e Indicativo modo *cognovi' vide ad 
1. 1. p. 19. OHd.-— 4 Vel leg. sle^ti, et mox pro ftebili leg. sutiU, servUi, vel 
reatu accipe pro habitu et squalore i:eae. Wass, Posterius est unice verum, 
jnnctom raatsB conscientiae. Adi Tliesaurnm Fabri. In Ed. Vicent. frts- 
ttlitfy D'Orv. et Ed. Junt. post. tristilia, Sed vtde ad 1. iv. p.82. Otid. 

NOTiE 

rent, neqoe oifensnm mariti animnm nxeris qnidem pistoris, cnjns rogatu 

reddereot nxorl placabilem. haac faciebat, sed alterins cnjnspions 

• Comiemtione etiamf ^v.] Qood se mulieris violenta raorte: paola onit 

fideret conterani a nnminibus.. snblajtaa. 

« Fifitinter peremta muUeri*] Non 



APULBII 

apparuit, flebili centanculo semiamicta, nndis et intectis 
pedibas^ lurore buxeo niacieqae [198] foedsta, et discerptae 
comae semicanse, sordeutes inspersu cineris, pleramqae ejos 
anteventulas^^ contegebant faciem. Hasc^ talis, mana 
pistori clementer injectay^ quasi quippiam secreto collocu^ 
tura^' in saum cabiculum seducit eum : ^ et adducta fore> 
quam diutissime demoratur. Sed cum esset jam confec- 
tum omne frumentum, quod inter manus opifices tractave- 
rant/ necessarioque peti deberet aliud/ servuli cufaicnlum 
piopter astantes ' dominum vocabant> operiqne suppleioea- 
tum postulabant. Atqne nt illis saepicale et intervocaliter 
clamantibus^nullus responditdominus;^ jamforem^ pulsare 

aset aHet{}uB eriminis, semioperta lugubri paUiaHro, pedibus imdie, et dieeakett' 
ti8f deturpata pattore exsangui et maeritudine, Et capUti semieani, laceriy stT' 
didique eknere inspereoy propendentea in tjus vuUum, eontegebant maximam ejus 
partem. Hae nndier sie omata manu prehendit eomiter moltforein, et eum «^ 
gregat in eubieulum ejuSy veluti dliquid ipsi dietura seereio : elmuaque interius 
januUy moratur diutissime. Sed cum totum frumentum^ quod ministri pistorii 
pra manibus habuerant^ jam esset mo/ititnt, et aliud necessario esset poscendum ; 
/amuU atantes prope cubieulum nomine ciebant herum flinim, et petebimt frumen- 
<«m, quod smmvdnistraxenlt molis, Cumque kerus nuUatenus responderet ipsis 
aespius et alta tBOce dentUm; jam tundumt ostimn vaUdius: et suspieanies aii' 



^^^^«s^^^^^^4P 



— 5 Reg. Fnx. Pal. Gnelf. anibo, anxeventuliP, Oxon. axeventulm, Vide ad 
Flor. N. 3. ' Crines ejns remnlsis antiis et proniulsis caproneis ' antevcntnli 
^ et propenduli.' Id. — 6 Fux. Hicy Pith. Hoe. Id. — 7 Ms. pist&ris. Colvins. Item 
Oxon. Fux. Goelf. et £dd. ante Beroaldom. Inepte. Qui«ptam Gnelf.*pr« 
Oud. — 8 Idem, eoUucutuia. Colvins. Palat. coUocuiumy Fux. coUoeutioa. Oud. 
— 9 Alii, dedueit. Elmenhorstius. Ms. D'Orv. Fux. Ulum. Oud. — 1 Idem^ 
wifieis, Colvins. Flor. opificis. Elmenhorstius. Iteni D*Orv. Oxqn. Fux;. 
tractaverat D'Orv. Guelf. pr. Oud.—^ Pro aliad in Pitb.adtt^ Id.— 3 Abest 
propter a Palat. et CoU. Voss. Fux. Tum astantem Pith. Id.—i Postulantibtts. 
Fux. elamantibus. Roaldus. Ckimantibus. Vnlgo, postulantibus, Colvins. Bert. 
postulantibus. Elmenborstius. Optime Colvins, et jam ante illom £d. Junt. 

f»ost. reposuit elamantibuSy quod reliqui Codd. servarnnt. Prxcessit ' postu- 
abant.' Oud. — 4 Ibidem, nuUua respondit, domini, Comicum, ' nuUns domi- 
Dus:' nty * nullus dixero.' Colv, Solns rnrsus Bertin. et Pith. ostentant illnd, 
qnod est in vulgatis ante Colvium, respondit, dominijamfor, Sed vocaverant 
dominum : Ideo ille debebat respondere. £t * nuilus respondit' pro ' non/ 
Nostro est frequens. L. vii. p. 144. ' Nnllns tamen desinebat pner.' L. viiu 
p. 166. ' An nulli scitis?' L. x..p. 224. in nonnullis: < nec nllavesanae libi- 
dinimedelam capiens.' Oud.— 5 Prave Pal. Oxon. Pilh. Guelf. sec. /or€«. Id. 

NOT^ 

V Anteventuia] Haec vox habetnr pronse, anteventalie dictae, qnod 

tXnm ia Fioridis. * Anteventnlte ante fronteiha veoiant et propen- 

comse ' sunt, quae et * antiae ' et * ca- deant. 
pronae ' nominantur, quasi a capite 



METAMORPIiOSBON LIB. IX. 625 

validias : et qaod diligentissime fuerat ^ oppessulata, ma- 
jus pejusque 7 aliquid opinantes, nisu ^ valido reducto ^ 
vel diffracto cardine, tandem patefaoiunt' aditum. Nec 
uspiam reperta^ illa muliere,' vident e quodam tigillo con- 
strictnm»^ jamque exanimem ^ pendere dominum. Eiim- 
que nodo cervicis absolutum/ detractunique^ summis plan- 
goribus, summisque Iamentationibus^7 atque ultimo lava- 
cro*> procurant: peractisque* feralibus officiis, frequenti- 
que^ prosequente comitatu, tradunt sepulturse. Die 
sequenti filia ejus ' occurrit ' e proximo castello/ in qnod 

ijuid gravius et deterius, guia fuerat oceluaum diligentissimef forii comtu <a»- 
dem revelluntf aut diffringunt cardinemf et ingrcssum sibi aperiunt. Et nus 
guam inventa illa muliere, conspieiunl herum altigatum ad quoddam tignumf pen^ 
dentem, et jam exanimatum, Eumque eoesolvunt nexu, quo coUum ejus erat con- 
strictum, et inde extrahunt, prosequunturque maximis planctibusy summisque ^U" 
latibuSy atque suprema ablutione: functique lugiibribus officiist mandant eum 
humo, magno comitante ccetu. Postero die, JUia ^us ex proximo casteUo, in 



— 6 Exiilat a D*OrvilI. 7d.— 7 yulgarli libri, mahmp^usque, Colvint. Bert. 
et RoDi. malum p. Elmenhorstius. Inepte midlum, p. dant Pitli. et omnes ante 
Colv. Adi Pricaetimad p. 200. ' Majus o&tentumet quod omneB mertto 
perliorrescerent.' In D^Orvill. est mjojus pejus, unde conjicias, ultimum e 
glossa natnm ; sed et ibidem deest aliquid, Oud. — 8 Oxon. Edd. Jnnt. pr. 
Ald. Colio. nixu^ de more. Ni Guelf. sec. Id, — 9 Redaeto, Bert. distracto, 
Elmenhorstins. - Reducto vel diffracto, Ex vitiosa Elmenhorstii notnla decep- 
tns Scriverius £d. Lngd. distructa card, et in Amstel. est distractovel diffracto 
cardine. Non enim pro reducto in Bertin. cod. est distraeto ; sed exhibet ille 
reducto vel distracto. Male. Oud. — 1 Vitiosissime Edd. Merc. Wow. et Pri- 
caei praebent pat^ecit, Ond.>— 2 Guelf. pr. reparata, .Id. — 3 Oxon. mulier. Id. 
— 4 Palat. Gnelf. sec. agUo, D'OrviIl. cons<ru;tom. Id. — 5 Vulgariilibrija^^Mtf 
eoutn. Colvius. Cnm editionibns Colviana prioribns atque male exhibent Fox. 
D'Orv. Bert. et Ed. Scriv. Amstel. Idem error et alibi occurrit. OikI. — 6 
Oxon. Guelf. pr. obsolutum. Id. — 7 Abest copula a D'Orvili. Id, — 8 Nejque 
hic copulam agnoscnnt D'Orvill. Edd. Junt. Ald. In Va\, paratisque, Id.— 9 
Flor. frequenti, Elmenhorstius. Hinc certe istud que cum Elmenh. Scriv. 
Flor. ejeci, anctoritate Codd. Medic. Reg. D*Orv. Pal. Oxon. Fux, Oud. — 1 
Scribend. accurrit, et mox, pridem denupserat, Stewechius. Rescribe.ex Msto» 
accunit* Colvins. Ex Pal. accurrit. Wowerius. Accurr, Alil> occurriit. EU 
menborfttins. Accurrit a Vnlcanio £d. 8ec« et seqq. est receptum, ut conjece- 
rat etiam Sopingins, ac iirmatur Ms. Fux. Florentino, et Ino. Nihilo roinna 
maJe. ' Occuriit' est siibito advenit, ut statim in Ms. * occnrsu familiar 
rium.' Sic 1. II. p. 38. Occurrit ad latus quidam.' Vide omnino ad Sne** 
toti. Calig. c. 26. ' Occurrere togatos.' Eadem confusio Virg. £n. y. 461. 
Ond. — 2 Abest praepositio a Polat. et Gnelf. utroque. Jd, — 3 In fiio pridem. 

NOT^ 

4 Ultimo Uxeacro] Ferali lotione et ' FUia eius"] Qnam ex priore oxor« 
nnctione, qaae exeqnias solebat p^ae- snsceperat scilicet. 
««dere. 

Delpk. et Var. Clas. ApuL 2 R 



626 



APULBlf 



\ 



pridem' denapserat, mc9staque/ atque crines pe&di4i9# 
quatiens» et interdum pugnis obtundeiis ubera. Quao»^ 
nullo quidem domus infortunium ^ nuntiante, cunota cogno* 
yerat;7 sed ei per quietem obtulit sese flebtlis patris soi 
facies, adhuc* nodo revincta' cervice: eique' totumno«- 
vercae scelus aperuit, de adulterio, de maleficio^ etquemad- 
modum larvatus ad Inferos demeasset.' Et cnm se ^ diuti- 
nb plangore cruciasset,' concnrsu familiarium^ cofaibita» 
tandem pausam luctui fecit*^ [199] Jamque nono die rite 
Completis ^ apud tumulum solemnibus, familiam, supellecti- 
lemque^ et omnia jumenta ad hereditariam deducit auctio- 

qwtjamdudum nupta eraif accurrit tristia, et quassana capiUaa effuaotf pugniaqu^ 
nonnuHquam percuiiena mamnuu : qua quidem reacwerat omnui, tamelsi nemo ipei 
narravisaet ealamiiatem donata ; verum ei mceata aui pairia imago obtuierai aeae tn 
aomnia collo adhuc laqueo ligato^ deelaraveratque ei wUveraum novercee ^jua crimemg 
aduUerium, incaniameniumf et quomodo deacendiaaet ad Inferoa a Larva atrangula' 
tua, Cumque ipaa ae diu vexaaaet plangendo, tandem coerciia ab amiicia mndique 
conflueniibua^Jinem htgendi/ecU, Jamque parenialibua nono die de more peraikU 
ad ^ua aepukrumy producit aertoa^ vasa, teatea, et omnia jmnenta ad vendiiiamem 

Vnlgtf t» quod pridie, Colvius. Flor. in quod p. d, Bert. et Rom. in pridia ien, 
ElmeohorstiiM. — 4 Meeata» aique. lidem, maaiaque» Colvins. CoWianam 
enieDdationem confirmant Mss. O. exceptis Bertin. Pith. et sicjam dedere 
Jnnta» Ed. post. Oad.— 6 Edd. ante Beroald. qua. Id.^d Abeat I>'OrvilK 
Id, — 7 Pitb. Ouelf. sec. eognoratf bene. Oxon. eognovit. Id. — 8 ]>*Orv. ad 
hee, Id. — 9 Remneteu Pith. devincta* Guelf. pr. revicta, — 1 Oxon. aique» Id.— 2 
Alii, Ea cum ae. Colvius. Bert. ea eum ae, Elmenhoratitts. Ea in M«. Pitb« 
Edd. Vicent. Jnnt. utrisqne, et Aldi. Nee male. Oiid. — 8 D'OrvilI. eon* 
dataet, — 4 Bert occiirsK. Elmenborstius. Vide panlo aate ' filia ocenrrit 
racesta.' Scriverins hinc cdidit aecurau, Sic et Pric. ki Notis, nt p. 903. 
* Accarnint moesti suppetias.' p. 204. ' Acciirrentium familiarinm manu.' 
Praspiacet bic vnlgatum. Oud, — 5 \\\\gOy faeere, Colvins. De hoc Infiui- 
tlvo vide ad I. vii. p. 138. Sed Mss. et £d. Jimt. post. habent, feeitf ut 

not;e 



* Quemadmodum larvaiua ad It^eroa 
demeaaaet] Qnomodo spirltus sibi a 
Larva expugnatus fuisset. Pricaens 
hae affert veterem Inscriptionem^ 
qnae- sic habet: Nec. luctu. nec. 

LACRYMI8. MISERA. AC. LARVATA. 
NOSTRA. Dt!FLEATIS. FUNERA. 

' Nono die rite completia, ifc.'] Ser- 
vins in lib. v. ^neid. exponit morem 
fnisse apud Veteres, nbi qois ubiqne 
fnisset extinctus, ut ad domum suam 
referretur, octavo die incenderetur, 



nono sepeliretur : quo die 6ebat sa- 
crificium Novendiale dictnm. Cele- 
brabantnr qaoqne nonnunqaam eo 
die hidl in honoreni mortnomm No-» 
vendiales et ipsi dicti, atqne is dies 
mortis solennia complebat. Donatus, 
ad Phorm. Terent. Act. i. Scen. I. 
' In nuptiis etiam septimns dies in- 
staurationem voti habet, nt in funere 
DOiuis dies, qno PafefttaUa conolu- 
duntor.' 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 027 

nem.^ » Timc uoum Larem ^ vat ie dispergit venditionis in- 
certse licentiosa ^ Fortuna. Me deniqae ipsnm ' panper- 
culus quidam horculanus ' comparat quinquaginta nummis» 
magno, ut aiebat: sed ut commnni labore^ victum sibi 
qnmreret. Res ipsa mihi poscere videtur^ ut hujus quoque 
servitii mei disciplinam exponam. Matntino me multis' 
oleribus ' onustum, proximam civitAtem deducere consue- 
verat^ dominus: atque ibi venditoribus "^ tradita mercede/ 
dovsum insidens ^ meum, sic hortum redire.7 At dum * fo^ 
dienS) dum irrigans^ ceteroque incurvus labore deservit;^ 
ego tantisper otiosus^ placita quiete ' ' recreabar. Sed ecce, 

haredUarigm. Tunt tmeraria gors foriuita auctimiU variU modh dimpat hona 
unius dotnu». Denique fMUper quidam olitor emit me ipeum quinquaginta numnUs, 
dutrOf ut didebai : sed ut pararet sibi victum nostro utriusque labore. ipsa res 
tkihi Metur postularey ut expUeem quoque raiionem hujus mea servituHs. Mane 
herus meus solebat me ducere in proximam urbem oneratum multis oleribus, ibique 
ttaditasua meree institoribuSf redire demum ad suum hortumf insidens meo tergo. 
Jhan atUem ipse fodiebatf vrrigabat,reliquaque opera rusticaeurvatus exequebatur; 
ego atiqumttisper indutgens ofio, reficietir placida quiete, Sed eece amnuis recur" 



Colv. et seqq. restitnefunt. Oiftf.-— 6 Auctionem. D^OrvOl; Pith. Edd. Rom. 
yicent. actienem. Propria qttidem est in jiire * actlo here\)itaria/ Sed de ea 
rion aeit Auctor. Patet e seqq. clare, ill^im intelligere venditionem propa- 
lam »ctam hereditariaB snpeilectiliii, et bonorum mobilinm. Onelf. pr. e 
^loste addit vet emptionem. Id. — 7 D*Orv. virum L. Id.-7-8 Fnx. licentia, Id. 
-^9 Exulat ab Oxun. Id. — l Edd. Junt. Ald. quidem. Vicent. hortolanus. 
Hs. D'Orv. ortolanuSf Pah ortulanus. ciim Pith. Fux. ld.—2 Ms. ut cum 
eomm, tab. Colvins. — 3 Barth. 1. xxxiii. Advers. c. 5. non muttis ol, Oud. 
—4 Ed. Jiint. post. consuerat. Id. — 5 Alii merce. Vid. Nol. Var. — 6 D*Orv. 
mate incidens. Oud.~7PaI. D*Orv. Pith. Fux. nt semper, orftmt. Ms. Barthii, 
Ibso prxibante Advers. lib. xxxtti. cap. 5. horsum, nt alludat ad sonnm rov 
aorsum: qnod non raro facit Apuleius. Sed hic non placet frigidissima illa 
parohomasia. Oxon. ad hortum. Perperam. Centies omittit prspositionem 
Anctor. Paulo aiite, * civitatem me dedncere.' Mox, * venire viam ; * ac 
1. II. p. 42. * bospitinm rediremus :* et alibi. Rediere Guelf. sec. Id. — 8 
PaIat.Pitb. Fux. Edd.-ante Colv. prsBter Jutit. post. Ac. Id. — 9 Ms. iiicviitM. 
Colvins. Oxon. lahory sed in marg. labori, Oplime. Quid Piccartus Peric. 
Crit c. IS. votuerit per desiit, ut cb^rigit, non capio. Oud. — 1 Tacita' quiete, 
Pnx. ofodfa q, ex quo Faber faciebat placida. Rbaldns. Idero, pladta q. Col- 
viuB Rtaeiia q, Alii, tacita. Elnienhorstius. Vulgatnm tacita servant Reg. 
Bert. Sed pmter aliorum Codd. placita legas quoqne iu Flor. Oxon. D^Otvill. 

NOM 

« AuetiMeml Folgentins, de prisco sobhastationtfons et licitationibns. 

sermone : * anctio dieitur venditio, * VenditorUnts] Propolis, waXiyiM- 

qnatl quad et emen^tem angeat/et HiKsu, qnl ab ipso emta olera aliis 

vendenteifi.' Ahetionem dictam ma- vendebant. 

lim ab augendo pretfo, qnod fit in * Plaeita [Tacita'] quiete'] InMii. 



tt28 APULEII 

syertim ordinatis ambagibus^ per numeros diernm ac men-^ 
sium ^ remeans annus^ post mustulentas autumni delicias,^ 
ad hybernas Capricorni ^ pruinas^ deflexerat: et assiduis 
phiviis^ nocturnisque rorationibus/ sub divo/ et intecto 
conclusus stabulo^ continuo discrnciabar frigore : 7 quippe 
cum meus dominus^ pra» nimia paupertate ne sibi quidem^ 
nedum mihi, posset stratnen aliquod^ vel exiguum tegimen 
parare ; sed frondoso casulae contectus * umbr^culo dege- 
ret. Ad hoc^' matutino lutum' nimis frigidum^ geluque 
praeacuta frusta ^ nudis invadens pedibus^ enitebar.' ac ne 

rens per nwneros dierum ae mensium, eertit $t<aisque steUarum eircuitibus, deseen- 
derat ad gelicidia hyemalia CapricorWfpostvoluptatesvindemiarumAutumni: at 
ego vexabar assidm frigore, ob continuos imbresj roresque noctumos, sub dio posi^ 
tus, et inclusus stabulo discooperto. Meus enim heruSy ob summam suam egestatem^ 
ne sibi quidem poterat, nedum mihi, emere aliquod slramentum, aut parvum teg- 
men ; sed transigebat hyemem contentus tegmine tugurioli exfoliis confecto, Pra- 
tersa mane multum laborabam incedens pedibus non soleatis super coenim gelidum, 



•^^■^^^^^^^^^^^ 



Ghelf. sec. nt recte ediderunt Elmenb. ac Scriv. qnod frustra mntare in jila- 
cida tentant P. Faber, Pricaens, Fldrid. Wasse ; qnia saepissinie occurrit 
* placida qoies.' Immo et firmat Gnelf. pr. Hic placiia meliiis convenit. 
Lucio optime placebat qnies; quia tunc se non fatigabat, sed recreabatur. 
Adi N. Heins. ad Ovid. Met. i. 702. prakenb. ad Sil. 1. i. vs. 11. Eadem 
confusio snpra. l. v. p. 88. et 1. yi. p. 127. ' placitis gannitibns:' nbi vide. 
Idem reponendum in Ausonio Epist. xxiv. 9. ex vetnstissimo Codice : ^ Tam 
placitnm, tam mite jngum.' Oud, — 2 Guelf. pr. atque m, Id. — 3 Pith. maiul, 
D'Orv. auptumni, Al. auctumni, Oxon. delides, Id.— 4 Capricomii Gnelf. 
ambo. Id, — 6 D'Orv. rarationibus, Id. — 6 Sub dio, Ber. Ald. sub divo. Ms. 
««6 duio, Colvins. Pal. Gnelf. sec. sub divio, Oxon. Pitb. Fux. D'Orv. £dd. 
Vicent. Junt. pr. s, dtvo, ut amant viri docti passim rescribere., Vide adSniet. 
Caes. C.72. ' Humi ac sub divo cubuerit.' Hor. Od. 1. 1. 18. * Sub divum ra- 
piam.' Virg. G. iii. 436. *snb divo carpere sornnos. Solin. p. 30. ^ si subdivo 
habeas ;' ubi sola Ed. Ald. dto. In Ms. tamen Sangerm. Colnm. 1. vi. c. 3. 
sub dio, et c. 4* in Mss. plerisqne. Oud, — 7 Vet. et continuo dis, addita copnla. 
Colv, Vet. Edit. addita copula, et cont, Non male scripserit, ex continuo, 
Brantins. £^ male inserit £d. Junt. pr. Oud, — 8 Alii contentus, — 9 D'Orv. 
Guelf. sec. Oxon. ad hec, Pith. adhue, Ond. — 1 Palat. (a m. pr.) luto, £1- 
menhorstius, Gnelf. pr. ^Mfittfm. Oud. — 2 Gelique praacuta taxa, Pal. geluque, 
^lmenhorstins. Immo geluque est vulgaris lectio, gelumque in PaL gelusque 
in Pith.ge/tqtte £d. Vulc. sec, Quia nempe Veteribus 'gelusVvel 'geliun'. 
fyiit in nsu. Ac yidetnr esse in membranis Florentinis. Sed perperam bie- 
omnino. Non enim * frnsta geli ' snnt conjungerida, quasi essent * glaciei 
crost»;' sicnt interpretatur Floridus; sed * frusta praeacuta gelu/ i. e. gle* 

NOTiE 

II 

Codd. Lipsii, et Fuxensi legiturplo* 7 Ad hybemas Capricomi prMtiias] 
cita^ unde P. Faber xestituit plaeida^ Sole enim Capricorni sidus iogre- 
Tecte. diente, byeoif incipitv . : . , 



METAMORPHOSEbN LIB. IX. 639 

suetis saltem cibariis ventrem meum replere^ poteram.^ 
Namque et mihi^ et ipsi domiuo coena par ac similis, oppi- 
do tamen tenuis^ aderat :^ lactucse veteres et insuaves illae^^7 
quse seminis enormi^ senecta^ ad instar scoparum^ jn 
amaram coenosi succi' cariem' exolescunt. [200] Nocte 
quadam paterfamilias, de pago ^ proximo^ tenebris illunas 
caliginis ' impeditus^ et imbre nimio madefactus/ atque ob 
id ab itinere directo cobibitus^^ ad hortum ^ nostmmy jam 

ei erustas glaeieipratietttaa ; ac ne aolitis quidem cibis poleram implere meam ahum, 
Mihi enimy ipsique meo hera erat ccena eadem et similis, sedvaide exiHe: nempe 
lactuctiB veteres ilUe atque amaras^ qua vetustate sementeacentes in enormemprQeeri' 
tatem, instar scopartm, degenerant in amaram putredinem succi lutulenti, Quadam 
nocte paierfamHias quidam ex proximo pago in errorem actus obscuritate noctis 
illunisy madens^e multa pluviay et ideo aberrans a recta via, defiexit ad nostrum 



^^**^^'^^*^^^»^^ 



bas asperas frigore glaciali, et luti frnsta dnra. Qaod patet e Lnciano t. 
IT. p. 611. 'Annr^irros in\>}iv irfpbv, Koi frd\tv aitXTipbv fcal b^bv indrow, Oud, — S 
Pal. Oxon. Guelf. ambo, enitabar, Id.— 4 Pith. repellere, Id.—6 Abest et a 
D'Orv. Id, — 6 Par ac, similia oppidOf sed tenuis aderat, Fnx. et tamen ad, 
Roaldns. Scribe, similiSf sed oppido tenuis, Wowerios. Recte Ms. ac simitiSf 
appido tamen tenuis. Sciopp. in Symb. Ex Wowerii placito ipse et seqq. edide- 
runt. Quod notae praefixi, erat inVett. Edd. item Reg. ac Flor.Codd. Sed D'Orv. 
cam Fux. dat, similis oppido et iamen tenuis, Sed verissime Ursini Codici acce- 
duntPalat.Pith.Gneir. uterque, et Oxon. similis, oppido iamen tenuia, Ond. 
— 7 Oxon. caretr^ef,et a m. pr. habet illoque, Id. — 8 Oxon. enormis, Id. — 9 
1)*Orv. sfTNinim. Id.->I Alii ccenosi aucus. Pal. Oxon. et Gnelf.nterquescarte9m 
— 2 Qui pago, Fnx. quidam depago. Bene. Rould, De pago, Vulg. qUi pago, 
Colvius. Flor. quimep. pr. Elmenhorstius. Qui mep. exaratur etiam in Ber< 
tin. quidam de p, Reg. Pal. Oxon. Bene, nisi praecederet modo, noete qwsdam, 
Edd. O. ante Co,lv. cnm Pith. quipago. Aliud quid latere videtur. An equi' 
tansepago? Mox sequitnr, ' jam fesso equo.' Oud. — 3 Oxon. in lumine. Ber- 
tin. Guelf. uterqoe, illunie. Vide ad 1. iv. p. 75. ' Noctis iUuni temporcf.' 
— 4 Imbre n. mftdescens, lidem, madefacius. Colvius. Flor. et Bert. mad^aciua, 
Elmenhorstius. Lectioni madfscfns, quae comparet in Mss. Lips. Pal. Guelf. 
sec. et exhibitaest a Colv. Vule. Merc. Wower. et Pric. favet admodum io« 
cus Ovidii I. i. Met. vs. 65. pluvio^u^ madescit afriltts^ro. Verum, cum in 
ceteris Mss. et Edd. sit madefacius, id praetuli ; quia Auctor nusquam ' ma* 
descere,' sed aliquoties * niadefactus' et. ' madefacere' adhibet, ut 1. x. p. 
225. In f. de Habit. Doctr. Plat. p. 687. De mundo p. 735. * Imbribus etiam 
madefacta.' Etalii. Oud. — 5. Flor. a6«em^re, male. Elmenh. Bert. ab h^eme, 
Ond. — 6 Flor.ad hortulum, Elmenhorstius. Adde D'Orv. Fux. Palat. Oxon. 
Qoare recte Elmenh. Scriv. Florid. ita rescripserunt. In ceteris hortum, In 

NOTiE 

* Ccenosi succi [auccua] Succua hic pro ' succi,' ut hic, * lectus' pro * lecti/ 
genitivos est qaarti ihclinatus, licen- ut apnd Plaut Amphitr. Act. i. Scen. 
tia Veteribus satis familiilri. Sic 3. 'Prius abis, qoam lectus ubi cu« 

buisti, concalnit locus.' 



'Senati' pro 'SeDatiis:' ^tumulti' 
pro * tnmnltus :' et coiitra, ' saccus * 



(K^ APULBII 

fesso eq«o^ devertiV reoeptusque comiter' pro tempore^ 
licet non delicato, neoessario tamen qnietis snbsidio^' re- 
mnnerari benignum hospitem cnpiens» promittit' ei^ de 
praediis suis sese datumm et frumenti et olivi aliquid^^ et 
amplius duos vini cados. Nec moratus meus dominus,' 
sacculo et utribus^ vacuis secum apportatis, nndse spinae ^ 
meae residens^ ad sei^agesimum stadium ^ ^ profectiooem 
eomparat. Eo^ jam confecto ^ viae spatio, pervenimus ad 
praedictos agros.' Ibique ' statim raeum dominum comis 
hospeS opipari prandio participat. Jamqne fais in poculis 

kortum^ equo jam lasso, Exceptiuque benigne qwete, quamvis non in moUi Ucto^ 
iamen necessaria, prout tempus patiebatury voUnaque remunerare hospitem t^ ejus 
tomitatem, poUicetur ei oeee daturum ex suo rure atiquantumfrumenti et olei^ atque 
ineuper duoe cadoa vini» Meua vero herua non diutiu» cunetatus profidacitur ad 
uxagesimum atadiumy inndens meo dorso nudOf afferens secum saccidum et utres 
inanes. Eoj^mitiner^peractoy perveximus ad supra memorata prtBdia, at^ ifrt 
henignus ille hospes excipit protinus meum henm lauto prawfio. ffisjam mcissim 



Ms. Pith. horreum» Oud.-- 7 Diverterat, Fnx. dirertit, Roaldns. Diverterat, 
Vulgo, dicertit, Elmenhorstins. Scil. Edd. Vnlc. Merc. Wower, &c. cxhi^ 
bnerant divertit ; vel devertity nt habent qnoqne D*Orv. Gnelf. Pal. Oxoni 
Beg. &c. Sed e Florent. Elmenhorstius et Scrivertos soU revocarunt prio- 
nira Edd. lectionem diverterat, In Pi th.rmr^a^ur. Scribendam vero esM 
devertitf alibi ssepe monitum. Otid.— 8 Palat. comite, Par. commitm(«r, vitiosc. 
Secl certo argumeuto, communis quotiescumqne pro comia in Mss. reperknr, 
reperitnr aotem saepissime, non tamen ubivi^ veram esse scripturam.' /d. — ^9 
Oxon. Guelf. pr. ^vi vitis s, Id.— 1 Pith. promittens. Id.— 2 B. olei aUqmd, 
Pnteanus. Item D'Orvill. Oifd.— 3 Exulat pqsses9ivum a Palat. Oxoo. 
Onelf. utroqne. Id.—i Nescio qnid $it, qood in BertiD. scriptum est, et veru" 
huB meis vacuis. Scioppins in Svmbola. Copula iion est in Oxon. et Guelf. 
sec. intribus Pal. Ouelf. sec. vttreis Fux. OMd.--6 Unde spina. Fux. nude («t 
lyOrv.) sp. sed lege «icd<e sp. et habet Ald. Roald. Unde nihil, nisi typotbe- 
taram Basil. error est. Oud. — 6 Fux. gradum. N. l^. I^oaid, Codex scriptus, 
gradum. Colvius. S* gradum. ItaScaliger, ut Grseci fivjfM. ^lor. s. stadium 
legit. Elmenh. In Regio etiam~ exaratur ^rodum : qpod expressit Volc. £d. 
sec Id npn capio : $ntia non est Grscis ' stadiam/ i^d passus, quinta et 
vicesiraa stadii pars. Sed tnrbarunt bic librarii, nt patet e seqq. OKd.-^T 
Gnelf. pr. et. Id.— 8 Pitb. consecio. Id. — 9 Fux. gmdus, ^oaldus. Hic enim 
et D^Orv. ac Reg. dant itidem gradus: quia snpra non pradiaf sed pnBsidia 
scripserant. Pro eo in D^Orv. est et. Oud.— i D'Orv. ihi. Id.— 2 Jam his t. 

NOTJE 

» 4d Bexqgefimfm stadium] Ad vil* dio. Slndiun ^pm mgwti qiiiiu|«e 

lamilliiis patrisfamiliasy <|nae abbor- passiMy seii npavis ceiitnm vifinti 

to olitoris distabat sexaginla stadiis, quinqne pedes oomplectilury eatqne 

boc est, septem milliaribus cum dimi- oetava par« siiUiarii* 



METAMOR^HOSJEBON LIB. IX. 631 

raatfiis ^ altercantibns,^ mirabile prorsus evenit ^ ostentum. 
Ulia de cetera cahorte^ gallina» per mediam cursitans 
aream, clangore ^ genuia)o^ velut ovum parere gestiens^ per* 
sonabat*^ Eamsnos dominas intuens, O bona, inqnit^ au« 
cilla,7 ^ ^ satis foecunda, quam multo ^ jam tempore quoti- 
diaais nos partubus ' saginasti ! nunc etiam cogitas, ut video^ 
gustulum ' nobis praeparare. Et^ Heus^ inquit, puer^ cala- 
tkum ^ fceim gallinaceo destinatum^ angulo solito colloca* 
to,' Ita^ uti^ fuerat jussum/ procurante puero^ gallina 
^consnetas loiticula&^ spreto cubili,^ ante ipsos pedes do- 

te proooeaniibua ad bibendum, accidit prodigium omnino $lupendum. GaUina wna 
tx reliqua ebhorte^ discwnans per mediam areamt edehat nativum elamorem quari 
«iuperet parere oimm, Dondnus tjus eam inapieienef O bona anciUay iuquit, et tn- 
pfimiB faecunda, quajam diu nos aluisii ov», qua quotidie peperisti ! nume etiam^ 
itt videoy eogitas de praparando nobie jentaculo. Et, Eho famule, inqmtt peme tn 
amguto eonsueto canislrum deetinatum partui gaUinarum exeipiendo, Dum puer 
faeeret quod sibi erat imperafwm, gallina aepemata cubUe eatathi «oitlt, ante pedet 



p,m. Valgo non legitur praepositura tn, qnae tamen non omittenda. Simile 
genua loquendi jam ssepins hic nobis restttutnm. Coh. Bene Colvins resti- 
iait praepoaitioaem. Accednnt Mss. FLor. Gnelf. Pal. Bert. Vide ad 1. xi. 
p. 219. * In ndis ignibns nutriens seoiina.* Sed praeterea pro jam rescriben- 
dqm erat jamgtie, auctoribns Mss. Bert. Oxon. Pal. Fnx. Pith. Gnelf. D'OrY. 
et £d. Jaiit. post. ac Coll. Voss. Hts deest Berr, Oxon. Guelf. Pal. its Jnat. 
Oicd. — S IMale Siewech. ad l. ii. p.21. Modius et Groslotins coajeeere ott«r- 
nantibu», Hoc enim Kostro valet rh altercari. Vtde ibi ad verba, * aenlio- 
nem altercantur.' Fux. a/<rtcaiiit6««. Id. — 4 D*Orv,venit. D^npermediam 
exnlant a Pith. Id. — 6 Al« damare.^^ Ms« ipabat. Colvins. Lego, pifitfai- 

-bat, ant pipabat. Brantins. Id enim galUnis proprtum, teste Varrone, 
hic per Beroaldinn citato. Sopingius e corrupta Lips. Cod. lectione con- 
jecit gloeitabat. Sed in Fux. est parabat, et ceteri Mss. recte retinent 
persoMtbat: qnod compositnm de eo, qnt magnnm edit sonltum, sa^pina nsnr- 
pavit Anctor. Vide Indicem. Oiid. — 7 Alii dnctOa. — 8 Quee muUo. Fnx. 
quam muUo. Roaldus. Bene, per exclamationem. Oicd. — 9 £dd. ante 
Coivmm. no8 quot. Guelferb. partibus. Id. — 1 Guelferb. pr. videaxt gast, Id. 
—2 Fior. galathumy male. Elmenh.-^% Pith. eoUocatum. Ond.— 4 Fiix. jam 
utL Roaldus. — 5 Idem Ms. Ttsum. Colvins. — 6 Bert. aseuette l. Elmenhors- 
tins. Ac sie edidit Scriver. In D'Orv. I«dtc<r, tnale. Laticula Pith. Oud. 
— T Idem, cif6tciflt. Colvins. Palat. «tonpfoc. Elmenhorstius.-^S Gneif.pr. 

NOTJE 

^ De eetera eohorie'] Cohors, et cors vocat gallinam, quia qnotidianis par- 

septnm est, intra quod gallinae, cete>- tnbus, nt ait, dominum saginare ge- 

raeque cohortales aves, ut pavones, nus est famulationis. Elmenhorst. 

anteres, atque anates conclnsae pas- legit aueiUam ex Floreotinis membra^ 

cnntnr. Vnlgo appeUamns Cottrl. nis, et exponit ' aveni minorem.' 

^ AuciUa [aitcitia] Bonam aocillani 



682 , APUXiEU ' ' 

mini praematunim, sed magno prorsus ^ futnnim sctupiilo/ 
prodidit partum. Non enim ovum, quod scimus, illud ; ^ 
sed pinnis et unguibus et oculis et voce ' etiam perfectuia 
edidit pullum ; qui matrem suam continuo coepit comitari.^ 
Nec eo secius ' longe majus ostentum/ et quod omnes me- 
rito perhorrescerent,^ [201] exoritur.^ Sub ipsa enim 
mensa, quae reliquias prandii gerebat» terra dehiscente 
imitus>7 largissimus emicuit fons sanguinis.^ Hinc resul- 
tantes uberrimse guttse, mensam cruore perspergunt.9 Ip- 
soque illo momento^' quo stupore defixi miraetur ac trepi- 
dant divina praesagia,^ concurrit unuss e cella vinaria, nun- 

ipsos domtnt effuditfcetum pramaturumy sed/uturum magiuB religioni, Nam noii 
peperit ovum' ciyuamodi novimu8, sedpuUum instrucium plumiSf et unguilnts, et 
oculis, otque etiam voce. Qui statim incepit sequi suam mcUrem, Simili quoque 
modo oritur prodigium multo majuSf etjure reformidandum. Nam ierra ab uno se 
aperiente, sub mensa ipsa, quce sustinebat residua prandiif uberrimus fons sanguinis 
erupit. PermultcB guttce inde resUientes, cruentant mensam. Atque eo ipso in- 
stanti temporisy quo omnes atloniti admiratione stupenty et tremunt iUa ditina por^ 



<^^ ^>#-^^^»»ir.^ ^«^ 



magna pr» Oud. — 9 Quod scitnu» iUud, Idem liber hec non agnoscit. Coto. 
H»c verba nbn agnoRcit Palat. ^menh. Neqiie habent Fux. Ouelf. Reg. 
Oxoo. Pal. Par. «t glossam sapiont ; uncinulis inclnsa ab Elmenb. et Scrive- 
rio. Neqne huc pertinent, qnae notavit Pricapus ad 1. ir. p. 8S. Qnod 
sctamy aive certo, vel ni fallor. Sed notissimae formae, ovnm solitora. Quo 
Pith. Oud.^l Palat. twce et oculis. Id. — 2 Al. comUare. In Palat. Fux. 
Ooelf. cap}»!^ conf. — 3 Pith. sectius. Oud. — 4 Idem, o«<cnst<m. Colvins. — 5 Et 
quod merito perhorresc. Fnx. et quod omnes m. p. Roaldus. In iisdem libris : 
Et quod ifmnes merito perhorresc. Wowerios. Ms. tnen^o onmes perhorr. Sciop- 
pios» in Symbola. Merito omnes. Tb omnes additum ex Florent. Elmenh. 
Et abest Oxoo. Quod omnes merito exhibent Mss. tantnni non omnes cnm 
£dd. Jnnt. post» Wow. Pric. Nam mtrito ofnnes minus exacte dcderunt £Im. 
Scrtr. Flor. In Par. et Guelf. pr. omnes maxime. Ond. — 6 Pith. exhorru». 
Id. — 7 Fux. dehiscente. Roaldus Yulgo, terra dehiscens intitus» Ms. terra de- 
hiscente unicus. Iinitus, ut radicitus, largitus : quod restituit etiam recte 
Lipsius in Gellio lib. xvii. Noct. Attic. (cap. 10.) nbi de ^tna : 'atque 
iile Graecos quidem fontes imitus ignes ernctare.' Colv. Bertin. terra deftta- 
cens i, l. endcuit sanguis factus. £lmenhorstins. In Florent. quoque, et Pith. 
ut in £dd. ante Colviom, dehiscens. Ood< — 8 Ms. largissimi, Colvius. Lar* 
gissime Fux. In eodem ac Pith. Guelf, et Pal. sanguinis fons. Bene. Ema- 
navit in Oxon. et Guelf. pr. e glossa. Vide Lncan. 1. y. 71. in cnris ser. 
OHd. — 9 Reg. Fux. cr, aspergunt» Id. — 1 Male iUo deest Bert. ipsaque Gnelf. 

NOT^ 

■ ' ■ 

^ Magno prorsus futurum scnfpulo] . « Divina prasagia. Footem nempe 
Ut cetera omnia, quae practer nature illum saoguiuis, et pullum repente 
ordinera eveniebant. natuno. 



METAMORPHOSBON LIB. IX. 633 

tians omne vinum/ qaod olim diffnsum fuerat/ in omnibus 
doliis ' ferventi calore^ et prorsus ut igni copioso subdito^^ 
rebullire.^ Visae etiam interea mustelae,^ mortuum serpen- 
tem forinsecus mordicus attrahentes. £t de ore pastoritii 
canis virens exiluit 7 ranula ; ipsumque canem/ qui proxi- 
mus consistebat^ aries appetitum unico morsu stran^ulavit.^ 
Hsec tot ac talia, ' ingenti pavore domini illius, et familise 
tatius ad extremum stuporem ^ dejecerunt animos : ^ quid 
prius, quidve posterius^ quid magis, quid minus numinum 
coelestium loniendis minis^^ quot et qualibus procuraretur 
hostiis.^ Adhuc omnibus expectatione tetc^rimse formidi- 

tenta; accwrrit unus ex ceUd vinariaf nuntians omne vinum, quod pridemfuerat 
conditum^fervere in omnibus cadis ardenli calore^ et peHnde ac si largus igniafU" 
iseet suppositus, Interim vis<s quoque fuerunt musteUe dentibus trahentes foras 
anguem mortuum : el parva rana viridis exiliit ex ore canis pastoralis : et ajies 
irruens in ipsum canem, qui stabat ei proximusy sirangulavit eum uno tantum 
tnorsu. Tot ac tanta Hla prodigia magna formidine constemaverunt animos 
domini illiusy et omnium servorum : ita ut prorsus stuperent, et nesdrent quid 
prijus faciendum esset, quid posterius, quid magis valeret, quid miftiM, ad miti- 
gandam iram Deorum; quot et ctifjusmodi victimis essent aingula expianiia. Dvm 



^■^^^^^^■^^^■^^ 



pr. 7(1.— 2 Idem, 2 2 rmuf». CoW. — 3 Exolata Palat. Oud.— 4 Idein, tiubito. 
CoIWbs. Nod male Ms. subiJLo a snbeundo. Brant. — Immo vero male, licet 
«tiMfo exaretar qnoqae in Palat. Pith. Fnx. Gnelf. Freqaenter occnrrit 
*subdere ignem.' In D'Orv. Fax. Pith. £dd. Vic. Junt. Ald. igne, male; 
Item in D'Orv. copiose, ut notae praeposnit Brantius. Oud.S Paraean.- et 
Gnelf. pr. el/ulUre» Id.— 6 Volg. Visa est interea mustela, S^e» attrahens, Col- 
vins. T^ visa eiiam delent Pal. et Flor. In Bertino est, visa eliam t. nmstekL 
attrahens, Elmenhorstiiis. Vnlgatis in sing. conspirat Pithoean. In Fiorent. 
esty tisa interea musteUe etiam, Palat. accedit Lipsiano, si Orotero fides, et 
reliquis Mss, Mutarunt hoc recentiores librarii, et inde £dd. Vett. qood 
pntarnnt, unam mnstelam sufficere uni serpenti trahendo. Sed prodiginm 
lioc videtnr significasse exequias ejus viri niorituri, et per plures efferendi. 
Omd,-—7 Manuscriptus liber, exiliit, Colvius. Oxon. exiUrett Pitb. Gnelf. 
extUUt, Ond.— 8 Non habenteopnlamEdd. Junt. et Ald. /d.— 9 Palat. Fax. 
Gaelf. iransguUwit, Id.— 1 Pal. Guelf. sec. toti, Oxon. Pith. Fux. Guelf. pr. 
et £dd. ante Colv. excepta Jant. post. totet taUa, Mox pro totius in Pith. 
iUins. Id. — 2 Reg. pavorem. Id.— S Sic idem liber vetus, et in margine. Al. 
d^ectani, Volg. d^ecerant, Colvins. In Pal. Oxon. D'Orv. Pith. Gnelf. 
est qnoqne d^eeerant, in Regio, Fux. et Inc. d^ectant, Qnid si dtjectarant f 
Qoo freqnentativo etiam TertuUianns usns est. Oud, — 4 Oxon. Guelf. pr. 
miiiis, Vide, num idoneum, vei aptumy natum, aut simile exciderit. Dein 
qualibet Giielf. pr. Id, — 5 Bert. procurentur. £lmenhorstius. Sic edidit Scri- 
ver. Sed Modius ex eo Cod. excerpsitproctirarentttr. Pith. procurarent. Oud. 

NOT^ 

^ Dijfuamfuerai] Diffhndi proprie doliis cendantnr. Horat. < Vina bibes 
vina dicnotnr quando defcecata in iterum Tauro diffusa/ &c. 



634 



APULfill 



ms t<H*ittdis/ aoeomt quidam servuliis/ magnas et postie- 
mas domittQ illi ftindoram^ clades aBnuntiaiis. Namque 
is 9 8 aduUjs jam tribus ' Uberis, doctrina instraclis, et ve- 
recuudia prasditis vivebat gloriosus. His adolescentibus * 
erat cum quodam paupere, modicae casulas domino, vetus 
&miliaritas.' At enim casul» parvulas conterminos m^- 
Bos et beatos agros po^sidebat vicinus potens, ct dives, et 
juvenis/ et prosapiao majorum gloria male utcm^ ^ polIenR- 
que factionibus,^ et cuncta facile faciens in ciTitate, hostiU 
modo vicim tenuis incursabat panperiem,^ pecua tmci- 
daudo^7 boves abigendo,^ fruges adhnc immaturas oble^ 
rendo. Jamque [202] tota frugalitate spoliatum,'» ipsis 

mnes auperent suspetui diro pavaie, tervulua quidam aecwrit, nwtiatu ilH do- 
tmno tngentea atque extremat fundorum calamiiatea, Ja enim vivebat deca- 
ralus trtbus JUiis, Jam magnis, inetructis scientia, et modesiia omatis. AU- 
qua necessitudo intercedebat Ulis Juvenilms cum quodam paupere postessore te- 
nuutdomuncuia. Vicinua autem potens, et dives^ et Juvenis, quique male utebalttr 
cwritate generis mqjorum suorum, habebai amplos et uberes agros contiguos tenui 
tUidomuncula: cwnque valeret factionibus, etfacUe faceret indvUate omnia, qutp 
ly^'"*"**'" ^Srestatem pauperis vicini hostiUm in morem^ occidendo ^us pe- 
cora, abducendo boves, proculcatida seget€9 iWtequam matwra sssent, cumque eum 



^^y^^^^^^k^^^*^ 



— 6QmdMBeVnIgtt.<r«fmtM/orm. ColWos. Iniuiit BasitEdd. laOxon. 
terrtma. Vid« ad I. v. p. 96. !■ Oxoo. Par. male ingridif. Oa» varietas 
^tiam in Uv. 1. xxii. 63. < «tu^re «t miraculo torpides.' Bmd:.^l Qsddam 
sertn^. PriBa veee earet Oxon. Quidem Ed. Ber, Id.^ Onelf. pr. Ox- 
im.fm49rum, f^n^r. fUtmwn. Id.— 9 D'Ory. mifTi^tw i^ Id.^l Noncompa* 
IV^ J^ *" D'Orv. Edd. Ber. BaR. W.^8 Oxon. Ooc*f. pr.MolescentuUs. 
W.— 3 Ms. vefmfamU. et al. verusfam. Colvios. Item Pal. Oud^^ Et Ju^ 
vents facUo. Afoest a Ms.faetio. Videtnr enim ez inferaoribas desnmCuiB z ct 
abest jO) Aldi libro. Roald. Typographice errore vpparet «n sola £d. Bbb. 
jce. Ond.— 5 D'Orw. glsrie. Id.— 6 Vieini teuuis ine. Deest vox primn 
D Orv. et OxoQ. a m. pr. Pro Unuis in Goelf. pr.ti^rHs. Pmtperie D*Orv. 
/d.-~7 Td peeua non est in Bertino. Elmenk. VtX nee statun kooes. In Guelf. 
pr. Oxon.^«iida. Vide ad 1. viii. p. 168. < Inertisaimortim pecndam.' Qud. 
Ts y"«!f ?>•• «6«'«««<'o« In eodem ad&ipc. Id.— 9 TetumfrugaliiatespoLBvn. 
tota fr. \jde Qointil. Elmenh. Irrepsit nescio qai in Ed. Colvii, ttcentis 
Wte totum pro iota sive omni^ qood habent et Pith. Goelf. pr. Pal. D'Orv. 
Oxoo. et, nt reor, ceteri cum Edd. priortbns, nisi qnod a Hegio, Fox. absit ; 
in Goelf. sec. totumy ni fallunt excerpta. Centies * totus ' pra OBini Nostro, u t 
statim * tota» prtesentiaBu' Veget. 1. t, c 8. * tota sotertia.' Dein inepteyra« 

KOTiE 

* /«] Paterfamiiias. rlorum cursu in circo contendentinm. 

I» PoUensquefactionibus] In tnperi- Hic * factiones' magnum clientnm 
oribos libris annotavimns factiones numerom, atqiie etiam ipsas opes di- 
proprie dici gladiatonim, atqoe etiam vitts iUins significant. 
latronumniftQus,ettiirniasquafiriga. ^ Frugalitate ^ialuml < FrngaU* 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. GS5 

etiam glebulis ' es^tenninare gestiebat : finiamqae inani 
commota qoa&stione^^ terram totam sibi vindicabat' Tonc 
agrestis,¥efecuadci6alioquin,ayaritia diTitis jam spoliatas, 
ut mo saltera sepulcro paterpam retineret^ soluin/ amicos 
plurimos ad demonstrationem fininm, trepidaDs eximie^ cor* 
Togarat.^ Aderant inter alios^ tres illi fratres, cladibns 
amici quantulum quantalum ferentes auxilium. Nec tamen 
ille vesanus ^ tantillura praesentia multorum ciTinm terri* 
tus^ vel etiam confusus» licet non rapiois, saltem verbis 
temperare voluit:' sed illis clementer e^postulantibus, 
ferridosque ejus mores blanditiis permulcentibas/ repente* 

J€unomnuio piivaaaet measey cupiebat etiam ^cere ex paeseesUme ipains agelU: et 
excHaia vana Hte de terminie agrorumf totum agrum oecupabat ut euum. Tune 
Ute ruaticus, aiioqui vereeundua^ videns aejam apotiatum ease aiDarUia divUiai ut re- 
tineret ierram patemam, in qua aaltem humaretur, congregaverat eum magna tre^ 
pidatione permtdtoa amicoa» ad declarandoa terminos aui agri, Jnler ceteroa trea Uli 
fratrea aderant, pngbeniea mo^cun opem caUmdtatibua amici, lUe tamen/urioaus 
nequaquam territus, neque etiam confuaius prasentia multorum civium, mn modo 
abstinere noluU a rapinis, sed ne a verbis qutdem : aed cum iUi leniter conquereren- 
tur^ et conarentur mitigare iracundofn ^ua indolem lenioribua verbiaf ipae stutim 



^ ^^^v»s»»^ ^ ^»^^^ 



gilitate D*Orvill. Frngalem agroriiin reiqae nisticae reditiim intelligit Aoc- 
tor. Pro spoliatumf Gaelf. sec. spaiiatum, Pal. spatum, Oxon. spotiate, Ond. 
-7-1 OxoQ. grebulis. |d. — 2 .Ideni,/nt«m9tf« niarum. Colvimi. P&\»t.Jiniumqu^ 

moMu eommota quast. Alins Codem, finiumque viarum commota quast. Wowerina. 
B.JUkiumque in eum. Puteanus. Alii,/. et viarum: quod tion displicet. &menh, 
Vorte, ftnaiiumque cauaarum. Sic eniro p. 201. £d. Colv. * £t in. caasa finali 
de proprietate soliy immo viae berciscnndae contendentes.' Soping„ Atqiii 
' fininm qoaeKtio' est 'cansa finalis/ non ' qu»9tio canRarom finalinm.' Oxon. 
etiam a pr. m. et Gnelf. ambo babent manu. Sed niliil est mntandum. ' Ina- 
niaquaestio' est conficta et fabulosa, ac litia caluinnioaa fraus, destitutaac 
nnda vera actione, quae in re ineaa^ potuiaset. Vide ad lib. i. p. 2« ^ Inania 
mentiendo.' Oud.—Z £dd. Vicent. Beroald. venditabat, Al. Vett. de more 
vendie, Fnx. ribi testari, Id.— 4 D'Orv. retinere, Id.— 5 Guelf. aee. aaltaiii. 
Id. — 6 D'Orv. Pitb. cprro|rart|. Id.— 7 PaJ. Guelf, aec. tn^ra aUquos, Dein 
ilU tres Fux. /d.^8 Oxon. texanus, Id. — 9 Nep tamen, ifC, noluit, Bertin. oa- 
luU. Scioppins Susp. lib. ii. 14. et in Syaib» Nisi duas negationea Griaco at 
Antiqooritm more, de qno vide ad 1» y. p. 98« pro UDa atatuamua» aenans om- 
nino requirit roltttl. Atqne aic exaratur in optimis Florent. Pitb. Fnx. et 
D'Orv. item editur in £dd. Rom. Vicept. Ber. ac tacite revocatum est a 
Wower. et Pricaeo, qnoa aecutiis aiim. Oud. — 1 Malim, blanditie, nt p. 196. 
' Tatia sermonis blanditie cayillatum.' In Oxon. permukeseentibuaf Gnelf. pr, 

NOM 

taa ' bic pro * fragiboa/ et ^ frngnm tas facta erit.' Colniii^lU ' oUvit«* 

nieaae' anmitur, quemadmodum Ca- teni'dixit. Aliaa ' irugalit^tia' no* 

toni 'oleitaa'pro 'olivarumpercep- inine intelligimaa M«iiiparimtian * 

tione/ cap. 68. * ubi viudemia etolei- et * paraimomam/ 



686 APULEIl 

suam saorumque ' carorum salutem ^ quam sanctissime ^ 
adjuTaiis^^ asseverat, parvi se pendere tot metatorum prae- 
sentiam : ^ denique vicinum illum auriculis per suos seryu- 
los sublatum, de casula ^ longissime^ statimque projectum 
iri.9 Quo dicto, insignis indignatio totos audientium ' per- 
tentavit^animos. Tnnc unus e tribus * fratribus, ihcontan- 
ter ' et paulo liberius respondit : Frustra eum suis opibus ^ 
confisum^ tyrannica superbia comminari i cum alioquin 
pauperes etiam liberali^ legum^ praesidio de insolentia 
locupletium consueverint vindicari.^ Quod oleum flammse, 
quod sulfur incendio^ quod flagellum 7 Furiae,' hoc et iste 
sermo truculentiae hominis nutrimento fuit.^ Jamque ad ex- 

jurans perquam sancte per sahttem suanif et auorum amicorumy affirmat se parum 
curare prasentiam tot arbitrorum ; ac denique /ore tit ille vicinus aurilna elatus 
sursum per suo» servoSf tjiceretur longissime ex domunculuy atque hoc quidem e ves^ 
tigio, Quod cum, dixissetf maxima indignaiio subiit menies illorum amniumf qui 
audiverant, Tunc unus ex tribus fratribus respondit sine mora, et paulo liberius, 
eumfrustrafretum sttis dimtiiSf minari superbe instar tyranni ; cum alias pauperes 
soleant eiiam vindicari de insolentia divUum auxUio legum, quodpaiet Uberis omns- 
bus kominibus, Quod oleum est flanma, quod su^fur incendio, qwodflagruM tn 
manu FwruBy hoc iUa verbafuerunt feritaii h(minis, scUicet fomentum. Jamque 



^«>^>#<«s^^«>^^#«^>» 



permuUcentibus, Id. — 2 Deest Fux. Id, — 3 Ed. Ber. vitiose sororumque. Id. 
— 4 Gaelf. pr. salutem carorum* Snspecta vox car, Id. — 5 Pith. sanctisnmi. 
Id. — 6 Oxon. a^unciis, Id. — 7 Vid. Not. Var. — 8 Edd. Ber. Bas. causa, Oud. 
— 9 Scribo, stratumque. Brantins. Nemo praeterea, cni sannm est sincipnt. 
In D*Orv. est, st* prajedt inde. Sed male, nt e seqq. apparet. Oud, — l D^Orv. 
aud. indignat, totos. Id. — 2 Exnlat unus ab Edd. Jnntinis, Ald. et Ms. Paiat. 
td. — 3 Oxon. Guelf. pr. percuntanterf Pal. Gnelf. 8ec. incunctanter. Id. — 4 
Operibus Pal. etD'Orv. Id. — 5 Liberari Pith. Id, — 6 Idem, locuplectium. Col- 
▼ins. Flor. Gnelf. pr. locupletum. D'Orv. consueveruntf Oxon. consueverit, 
Pal. Guelf. ambo,judicart, Pith.ditort. Oud. — 7 Gnelf. sec. ^ueMf^titf^. Id. — 
8 Lips. fuit. Colvius. SUefueritf nt in Fux.Oxon. Guelf. pr. hic, et D'Orv. 
truculenti. Latet quid. Certe, nt nnnc se habent verba, vox nutrimento 
abnndat, pro glossemate adjecta. Hoc fuit truculentus hominis sermo iste, 
quod oleum flamnuB, 8fc, scil. nntrimentum, eandem vim habuit. An ergo le- 
gendum, truculenti hominis furorif sive omisso verbo, sive addito. OudeU' 

NOTiE 

^ Cum aJioquin pauperes etiam libera^ datap leges, ne fortior omnia posset.' 

lHeguniffyc,'] Apnd Ciceronem, lib. ^ QuodflagellumFurialTuriddupud 

III. de Oratore vetus Tragicus : * Er- Poetas flagellis armantnr. XJnde il- 

ras, erras, nam exnJtantem tie, et lud Virgilii : * ultrix accincta flagel- 

prsfldentem tibi Repriment validae lo Tisiphone.' Hocqne illis flagelluni, 

leguro habenfe, atqne Imperii insis- Qst sasvitiae et furoris irritamentum. 
tent jngo.' Ovid. Fast. iii. * Inde 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 637 

tremam insaniam vecors^ suspendium sese et totis illis,^ et 
ipsis legibus°^ maudare' proclamans, canes pastoritios/ 
villaticos, feros atque immanes^ assuetos abjecta per agros 
esitare' cadavera^ praeterea ^ etiam transeuiitium viatorum 
passivis morsibus alnmnatos " [203] laxari/ atque in eo* 
rum exitium inbortatos/ immitti praecipit.7 Qui simul' 
signo solito pastorum^ incensi atqoe inflammati sunt, furi- 

insaniena usque ad uUinumfworem, clamans se mittere eos omnes, ipsasqtte adeo- 
leges ad suspeTidium, jubet solvi canes pastoraleSf villaticoSf truces^ et crudeles sotU 
tos vesci eadaveribus projectis per agros, pratereaque nutritos morsibus, quibus paS' 
sim laniabant viatores transeuntes, imperatque eos instigari hortatibus in Ulorum 
pemiciem, Qui staiim atque uceensi, et inflammati sunt consueto signo pastorum, 



^0^»^^^*-^-^^^ 



dorphis. — 9 D*0rvi11. Fax. se et omnibus ; qnod natnm de interpretatione. 
Jdem, — 1 Oxon. mandari, Guelf. pr. mandate, proclamansy canes, Idem. 
— 2 Vid. Not. Var. — S Pith. objecla. D*Orv. adusta, Perperam omnino. 
Yide ad Saeton. Ner. c. 34. et 48. ^ Equo odore abjecti in viam cadaveria 
consternato.' Oicd. Vulg. exiccare, Exsicare, sive exsicere sapra notatum 
nobis ad lib. viii. Colv, Palat. essicare. Recte in Fulv. Cod. esitare cada- 
vera. Wowerius. Non enim advertit Colvius flagitium librarii Itali, cui X 
et S idem sonant. Quod si scivisset, faciie animadvertisset legendum, esi' 
iarCp quomodo Fulvianus codex habet. Sciopp, tn Symb. Ita ex Fulvii libro 
hnnc locnm lego. Flor. exsiccare, Pal. essiccare, EUnenborstius. B. exsiccare, 
PuteaQus. Sic et Pith. Exsieare D'Orv. Esicare Guelf. pr. Essicare. sec. 
Reg. Fnx. ejrtccar«, nt est in £dd. ante Colv. et quasi exsugere medullas. 
Exicare pro exscindere, lacerare, cnm Colvio datOxon. Essicare edidit Vulc. 
£(L sec. qnod est nihili. Praefero cnm Wowerio et seqq. esitare, Passim et 
inprimis in Codd. Apuleii S abiit in X. Vide ad I. x. p. 221. ' secnrns esi- 
tabam :' et Sciopp. in Epist. Corp. t. ii. p. 52. Oiid.— 4 Edd. Jnnt. Aldi, et 
praterea. Id. — 5 Trans, viatorum passibus alumnatos l, Beroaidiis legit, passim 
m. Ego verOy assiduis. Koaldus. — 6 Pal. hortatos. Oiid. — 7 Pal. Fux. Pitb. 
Ouelf. Oxon. D'Oi'v. £dd. Vic. Ber. Col. Bas. prcecepit. Id. — 8 Oxon. quod 

NOTiE 

™ Suspendium sese^ et totis ilUSf et nulatos. Omnino legendnm est alum' 

ipsis legibuSf tfc.'] Sic Horat. de Arte natos, passiveqne snmendnm pro nu- 

Poet. vult nt Achilles 'jnra neget tritos. Idem vocabulum habet lib. 

sibi nata.' * Snspendinm legibus man- vi. sed activa significatione : * ado- 

dare' hic est ' leges nihili facere.' lescentem istnn», qnem manibns meia 

£t idy quod Jnvenalis, Satyr. x. ait alumnatus snm.' Et lib. viii. ^qnos. 

* laqnenm mandare.* / Cum fortunae ad tutclie prsesidia cnriose fuerant 

ipse minaci Mandaret laqueum, ma- alumnati.' Sic legimus apud hunc 

diumqne ostenderet unguem.' Auctorem pliirimis in locis ' menti- 

H Passivi» nujTsibus alumnatos'] Nu- tus ' modo acttva, modo passiva sig- 

tritos promiscms, vel passim impres- nificatione, ut mox * inhortatos ' pas- 

sis morsibus in viatorels. Sic lib. vi. , siva. 

' Disceme seminnm istorum passi- ^ Signo solito pastorum'] Lib. viii. 

vam coBgeriem/ hoc est, ' promis- dixit : * jnbilationibus 8olitis«' 
cnam.* Abstirde hic Colvins Iegit-«n- 



<B9 APULBII 

osa rabie coiiciti,^ et latratihas etiaiii abisonis borribiles» 
euBt in bomines : eosque, variis a^i^^resgi yulneribus, dis- 
trahont ac lacerant.' Nec fdgientlbos saltem compescont ; ^ 
sed eo magis ^ irritatiores ' sequantnr* Tanc inter confer- 
tam ^ trepidas multitudinis stragem, e tribus jonior,^ offenso 
tapide^ atqne obtnnsis ^ digitis^ terra) prostemitnr : SflBvis- 
que illis ac ferocissimis ^ canibus instruit nefariam dapem. 
Protinus enim nacti praedam jacentem, miserum illum ado- 
kscentem frustatim^ discerpunt. Atque, ut ejus letalem 
idiilatam cognovere 9 ceteri firatres» accnrrunt mcesti sop- 
petias : obvolutisque lacinia ' laevis manibns/ lapidum cre- 
bris jactibus ' propugnare firatri» atque abigere canes aggre^ 
diuntur. Nec tamen eorum ferociam vel conterere/ vel 

rmmt im hmmm» percUi rabide/tmref atque eiiam/vrmidahiUe tasHs atqwe tm»»- 
diiii latraiilm»: et adorti ea» diipeseunt, et laniant direreia moreibue ; ne^ par^ 
amHt eU etiam dum Jkgiunt^ sed eo magis irritati acrius eoe insequxntur, Tunc 
inter deneam e^Bdem muHitudinis trepide /ugienti», minunu» natu tnumiUorum/ra' 
teum impaeto pede ad lapidemf et aUisi» digiti», »temUur humif preebetque n^oH' 
da» epuiu iUi» crudeUbu», ae feri»»imi» canibu» : invenienite» enim etatim preedam 
jaaentemy dirvpkunJt in /rueta h^eUcem juvenem hoc nnoda proetratum, Et mnmi 
a» reUqui /ratre» audiverunt clamaremy quem mariendo edebat, accurrunt numH ei 
auxUiatum : et »ini»tri» manUfu» p€dUi» obvoluti», tenthni dtfendere suumfratrem^ 
ei arcere eaneejaciendo midtoe tapide», Neque tanken potuerunt vel terrefacere, vel 



**#*^^**^*** 



aim, Id.— 9 D'OmlL Fnx. labe conc. Itl.— l Pith. dietrt^unt. gat ac l et ca- 
tet mox rtf nec, Tom Barth. ait ad Calpurn. Ecl. vi. 10. in Veteri sceda 
legi faii«liian(. Adi ad lib. viii. p. 156. Jdem. — ^2 1% eo in membranis non 
•tt. Coto. — 8 Oxon. irritatore», Ond. — 4 Membran», confectam, Colvins. 
Vide ad llb. viii. p. 164. Deest Pithoeano. Oud, — 5 Exulat prappositio a 
D'Orvill. /d.— 6 Gnelf. pr. Oxon. obtu»i8, D'Orv. ebtu»8i». Id.— 7 D'Orv. 
etfer, Fox. atquef. Id.— 8 Sic non erat in vulgatis. CoUj, Dele rh stc ex Flor. 
Mimenh, Parui Elmenhorstio, aoctoribus Mss. Non enim istnd<ic,qnod 
nnlli est usni, temere a Colvio intrusnm, agnoscunt Mss. Oxon. Fux. D*Orv. 
Pith. Guelf. pr. &c. nec Edd. Vett. Fnutratim Goelf. sec. Flor. D*Orv. Ed. 
Vttlc. sec. Otui.— Fnx. adgnovere. Roaldus Agnovere etiam Flor. Palat. 
Oneif. D'Orv. Agnoteruni Oxon. Guelf. pr. Agnovere jam receperunt Wower. 
et seqq. Minus bene hoc proscribit Pricsns, quasi semper Apnfetns nsu» 
esaet rf cognoecere, Haod enim vernm id est. Vide indicera Fioridi, et de 
liac confusione adi ad I. i. p. 4. 'snmmecognitom.' Oud, — 1 Fox. lanUiet^ 
Guelf. pr. laciniam, Id. — 2 Sic recte scriptus Noster. Vulgo, Uvi manib. Adi 
Beroaldum. Coh, In Edd. Vic. Jont. Ald. Colin. modo est vitiosum fet». 
Oad. — S Oxon. Pith. Gaelf. pr. ietibuOf creberrima variatione, ut p. seq. 
^•loDgo lapidis jactn.' In Pith* etiam U^ide, Vide ad Hor. i. Od< 26; 2. Id. — 
4 Feroeiam conterrere, Vulg. conterere, Utrumque ferri potest. Caln Fior» 

NOT/E 

V Competeunt] Repone cnm Pri* Compercere est composttaB a per-' 
c«o compercuntj senso ita postulante. c^re. 



MBTAMORPffOSfiON lilB. IX. 6S9 

esEpugiiare potaere. Quippe com miserrimus adolesoen», 
tiltima voce prolata, vindicarent de poUutissimo divite mof*- 
tem fralrifl jsiaioriSy. iilico laniatus interisset. Tunc^ reliqui 
fratoSy non tam hercules ^ desperata quam ultro neg^ecta 
sua salute, contendunt ad divitem : 7 atque, ardentib^s ani- 
mis impetuque vesano, lapklibas crebris in eam velitantur." 
At Ole cruentus, et multis ante flagitiis similibus exercita^ 
tus percttssor, injecta lancea, duorum alterum per pectus 
medium transadegit.9 Nec tamen peremtus ac prorsus 
exanimatus adolescens ille^ terras concidit.' Nam telum 
transvectum ^ atqae ex maxima parte pone tergum elap- 
sum^ soloque nisus violentia' defixum/ rigore librato sus- 

wneere eorum rabiem : infelicisnmus enim juvenie laceraiui ftrotinus obiitf promm' 
iiatis his extremia verbis, ui ukiscerentur mortem frairia minimi adversus impuria* 
simum illum divitem, Tum ceteri ambo fratres, non tam certe desperata, quum 
sponte conlemta rild, adeunt dititemf muUosque lapides in eum jaeidantur magwf 
imimorum ardore, et furioso impetu. At ille cruentus komicida, qui se jam ante 
exercuerat muttis i^fu$modi fadnoribuSf missa hasta confodit alterum €anborumper 
flmdtttfn pedus, Neque ttmen ille jueonis eeoidit humi, quamvia interfectus enet, 
ae prorsus exanimis : lancea enim, qua trt^ecia erat, et prominebat j)OSt ijus dor- 
aum maxi$na sm parte, et infixa temsfuerat impetUf quofuerat vibrata, suspensum 



cantirer94 Elraenhorstins» I» enm Scriverio idcirco revocavtt editnm prins 
contereret quod servanint Fnx. et Onelf. et prstulit Pricaeus ; et ego de siia 
sede immerito dejectum opinor. Significat deminuere. In D'Orvill. est con* 
tergerei, In Oxou. Guelf. pr,ferocina. Ond. — 5 jR^^rii^^ Tunc, lidem, in- 
terHsaet. Tune. Colvlus. Interiit. Mss. interisset. Elmenhorstins. Bene £!•' 
Bieah. Scriv. et Flor. restitnernnt interisset. Qnod dant Fux. Pith. Flon 
Bert. D'Orv. cnm Edd. ante Celv. Flagitat enim id particiila quum. Qnod 

tiilrorCoIvinm non advertisse. Ourf.— 6 Scriptnm exemplar, tn hercul, Colv. 
~^f . Ouelft pr. ad invicem, Ond. — 8 Bertin. in eum vitidicant, Scioppius in 
Sjriiib. Ektt. Videtnr id Sciopp. in Snsp. Leet. ii. £p. 14. probare. Sed 
male. Vide ad I. vii. p. 107. < Contra me velitaris jocis.' Passim antem 
occvrnt * vetitari telis, eminns/ &c. Oud.—^ Quid si transadiit scribamns ? 
f|nomodo in lib. quartn diritnr ' per roedium pectus ictu fortissimo transa- 
dtit.' Item et lib. viii. < bestiam transadiit.' Stewech. Minime gentinm hic 
legendnni transadiit. Snpra notavimaB. Cviv, ViUe ad I. iv. p. 71. viii. 
p. 156. Onelf. pr. iransegH, D'Orv. transedegit, Ond. — 1 Bert. cecidit, Reg. 
Fnx. concedit, Id. — 2 Fnx. tran^eetum. Roaldns. TVan^ectum, Vnlg. Irniit- 
vectum, Colvins. Florent. Pal. et Rom. trausvectum. Flmenhorstins. CoWlo 
et seqq. favent qnidem Gnelf. Oxon. et D'Orv..cnm Inc. Non temere tamen 
lniiis0«c(ttm, qnod alii retinent Codd. cnm £dd. Vett. in id mutatnm mallem* 
Ac bene Scriverinm fecisse pnto, qni id restituerit. Probat itidem Pricaeus. 
Crebra io his verbis est confnsro. Vide ad Lncan. 1. iv. 137. Diik. ad Flor. 
I. IV. 12. 22. Orakenb. ad Sil. Ital. I. iy^ 489. et ssepins. Transaetum Pith. 
Oud. — 3 Palat. £dd. Jnnt. Ald. Colin. Bas» pr. mo^iis, de more. Visua Gnelf; 
pr. /d.— 4 D*Orv. defixit, et mox pro sicario dat ut carioy vitiose. Id, — 6 T^ 



640 APULRIl 

penderat corpus.^ ** Sed et quidam de servulis [204] pro- 
cerus et validns, sicario iili ' ferens aaxiiinm, lapide con- 
torto, tertii illius^ juvenis dexterum brachium longo jactu^ 
petierat. Sed inipetu casso per extreroos digitos transcur- 
rens lapis, contra omnium opinionemy deciderat innoxins. 
NonnuUam tamen sagacissimo juveni proventus humanior 
vindictee speculam* subministravit' Fictanamque manus 
suae debilitate, sic' crudelissimum juvenem ' * compellat: 
Fruere exitio totius nostrao* familiae^ et sanguine trinm 
fratrum insatiabilem tuam crudelitatem ' ^ pasce> et de pro- 



tenebat corpu» sua rigiiUate immota. Sed quidam etiam ex 8ervi$, aUus et robus- 
tu8, opem/erens Uli homicidce^misei^at emimts lapidem magna vi tn brachium dfx^ 
trum illius tertii adoleaceniis : sed lapis travsiens perextremos digitoa irrito impetv, 
ceciderai iUeeso juvene, prceter omnium opinionem. Evenlus tamen iUe lenioir sup' 
pedilavit caUidissimo juveni dliquam spem ultionis, Simulans enim manufn $uam 
esse debUitatam Ulo ictu, sic aUoquitur saviMimum divitem : Potire clade totius 
nostreefamUia, et pasce tuam inexplebitem crudelitatem cruore triun^ fratrum, et 



corpus ignorat Bertin. Elmenh.—Q Abest £dd. Elm. Scrir. Tiini in D'OrT. 
dexirum. Deest vox in Oiielf. pr. Otu/. — 7 Sive hnginquo. In Oxon. Otielf. 
pr. miniis bene ictu. Vide pag. prsc nec meliiis niargini Ed. Jiint. post. vir 
eruditns adlevit ionge. Onelf. pr. petiverat. Id. — 8 Guelf. pr. spectdum. £d. 
Jont. pr. speluncam. Palat. Goelf. sec. submiuistrat. Id. — 9 Pith. sicut, Id. — 
1 Divitem lego, non juvenem, ut habent plersqoe editiones, et hoc diserimi- 
nandi cansa. PrtFcessit enim ante versiculum unura vox juvenis de fratre 
tertio. Florid. Pricsei conjecturam sibi de more vindicavit FloridnS) et ia 
contextnm recepit. Malim ego totam vocem abesse. Sic 'juvenem' intm- 
tam vidinms p. 186. Immo cum in Oxon. codice mox scFibatur/teryriiertfy 
dederat forsan Auctor : CrudeUssimum compeUat furem. Fi\ Statim, ' furiosas 
latro.' In IXOrvill. crudeUssimus, Guelf. pr. crudeUssime. Certe illa vox Jur 
mihi bene advertenda videtnr. Nam et ita illum juvenis adloqui potoit. 
Oud. — 2 D'Orv. fnete. Id. — 3 InsatiabiUs, tuam crudeUiatem p. In PaJ. tnfa- 
4iabUem tuam crud. Woweriiis. Inaatiabilem,' Viilgo, insatiabiUs. Elmenhoc»- 
tius. Recte insatiabilem rescripsere Wower. et seqq. Quod jam inveni io 
£d. Junt. post. uti dant quoque Flor. D'Orv. Fox. Pith. Oxon. Giielf. pr. 

NOMt 

4 jR^ore It^rflto suspenderat corpus] * Per abusionem sicarios etiam omnes 

Id est : Snstentabat corpns iirmitate, vocamus, qui caedem telo qoocumque 

et rigiditate sua, qua fiebat ut in neu- commiserint.' 

tram partem propenderet magis. • Specuiam] Diminutjvnm a « spe.* 

» Sicario UU] «Sicarins' proprie Alias < specnla ' lociis est editior, ex 

est, qni sica seu pugione ferit. Sed, quo BpeculaDtnr^ quid procal gera- 

ttt inquit QuintiliaBUS, lib. x. cap. 1. tur. 



M£TAMORPHOSBOM LIB. IX. 641 

ttratis^ tuis civibus gloriose triumpha^ dum scias,^ licet 
privato^ suls possessionibus paupere, fines usque etus<|ue 
protermiQaveris, habiturum te tamen? yioinum ali^uem* 
Nam hsec etiam dextra^^ qnce tuum prorsus amputasset ca-* 
put^ iniquitate fati^ contusa» decidit. Quo sermone alioquin 
exasperatus furiosus Iatro« rapto gladio^' sua miserrimum 
juvenem manu peremturus, invadit avidus.* Nec tameu sui 
molliorem provocaverat.' Quippe insperato et longe con** 
tra ejus opinionem resistens juvenis,^ complexa fortissimo 
itrripit^ ejus dexteram: magnoque nisu»^ feno librato,? 
inultis et crebris ictibus impuram elidit divitis animam ; et 
ut^ accurrentium etiam familiarium manu se^ liberaret, 

superbe (riumpha de iuU popularilmttquosproBtrarisH ; dunmodoscia» te habUurum 
Sftnper aliquem cicinumf quamvis protuleria ulterius atque ulterius terminosagrorum 
tuorumy epoliando pauperem suis agris» Hac enim manua mea^ qute plane abscidisset 
fuum caputj corruit i^fracta malignitate sortis. Qua orationefuriosus ille sicarius ir» 
ritatuSf arrepto ense irruit in miserrimumjuvenem, interfecturus eum manu propria» 
Sed non aggressus fuerat debiUorem se, Juvenis enim reluctanscontra spem^ atque 
opinionem ejus, apprehendit tjus dextram validissima constrictione, gladioque im- 
pacto fnagno conatu, fnultis, et frequentibus ictibus extrudit immundum spiritum 
divitis : utque expediret se etiam ex manibus domesticorum ^us accurrentium, pro- 



#^>^<^* ^ ^^s*-* » 



alifqiie. Otitf.-^4 Etdeprostr, Palat. idempr, Id. — 6 Hacc est Pricaei ]ec« 
tio planissima. Friistra alind hic molinntur Beroaldns et Cokius. Flo* 
rid. Nihil hie moiitus eat Reroaldus, sed edidit, nt omnes ante Colvium ; 
iriumphatum sdaSf^ cnm Ms. Bert. et Pith. Sed in reliqnis Mss. et Edd. 
Colv. Vulc. Merc. £im. Scriv. triumphandumf vel pro more triumphidit; nnde 
verissime emendatum est a viro docto ad oram £d. Vic. Salmasio, ac Lipsio 
qnoqne ad marginem sni exemplarls, triumpha, dum, id est, * duromodo.' 
Qood jnre merito admisere Wower, Pric. Florid. Nisl malis alia Impera« 
tivi forma, -^rtHmpAa^o, dttfn sc, Mpx te male exolat ah £d. Bas. pr. Oud, 
— 6 Gtielf. pr. a m. pr. primo. Id>^f Pro tamen in D'Orv. non, Pith. Uu- 
rum pro habit, Id. — 8 Gnelf. see. in 4, Paiat. caret rf e<tam. D'Orv. £dd.' 
Yett. ac Scriv. dextera. Id. — 9 Oxon. Qnelf. pr. ta iniquitate^ nt alibi. Facti 
Palat. Jd — 1 B. arrepto gl. Puteanns. Item b'Orvill. Oud.—^ Coll. Voss. 
avide. Vulgatum stylo Auctoris est convenientius. Id. — 3 Nec tamen sui m. p. 
Haec desuiit membranaceo libro. Colv. Desuot quoque Reg. Fox. D'Orv. 
Pal. Oxon. Par. Guelf. Perperam omnii^o. Sine his enim non constat sibi 
orationis nexos. Oud.— 4 D'Orvill. insistens, hand mnle. Vide ad p. 186. 
* Insistens jnbebat.' Id.—& Complexuforiissimo arripuit. Vulg. amplexufor^ 
Utsimo arripU. Colvius. Kom. amptexu, Elmenhorstius. Omnes ante CoU 
irium £dd. <6[cepta Junt. post« exliibent amptn Sed invitis Mstis, si excir 
pias Pithoeanum. ArripU vero, qnod eiBdem, et Junt. quoque ostentant, ser* 
▼ant Pith. D'Orvill. GuelF. pr. Oxoo. Quare id revocavi. AccipU Fax. Itt 
eodem dextram, Ond.~6 Oxoo. Gnelf. pr. et £d. Jnnt. pr. mxtc. GuelH sec. 
Pal. risu. Id.— 7 Vid. Not. Var.— 8 Abe^t et a Guelf. et Oxon. Otii;-^ 

Detpk.etVar.Clas. Apul. 2S 




'^J^cirit- Hmc er,"' 9"« ptodiposa p,», 
■* ^ -/ ' baoe, qoa id Jsenrimo domiDo roennt 
gj/nm verboiB, >c tie tacitnm quidem fletDm, 
""""q,*- '''^reiitas raciex quivit emittere : sed wiepto 
^ ,,>?*■ ''^fliinodiim ' inter suos epolones caseam atqae 
fmr»,'* ^,i nartes diviserat, ipse qaoqiie [205] ad tnsUir 
***** ''I^J <"! ^''»" jogalum Mbi raaUis ictibas contruci- 
»^ j guper menaatn cernalas corraena,* portentofii 

raoria ' macolw ' «ovi sangainis ■ flavio prolDit.* Ad 
Mtmn modani, paocto breviaaimo, dilapg» ^ doraus rorto- 

iMi tecuit nbi «iimuu gitll wr gladio adkuc rtiptne cnwri tnJMtn. Ea enKt, f«a 
aM^eatM* pvd^ praniiiiluBmdtf ; <a rroiil, fia /iicraiJ rrlota dil o^cJuiui- 
aniM dmaten. ^'w >flMZ, opprunM tal ealamilBiibMt, pvtlat prtifrrrr vibai xir- 
^tm, ae lu ttdtt ^mdtm fiere ; ud mpto nUro, ;i» Ivae forte diaribtuTtl iMer 
,$ti ctmebMf aunm ceteraaqite dapei pnaidii, ipit qmqne perfvdit tiH gtthtr 
fmOii ictifaw ad cmnpliin lu KUATind^n; dmiee eadem pra«u jn mtniBm, 
lirit rlH NSDi ernorii raaeaiai laagiiiiii» illtai prodigioii. Bortidaiiui lOe miKra- 
ttu tarttm ttinu doaau Aoc mado datntla mamenlo ttmparit, tt gratHer dtltiu 



MMi. Id.— 1 D'OrT. Oatir. pr. adlute, Id.— S Ed. Jiini. pr. esemit. 

«aapectam iMbet ri prortut, copjldei» pra vel priKciiil. Non aa- 

"Mwwvalet oniuin>,neqnela*iter modo pr«itriniit. In «erbo' ex- 

11-^...« .Mt A_«~. ^. — p, j4. I OhIib, qn* cerrtx beitiK fnerat 
Bnitalibna.' It. — S W*. rrodigia. Colviai, 
Onclf. •mbo, Pal. Oxon, pmagmeramt. 
nd.— 4 Fai. trtctaf. Id.— I Fem, fnod 
mmodt. D'OrT. Foi. nMdicKiii. Male. 
nd. Mallsoi li tn abeMe. Pro i>vii- 
KloM. Pro mMi Fnx. auJHhu. Id.— T 
fi. Mn,poTieat<>tL Elnienli,D'Orf. Pa. 

.. . ..... w....„ u— . JHtst. Elm. BC Scri*. prKbent ^«riratiMtc. 

•1 quid *ideo. Adl ad Enctnn. Donit, c. 4. et anpre ad 1. v. p, es. 

- - meadaeio,' In Oioa. ■woili*. Oad, — 8 AL prahdit.— Q PticRM 



NOTJE 



' Otteni«\ QoM panlo tupra c 
ravit, pnlln*, foat langnini*, &c. 

■ Cerwalat lCtt 
Icgo com Scaligero, coo Kaiem i 
Imi, nt mKle ColTioi. Noniiu, cap. 
1. ' Cemnns dicitar proprie inclina. 
lu, qaa*i quod terram cernBt, Ln- 
cii. S^tyr, lib. iii. ' C«niaai exieia- 



plo plaatM conTcitit hoDealu.' Vir- 
gil. lib, z, '^eGt«qae Incnmbit cer> 

J P*rtMfo*i mnnw] Qni e terra 
mbito icatnrlTerat. 
■ iVori aaafiaitu} E mo J<i(ulo 



MBTAMORPHOSEON LIB. IX. 



613 



Bam bortnlanos ■ iUe miseratasi Boosqoe casos fpuviter ia*» 
gemiscens/ depensis pro prandio lacrymis,* vacoasqoe ma-f 
nus complodens' saepicole^ protinus insoenso me/ retro^ 
qoam veneramos, viam capessit^ Nec innoxius ei saltem 
regresBOS evenit Nam qoidam proceros, et, ot indicabat^ 
habitos atqoe habitudo» miles e legione,^ fiictus nobis ob^ 
vios, soperbo atqoe arroganti 7 sermone percontator,' quor^ 
som vacoom ' doceret asinom ? At meus dominos adhoc f 



nam ti|/0fti«iiiim, penohUi» JUUbui pro^ prandiOf phMdemque sitpiiu «laittAMi 
quas rrferebat vociMf, conscendit me ^atimf et revertitur retrortum, qua venero' 
mms. Neque Mitem rediii abaque vrfoHumo, Quidam enim fdtu» homo^ quiquS 
mHes erat legionariu», ut habitue ^us et faeies osiendebant^ cum nobis oceurrissety 
tum verbis supeHns atqus m^rogantibus, quo dueeret asimtm inanem ? 



^*<#^s^*#***«>* 



conjecit coUapsaf nt alibi solet Aactor. Oud. — 1 Pal. ortul. D'Orv. ortoL Id. 
—2 Vid. Not. Var. — 3 Quelf. pr. compUiudens', Ond. — 4 In/esso me, Fox. t»- 
uenso me. Roaldoi. Inscenso me, Ita et nnuii ex Fulvii coUicibns. Volgo 
legebatur in/esso, Rectiiis Mb. insesso, iwucaOUras, Sciopp, in Syndf, Pal. et 
Rooi. tii«es8o me, Sed nihil mntandnm. Seqnenti pagiiia, * liortulanus in- 
scenso me recta festinat ad civitatem.' Ebnenk, Insesso correxit Beroaldus 
pro inepto titfewo. Nec male. Vide ad I. viii. p. 105. Sed titwea^o me prae- 
ter alios Codd. hlc dant Flor. Oxon. Reg. Lips. Inc. et Edd. Colv. Valc. Sic, 
insenso D'Orv. I, vi. p. 127. * Me gnaviter inscendit.' et seepe. Vide ad Sue« 
ton. Ner. c. 48. * eqtium inscendit.' Oud.— 5 Idem, vmtAiM. Colvius. Rec- 
te : qua pener, ex Fal. Wowerins. Hinc ilie et seqq. edidere qua. Verum 
ceteri Codd. servant ^iuim, et nequaqoam mutarl oportuit. Venire et similia 
com accusativo centioa constmxit Apnleiiis. Vide ad p. 187. Alil passim, 
ire viam, iter, &c. Oicd. — 6 Oxon. indicat. I<l. — 7 Gnrlf. sec. arrogante, Id. 
—8 Pereunctatus est, Fnx. p«rcimc<aii(r. Roaldus. Sic, vei percoittaiur Mns. 
omnesy nt tacite edidit Coiv. et seqq. In prioribns percunctatus vel perconta", 
tus estf cum Ms. Pith. Oiid.->9 Abest a Paiat. /d.— 1 Fnx. at iUe adhuc. Ro- 
aldus. Ita quoque Guelf. nterque, Reg. Oxon. Pal. Par. at iUe a, Puto 
Bcribendnm : at nieui iUe : et e glossa additum esse dominus, In D'Orv. prc^ 



NOT^ 



*■ Suosque easu» gramter ingendscens] 
Qnod amico suo orbatns erat, simni- 
qoe vino, oleo, qnod secnm reporta- 
tarom se speraverat Vei (qnod Pri- 
cBus monnit) depravatns est locns, 
proqne suos casus iegendnm est sca- 
tost aut atevos caeus, nimirnm collap- 
jae pnncto temporis domns. Qnod si 
sic Irgas, repone i|i interpretatione 
unittros^ ant crudeles casus^ pro bis vo^ 
cibns: «mim tii/brtttirium. 

^ Miles e legionel Milites, teste Ve- 



getio, bifariam dividebantur, in le- 
gionarios et auxiliares. Legionarii 
Romani erant: aoxiliares externi, 
qui a Bociis vel foederatis gentibus 
mittebantur. Miles e legione bono- 
ratior longe erat quam auxiliarisi 
Legionibus enim semper anxilia, tan- 
quara ievis armatura, in acie jonge* 
bantnr: ut in his praeliandi magit 
adminiculum esset, quam principaie 
sobsidiura. 



649 APULBII 

confeatim adhac < ihimici sanguine ddibato muoibite, galai» 
sibi prorsns exsecait.* Hsec erant> qosB prodigiosa prad^ 
sagiverant osteata ;' ^ hasc, qa» miserrimo domino faerant 
nantiata. Nec allom verbam^ ac ne tadtum qutdem fletom» 
tot malis circumventas senex qaivit emittere : sed arrepto 
ferro/ quo commodam ' inter suos epalones caseum atqacr 
alias prandii partes diviserat, ipse quoque [205] ad instar 
infelidssimi sui filii/ jugalum sibi multis ictibus contraci^ 
dat ; quoad super mensam cemulus comiens/ portentosi 
cruoris^ maculas 7 novi sanguinis' fluvio proluit.' Ad 
istum modum, puncto brevissimO| dilapsse ' domus fortu- 

HnuB Meeuii aihi ommno guttitr gladio adkue reipeno erwore tntmtct. Ea erani^ quee 
portentooa pro^igia pranuniiaveraMt ; ea erant, qua /uerani reltria ad hrfeUeion" 
uum domnmn. Nee oenex, oppreseuo tol eakimUatibuo^ potuU prqferre tittKm ver- 
hum, ae ne taeUe qnidem JUre; sed eapte euUro, qno tune forte distribuerat inier 
iuoo eonvivae eaeewn eeteraeque dapes prandUf ipee quoque petfodit tibi guttwr 
muUii iet^ue ad exempkun mt miserrimi JttU ; donee eaden» promuin meneam^ 
lavit rivo novi eruario maeuiao oanguinie iUuu prodigion. Hortulanuo iUe mieera- 
iua eoriem UUub dmnue koe modo deeiruetiB mmneuto temporie^ ei graeUer dotem 



Pal. ee manu, Id. — l D'Orv. Goelf. pr. adluee, Id. — 2 £d. Jnnt. pr. exereuii, 
Pricfens Biispectuin habet rh pronue^ coojicieDs pr^ vel prooeeuU, Non au- 
dio. Proreus valet omuinoy neque leviter modo prflpstrinxit. In verbo ' ex- 
•ecare' iVe<|ueDfl est Aoctor. L. iv. p. 74« ' Gnle, qoa cervix bestt» foerat 
ezsecta.' L. tii. p. 148. * Exsectis genitalibos.' Id. — 8 Ms. prodigUu Colviot. 
D'Orv. prmeagieverani. Fox. Pitb. Goelf. ambo, Pal. Oxon. praeagaverant, 
Pro oetenta in Goelf. pr. obeteeta, Ood.<-^ Fox. ereetof, Id.— 5 Ferroj qued 
eemmodion, Guelf. pr. ferrumy qoio eommode* D'Orv. Fos. nno dieum , MaJe. 
Vide supra. Id, — 6 Pal. D'Orv.^/u «tft. Mallem t^ ttit abesse. ^Pro Jt^- 
lum in Pith. juguUnri^ Goelf. pr. jugukm, Pro imiUts Fux. mnUiiu», Id.— >7 
Fox. poTieniiuMi^ Ald. RoaUL, PoTieuiwm, MnyportentoeL Elmenh. D'Orv. Pa* 
lat. Flor. Pitb. Gnelf. £dd. Jont. post. Elro. ac Scriv. prsbent portentuaiu 
Vitiose, si qnid video. Adi ad Soeton. Domit. c. 4. et snpra ad 1. v. p. 08, 
' monstroso mendaeio.' In Oxon. maeuUe* Ood.— 8 Al. protnUi,-^^ Pricseot 

NOTiE 

^ Oeienia\ Qon paolo supra enar* plo plaotas convestit honestas.' Vir* 

ravit, pollus, fons sangninis, &c. gil. lib. z. ' ejectoque incombit cer^ 

« CcmtiiiM [Cmttnit] corrifeiit] Sic nnns armo.' 

lcgo com Sealigero, non antem atm* i PorteiUati trtiortt] Qnl e tem 

Irat, nt male Colvios. Nonios, cap. snblto scatoriverat. 

1. ' Cemoos dicltor proprie inclina* * Novi taagiafitt] E sno jugulQ 

tos, quasi quod terram cernat. Ln- enimpentis.^ 
cil. SLotyr. lib. iii. * Cemnos extem- 



MBTAMORPHOSEON LIB. IX. 



643 



nam hoitulanus ' ille miseratasi saosqae casas graviter iii-» 
gemiscens/ depensis pro prandio lacrymis,* vacuasqne ma-f 
nus complodens' ssepicole, protinus inscenso me/ retro» 
qaam veneramas, viam capessit^ Nec innoxius ei saltem 
regressQS evenit. Nam quidam procerus, et, ut indicabat^ 
habittts atque habitudo» miles e legione,^ fietctus nobis ob^ 
yios^ superbo atque arroganti 7 sermone percontaturi' quor-« 
sam vacaam 9 duceret asinum ? At meus dominus adhuc f 



I, peraobUk JUUbui pro prandiOf ^vdcMgM §apiiu wumibiti^ 
quas r^ferebat vacuaa, conscendit me ataHm, et revertitur retrornimf qua venera- 
mmo, Nefue oaitem rediU abepie iirforiunio. ^uidam enim fdtua homo^ quique 
milee erat legumariue, ui habitua ^ue et facies oatendebant^ cum nobia oceurriaaet. 
inierrogttbal eum verbia auperbia aique am-oganiibua, quo duceret aaimtm tfuifi^in / 



^^^^^»#>»< 



conjecit coUapaa, nt alibi solet Aoctor. Oiid. — 1 Pal. ortul, D'Orv. ortoL Id. 
— 2 Vid. Not. Var. — 3 Guelf. pr. eomplaudena'» Ond. — 4 I^feaao me. Fox. tii" 
aeemom€. Roaldnf. Inacenao me. Ita et nnus ex FuUii codicibns. Vulgo 
lei^ebatnr infeaao, Rectius Mb. inaeaao, iwucaBtaas. Sdopp, in Symb, Pal. e( 
Rom. inaeaao me. Sed nihil mntandnm. Seqnenti pagikia, ' hortnlanus in- 
scenso me recta festinat ad civitatem.' £/iii«ii^ Inaeaao corre xtt Beroaldus 
pro inepto infeaao. Nec male. Vide ad I. viii. p. 165. Sed inacenao me pr&p- 
ter alios Codd. hic dant Flor. Oxon. Reg. Lips. Inc. et Edd. Colv. Vnlc. &r. 
inaenao D'Orv. 1. vi. p. 127. ' Me gnaviter inscendit.' et seepe. Vide ad Sue- 
ton. Ner. c. 48. * eqiium Inscendit.' Oud.—S Idem, vfaitniM. Colvius. Rec- 
te : qua vener. ez Pal. Wowerins. Hinc ille et seqq. edidere qua. Verum 
ceteri Codd. servant ^mam, et neqaaquam mutarl oportuit. Venire et similia 
cum accusativo centUa constmxit Apuleius. Vide ad p. 187. Alii passiro, 
ire viam, iter, &c. Oitd. — 6 Oxon. tiidtW. Id.— 7 Guelf. sec. arrogante. Id. 
— 8 Pereunctaiua eat. Fnx. pereunclaiur. Roaldus. Sic, vel percontatur Mrts. 
omnesy nt tacite edidit Colv. et seqq. In prioribns pereunctaiua vel perconta-, 
tua eat^ cnm Ms. Pitb. Oud. — 9 Abest a Palat. Id, — 1 Fux. at iileadkuc. Ro- 
aldus. Ita qooqoe Guelf. nterque, Reg. Oxon. Pal. Par. at iUe a, Puto 
•cribendnni : at meua iUe : et e glossa additum esse domtntis. In D'Orv. prc^ 



NOT^ 



* Smoaque eaaua gramter ingemiacena] 
Qnod amico sno orbatns erat, simnl- 
que vino, oleo, quod secnm reporta- 
tarom se speraverat. Vel (quod Pri- 
cseos monoit) depravatns est locns, 
proqoe auoa casua legendnm est aca- 
voa, aot atevoa caaua, nirairoui collap- 
jse pnncto temporis domns. Quod si 
sic Jegas, repone ifi interpretatione 
ainiatroa, aut crudelea casua^ pro bis vof 
cibns: auum infortunium. 

^ Milea e legione'] Milltes, teste Ve- 



getio, bifariam dividebantur, in le- 
gionarios et auxiliares. Legionarii 
Romani erant: auxiliares externi, 
qui a sociis vel foederatis gentibus 
mittebantur. Miles e legione bono- 
ratior longe erat qnam auxiliarisi 
Legionibos enim semper anxilia, tan- 
quara levis armatura, in acie junge- 
bantnr: nt in his prsllandi magis 
adminiculnm esset, quam principaje 
snbsidiuro. 



M2 APULBII 

coQfestim adhuc ' ihimici sangaine deiibato muoroiley golais 
sibi prorsns exsecmt* Hcec erant^ qu» iHCodi(^osa ptB^ 
sagirerant osteata ;' ^ hasc, quao miserrimo domino fuerant 
nuntiata. Nec nllum verbnm^ ac ne tacitnm quidem fletum, 
tot malis circumventns senex quivit emittere : sed arrepto 
ferroy^ qno commodum ' inter suos epulones casenm atqocr 
alias prandii partes diviserat» ipse quoque [205] ad instar 
infelidssimi sui filii/ jugulum sibi multis ictibus contruci^ 
dat; quoad supermensam cemulus corruens/ portentosi 
cruoris^ maculas 7 novi sanguinis' fluvio prolnit." Ad 
istum modum, puncto brevissimoi dilapsse ^ domus fortu- 

timu $ecuU aibi omnino gutiur gladio adhMc retpeno cruore inimici, Ea erantj qnee 
portentooa fro^igia pranuntiaveroMt ; ea erantf gna fuerant relata ad infeticisei'- 
Miii» dominMm. Nee eeneXy oppressue fof catandtatibnsy potuU prqferre iiUicm ver- 
hm, ae ne tadte (pndem JUre; ud capto cuUro, quo iune forte distribuerat inter 
»uo8 convivaB eateum cetertteque dapes prandiif ipse ftwfve petfodit eibi guttur 
muUie iHikue ad exemplum nct mtsmviit^tt; donec cadena prouus in mensam^ 
latit rivo novi cruoris maeuias sanguinis iUuu prodigiosi, Hortulanus itte misera" 
tus sortsm iiUus damus hoc modo destrueta mamento temporis^ et graeiier dolens 



«s^^^^^#^«^^>^ 



Pal. ae manu, Id.— 1 D'Orv. Gaelf. pr. adhac. Id.— 2 Ed. Jiint.. pr. exercuii, 
PricieDS snspectum habet rb prorsus^ conjicieDt pres vel prosecuU, Non aa- 
dio. Prorsus valet omninoy neqne leviter modo prvstrinzit. In verbo * ex- 
aecare' Arequene est Anctor. L. iv. p. 74. ' Onl», qna cerviz bestise fnerat 
exsecta.' iL tii. p. 148. ' Exsectis genitalibns.' Id. — 9 Ms. prodigia, Colvina. 
D'Orv. prasagisuerant. Fns. Pitb. Guelf. «mbo, Pal. Oxon. prasagaoerani, 
Pro ostenta in GDelf. pr. obstecta, Ood.-*-^ Fox. ereetof. Id.--5 Ferroj quod 
cammodum, Gdelf. pr. ferrumy quo eommode* D'Orv. Fos. madlcKiii. Male* 
Vide siipra. /d.— -6 Pal. D'Orv.^/tt sui» Mallem r^siit abesse. ^Pro jty:ii- 
liim in Pith. jugutoBri^ Gnelf. pr. in^iiiaM. Pro miiMts Fnx. muWius, Id. — 7 
Fnx. portentuosiy Ald. RoaUi, Porieniuom. kXW^portetUosi, Elmenb. D'Orv. Pa« 
Iftt. Flor. Pitb. Onelf. Edd. jDnt. post. Elm. ac Scriv. prsebent portenitutmL 
Vitiose, si quid video. Adi ad Sneton. Domit. c. 4. et snpra ad 1. v. p. 08, 
' monstroso mendacio.' In Oxon. fnaciiiis. Ond.--8 Al. protuiii.^^ Pricaeaa 

NOTJE 

^ Oste»ta\ Qvm panlo supra enar- plo plaotas convestit honestas.' Vir* 

ravity pnllus, fons sangninis, &c. gil. lib. x. ' ejectoqne incontbit cer<. 

« Cemntes [C«niiiiw] «Drriietis] Sic nans armo.' 

lego com Scaligero, non antem c«pfii- y Porteniosi eruoris'] Qni e tem 

leus, nt male Colvios. Nonins, cap. snbito scatoriverat. 

1. * Cemuua dicitur proprie inclina- * Nom saiigiitiiM] E sno jugulo 

tusy quasi quod terram cernat. Lu- emmpentis^ 
eil. SLatyr. lib. iii. ' Cemnus extem- 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 



613 



Bam hortnlanos ' ille miseratasi saosque casos puviter in-» 
gemiscens/ depensis pro prandio lacrymis,^ vacuasqne ma-» 
nus compiodens' ssepicule, protinus insoenso me/ retro^ 
qaam veneramus, viam capessit' Nec innoxius ei saltem 
regressus evenit. Nam qnidam procerus, et, ut indicabat^ 
habitos atque habitudo» miles e legione,^ fetctus nobis ob^ 
vios^ soperbo atque arroganti 7 sermone percontatur,* quor-« 
sum vacuam 9 duceret asinum ? At meus dominus adbuc ^ 

JMiii tf|/brhpiiuii, penohUit JUUbu$ pro prMdiOf ptaMdifuqui aapiiu mnuUlmti 
quaa r^ferebai vaeuaa, conscendU me aiatimf et revertitur retrorntmf qua venera- 
mtu. Neque mdtem rediU obeque i^foriunio, iiuidam enim ftUita homo^ quique 
milea erat legionariua, ut habUua ^ua et faeiea oatendebant, cum nobu oceurriaaet^ 
iuterrogttbai eum verbia auperbia aique mMrogmUibua, quo duceret aaimim humem / 



eonjecit cotta|i««, nt alibi solpt Aactor. Oud. — 1 Pal. ortul, iy*Orv, ortoL Id. 
—2 Vid. Not. Var. — 3 Guelf. pr. eomplaudena', Ond. — 4 Imfeaao me, Fox. t»- 
aemao ute. Roaldos. Inacenao me, Ita et nniM ex FuWii codicibns. Vulgo 
lefebatnr in/eaao, Rectiiis Ms. inaeaao, iwucaBttras. Sciopp, in Spmb, Pal. et 
Rom. inaeaao me, Sed nihil mntandnm. Sequenti pagitoa, ' hortnlanns in« 
scenso me recta festinat ad civitatem.' Ebnenh, Inaeaao correxit Beroaldus 
pro inepto infeaao, Nec male. Vide ad I. yiii. p. 165. Sed inacenao me prv- 
ter alios Codd. hlc dant Flor. Oxon. Reg. Lips. Inc. et Edd. Colv. Vnlc. &r. 
iuBenao D'Orv. I. vi. p. 127. ' Me gnaviter inscendit.' et sepe. Vide ad Sne« 
ton. Ner. c. 48. ' eqiium inscendit.' Oud,^5 Idem, tvaimtis. Colvius. Rec- 
te : qua vener. ex Pal. Wowerins. Hinc ille et seqq. edidere qua. Verum 
ceteri Codd. servant quamf et nequaqnam mutari oportuit. Venire et similia 
cum accusativo centies constnixit Apnleiiis. Vide ad p. 187. Alii passim, 
ire viam, iter, Sic, Oud, — 6 Oxon. indicat. Id.— 7 Giielf. sec. arrogante. Id. 
—8 PereuncUKtua e$t, Fnx. pereunctatur, Roaldus. Sic, vel percoutatur Mss. 
omnes, nt tacite edidit Colv. et seqq. In prioribns pereunctaiua vel perconta^, 
tua eaty cam Ms. Pith. Oud. — 9 Abest a Palat. Id, — 1 Fnx. at iUe adhuc. Ro- 
aldus. Ita qnoque Giielf. uterque, Reg. Oxon. Pal. Par. at iUe a, Puto 
•cribendnin: at nteutiUe: et e glossa additum esse doimniis. In D'Orv. pr(^ 



NOT^ 



*■ Suoaque eaaua gravUer ingemiacena^ 
Qnod amico suo orbatns erat, simni- 
qae vino, oleo, qiiod secnm reporta- 
torom se speraverat Vel (qnod Pri- 
CBos roonnit) depravatns est locns, 
proqne auoa caaua legendum est sc«- 
«of, ant atevoa casua, nimiram coUap- 
lae pnncto temporis domns. Qnod si 
uc legas, repone i|i interpretatione 
«atstros, ant erudelea caaua^ pro bis Vih 
cibos: sMiim tfi/brtviitiiJR. 

t» MUea e legione^ MiUtes^teste Ve- 



getio, bifariam dividebantur, in le- 
gionarios et auxiliares. Legionaril 
Romani erant: auxiliares externi, 
qui a sociis vel foederatis gentibus 
mittebantur. Miles e legione bono- 
ratior longe erat qnam anxiliarisi 
Legionibus enim semper anxilia, tan- 
quara levis armatura, in acie junge* 
bantnr: nt in his praeliandi magis 
adminiculum esset, quam principale 
snbsidium. 



M2 APULBII 

coQlestim adhac ' ihimici sanguine ddibato muoibile, gala» 
sibi prorsas exsecait.* HaBC erant^ qu» prodigiosa ptB^ 
sagiverant oste&ta ;' ^ hasc, quao miserrimo domino faerant 
nantiata. Nec uUam VBrbam^ ac ne tacitam quidem fletam, 
tot malis circumventas senex qaivit emittere : sed arrepto 
ferro,^ qoo commodum ' inter suos epulones casenm atqacr 
alias prandii partes diviserat» ipse quoque [205] ad instar 
infelicisinmi sui filii/ jug^ilum sibi multis ictibus contraci^ 
dat; quoad supermensam cemulus corruens/ portentosi 
cmoris^ macolas^ novi sangninis' fluvio proluit." Ad 
istum modum^ puncto brevissimO| dilapsse ' domus forta- 

#tmif 9ecuU sibi omntno gvitiir gUtdio adhue respeno eruore inimiei. Ea ertattf qiue 
porteniooa pro^^gia pnBnuntianerant ; ea erant, qtue fuerant relata ad hrfeUeisoi" 
tuum domhnuH» Nee eeneXy oppressue tol eakmdtatilmBy potuU prqferre uUum ver- 
hwn, ae ne taeite quidim JUre; sed eapto euUro, quo tune forte distribuerat inter 
SU08 eonvitfaM easeum eeteraeque dapee prandUf ipee quoque perfodit sibi guttur 
muUi» ietUmo ad exemptum eui miserrimi JUU ; donee eaden» pronuain menmmtf 
latit rteo novi emoru maeuias sanguinis iUtus prodigiosi, HortuUams tUe misera- 
tus sortom UUus domus koe modo destruetio mamento temporiSf et gravUer dotens 



^^^^^^^^^^^^ 



Pal. se manu. Id.— -l D'Orv. Gaelf. pr. adhae, Id. — 8 £d. Junt. pr. exereuii, 
Pricieas BUBpectam liabet rh prorsus, conjicieDB pra vel proseeuU, Non aa- 
dio. Prorsus valet omuioo, neqae leviter modo prvBtrinzit. In verbo * ez- 
aecare' Arequene est Anctor. L. iv. p. 74« ' OhI», qaa cerviz besti» fuertt 
ezsecta.' L. tii. p. 148. * Exsectia genitalibaa.' Id, — 9 Mt. prodigia* Colvioa. 
D'Orv. prasagiiverant. Fax. Pitb. Oaelf. mmbo, Pal. Oxon. pr^eoagaverani, 
Pro ostenta in Gnelf. pr. obsteeta, Oad.->-^ Fax. eroetof, Id.--S Ferroj quod 
eommodum, Gaelf. pr. ferrum^ quo eomsnode* D'Orv. Fax. madlniim. Male* 
Vide Bupra. /tf. — 6 Pal. D'Orv.>8/u m. Mallem rhsui abesae. ^Pro jt^« 
Ittm in Pith. jugulari, Gaelf. pr. juguUun. Pro tntiKM Fnx. muUibus, Id. — 7 
Fnx. portentuosi^ Ald. Roald, Porteniuooi. AVtl^ portentosi, Elmenh. D'Orv. Pa* 
Iftt. Fior. Pith. Gnelf. Edd. Jant. post. Elm. ac Scriv. prebent portentwm, 
VitioBe, Bi quid video. Adi ad Saeton. Domit. c. 4. et snpra ad I. v. p. 08. 
* monBtroflo mendacio.' In Oxon. macuUs. Oad.^8 Al. protuUt,—-9 Pricsaa 

NOTJE 

^ Ostenta] Qum paalo sapra enar- plo plantas convestit honestas.' Vir* 

ravit, pnllas, fons sangninis, &c. gil. lib. x, * cjectoqne incambit cer<. 

X Cemubts [Cmimit] eorruens] Sic nnns armo.' 

lego cnm Scaligero, non antem aent- j Portentosi eruoris'] Qni e tem 

leusy nt male Colvias. Nonins, cap. snbito scatoriverat. 

1. < CernuuB dicitur proprie inclina* * Novi saiigvtiitB] £ sao jagulo 

tus, quasi quod terram cernat. La- erompentis^ 
cil. SLfttyr. lib. iii. ' CerDans extem- 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 



643 



aain horCnlaiius ' iUe miBerataSi auosqtte casos graTiter iQ«» 
gemiscens/ depensis pro praadio lacrymis,* vacuasqne ma-» 
nus complodens ' sa&picule, protinas insoenso me,^ retro^ 
qaam veneramus, viam capessit^ Nec innoxius ei saltem 
regressQS evenit Nam quidam procerus, et, ut indicabat ^ 
habitus atque habitudo» miles e legione,^ &ctus nobis ob* 
vins^ superbo atque arroganti 7 sermone percontatur^' quor«4 
som vacuam 9 duceret asinum ? At meus dominus adhuc ^ 

Mmm i^furhmiMf penobUi» JUUbui pro praiitfio, pkaukM»qu§ MtpiM» miitt6M«| 
quas rrferebat vaeuaa, conscendit me atatimf et revertitur retrormm, qua venera' 
flM». Neque mdtem rediU abaque iitforiunio, Quidam enim ftUue immo, quique 
miles erat legionarim, uJt habitue ^u» et faeie» oatendebant, cum nofna ocewrriaaety 
interrogvbai eum werbia auperbia aiqM» a»roganiibua, quo dveeret aaimm inanem 1 



^^^^^»»>»^ ^^4^«^ 



conjecit eeUapaa^ nt alibi solet Aactor. Oud. — 1 PaU ertul, n'Orv. ortoU Id. 
— 2 Vid. Not. Var. — 3 Guelf. pr. eompla!udena\ Oud. — 4 InfeaMo me. Fox. ui« 
aeemao me. Roaldot. /fisc«iifo me, Ita et nnus ex Fulvii coUicibns. Vulgo 
legebatnr in/eaao, Rectiiis Ms. inaeaao, iwucaBtiras, Sciopp, in Symb, Pal. et 
Rom. taaetfo me, Sed nihil mntandum. Sequenti pagitoa, * hortulanus in* 
scenso me recta festinat ad civitatem.' Ebnenh» Inaeaao correxit Beroaldus 
pro inepto iirfeaao, Nec raale. Vide ad I. viii. p. 165« Sed inaeenao me prap- 
ter alios Codd. hic dant Ftor. Oxon. Reg, Lips. Tnc. et Edd. Colv. Volc. &c. 
inaenao D'Orv. I. vi. p. 127. * Me gnaviter inscendit.' et sepe. Vide ad Sne* 
ton. Ner. c. 48. * eqnnm inscendit.' Oiul.^5 Idem, vrntmiM. Colvius. Rec- 
te : qua pener, ex Pal. Wowerins. Hinc ille et seqq. edidere qua, Yerum 
ceteri Codd. servant quam, et nequaqnam mntarl oportuit. Venire et similia 
cum accusativo centies constmxit Apnleius. Vide ad p. 187. Alli passiro, 
ire viam, iter, Ste, Oud, — 6 Oxon. indieai, I<I.~7 6u«lf. sec. axrogante, Id. 
— 8 PereundaJtu» est, Fnx. pereunclaiur, Roaldus. Sic, vei percontatur Msi. 
omnes, ut tacite edidit Coiv. et seqq. In prioribus pereunetaiu» vel pereonta-: 
tua e»tf cum Ms. Pith. Oud, — 9 Abest a Palat. Id, — 1 Fux. at iUe adhMC, Ro- 
aldns. Ita quoqoe Gnelf. nterqne, Reg. Oxon. Pal. Par. al iUe a, Puto 
•cribendnm: at meuaUle: et e glossa additum esse domtnMs. In D'Orv. pr4 



NOT^ 



* SuMque ea»u» graviter ingemiecen»] 
Qnod amico suo orbatns erat, simnl- 
que vino, oleo, qnod secnm reporta- 
tarom se speraverat. Vel (qnod Pri- 
CS08 raonnit) depravatus est locns, 
proque stios citsMS legendnm est «ctf- 
«os, ant »tno8 ca»u», nirairuui collap- 
jft pnncto temporis domus. Quod si 
sic Irgasy repone ip interpretatione 
ainietro», aot erudele» easu»^ pro bis vo> 
cibos: «titim ti|/br<imtici». 

i» MiU» eiegione^ Milites, teste Ve- 



getio, bifariam dividebantur, in le- 
gionarios et auxiliares. Legionaril 
Romani erant: anxiliares externl, 
qui a sociis vel faederatis gentibus 
mittebantur. Miles e legione bono- 
ratior longe erat quam anxiliarisi 
Legionibus enim seroper anxilia, tan- 
quam levis armatura, in acie junge* 
bantur: ut in his pneliandi roagit 
adminicnlnm esset, qnam principale 
snbsidiura. 



649 APULB11 

confestim adhac ' inimici sanguine deiibato maoiicme, galam 
sibi prorsns exsecdit^ Hadc erant^ qa» prodigiosa prsBf 
sagiverwt oste&ta ;' ^ hsDC, qa» miserrimo domino faerant 
nantiata. Nec ollum verbnm^ ac ne tacitam qaidem fletom, 
tot malis circumventas senex qnivit emittere : sed arrepto 
ferro,^ qao commodam ' inter suos epalones caseam atqoe 
alias prandii partes diviserat, ipse qaoqae [205] ad instar 
infelicissimi sai filii/ jagalam sibi maltis ictibas contraci^ 
dat; quoad sapermensam cemnlas corraens/ portentosi 
craoris ^ macolas 7 novi sangninis ' flovio proloit.* Ad 
istum modum, puncto brevissimO| dilapsce ^ domus forta- 

#jiiiM 9eemi sUn omntmo gtatmr gladio adhm retpeno cruore mtmtci. Ea erant, qtue 
porteiUooa prodigia pnBnuniimerant ; ea mmi, ftur fneramt relata ad vrfeliciui'-' 
ttni» iomismm. Nee senexy oppreseu» tol caUtndtatibugf potuit prqferre vUMm ver- 
hum, ac ne iaeite quidem JUre; sed capto cuUro, quo tunc forte disiribuerai inier 
euo8 contivas easewn ceterasque dapes prandiif ipse quioque perfodit sibi gutiwr 
muUis idibus ad exemplum sui miserrimi JUH ; donec eadem pronusin mensamy 
latit rivo novi cruaris maeulas sanguinis iUtus prodigiosi. Horiulamu iUe misera- 
tus sortsm iiUus dmnus koe nsodo destrueta usomento temporiSf et graeiier dotens 



Pal. se manu. Id.— l D'Orv. Gaelf. pr. adhac, Id.— 2 Ed. Jiint. pr. exercuit. 
PricieDS siispectuin habet rh prorsus, coojideDs pra vel prosecuit, Non au- 
dio. Prorsus valet omniDOy neqne leviter modo prapstrinzit. In verbo * ex- 
secare' A^e^liieDe est Aoctor. L. it. p. 74. ' Gnlss, qna cervix bestise fuermt 
exsecta.' L. yii. p. 148. * Exsectis genitallbns.' Id. — 8 Ms. prodigia. Colvins. 
D'OrT. prasagieverant. Fnx« Pitb. Guelf. ambo, Pal. Oxon. prasagaioeraHt. 
Pro ostenta in Gnelf. pr. obsteeta. Ond.«-^ Fox. ereetof. Id.^5 Ferroj quod 
c&mmodum» Gdelf. pr. ferrumy quo cousmode* D'Orv. Fox. modieum. Male. 
Vide siipra. /d.— ^ Pal. D^Orv. filii sui. Maliem t^ iut abesse. ^Pro jugU' 
lum in Pith. juguiarif Guelf. pr. juguianL, Pro mmUis Fnx. multibus. Id. — 7 
Fox. porteniuosif Ald. Roaid. PorientuosL Alu^porteniosi. Elmenh. D'Orv. Pa« 
lat. Flor. Pith. Gnelf. Edd. Jnnt. post. Elm. ac Scriv. prsebent porUntwm, 
Vitiose, si quid video. Adi ad Sueton. Domit. c. 4. et snpra ad i. v. p. 08, 
^ monstroso meDdacio.' Id Oxod. macuHs. Ond.*-8 Al. protuiUi. — Pricseat 

NOTiB 

^ Ostenta] Qusb paulo supra enar- plo plaotas convestit honestas.' Vir* 

ravit, pnllus, fons sanguinis, &e. gil. lib. x. < ejectoqne incumbit cer* 

s Cemuius [Ccminis] corruens'] Sic nnns armo.' 

lego cnm Scaligero, non antem ceem^ j Porteniosi eruoris'] Qnl e tenv 

leuSf ut male Colvius. NodIos, cap. snblto scaturiverat. 

1. * Cernuua dicitur proprie inclina* * Novi sangmnjU] E. suo jugulo 

tusy quasl quod terram cernat. Lu- erompentis^ 
dl. SLatyr. lib. iii. * Cemons extem- 



MBTAMORPHOSEON LIB. IX. 



643 



Ham bortnlanus ' iUe miseratus, snosqtte casos praviter iii-* 
gemiscens/ depensis pro prandio lacrymis,^ vacuasqne ma-f 
nus complodens' sa&picule, protinus insoenso me/ retro^ 
quam veneramns, viam capessit^ Nec innoxius ei saltem 
regressus evenit. Nam qnidam procerus, et, ut indicabat ^ 
habitns atque habitudo» miles e legione,^ fetctus nobis ob^ 
vins, superbo atque arroganti 7 sermone percontaturi' quor^t 
sam vacuam' duceret asinum? At meus dominus adbuc ^ 



jtiaiii Utfmtmifimf penohUii JUiibm pro pramdiQ^ pUuuUniqtu siepiMi maniAitf) 
911413 rtferebai vociku, conscendit me statimt et revertitur retrornim, qua venera" 
meu, Neque mdtem redtil aboque vrforiunio. ^uidam enim ftUus Aomo, quique 
miles erat legionariua, ui kabitue ^us et faeiee oatendebant, cum nobie occurrisset^ 
interrogdfot eum verbie superbie tdque m^rogantibuSf quo duceret anmim inanem / 



^^•#^^«#4 



conjecit cottap«0, nt alibi solet Aactor. Oud. — 1 Pal. ortid. D'Orv. ortol. Id. 
— 2 Vid. Not. Var. — S Guelf. pr. eomplaudens'. Oud. — 4 Infeeao me. Fox. tii- 
acentome. Roaldiu. Inscenso me. Ita et unuii ex FuWii codicibus. Vulgo 
legebatnr infeaeo, Rectius Ms. ineeeso, iwucaBCaas. Sciopp, in Symb, Pal, et 
Rooi. intesso me. Sed nihil mutandnm. Sequenti pagiba, ' hortulanus in- 
sceoso me recta festinat ad civitatem.' Elmenh, Insesso correxit Beroaldus 
pro Inepto tn/esfo. Nec male. Vide ad I. viii. p. 165. Sed inseenso me prap- 
ter alios Codd. hic dant Flor. Oxon. Reg. Lips. Inc. et Edd. Colv. Vnlc. &c. 
insenso D'Orv. 1. vi. p. 127. ' Me gnaviter inscendit.' et seepe. Vide ad Sne- 
ton. Ner. c. 48. ' eqnum inscendit.' Oud.-— 5 Idem, v^ratmtis. Colvius. Ree- 
te : qua vener. ez Pal. Woweriut. Hinc ille et seqq. edidere qua. Verum 
ceteri Codd. servant fiiam, et nequaquam mntarl oportuit. Venire et similia 
cum accusativo centUs constmxit Apnleins. Vide ad p. 187. Alil passim, 
ire viam, Iter, Sic. Oud. — 6 Oxon. indicat. Id. — 7 Guelf. sec. arrogante. Id. 
— 8 Pereunctatus est. Fux. pereunctatur. Roaldus. Sic, vel percontatur Mns. 
omnes, nt tacite edidit Colv. et seqq. In prioribus percunctatus vel percontO', 
tus est^ cum Ms. Pith. Oiid.— 9 Abest a Palat. /d.— 1 Fnx. at iUe adkuc. Ro- 
aldos. Ita quoque Gnelf. uterque, Reg. Oxon. Pal. Par. at iUe a. Puto 
•cribendnm : at meus tUe : et e glossa additum esse domtniis. In D'Orv. prc^ 



NOTiE 



» Suosque eaaus graviter tngenUscens] 
Qnod amico suo orbatns erat, simiit- 
que vino, oleo, quod secum reporta- 
torom se speraverat. Vel (qnod Pri* 
csus monuit) depravatus est locns, 
proqoe «tios caaus legendum est sctf- 
«os, aot stevos casus, nimiram collap- 
jae pnncto temporis domos. Quod si 
aUs legas, repone i|| interpretatione 
aiittt<ros, aut crvdeles casus^ pro bis vo^ 
cibos: sman tti/orfwittijn. 

b ilfUfs r ie^oae] Mllites, teste Ve- 



getio, bifariam dividebantur, in le- 
gionarios et auxiliares. Legionarii 
Romani erant: anxiliares externi, 
qui a sociis vel foederatis gentibns 
niittebantur.. Miles e legione hono- 
ratior tonge erat quam auxiliarisi 
Legionibus enim seroper anxilia, tan- 
quam levis armatnra, in acie junge* 
bantur: nt in his praeliandi magis 
adminiculum esset, qnam principale 
snbsidium. 



644 



AFULBII 



moeTore pennixtas, et alias Latini sermoiiis ^ ignams, taci« 
tas pr»teribat Nec miles ille familiarem > cohibere qnivit 
insolentiam: sed indignatns silentip ejus, ut convicio,^ 
Tite, quam tenebat/ ^ obtundens eum^ dorso meo proturbat/ 
Tunc hortulanus supplicue respondit, sermonis ignorantia 
se, quid ille diceret^ scire non posse. £1^0 igitur 6r»ce 
subjfciens miles,7 TJbii inquit, ducis ^ asinum istum ? ^ Re* 
spondit hortttlanusy petere se civitatem proximam.9 Sed 
mifai, inquit» operae ejus opus est.' Nam de proximo cas- 
tello sarcinas prsesidis nostri cnm ceteris jumentis debet 
advehere» £t, injecta * statim manu, loro me, quo duce- 



Sed heru8 mmu, qui adhue erat perfusuB luetUf et aliuMde ignorabat Unguam 
nam, transibat aiietu, Neque ille milea pQtuit eontinere intotentiam eibi /amUia'' 
rem ; Btd iratus ejua sUentioj tanquam eontumelia aUqua, dejecit eum ex meo dorao, 
pereutiene earmento vitie, quod kabebat in manu. Tune hortuianus respondit rap- 
pliciterf ae non posse ecire quid iUe dieeret, ob ignorationem tingua, MUee igitur 
reeumena orationem Graee : Quonam (ait) dueie hune aainum? Respondit oiitorj 
se ire ad proximam eivitaiem, At ego (ait milea) indigeo tjua opera: oportet enim 
vt advehat ex vicino eaatelto eum retiquia jumentia aareinaa noatri pretfeeti, £t, 



more adhec, Oud. — 2 Oxon. Guelf. pr. Latino aermone : qnasi f ignarns' cum 
sexto etiam casii copuletur, ut 'peritus' noDntinquam. Jd, — 3 Familiare 
Gnelf. pr. Id. — 4 Sic Mss. &s bwepop^fieros Lucianns. Bene igilnr ita cor- 
rexit Beroaldus, qui tamen melius fore conjioiebat, utcoiyicio; cum in prior 
ribns Edd. esset eonficio vel conjicior, Sed vide ipsum, et Pric. Id, — 6 Vid« 
Not. Var. — 6 Al. perturbat, — 7 JEgre aul^iciena milea. Fnx. Grtece a, m, ele- 
gantissime. Nani qui Latinis non responderat, Grsecis postea interrogatns 
est. Roald, Greece. Bene correctum e libro veteri. Vulg. wgrea. Res enim 
ipsa lioc nostrum flagitat. Colv, Grofce legas, ut debet, iu Mss. O. si Pi- 
thoeanum excipias, uti et jam in £d. Junt. post. Oud, — 8 Deeftt pronomen 
Ms. D'Orv. Id.—^ tnverso ordine in Pith. et £dd. ante Colv. Id, — 1 Exn- 
latT^ opiM a Palatino, est a Regio. In Mss. aliquot et Beroald. £d. operet 
D'OrviII. opera : ut legi omnino volnit Sanctius in Minerva. Sed adviersatur 
Celeb. Perizonius, contendens, genitivum recte jnngi r^ opua, Eum consnle 
ad lib. IV. c. 15. § 8. Mihi nondum liqnet, proniori tamen in op«ra. Nil 
uot. e Ouelf. /(/.~2 Abest rh et a Pal. Oxon. /d.— 3 Bert. q, dicebat, 

NOT^ 



* Vitef quam tenebaf^ Innuere bis 
verbis videtur eum Centnrionem fn* 
isse: Centurionum enim proprinm 
gestamen erat vitis, qna peccantea 
militeii castigabant. Hinc ' Latia vi- 
tis' metonymice apud Poetas pro 
Centurionatu. Lucan. Pharsal. lib. 
VI. ' Promotus Latiam longo gerit 
ordine vitem.' Juvenalis, Satyr. xiv. 
< aut vitem po&ce libello.' Quamvis 



qnse sequuntnr satis ostendunt mlli« 
tem hnnc fuisse gregarium; sed is 
fortasse, quod hnic hominnm generl 
satis familiare est, muneris, quod non 
gerebat, insigne usnrpaverat, qao 
majori esset rusticis formidinl. 

' Vbi, inquit, dttcts, ^tf.] Adverte 
* nbi ' licenter dictum pro * quo,* ad 
deootamlam fortasse miUtarem im- 
peritiam. 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 645 

bar^' arreptum^ incipit trahere. Sed hortulanus prioris 
plagao vulnere prolapsum capite sanguinem detergens/ rnr-* 
isus deprecatur civilius atque mansuetins ^ versari commili-» 
tonem, idque per spes prosperas^ ejns orabat adjnrans. 
Nam et hic ipse,^ aiebat, iners asellus, et nihilominus mor^ 
bo detestabili caducus/ [206] vix etiam ^ pautDOs olernm 
manipulos^ de proximo hortulo solet/ anbelitu languido 
fatigatusy subvehere,^ nedum ut rebus amplioribus idonens 
videatur ' gerulus. Sed ubi nullis precibus mitigari mili- 
tem, magisque in suam perniciem advertit eiFerari/ jamqne 
inversa vite ^ de vastiore nodulo ^ ^ cerebrum suum diffin-» 

tmmuaa mtvti, apprehendenM me hro, quo dueebar, ca^pit trahere. Verum oliior 
aifatergena sanguinem, qui itillaverat ex capite, propter vulmu prioria ictua, rogat 
iterum commilitonem, ut agat aecum humanhts et mitius; atque ipsum ea rogahat^ 
obtestans per quicqwd sperabat fawtum, Hic enim etiam asinua ipse, aiebatf eegniB 
eetj et pnetereafrequenter eadit ex morbo abominando, et vix eotet exportare aliquot 
faMciculoa herbarum ex proximo hortulo, quod cum fecit, feasus e$tf et anhelatf ae 
languet ; taxiJtum abest ut videatur aptuaferendia oneribua. Sed poatquam vidit mt/t- 
tem nulUa precibua placari^ aed magia incendi in auum exitium, etjam vite iMcersa 



^.^^■s*^^0^ 9* 



male. Elmenh. Immo dicebar. Oiielf. aec. Pal. Oxon. D'Or?. (qai caret 
i-f loro) quo me dueebat. Edd. Wow. Elm. Pric. l. me quo ducebat, Ond. 
^--4 Pal. protatum, Recte. Elmenh. Ciim Giielf. sec. Atqne hinc sic edi- 
dit Scriverins. Non assentior. E superiore capitis vnlnerata parte pro- 
labebatnr leu deflnebat sangnis. Sed meliore ordine leges cnm Cod. D'Or* 
vill. prolapmm aanguinenif capite deterg. In Pal. aanguine, Ond. — 5 Fux. 
eonauitiua. Roald. Imnio conauetiua.^-^ Fnx. per apea proximaa, Qnod pro* 
ho, Signiiicat liberos, per qnorum caput et salutem adjnrabat. Roald, 
Qnitis hxc supponnntnr a Roaldo. NuUns alins addicit Codex. Per apes 
€t proap, Cfnelf. pr. Oxon. Proaperiaa Pitb. Otul. — 7 Ibidem, hiee ipae, 
ColviuK. Hic Mss. pleriqne et Ed.-Junt. post* cnm posterioribns Colvlo. 
Uoe D'Orv. Citra necessitatem Pricseus malebat iate. Dein morboque Pith. 
OauL — 8 Palat. vixque» Id.— 9 Ftor, iiiimtcic2<w, male. Elmenh, Item Palat. 
et Guelf. ambo. Oud. — 1 Vid. Not. Var. — 2 Pal. Gnelf. »ec. aubruere. Ond. 
—3 In Bertin. non est particnla ti^, elegantins, Sciopp. in Symb, et Sugp, h ii. 
14. Optimis qnibnsqne solet abesse rb «^ At sic I, v. p. 05. ' Nedum nt 
genitoribns beatnm ejns diiferamns praeconinm.' In Flor. N. 16. * Nedum 
nt CarthaKini desint/ Sed variant ibi libri. Ut a rehua Pith. In Palat. est 
videat, Ond. — 4 D*Orv. efferatum, Id. — 5 Palat. Guelf. sec. m dieeraa v. 
Oxoo. Qnelf. pr. et Edd. pp. vice. Id. — De vaatiore nodulo, Ms. devaaliorg 

SOTJE 

* Morba deteattdfili eaducual Morbo falso : cum constet capras qnoque, 

comitialiy qnem Grseci iwt\n^iaif vo- atqne oves, qnin et equos, et mnlta 

cant, quo morbo Plin. lib. x. cap. 23« alia animalia illo Donnunqnam cor» 

alt, prseter homines cotnrpices solas ripi. 

inter cetera animalia, laborare : sed ' De vaatiore nodukl] Quem manii 



646 



APULBII 



dere^7 < ctirrit ad extrema subaidia : simtilansqae, ad c<mi- 
moTendam miserationem, genaa ejttsyelle contiDgere,^ snb* 
missus atqae incurvatus^' arreptis ejos pedibus utrisque 9 
sublime elatum, terr8& ' graviter applodit : et statim, qfia 
pugnis^ qua cubitis, qua morsibus^ etiam de via ^ lapide cor- 
repto, totam faciem^' manusque ejus et latera converbercit.'^ 
Nec ille, ut primum ^ humi supinatus est^ vel repugnare^ 
vel omnino munire se pbtuit. Sed plane identidem com- 
minabatury si surrexisset/ sese concisurum eum machaera 
sua 7 frustatim.' Quo sermone ejus commonefactus hortn- 
lanus, eripit^ ei spatham:*' eaque longissime abjecta/ 

iibi fractum irf caput nodo paulo cramore ; confugH ad vUima subsidiaf fingena- 
que 80 vclle compUcti ^u$ genma, ad excUandam commiserationemf incUnat se» et 
incurvat^ et apjfrehenns aniobus ^us pedibus, extoUit eum sursum^ et gravUer aili^ 
dit aolo : et copfestim percutit totum ejus vuUum^ et manus, et latera modo pugnis^ 
modQ cubitisi tum mornbus^ et lapide etiam adlecto ex via, Neque Ule potuit avt 
resisterey aut etiam se uUo modo dtfendere^ postquam prostraius fidt humi. sed 
tantum sttpnis minabatur se eum dissecturum in frusta suo gladia, si surrexiseet, 
Quibus verbis tjus admonitus hortulanuSf eripit ei ensem : eoque abjecto longissime. 



^■^■^■^^^^•^■^■^^^ 



noditlOt Num 'dev«stas' ooviter dictnm, at 'deparcnsf C«b>. Imiiio 
potiuft quasi abundat de, ut l>ene monet Prirvns. Vide cum atifai tvpe, 
tnro ad 1, iv. p. 68« Abest de a Bertino. Nuduio Pal. Guelf. sec. Oxon. Oiiff. 
-r-T Al. dijffundere et diffidere» — 8 Submissus atque incurvatus» Liberidem 8crip« 
tus hffic non habet. Cofo. Neque Oi^on. nec Onelf. pr. Oud — 9 Pal. D'Orv. 
iPt\u,utrisqueped. Id. — l Pith. cer^e. Id.— 2 Flor. 6, d. vico. Elmenhorstins. Lii- 

cian. Aie^ t^ iic r^s ^8oD. Oud.-^Z Palat. tm /. Ouelf. pr. tn /. Oxoo. tum /. 
9119, manus ^us et l, Id. — 4 £dd. Jont. Aid. non babent copnlam. Mss. Guelf. 
sec. et Palat. laterat et conv, Hiuc non male Gruterus margini allevit, iace" 
rat et eonverb, Nec tamen temere quid mnto. Lucian. simpliciter.ice^Mvor 
dwaiaf o9t», Id. — 5 Coll. Voss. ut pruno, Id. — 6 Al. resurrexisset,^! Bert. et 
Rom. rb sua non habent. Etmenh. Neqne Pith. nec ulla editio ante Colvium, 
qni tacite addidit e Lipsiano. Sicut et agnoscnnt Flor. Pai. D'Orv. aliique. 
Oad.— 8 Palat. Onelf. s?c. frustratim^ XyOtv.frustratum. Id.^-^Q Gnelf. pr. a 
m. pr. wrripU. Id. — l D' Ory. spa^am. Id.^2 £d. Ber. a6tcta. Dein mrsmn 

NOTiE 



teuebat, qiiique erat viti illi pro ma- 
nubrin. 

t Cerebrum suum diffindere'] Sup- 
plendum * parare ' aut * velle.' 

^ Genua ^us telle contingerel £x 
more eorum, qni, in vitse perlculo 
positi, misericordiam conantur com- 
roovere. Antiquitas MisericordiaD 



genua conseeravit, ut frontem Genlo, 
et dextram Fidei. 

' Spatham] 'ZirdBri Graecis gladius 
major. Milites Romani gravis arma- 
f nrae habebant, teste Vegetio, gladios 
majores, qnos < spathas' vocant, et 
alios minores, quos * semtspathas.' 



METAMORPUOSJSON LIB. IX. 647 

rarsns 38Dvioribus eam plagis' aggreditur. Nec iUe pro» 
stratns ac praeventus vulneribus»^ uUam reperire qniens sa* 
luti 5 sabsidium, quod solum restabat, simalat ^ aese mor* 
tuum. Tunc spatbam iUam secum absportans 7 hortulanus» 
inscenso me/ concito gradu recta festinat ' ad civitatem. 
Nec bortulom suum saltem curans invisere/ ad quempiam 
sibi devertit^ famiUarem. Cunctisque narmtis,' depreca- 
tor ^ pei^icUtanti sibi f(^rret auxiUum : ^ seque cum suo sibi 
asino tantisper occuUaret ; quoad celatus spatio bidui tri- 
duive/ capitalem causam ^ evaderet. Nec obUtus iUe ve- 
teris amicitiae^ promte suscipit.^ Meque per scalas^ com- 

ud<nihir etm iterum gravioribMS ictibus, Itte vero wj^nuBf et impediiw plagi$f eum 
ymibtm posset invenire pra:8idium sua vitte^ fingit ae esae mortuum {quod eoium ei 
tupererat), Tunc horttUanus auferena seeum Hhtm eneem^ conscendit me, et recta 
pergit ad urhem properanU greesu : neque eogUans taltem de vieitando mo hortuio, 
recipU se ad quendam euum amicum: comtnemoratiique omnUfuSy quie sibi evenc' 
Tont, mrat eum, ut sibi apituUftur tn illo periculOf et abscwdat se et suum asinum 
M aliquod tempus, donec ejffugeret causam eapitalem^ latens per duos aut tres dies, 
/Ue non immewor antiqua necessitudiniSf propere eum excipit^ mequCf eruribus. 



■^^^^^^^^^^■^^^^ 



Fax. Ouelf. pr. /d.— 3 Scriptns itein, cum plagis, Colv.— 4 Bertinianns : ac 
pr^emovens vulneribus. Forte, ac ptene moriens. Scioppios in Symbola. Bert. 
pramovens v, unde alii, ae peene moriens, haiid male. Ebnenh, Forte, cruentus 
p, Brantins. — 5 Flor. salutis. Elmenhorstius. Item Oxon. sed male. p. 189. 
' Medelaro cmciatui deprecatnr.' L. x. p. 224. ' Medelam libidini capiens.' 
Vide ad Sner. Vespas. c. 7. ' Orantes opem valetudini.' In D'Orv. Fnx. 
saluti quiens, Oud. — 6 Guelf. pr. simulans, Id. — 7 Adportans, Fux. asportans, 
Roaldus. ii^portoiw. YuIgatum,adportons. Colvius. InMss.O.fupor^ans. Ante 
Colv. Edd. app, vel adport, Scribe, absportans^ ut snpra. Owi. — 8 Guplf. pr. tn- 
aceno me, D^Orv. insenso me, Edd. Scriv. incenso me, sive incitato verbertbus. 
Sed fnistra. Vide ad p. 203. ' Inscenso me.' Abest pronomen ab Edd. Ald. et 
•fnnt. post. Id, — 9Rectefestinat, Forte, rectaf, Roaldns. Ms. reciaf, et mox, 
cunctisque enarratis, Sciopptns in Symbola. Recta. Vulgo, recte, Elmenbor- 
atins. Recta olim jam exhibuit cum Mss. Pal. Pith. Ouelf. ntroqne, Ed. 
Jnnt. post. et dein tacite Wower. ac seqq. Verissime. Adi ad 1. vr. p. 120. 

* Recta, atque pnlcherrime.' Mox saltem exulat ab Oxon. Oud. — 1 Gnelf. 
S€c. ^tant via, Id. — 2 Prave Fnx. et £dd. recentiores contra meliores Mss. 
divertitf Guelf. pr. vertit, Id. — 3 Flor. enarratis, Pal. c. etiam narratis, El- 
inenhorstins. Hinc Scriverius edidit, c. jamenarraftf. Sed snffici t «narrafis, 
ut babet cum Ms. Scioppii Fulviano, D'OrvilI. Fux. et Edd. Elmcnh. Flor. 
Vide ad 1. yiii. p. 162. * £t enarralis ordine singnlis.' Mox pag. scq. 

* clades enarratsuas.' Lib. iv. tamen p. 72. * Narratis, qude gesta sunt.' Oud, 
'—4 Deprecatus, Pitb. deprecatum, Id. — 6 D'Orv. r^erret a, Id. — 6 Oxon. 
Guelf. pr. triduique, Id.— 7 Edd. Scriv. suscepit, Id.— 8 Scipio Gentilis doc- 

VOTJE 

. i^ Ca|it<a(em coaMiit] Accusationem, feclum. (ut putabat) militem, in dij- 
r^atuuiqiie h^micidiif qno, ob inter- crimen vocatus fnisset capitis. 



648 APGLfilt 

pliGitis pedibus, in saperias coenacalam ^ attractOj borttt* 
laniis deorsus ' [207] in ipsa tabernula derepit ^ in qoandam 
eistalam, et sttpei^esto delitescit orificio.' At miles ille» 
nt postea didici^* tandem velat emersus gravi crapala»^ na-* 
tabundas ^ tamen» et tot plagarum dolore saucias^ baca« 
loque ^ se vix sastinens,^ civitatem adventat 'J confbsasque 
de impotentia, deque inertia saa. quicqoam ad quenqaam 
referre popolariamy sed tacitos injuriam devorans,^ qnos- 
dam commilitones nactus, istas tanc clades enarrat saa&^ 

eompHcatia, iracto per aeatof tn tabtihimn guperiu», koriuhMus iu i^fmrUri eeUmie^f 
irr^H in quandam areuUsmy et se abieondU operculo euperitijeeto. iUe vero milea (tct 
poitea eognovi) tandem quaai experrectue alto ebrietatie aomnOf tiiubane tamenf et 
fraciue dotore tot fndnerum, et etgre ae sustentane baculo, venit inurbem : et veritue 
^dUcivium narrare quippiam de »ua vioientia, ei aimul ignaviot eed nuutUaui illam tit- 
ittftam, cum occurrieset quibuadam commilUonibuaf tunc eia commemorat iUaa auau 



tUsimo cotniii(»ntano suo in hiijns aactoris Apologtam (p. 290.) hunc loenm 
flic legebat : H. detoraua in ipsam tabemam cUim direpait. Brantius. Nimi* 
qiiam pntide et nu^aciter. Vide Pricseum, et Indicem. Oud,-^9 In ipaa 
tabemaeula direpit. Bertin. tabemula, ut expressi. Wower. Fnlv. et Bert. 
tabemula. Sed leg. derejnt. Scioppius in Symbola. Tabemula. Aldus, taber- 
nacula, mu\e. Elmenh» Tabernacula legas in Flor. Keg. Fnx. D'Orv. Pal. 
£dd. Beroaldi et seqq. usque ad Wower. T<Ufemam clam conjecit Scipip 
Qentilis. Sed certissimum est tabemula, Qnod dat qnoque .Pith. Cod. et 
jam expressere Edd. Rom. et Vicentina. L. vii. p. 137. 'Tabernnlam quan* 
dam ineubabat.' Dein direpait legebat Scipio Qentilis. Diripit Oxon. dire-r 
pit Mss. et Edd. Vett. Sed recte der. correxere Sciopp. et Pricseus, quem 
vide, et ediderunt jam Elmenh. Scriv. Florid. Adi etiam ad I. iv. p. 67. 
' Ibi cum derepsissent :' ubi idem vulgo error. Oud. — 1 Flor. torificio, niale; 
Elmeidi. Abest et a Guelf. Pal. Oxon. Superjecto conjecit Pricsens, sed 
timide ; nec etiam opus est. Nam composita a gerere, ut congerere, ege- 
rere, ingerere, &c. passim vim jaciendi et ponendi habent. Dein torrtf. Coll. 
Voss. Mirifice in Guelf. sec. delicH acenici torificio. In Pal. delicti aeevo 
terrificio, Oxon. Qnelf. pr. deUteacenti torifieio. Oud. — 2 D'Orv. dediati. Id. — 
3. Ms. emeraua egravi c. Scioppius in Symbola. Ita tacite edlderunt Wv wer: 
et Pric. confirmatum a Ms. Pithoeano. Sed lib. ii. init. * Et somno simiil 
emersns et lectulo.' Oud. — 4 Ms. mirabundua. Colvius. Facio mcerebunduum 
Brantius. Prave. vitabundua Quelf. pr. Oud.— 5 Abest copula a Pith. Bert. 
et Edd. antcColvium. Jd«— 6 Pronomen suprascr. in Quelf. pr. /d. — 7 tn 
eivitatem adventat. Th in non est in Flor. Elmenh. Neque in Bert. Pitb. 
Fnx. Qnelf. Oxon. D'Orv. Coll. Voss. neque aiiis, ut opinor, nec Edd. ante 
Colvium, plane pro Apuleii genio. Quare ejeci rursns prspositionem, male 
a Colvio intrusam., Vide ad 1, i. p. 4. ' Proximam civitatem perveneritis.' 
et ad 1. h. p. 187. Ou4, — 8 Edd. Junt. Ald. devotana. Inepte. Id.^9 Vnlg. 
iUam tunc cladem en. auam. Colvins. Ms. iatam tamen cladem en.suam. Scioppius 
in Symbola. Rom. iatam tamen cladem en. auam, Elmenhorsiius. Singnlarem 

NOTiE 

> /« auperiua eanaatlum'] Summnm Plantnm, Act. iri. Scen. 1. ridicnle. 
domns tabulatnm. Jupiter apud ' In superiore qui habitojcttnacnlo,' 



MKTAMORPHOSBON LIB. IX. 



649 



Placuit, ut ipse qQidem contQbernio'" se tantisper ' abs-^ 
conderet. Nam prseter propriam contumeliam, mililaris 
etiam sacramenti geniam^'^ ob amissam spatham^ vere^ 
batur;' ipsi autem, signis nostris enotatis> investigationi 
vindictasque sedulam darent operam. Nec defuit^ vicinus < 
perfidus, qui nos illico ocbultari^ nuntiaret. Tum com<« 
militones/ arcessitis magistratibus^ mentiuntur sese multi 

caUmUates» Opiimun /actu vUum esi. eU, ut ipse qmdem per aUquantuM iemporit 
lateret tn eommuni eorum domicUio {nam prater contumeliam, quam patsus fnerat, 
iimebai eiiam Deum praeidem eaeramenii miiiiaris propier perditum ensem) ; ipti 
verp^ obtematiM wairiB vestigii$f tiudiose incumltereni inquisiiioni nosira, ei ultio* 
ni^ee, Ac repertus esl p&rfidus vhinu», qui r^errei nos ibi delilescerem Tune 
eommUiisneSfadvoeatis MfigittraHbus,ftngunt se amieisse in itinere vat argenteum 



nninertim, qui ante CoWiam circnmferebatnr, e ^imilibns Noslri exempiis 
prsefert Prieaeus, existimans, etsic in IVIss. legi. Verum soli Ursini et Pithoei 
Codd. sic babent. In ceteris est plnralis, qni et aliqnoties in simili re Nostro 
adhibetor, ut !. vii. p. 144. * post taotas meas clades.' L. boc p. 201. * mag« 
nas et postremas domino illi fundornm clades annuncians.' £t sappins. 
Posset et conjici, isiis scriptum fuisse ab Auctore. Qnod cnm abiisset in 
istas, librarios hinc c/adm suam etiam in pluraiem rontasse. Exulatis/asa 
Pal. Guelf. et Oxon. Pro iune in Fux. Reg. et D'Orv. Guelf. pr. quoque 
est tamen ; in Pal. Gnelf. sec. cum^ in £d. Scriv. tum, Oud. — 1 Abest te a 
Palat. a qno exulat item prater. Id. — 2 Ms. tacra geniunu Colvius. ' Reg. 
Fox. taerari genium. Vide Barth. I. xxxii. Advers. c. 6. S. gementi Guelf. 
pr. Oiid.— 3 Idero, terberat, Colvius. Admissam D'Orv. missam Pitb. Oud. — 
4 £d. Ber. ne, Bas. pr. destnt^i^CoH. Voss. /uii, Id. — 5 In D'Orv. est vicinus 
vineus, £d. Vulc. sec. vicinis, Id.— 6 Scribo, illic oecultari, Colvius. ItUc 
edidere Wower. Pric. et Flor. Sed Mss. servaut illico, quasi ' illoc loci,' 
'iUo in loco;' nt apnd Csrilium et Terentium. Vide Nonium p. 668. £d, 
Merc. Nunt, occuli, Fux. Oud.— 7 £dd. Jnnt. Ald. tunc, Scriv. conmilxtiones* 

NOTiE 



^ ContuhemMi] Bomicilio militarl. 
Cent ri9, auctore Vegetio, in contu- 
bernia dividebantur, ita ut, decem 
mtlitibns sub uno papilione degenti* 
fous, nnus quasi praeesset decanns, 
qni capnt contubernii nominabatur. 
Contuberninm illud decem miiitum 
' manipulus ' etiam dicebatur. 

" MilUtaris etiam saeramenii genium'] 
Id est, geniuro Imperatoris, per 
quem miles juraverat solenni formu* 
la, se nnnqnam deserturom militiam^ 
nec mortem recnsatorum pro Ro- 
mana Repnblica, et omnia se stre- 
nue factoromi qu» pneciperet Impe* 



rator. 

^ Ob amissam spatham'] Paulns, 
Lege Qui commeatus, 14. ff. de Re 
Militari| § 1. ' Arma alienasse grave 
crimen est, et ea culpa desertioni 
exepquatur : ntlque si tota alienavit : 
sed et si partem eornm, nisi quod ln« 
terest : nam si tibiale vel hnnierale 
alienavit, castigari verberibus debet : 
si vero loricaro, scutnm, galearo, gla- 
dium ; desertori similis est.' Unde 
non male inferas armornm amissione, 
qnae desertioni est similis, violari mi- 
litare sacraroentum, quo jurant mili- 
tes, se nunquam militiam deserturos, 



<{50 APi^liSif 

pretii vasculum argeateam prflesidis lu via peididisse :* id« 
que^ hortulauam ' reperisse,* nec velle restituere, sed apad 
familiarem quendam sibi delitescere. Tuoc magistratas» 
cum damuo praesidis nomine cognito,' veniunt ad devm-- 
sorii ^ nostri tbres : claraquevoce dennntiant hospiti nos- 
trOj nos,^ quos occultaret ^ apud se» certo certius dedere,*! 
potius quam discrimen proprii subiret ciq^itis. Nec ille 
tantillum ^ conterritus, salutique studens ejus, quem ^Ja 
toam receperat* fidem, quicquam de nobis fatetor:-ac die- 
bos9 plusculis non vidisse' quidem illum .hortulaaam coo- 
tendit. Contra commilitones,* ibi^^aec uspiam^^illum de- 

prttfecli «Kt, quod erat m^aijf^rttu: ei qiiendam oUlorem invenisse Uludf et noUe 
redderey sed UlumJutere apud quendam smm amicum, Tum MagiHraiuaf audito 
jrfgmi i», tt nomine pnj^eeli, veniunt ad ostium noatri domicilU^ et pracipiunt aUa 
toce noatro hoapili^ ut potUu tradonet nos^ ^uo$ ceriMsune celabat apud «e, quam 
subiret pericuUun mta sua, lUe oero ne mMiiiiviii quidem exterriiu»^ et cousulenM 
vita UUuSf quem reeeperat in auam tuteUtmf nihil praremjatetur de nohie: et affir* 
mat se ne vidiaae qfuidem iUum hortulanum a diebus aat muUi», MiUieM eoiUrm 



r^^^^ 



Id. — 8 Sese abest a D'Orv. qui dat deperdidiese, Vide me ad Cae^s. I. iir« 
B. O. c. 28. ' PaucoB deperdidenint.' In Pal. argentum, Pro prmndi» \n 
Gnelf. pr. pretu et in vtam. Id. — 9 Oxou. Ouelf. pr. aique, Id. — I Hortu- 
lanum quendam, Abeflt t^ quendam a Pal. Oxon. Guelf. ntroque. BeiM. Nam 
sequitur vers. prox. ' familiarem qnendam.' Id, — 2 D'Orv. reddere, Hoe 
yerbnm et seqq. usque ad eibi desunt in Pitb. Id, — 8 Et damno pneeidit «o* 
mine cognito. Intersere et, et lege, et damno et Preetidia «ofiiiiie eognito, Flo- 
ridus. Pricsei scrinia de more compilavit Floridns, qui sic edidit. Ulceris 
aliquid liic certo latet. Nara et vel abundat, vel alt«nim deest. In Pal. 
Gnelf. sec. Pith. Codd. exaratur, et damno prasidis et nondne c, D^Orv. Guelfl 
)>r. cum damno prtesidis nomine cog^ito, Qnod sequor. Oxon. fibn, Oud. — 4 
Diversorii, Flor. diversoris, Elmenhorstius. Devers, recte in Palat. et Guelf. 
sec. dtrersorum Gnelf. pr. Oud, — 5 Guelf. pr. vos, Id. — 6 Edd. Junt. post. 
Ald. occuUare, Voce abest Pith. fd. — 7 Inrepsit in Edd. Wowerianam et 
Jilnc Pricseanam taniulum» Sed respice ad 1, iii. p. 59. /d. — 8 Reg. Fnx. 
recepent, Id. — 9 D*Orv. at diebus. — 1 Vulg. Nec vidisse, Colvius. FloV. nec 
vidisse, et deinde pro mUitoneSf commititones, Elmenhorstius. Male Colvium 
secnti snnt Vulc. Merc. Wow. Pric. Nee babent Mss. Pal. Bert. Pith. Fux. 
Gnelf. ambo, Oxon. D'Orv. &c. Vide ad 1. iv. p. 69. * Nec perfringere 
quidem.' Abe»t quidem a Gnelf. pr. Oud» — 2 Contra miUtones, Fux. comfiit- 
lUones, Bene. Koald, Ex Ms. Fux. cammUUones, Wower. Sciopp. \n 
Symb. Neqne aliter D'Orv. Coll. Voss. Pal. Oxon. Pith. Guelf. et Ed. 
Jnnt. post. ut bene conjecerat Sopingins, et restituere Wower. ac seqq. In 
Edd. Scriv. rursus commiUtiones, Oud. — 3 Guelf. sec. ubi, Id.— 4 Bert. ica- 

NOTiE 

lit roodo dictnm est. Forta^se sincera lectio sit dederet ; 

q Dedere] Ex usu Grsco est : ' do- aequitur enim panlo post su&tre^, noa 
uuntiant dedere' pro, ut dederet. autem«N6ire. 



MBTAMORPHOSBON LIB. IX. 6&\ 

liteacere, adjttraDtea genium ^ priacipis, ' coDtendebant 
Postremnm magiatratibns placuit, obatinate deDegantera ^ 
scrotifiio detegere. Immiseia itaque lictoribus [208] cete* 
risqne publicis ministeriis/ ' angulatim cuncta sednlo per* 
lustrari jubent. Nec quisquam mortalium ac ne ipse qui« 
dem aainus intra limen comparere ^ nuntiatur. Tunc gliscit 
violeiitior 9 utrimque £(ecus ■ contentio militum, pro com« 
perto de* nobisasseverantium,fidemque Caesaris identidem 
implorantiiim, at illius ' negantis, assidueque Deum numen 
obtestantis.^ Qua contentione et clamoso strepitu cogni^ 



jmrwUe» per Ge»mm Impirahris ^^/brmttbanif eum UHe oectdtari, nen uUo aUa im 
ioeo. Naviteime placuU Magistratibu» emwineere pencrutaiiane «icm, ^irt negabat 
pertinaeiter, Mtsn» ergo intro »aieUitibu»f ei aUi» minietri» pubUci»^ imperant 
ammia inteetigari »tudio»e per »ingulo» angulo», lUi rrferumt mitiarfii kaamum fw^ 
periri in €eMu»f ae ne ipeum quidem aeinum. Tune vehementior ere»eit ^ utrm» 
^ue parte aUercatio, miUtum nempe qflrmantium eerto certiu» »m iU enr et fre* 
quenter implorantium auxiUum CeuarUj iUiu» uero id peruegatdu et perpetuo o6* 
ieetanti» Deo». Quod jurgium uturmMrfu» etamoeum «im ego a»imu aUa» eurio* 



quejam. JQiMiili. — S Onelf. gerieum, Ond.— 6 Bertin. denegante»^ Fiix. de* 
mfottte. Id.— 7 Al. puhUee mini»tri».^S Scriptns Codex, apparere, Colviiit. 
Com^are Pith. Oiuf. — 9 Ald. meienter. Klmenhorstius. Cnm Edd. Jnnt. et 
Mts. Pith. Gnelf. pr. Oiitf.— 1 Roin. uiriueqne »ecu8. Elmenhorttios. Item 
£d. Ven. cum Ms. D'Or?. Utrumque Plth. Gnelf. pr. N. Heins. malit, 
utrim»ecu». Sed recte emendavit Beroaldos, ut est in ceteris Mss. Confer 
notas ad 1. ii. p. 22. ' Canes ntrimqne secus.' Oud. — ^2 Prspositio exnlat 
a Pith. Id.—Z Ad iUxu» n. VuIk. at iUiu». Ms. ad uUuu. Forte, ac iUiu». 
Colvins. Legendum, oc t72tt(s. Scieppins in Synib. Alii, d^ne^dii^M. Elmen- 
borstins. Quo sensu, qnave constructione Colv. Volc. Ed. pr. Merc. Wow. 
et Pric. ediderint od, non capio ; licet ita sit qnoque in Pith. Pal. Fnx. et 
b'Orv. Quod iit de more librarlorom, passim < ad ' pro ' at,' nti * set ' con- 
tra pro ' sed,' ' hant ' pro ' haud ' scribentium. Nec melins est ae; quomodo 
K. Heinsius voluit etiam ad Ovid. 1. v. Met. 461. Ac satis Latine non dici 
ante vocalem, saepissime post alios jam monui ad Caes. Sueton. et snpra. 
Ciarissime opponuntnr ' militnm adseverantium, at illius negantis.' In Fiix. 
«Uncs. Odd.— 4 D'Orv. Oxon. carentr^ que: et Edd. pp. inepte rursns ba- 

NOTJE 

' AdSuranies genimn prineipi»] More Qnales erant viatores, acccnsi, appa« 

miJitari, sanctins enim ejusmodi ho- ritore8,&c. de qnibns vide Rosinnm, 

ininibns erat jnramentnm per geni- Antiqnit. Rom. lib. vii. cap. 48. ' Ml- 

lun Cesaris, qiiam per Peos omnes. nisteria ' bic pro < ministris,' ut <ser- 

Tertnll. in Apologetico : ' citius de- vitia ' pro * servis.' Sic I. iii. ' tunc 

niqtie per omnes Deos, qnam per me per proscenium medium, velnt 

unoin geninm Cesaris pejeratur.' qnandam victimam publica niiniste* 

* Ceterieque pubUei» mhMterii»'] ria perducnnt.* 



652 APVLBII 

to/ cttriosus alioqain^ et^ inquieti procacitate praeditiul 
asinns^ dnm obliqnata^ cervice per qnandam fenestmlam^' * 
qnidnam sibi vellet tumnltus ille^-prospicere gestio; nnus e 
commilitonibus^ casu fortuito coHimatis ocnlis ad umbram* 
meam, cunctos testatur incoram. Magnus denique conti* 
nuo clamor exortns est.' £t emensis protinus scalis/ in«- 
jecta manu, quidam me velut' captivum detrahunt Jam-^ 
que ^ omni sublata contatione^ scrupulosius contemplantes 
singula, cista etiam illa^ revelata, repertum, productumque 
et oblatum^ magistratibus miserum hortulanum, poenas 
scilicet capite pensurum,^ in publicum deducunt carcerem : 
summoque risu' meum prospectum^ cavillari non deai* 

«tff, et prieditm»petuhmtia inquiela^ wdiviuem, i/itm, deiorto eollo^ aqn« msfieert 
per qwmdam feneeteUmny qmid fi6t veUet iUe 9trepitm»t «1111« ex commUUonibmB dt-' 
Jlexisfortefortuna oemtis ad Meam mnbram^ teatee om»es vocatpahm* Oemqua 
in/(en§ clamor iUieo aubkUue esti et qmidam, consceneis confestim scaUs^ iiOtciunt 
mihi manum, et trahunt me inde quasi captimim» Et jam^ sublata omni mora^ 
serutantes omnia majore studio, discooperta etiam Ula arcula, inteniunt miserum 
olitorem, et extrahunt eum inde, (Uque exhibent idagistratibus, ducuntque in puHs' 
cam custodiamy panas nempe persoluturum capUe : nec cessant jocari maximo cum 



^^*»^^^^*:^.*^ 



bent domini. td.— 5 Non affnoscit Gnelf. pr. Id, — 6 In Oxon. deest copnla. 
/(/.—7 Giielf. pr. as, prcedictus 06/. Id. — 8 D* Orv, fenestratulam, Alii dicnot 
fenestellam et fenestrellam, qnod etiam in GIosms. Id, — 9 Vid. Not. Var. — t 
£d. Vicent. extortus, Male, Clamor ille per ne ortnt est. Passiniqiie occur* 
rit 'exoritnr clamor.' Vide ad Caes. 1. 11. B. G. c. 24. ^ Clamor fremitusqne 
exoriebatnr.' Continuo deest Fiix. Oud,~-2 Fnx. et emensis pr, se, Bene, et 
habet Ald. Roald, Bert. et remensis, Rofb. et emersis, male. Elmenh, Ante 
Beroaldum habebant editi cum Guelf. pr. emersis, Qoaro probabilem etiam 
lectionem ait ille. Sed male. Vide ad init. Apnleii. Remensis edidit Scriver. 
Perperam. Nam si antea milites scalas ascendissent, videntur jam in snpe- 
riore coenacnlo inventnri futsse asinum. Oiid. — S Pith. quidem telut me» Id. 
— 4 Ms. trahunt, Scioppins in Symbola. £dd. Jnnt. Ald. velutac c, D/Orv. 
jam, Oud.— 6 D'Orvill. /S«ett/a pro cistuUty nt in Fnx. p. 207. Gnelf. pr. cunc- 
ta, £dd. Jnnt. Ald. et iila. A Bertin. exnlat rh iUa, Id. — 6 Gnelf. pr. rere- 
Idtum oblatum, Seddeleta priore voce. Id, — 7 Peenas sc, pensurum, Fnx. p, 
s, capite pens, Koaldns. Capite pens, Vulgo aolnmmodo, peenas pensurum, 
Colvius. Th eapite in nnilo vulgatornm est. Elmenh, Immo jam tum in 
£dd. Colv. Vulc. Merc. Wower. et consensn Mstornm, nisi quod in D'OrviU. 
sit capitisy non male. Oud.—8 Oxon. pro Var. Lect. nixu, nti et Par. Id, — 
De meo prospectu, Fnx. meum prospectum, Roaldns. Melior forte scripta 
lectio, meum prospectum caviUari non desinunt. Colv. Meum prospectum, Ita 
liipsii Mstns, Flor. et Bert. Vnlgo, s, r. de meo prospectu e, Flmenhorstins. 
Bene ita restituit £lmenh. cum Scriv. et Florido, conspirantibus Mss. Reg, 

NOTiE 

< FenestruUim'] Sa^pjnt fenesteUam reperiai diminativum a ' fenestra,' 



/ 



MBTAMORPHOSEON LIB. JX. 653 

nunt. Unde etiam de prospectu et umbra asini "^ natam est 
frequens proverbium. 

rUu de mea in$pectume, Unde etiam ortum est adagium valde untaium de inepee» 
tione, et wnbra aeini» 

Palat. Oxoo. D'Orv. Gaelf. utroqne. L. viii. p. 171. ' Magtstram cavillan* 
tnr.* Vide et ad 1. iii. p. 69. Atqae it«i Cicero. QninctiliaDus. aliiqae. 

NOTiE 

■ Unde etiam de proepectu et «m- nmbra aslni per roeridianam ttstnm 

bru anniy ^e.] Lnciaons habet tan* quiescere vellet, exturbatum inde fa« 

tum 4^ 6¥ov «apaici^wf < ex asini pro* isse ab asinario dicente, se illi asi- 

specta.' Hujns taroen proverbii dnse nnm tantum locasse, non etiam um- 

aliae ab aliis narrantnr origines. Qui- bram : ex hoc ventum in jodicium ab 

dam enim fernnt asinum per fenes* utroque. Qnod cnm olim in capitali 

tram prospicientem vasa fictilia in jndicio coram judicibus fastidiosis 

figuU officina fregisse : ande asinari- recitasset Demosthenes, et illi, mox 

nm in jus vocatnm a fignlo, interro* expergefacti fabellffl lepiditate, cn- 

gatnm, cujns criminis accusaretur, perent discere, qnis fuisset rei exl- 

dixisse Hvov xapoK^iu^ * de asini pro- tus ; subjnnxit teropestive admodom 

f pectn.' Alii tradnnty asino prospi- egregins ille Orator : Mp 6vov trKms 

ctentey aves evolasse, telamqne di^- hcoitiv, 2 &i'8p€s, ^«-tdv/ietTCy hfBp^ov 

rupisse : cnjns dominns asinarium in t\ Ktviwtvovros Mp if^vx^'» oiSh rris 

jus vocavif, qui rogatus quam ob tjmvTis &Kcxc<ri0e. ''O viri, cnpitis audire 

causam rens fieret, dixit, i^ ivov ira- de umbra a»ini, hominis autem prci^ 

peucAf^s ' ex asini prospectu.' Pro- anima periclitantis defensionem au- 

▼erbinm boc, si ab his duabus cansis dire non vnltis.' Haec duo proverbia 

ortum dnxerit, de his dicetur, qni le- asinus no^ter in nnnm conflat, dicit- 

viter et ridicule^calnmniantnr, At qne a se ortum duxisse : nisi malii 

si a prospectu nostri asini origii^in cumSteweehiohiclogere : dej)ro«/>eC'; 

traxerit, de iis, intelligetnr, qui stoli- tu, ut de umbra astnt, ut sit sensus ex 

do indicio aliqno et ridiculo depre- prospectu sno ortnm fuisse proverbi- 

beasi fnerint. £st et alind Orcecum um ' de asini prospectu,' qoemadmp- 

adagium Mp 6vov mctas, ' de umbra dnm ex alia occasione natum fnerat 

astni,' cujus meminerunt Menander, illnd : * de umbra asini.' Scriverio 

in Enchirid. Plato, et alii compln- assentirer hapc nltima verba: unde 

res: dicitnrque in eos, qoi nosse cu- etiam,fyc» e Glossa in textum irrep- 

piunt fntilia, et frivola, miniraeque sisse.nisi nie prohiberet Luciani anc- 

iitilia. Dactora autem est ex fabuia, toritas, qoi similiter inducit asinum 

qna tradunt juvenem qoendam con- snuro, dicentem occasione sni ortum 

doxisse raercede asinnm, et cum sob esse illud ; 4^ Hvov wapoK^i^s. 



APULEII MADAURENSIS 



METAMORPHOSEON 



LIBER X. 



[209] DiE sequenti meus quidem dominus hortulanus ^ 
qaid egerit^ nescio. Me tamen miles ille^ qui propter exi-» 
miam impotentiam * pulcherrime vapularaty^ ab illb prsese- 
pio, nullo equidem contradicente^ deductum abducit: ' at- 
que a suo contubernio, hoc enim mihi videbatur/ sarcinis. 
propriis onustum^ et prorsus exornatum ^ armatumque mi- 

Ignoroequidem quid damima meu$ hortulanus/ecerit die poatero, Sed iUe milee^ 
^td egregie fuerat verberatua ob insignem auam riolentiamy aolvit me, et abducU ab 
tUo praaefi^ nemine quidem prohibente : atque ex a^o tentorio, ut mihi quidem rt- 
dtbaturf dedueit ad iter, oneraium 9uie sarelMa, omaiumque, et inatruetumykgne 



■^ ^^^^^^^* ^ A#s» 



1 Dictio hortulanu8f abest a scripto libro, et recte : enim glossema videtBr 
fnidse. Co/r. HortuUmua, Hanc vocem alii delent. Elmenh, Uqcis inciosU 
Scriverios. Ac repetita vox e prscedentis libri fine ad expUoationem vi4«. 
ri posset. Verom eodero modo Lncianns t. ii. p. 613. TifiXv (hraSw 6 inrirou- 
fibs 6 ifihs Z«nr6T7js. Ceterom sine libri novi distinctioue pergit Fnx. Cod. 
In Pith. est, die quidem aeq, dominua meua hort, Ond.—2 Coll. Voss. vapulavii, 
Id.— 8 Flor. deductum a. Elmenhorstius. Accedit D*Orvill. cuni Edd. £liii« 
Scriv. Flor. qoos secutus som. Qoia praesepe, a qno et e atabulocum pro* 
tractnm quasi fnrto abegit, est elevatum ; sicnt et Iocds, quo ad presepe 
stant jumenta. Die priore e coenacolo jam erat dednctus sen detractus aai^ 
nus. Lhtctum Guelf. pr. Palat. contradicentem, Ond. — 4 Hoc enim nuhi vide- 
batur, Desunt Coll. Voss. hie Pal* Oxon. D'Ory. Guelf. pr. /d.— 6 Florent. 

NOT-flS 

*■ Propter eximiam impotentiam'] Vel exuere voluerat, vel ob imbecillita* 
intellige violentiam, qua miserum tem, ob quam non potnerat se adver*^ 
hortulannm verberaverat, atque asino sns eom defendere. 



APULBII MfiTAMORPHOSBON LIB. X. 



es5 



litariter,^ prodacit ad viain.7 Nam et galeam nitore prae- 
micantem, et scntam cetera his longius Incens ; sic etiam 
lanceam ' longissimo hastili conspionam, qaam sciiicet non 
disciplin« tanc qaidem caiisay sed propter terrendos mise«> 
ros viatores in sammo atqae edito sarcinarum camalo, ad 
instar exercitas^ sedalo composaerat. Confecta campestri, 
nec adeo difficili via, ad qaandam civitatalam pervenimas ; 
nec in stabalo, sed in domo cajasdam decarionis ^ deverti* 
mas.9 Statimqae^ me commendato cnidam servalo^ Ipse ■ 
ad prcBpositom saam, qai mille armatoram dacatum * ^ sus- 
tinebat, solicite proficiscitur. Post dies plusculos^' ibidem 
designatum ^ *^ scelestnm ac liefarium^ facinus memini. 



miUiartm im nuMlum, ' Nam imposuerai mihi eaiiidem fldgore prtntiteniem, et 
eljffmtmf qui UmgiMS emieabai reliquie ilUe: quin et kmeeam quoque epeetabilem eua 
lemgiitimo kaeiiUf quameiudioee eoUoeaieerat in eupremo, atque edito earcinarum 
fastigiOf ut in exereUu fieri eoletj non tune quidem dieeipUnee observanda covm, 
aed ai ierrendoe mieeroe viatoree» Cum enunei essemue iter planum, ideoque nem 
dijgieilef devenimua ad quoddam oppidulum ; neque noa recepimus tn divereorium, 
sed in domum cujusdam deeurumis» Cumque me tradidisset cusiodiendum cuidam 
servulo, ipse siatim proficisciiur propere ad suum prafedum, qui praerat miUe mt- 
UHbus* Reeordor enerme ac i^fandum eeelusperpetraiumjuiese ibidem poet aUquot 



^*00^^^0^^-^^ 



et Pith. worsum, Gnelf. px.projxme, Id. — 6 Oxon. mi<t<a/t<«r. Id. — 1 D^Orr. 
adota. Id.— 8 Vid. Not. Var. — 9 Male rnrsus in Fnx. et £dd. qnlbnsdaiii, 
prolsertim novitiis» eit dtver^ Oud. — 1 Pitb. tfwa. Id. — ^2 Oxon. Pith. Gnelf. 
pr. m. oBFmiofum ducens. Id.— 3 Fnx. Liictt Apideii Madaurensis Metanunphoeeot 
{on Coll. mea) Ub. viii. expUeit, tiftijKi liber nanus Quadem, Roaldns. Vide* 
tnr hic alif|nid deesse. Elmenh. Nescio, cnr ita snspicatus fuerit vlr doctns. 
* Ibidem ' intelligit de * civitatnla/ in qna asinns Lncius apnd Decnrionem 
erat, milite interim ad Tribnnuni profecto, qiio redit demum p. 219. Regio 
sen Fnxensi in titnlo, nnmeroqne libri accedit Cod. Franc. Petrarchae, in 
quo Meiamorphoeie, Ond. — 4 D'Orv. desinaium, Cave legas inde deetinatumf 
et confer Beroaldnm, ac Lexica, nostrnmqiie I. viii. p. 178. ' Qiiasi contra 
faa sanctSB religionis designasset aliqnid.' /d. — ^5 Ibid. et n^ar, Colvius. Ac 

NOTiE 



^ l>M«rtoiiit] Deevrio hic est Ac- 
KdfxqSf decem militibns prsBpositns. 
Alio slgnificatn inArA reperias, pro 
Senatore mnnicipali. 

« MUie armatorum dueaium^ tfc.} 
BJnsmodiy Graeco vocabnlo, Chiliar- 
cliss dtcti snnt, ilqiie Imperinm ha- 
bneront in Centnriones^ qnemadmo* 
dnm et hi tn Decnriones. 



' Designaium} * Designare ' est rem 
oovam facere in ntramqne partem, et 
bonam et malam. Hic in malam sn* 
mitnr, qnemadmodum et apnd Te- 
rent. Adelph. Actn i. Scen. 2. 'nam 
illa, qnsB antehac facta snnt Omitto : 
modo qnld designavit ? Mitio. Qnid- 
namidest? Dbmba. Fores effregit : 
atqne in aedes irrnit Alienas/ &c. 



66i6 APULBil 

Se&, ut voa ^ etiam [210] legatis, ad libram profero. Oo^ 
miaus sediam habebat javenem filiam^ probe literatom, at^ 
que ob id conseqoenter pietate modestiaque praBcipuam : 7 
quem tibi quoque provenisse * cuperes ' vel talem. Hujas 
matre malto ante defunctay rursum matiimoniam sibi repa* 
raverat:^ ductaque alia/ filium procreaverat aliam» qoi 
adaeque jam duodecimum * aetatis annum snpergresserat.^ ^ 
Sed noverca, forma magis ^ quam moribus in domo mariti 
praspollenSy seu naturaliter impudica, seu fato ad extre-- 
mum impulsa flagitium, oculos ad privignum adjecit. Jam 

dies i terum infeto iUud meo tibro^ ui vos quoque tegaiis. Donmu» iUius domus 
habebatfilium juvenem, Uieria egregie imbuiumy proindeque ea de cauBa uuignem 
pieiate ei modestia, quem, aut simiiem, opiares itbi eiiam natum esse. Matre ejus 
pmUo ante moriua, pater coniraxerai iierum mairinvmium: dudaque aUa uxore, 
genuerat aliumfiUumy qui excesseratjam circiier duodednmm mmiim sute ataHsi 
Verum noverca, qua potens erat in dom» mariti pukkritudine sua potius quam pro^ 
bis moribuSy eapia est amore privigniy sive quod a natura esset libidinosat sive quod 
impeUeretwr faii necessitate ad gravissimum Ulud scelus, Igitury opiime lectory 



dant Mss. O. cum Colv. et seqq. Oud»—6 D*Orv.>< tos, Cxiilat vos a Pa- 
Jat. Dein ad Uberum Fiix. /d.— T Fux. modesiia, pietate. toleranda lectio. Ro^ 
ald, Ms. sequenier pietate ei modesta. CqIvIu». Manuscrip. sequenter pieiate 
et modestia. legendnm contenderim, pietate exmodenia. Brantius. Apage fic- 
tnm istnd compositum. Pleriqne Mss. non agnoicnnt rh et, In Pal. P*Orv. 
Oxon. Gnelf. pr. Par. Coll. Voss. legas, pietale modesta. In Regio, Fnx. wio- 
desta pietaie. Scriverins exhibnit, pieiaie et modesiia, Cnm Florent. nil mn- 
to. Oud. — 8 Perperam Palat» pervenisse. Ed. Ba«. pr. cupere. Id.— 9 Fox, 
redperaverai. Roaldns.— 1 Pith. d. aUunltt Ood.— 2 Fux. qui adeeque Jam d. 
Roaidns. Jam ad<pque, Ex Ms. rh adteque additum : cujns vicem etiam aliai 
]egi notatnr, adeoque, Colvius. T^ adceque abest a Bertino. Elmenh. Jam 
adteque, ante Colvinm, quem ceteri bene secnii sunt, ex Mss. Florentinis 
dudnm exhibuit Ed. Jnnt. pof^t. et consentinnt Oxon. Guelf. pr. et alii, vel 
cnm Fnx. et D*Orv. dant, qui adaquejam, qnod praefero. Qtci adeoquejam in 
Palat. Quijamadeoque Guelf. sec. Vidc Pricacuni. Ottd,— 3 Vid. Not. Var, 

NOTiE 

« Quem iibi quoque prevenissey 4rc.] * provenisse ' hie proprie ntnrpari. 

Plantiis» in Mostellaria, de liberis et Sic Jnstinns, lib. if. ' Artemenem pri« 

parentihus ; * Expoliuut, docent U- , inam quidem DArio, sed privato pro- 

teras, jura, et leges: Sumta 8uo, et venisse.' 

labore oituntnr, ut Alii sibi esse illo^ ' Supergresteratl Siipergressus eint. 

nim similes expetant/ Apiid Sueto* Priscianqs Ub* Tiii. notat Veterei 

niiim, loiperator Claudiua, de L. O- dixis«e < congredior ' et ^coDgredio.' 

thone : < Vir, qiio meliores Uberoa Qua fomia Nosler hic asnrpavit su^ 

habere ne opto quidem.' Observi^ pergresserat % * sMptrgredio,' 



MBTAMORPHOSfiON LIB. X. 05? 

PTgo, lector optime, scito, te tri^oediam, non fabalam < le-^ 
gere^ et a sopco ad cothunium/' ascendero. Sed mulier 
iUa, quam diu primis elemeutis ^ Cupido parvulus nutrieba* 
tur> imbecillis adhuc ejus ^ viribus, facile ruborem tetiuem 
deprimens» silentio resistebat.^ At ubi completis igne ve* 
aano totis prascordiis, immodice bacchatus ' Amor exces- 
tuabat,9 saeyienti Deo jam succubuit:' ac languore simu- 
lato^ vulnus animi mentitur * ^ in corporis valetudine. Jam 

MM» iijam kgere iragitdiiimf mm conuMlMfii, et oMcendere a aoeeo ad cotkMmwn* 
VtruM quamdiu parmu amor primis initiia alebatWf mulier Ula reluctabatur/acile 
^UB viribua adhuc inflrmis, eilentio tegena exiguum ruborem, Verum eimul ae anmr 
aapra modumfurene exarmt repleto toto ^us peetore ineanis flammUf twn vieta^et 
a Deo Ulo violento : eonflctoque morbo^ celavit agritudinem animi lanjpuire corporit. 



^*#4r*^r^.#^*** 



—4 D*Orv, magUforma. Oud. — 5 Al. alimenti». — 6 Pitb. tQU8 adhuc, Oud.--- 
7 Ms./acilt ruborem ienuem deprimena silentio r. Colvias. Ego lego, infacili, 
Brantius. Melius leges distinguesqiie : facUe, ruborem f. deprimena ailentiOf 
reaiatebat, Crebro dicitur ' preniere quid silentio.' Pro simplici usus est 
coropOAito Anctor, ut saBpius. Alibi ' dirnmpere silentium, deminuta v^x/ 
&c. Vide indicem. Pacilem Guelf. sec. Oud.—S AL debac.-^Q Idem Ms. 
eeatuabat. CoWius. Frequepti errore. Confer notata ad 1. viii. p. 154. ' fo- 
mento consnetndinis exeestiians Amor.' Oxon. Gnelf. pr. extuabatf Fnx. exaar 
tuabat. Ond. — 1 Deo abest a D'OrviII. £i voci rhjam prseponendum con> 
cinnius judicavit PricaBns, qnem sequor. Id. — 2 Idem. vetns : ex lang.aimul 
tnclni» cttjn. Al. jom, meiU. in cor. vaL Forte, vulnuaj€un* Mentem vidit hn- 
jus loci Beroald. Colv. Mss. D'Orv. Guelf. et Ed. Juct.~po8t. et L In Fux. 
est vulnuajam. Quod nescio cur praetulerit Colvius. Ferrem, si addi vo- 

NOT7E 

c i^rageediam, non fabulaml Histo- tonymice soccns pro ConKedia, et 

riam fanestam, non autem festivam, bothnrnus pro Tragopdia saepe nsnr- 

et jocosam narrationera. Tragcsdia- pantur. 

rnm argomenta funesta, qnalis est ' Mentitur^ Priciens sic mntat Imnc 

incestus, ac nefandus amor, qno no- locum : vu^iiiif animi mentitur eorparia 

Tercam in privignum exarsisse narrat invaletudinem^ hoc est, fingit morbom 

hic Apuleius. Vide Senecae Hippo- soum non esse morbnm animi, sed 

lytom, corporis. Vernm arbitror, nihil hic 

^ A aocco ad eothwmum] A Comce- mutationeantemendatione esse opus. 

dia, sen lepidis fabnlis, ad Tragoediamy Satis planus erit locus, si ' meotitnr ' 

aive narrationem tristem et fnnestam. non intelligas * simnlat,' sed * celat' 

* Soccoib' fuisse calceamentum humi- et ' tegit :* et ' valetudinem ' hio pro 

le ComQedorum prope peculiare, < Co- langnore et roorbo suroas, ut sit sen- 

tharnnm ' vero sublimius, et histrjo- sns, quem in interpretatione ex- 

nibna usorpxtnm, ciira ^ragcedias pretsi. 
•gerent, notissimnm est. Unde me- 

Delpk. et For. Claa. Apul, 2 T 



658 



APULEir 



«eterasalntis valtaiaqiie detriramta^ et aagria > et amantibiui 
examnssini convenirey aemo est, qni neseiat. Pallor de^ 
formiSy^ marcmtes ocuii, lassa geoaa,^ qaies tarbida, et 
saspiritas^ craciatas tarditate vehementior.^ Ctederes et 
iUam fluetaare tantam vaporibas^ febriam: nisiqood el 
flebat Hea Medicorom ignar»^ mentes!"" Qaid venaB 
palsas,* qaid caloris ^ intemperantia, qaid fatigatas anheli* 
t08> etotrimqae secos^ jactatae crebriter* laterom mata8& 
vicissitudines T Dii boni ! Qaam facilis/ licet > non arti- 
flci Medico^ coivis tamen docto ^ Venereaecopidinis,^ eom- 

Nemo 9ttMlaii ignanU omma damiM wdHudimi et ftteiei aeewrttte eaiwenire et agr^ 
He et .amtmHbus. Paller UU erat itarpiet oeuli nMrcidi, gama feseoy flMMiw lnr- 
btdentu8f et eutpiria impetnoeiora ex ientore tormenti, Putares iUam agitarieaJiori^ 
bue duntaxatfebriumf nisi quod lacrymabatur gwque, Heu imperita tngema Afe- 
dicoruml quidpulsatio arterug^ quid ealor immoderatuSf quid fessa reepiratio^ et 
reciprocw altemationes laterum stepiusjactata in utramque partem indict^antf VH 
bonlf quamftwUe est euilibet doeto dignoecere ajfectum amateriuMf qnamnis iile 



luiuet. OfMt.— 3 Faz. ignis. Td. — 4 D'Orv. susfdrins^ Id< — 5 Pith. vehementius, 
Id. — Al. vapore. — 7 Oxoo. Ouelf* pr. inepte ingrata. Oud.— 8 Al. coloris. 
— 9 Pith« utrumque secus. Vir doct ad oram £«. Vicent. et N* Heinsius 
rnrsns Tolunt utrimsecus, Sed vide ad 1. n. p. 22. ' Canes ntrimqne secus/ 
&c. Oud. — 1 Flor. crebiter. Elmenhorstius. Vitiose sic in Elmenliorstii 
Notis editur. In Florent. nt plerisqne Mss. et £dd. bene legitur crebriter^ 
Male id Colv. et Vulc. motarunt in creMter ; ut est in lips. Fnx. Oxon* 
Guelf. pr. Sed adl ad 1. 1. p. 16. In Fax.jaetare. PaL Guelf. sec, ac crebr. 
tanta. Oad.— 2 Pith. faciUs esty Oxon./aet/«, Gnelf. pr. facHet. Id.— 3 Pal. 

Ubetf cnm Ouelf. sec. Id. — 4 Idem, S doeto. Colvius. T^ tamen non est in 
Florent. Elmenh, De subinteliectn vel ellipsi vocis tameUf post Ucet, vel si- 
milem particulam, egi ad I. iii. p. 60. In Palat. quoque est tam. Ond. — 6 
Fox. D'Orv. £dd. Vett. Veneriaf, ut passira. Cupidinis non legas in D'Orvill. 



NOTiE 



^ PaUor dtformis, ^«.] Heec omnia 
signa tom morbnm, tum amorem co- 
mitantia Noster expressit Ub. v. ubl 
Pana tndneit Psycben alloquentem. 

^ Lasea genua'] Colvios malebat 
lapta, et Prieens probat etiam hanc 
leetionera ex Oxoniensi Ms. lapsa ge^ 
nua snnt titobantia et lapsabnnda. 
Scriptam tamen leetionem retinere 
Bihilvetat» 

^ Heu Medicorum ignareB mentes'] 
Imitatio est Virgtliani hujnslib. iv. 



iEneid. ' Hen vatnm ignarie mentea f 
qnid vota furentemi Quid delubra 
jttvant? Est molHs flamma mednl- 
las,' Sic. 

^ Qwd vena pndsus'] ExlnKqnali- 
tate ac perturbatione pulsns Antioehi 
observata, dom ad enm ingrederetnr 
noverctt Stratonlee^aliisqne ejnsniodi 
amatoriis sigols, Erasistratns Medl- 
ens deprehendit enm ipsius amere 
laborare. Testit Plutarchus in De- 
metrie» 



METAMORPHOSBON LIB. X. 



9S9 



prebeosio, cma videas aliqoam^ siae cor^oris [211] calore 
flag^rantero.'' Ergo igitur impatieiitta furoris altius agitata^' 
diutiuum dirupit sileutium; et ad se vocari^ pnecipit» 
filium* Quod nomen in eo ipso»' scilicet ne ruboris ^ ad« 
moneretur,^ libenter eraderet.^ Nec adolescms aegraa pa->. 
rentis^*^ moratus imperium, senili tristitie^' striatam^ ge^* 

wm profiteaiur artem medicam; quando videaa dliqfiam ardeniem absque caJore cor- 
porU» Igiiur tnpolettHa umori» oiPiaqj exagUaia pro/tmdiuty tUprupit diuturmuH 
sikntium; et iUajubet vocari ad aefiUum, quod nomen Ubenter deUret in ipso^ ne 
sciUcet, ipnm proferen8f admoneretur verecunditB, Juvenis vero statim paremjva^ 
aui ^grotaniis matrif , g9ren»fnmtem tritititi* corrugatam inatar senU, it m cubicu* 

Oud, — 6 Valg. aliquem, Rectiat ad fcemiDain, de qaa bic sermo. Colv, Flor. 
mHquem, Elmenhorttiui. Masculinom ^enns reperitur tn Ma. Oson. Eddi 
Vett. ut et Scrirerii. Sed malim curo ceteris Mss. et Edd. recentioribut 
fcemininum sexum, de qoo solo nnnc agitor. Oud. — 7 Impat.fur, alterittM agi* 
faia. Altius Pux. ALd. Beroaldnsqne. Roald, F, altius, Rom. /. alteriue. 
Recte. Elmenh, Miror, Elmenliorstium et Scriverium praptulisse lectionem 
£dd. Rom. et Vicent. scriptnrae constanti omninm, quos vidi, Codd. aUiu$^ 
ot bene reposnit Beroaldus, conjiciens quoqne aUernis. Locum hic habere 
neqnit altiriuSf scil. ut opponatur morbo natnrali. Is enim dici nequit /tiror. 
Amor itaque non aUerfuror, sed atttci, sive . vehemens. Confer Pricaeum, et 
notata ad 1. iv. p. 66. ' In altioris viodiclae vicem/ ubi eadem est aberratio, 
Min. Fel. c. 14. ' Altius moveor.' Oud, — 8 Vulg. ru^t nlentiumf et advocari^ 
dplvius. Simplex rupit exaratur in Florent. ac Bert. et i:dd.Colvio prioHbos, 
Item Elmeoh. Scriv. Flor, rumpii in Pith. eaque locntio ' rnmpere silentium ' 
frequentissima est, cujns plnrima exempla Heinsins, aliique pridem coii- 
gessemnt. Rartssinia vero est ' dirnmpere silentinm/ qnod ostentant cete- 
ri Codd. Nihilominus haud ansim damnare, qnia Auctor inpe nse amat com- 
posita a d« et dt : ut sappins fuit monendnm. Vide Indicem. £t 6ic pag. 
praec. ' rnborem deprimere :' ubi in aliis premere, Tnm ad se ante Colvium 
jam expressit £d. Junt. post. consentientibns Mss. O. Oiid.— 9 Al. pnecepit, 
— 1 Flor. in eos ipsoe^ ma^. Elmenh. Sic tamen dant quoque Lips. Oxon. 
Vnx. Par. D'Orv. Ouelf. Palat. £didit Scriverins, q, n, et ipsum ; nimis au- 
dacter. Nempes tantummodo adhae^it voci ipso : postquam ea litera scribi cce- 
peratpro^scilicet;' nt pateteseq.Nota. [V. Not.Var.] Deeo lateegi adl. iii, 
p. 61. Nec puto cnm Pricaeo alind quid latere. Oud, — 2 Al. sed , , , admoneret, 
— 3 Bert. evaderet, male. Elmenh. Item D'Orvil1. Otid.— 4 Plerique e vul- 
gat. <egre par, Colvins. — 5 Vule. trietitia. Beroaldi editio nostrae assentitnr» 
Cdv, Flor. sentlif ^rislt^. £tmenborBiins. TH«<i^ftf £d. Vtcent. operarnm 

NOTiE 



• Stne corpmi» eatorefiagrantem] \u 
detnr fiibi ipsi adT^rsari, modo enim 
calorem annumeravit amoris indiciis, 
' qilid caloris intemperantia ?' Nisi 
dicere velimus intelligendnm esse 
* violento calore,' et qnalis in febre 
Ul>orantibtts deprehenditnr. 

9 Rubone'] Ptidoria et vereenndia*, 
qua ipsam affici par erat, quoties, pro- 



lato fllit nomioe, admoaeretur se non 
posse, nisi incestis ignibus, in enm 
ardere. 

^ Parentis] Adverte ' parentem ' 
blandius dici de noverca, qnemadmo- 
dnro et paulo ante 'filiam' de pri- 
vigno. 

■* SeniH triaHtiey 2^e.] Ex dolore ni- 
mirum, quem de ficto npvercfe mopbo 



666 APULBIl 

rens frontem, cttbicalum petit uxoris patris matrisqae fra^ 
tris,7 utcamqae' debitom sistens obsequiam. Sed iUa 
cniciabili silentio diatissime fatigata, et, at in qaodam va- 
do9 dabitationis ' hasrens, omne verbam, qood praesenti 
sermoni potabat aptissimom,' rorsom improbans, notante 
etiamnonc podore, onde potissimam caperet* exordiam, 
decontator.' At jovenis nihii etiam tonc seqoios sospica- 
tos/ summisso vuUa rogat oltro praesentis caosas segrita- 
dinis.^ Tanc illa nacta sulitudinis ^ damnosam occasionem^ 
prorumpit^ in aodaciam : et obertim allacrimans^^ lacinia- 
qoe contegens 9 faciem, voce trepida sic eom breviter affa- 

lum uocaria patri^ gtiif mairUque fratriSf ftrastans ohsequhm ipgi quodafomode 
delnlum. At iUa cruciata diutissime moleito ailentio, et hasitans veluti tn quodam 
fiuctu dttbitationiSf respuens omne verbum, quod existimabai prius convenientissi' 
mum orationi prasentif pudore adhuc vaciUantej ambigit unde prasertim sumeret 
initium loquendi, Adolescens vero nihil maU suspicans eatenusy demissa faci% 
quarii ab ea causas morbi prasentis, Tunc tUa, oMata perniciosa occasione s^UtU' 
dinis,fit audax, et fiens abundantery velansque vultum suum veste, sic aUoquitur 



^^^^«^^■^^ *>*<^^ 



errore, qaetn ebrrigere Volens Colineiis excudi cnravit tristitiay seqq. Basil. 
et Scriverio. Sed saepe e longnm in Mss. vetnstissiniis per cs scribitnr. Ae 
solns forsan Oxon. tiabet tristitia* In ceteris, qnantuni scio, est tristitie. 

Vide ad I. iv. p. 82. Otii2.— 6 Vid. Noi. Var.— 7 Ms. Pilh. qvit, Vehementer 
vero me hic offendnnt quatnor illi genitivi. Qnare legendnm opinor 
cum Lipsio ad marg. petit^ uxori patrisy matriq[ue fratris, fyc, sistens obseq, 
Ood. — 8 Sic cnm Mss. bene Beroald. Col|n. &c. Utrumque erat in Edd. pp. 
item Junt. pr. Aldi : Ut cum Junt. post. Id.— 9 T^ ut in nullo vulgatornm 
est. Cotv. Imnio in £dd. Rom. Vicent. Junt. pt^jam inveni : habentqne 
Mss. O. Oud, — 1 Oxon. sermone, Pal. apertissimum, Id. — 2 Ms. capet, Cot- 
vius. Edd. pp. unum, Ond. — 3 Oxon. Guelf. pr. percontatur, Sed 1. vii. 

6. 148. * Dum in ista necis meae decontor electione.' Id, — 4 Elegantius in 
iertin. nihil etiam sequius, Qnomodo Plautus non semel. Sciopp, in Symb, 
et Susp, i, 8. Nihil dele, renuentibus Mss. ceteris. Centies Auctor jungit 
* etiam tnnc' Reg. Fiix. secus, Edd. ante Colv. secius, Vide ad 1. ix. p. 
197» item tuspicatur in Reg. D^Orvill. ultra in Oxon. Guelf. pr. Ottd. — S 
Ante, causam, Colvius. Piih. etiam causam, Ood. — 6 Ms. lib. solicitudinia, 
Colvins. Sic et Palat. ac Gnelf. sec. male. Oud, — 7 Idem, prorupit, Colvins, 
cum Oxon. — 8 Ubertim ad laehrymas, Fux. ubert, aUacrymans, Roaldus. Pra- 
ve n deest Oxon. £dd. Ber. Col. Bas. In D'Orv. est delacrimans, Prsfero 
adl, exemplo Virgiliano 1. x. JEn, 628. * £t Juno adlacrimans :' nt correzit 
Heinsios, quem et ibidem vide de delacrim. Ond. — 9 Idem, Uicrymaque, Col- 
yius. 5ic et Palat. Guelf. Oxon. Par. Ineptissime. Adi Beroald. et Pric. 

NOTjE 

pins privignnsconceperat. in brevia ac loca vadosa impegerint, 

* Utinquodamvadodubitatioiii8,ifc,1 haerent, neqae moveri qttoqaam poa- 
Metaphora ducta a navibua, quaei cuift saat. 



METAMORPHOSKO-N LIB. X. 661 

tur : Causa omnis et origo prsesentis dolorls, et etiam ' me- 
dela ipsa* et salas unica mihi tate ipse es.* Isti enim tai 
oculi per meos ocalos ad intima delapsi ' praecordia, meis 
medallis acerrimam commovent incendiam. £rgo mise- 
rere taa caasa pereantis.^^ Nec te religio patris^ ** omninQ 
deterreat: cai^ moritaram prorsas servabis^ axorem. II- 
lins enim recognoscens imaginem in iua facie^ meritp te 
diligo. Habes solitadinis 9 plenam fidaciam, babes capax 
necessarii * facinoris otium. Nam qnbd nemo novit, psene 

P 

emm paMeU verbii voee tre^^danU: Tu ip$e mihi es wme mmm et origo h0u$ morUp 
aique etiam remedium ipoum, et unica vita mea m/i». Nam ieti tui oeuU d€- 
miasi per meoa ocuios in tnttmiiiii meaiin pectua, exeitant ignem vehementiooimum 
in meie meduUie. Miaerere igitur mei, qua morior propter te : neque reveren- 
iia patrie te impediat uUo modo; cui coneervabis eov^ugem aUta proeuldidno 
monturam, Jure enim amo te, cum agnoacam ^ui imaginem in tuo mdiu. Habeo 
perfectam eecuritatem ob solitudinem, habee oaiie temporig ad commMttejtdum iUud 
Jacinue mea saluti necessarium, lUud enim quod nemo ocUyfere nonftt ; Juvenim 



Contingens qnoqne Oxon. Guelf. pr. Oud. — 1 Idero copulam ei omittit. Colo, 
ciun Oxon. ac Onelf. utroque. At vide ad Snet. Css. 76. Ner. 45. Niti 
maiis liic aedy vel at etiam. Oud. — 2 Salua uniea mihi vUa ipoe es. Vnlg. oaku 
uniea miJu tute ipse es. In Ms. erat, nihil vite tute ipte ee. Unde vernm pntatl 
iil quod jam efcpressnm est. Colv. Mihi vita iuie. Th vita recte delet Flor. 
et Bert. Repeticum enim eat ex r^ iute. Elroenborstins. Ft<<r, qnod soU 
intrusernnt Colv. et Vulcan. non comparet iteni in Reg. Fnz. D'Orv. Oxon. 
Pitli. sed in Fnx. et D*Orv. est aalutis. Unde qnis divinare posset scriptnm 
faisse, ealuti» via, Verom nt ipse juvenis dicitur ei ^ medela/ sic quoqne 
recte ' salns ' voratur ; nt passim apnd poetas, et eornm imitatores. Nil 
Bot. e Onelf. Oad.— 3 Fux. dilapsi. Id. — 4 Vid. Not. Var.— 5 Fnx. parenOs, 
Roaldns. Vitiose £d. Lngd. Koaldi Notam hnc detrnsit, pertinentem ad 
participinm * pereuntis.*' Oud, — 6 Pitb. animo, Dein Oxon. Goelf. pr. enim* 
Id. — 7 Pitb. servabunt. Id. — 8 Muiua /acie, P. Faber addebat ante mutua 
particnlam in. Vernm ego corrigo, in tuafacie, Roaldns. In iuaf, Vulg. non 
«qne bene, mutuaf. Colvlns. In iua f, dant Mss. O. cnm Ed. Jnnt. post. 
jam ante Roald. Adi ad I. v. p. 07. * In boc saltem parvnlo recognoscam 
faciem tuam.' Oitd.— 9 Bert. hares s, male. Elmenh, Edd. ante Beroald, 
kabere, Secunduni habes non est in Guelf. sec. Oud, — 1 Piih, neeessarium» 

NOTiE 

> Tua cmua pereuntis] Sic plerique enm ad incestam Venerero exhortans, 

Mss. et vetereseditiones: sicquoqne matris nomen adbiberet, qnod pro< 

'Wovrerins et Pricsens, sensu planissi- cnldnbio tanti flagitii borrorem in eo 

mo. Colvins ex Ms. Lipsiano ponebat deberet augere ? 
iua eara parentiSf absnrde : quomodo « ReUgio pairis'] Religio, sen reve- 

enim qnse nomen 6lii in privigno^li- rentia, qna patrem oolis. Similiter 

beoter eraderet, ne (ilUid pronnn- Terent. in Andria» dixit ' patris pu« 

tians) pndoris admoneretnr (nt snpra dor/ pro pudore, quo probibebator 

babet Noster,) qnomodo (inqnam) illa filinst quominai |idveraareti|r patrii . 



662 APULBII 

non fit* "^ Repentino malo pertorbatus adolescens, qaao- 
qnam tale facinns protitins exhorruisset ; non tamen nega- 
tionis intempestiva sevmtate ' pntavit exasperandnm,^ 
[212] sed caut» promissioiiis dili^one leniendom. Ergo 
prolixe poUicetnr, et bonum caperet aBimiim,^ i^bcti€iBi- 
qne se ac salati redderet,^ impendio snadet; donec pallris 
aliqna profectione libemm voluptati 7 concederetur spatitfm. 
Statimque se refert a noxio conspectu ' novercaB. £t mag- 
nam^ domus cladem ratns indigere consilio pleniore/ ad 
quendam comperta) gravitatis educatorem senem protinus 
refert. Nec quicquam diutina deliberatione *•' tam saln- 

twrb€tK8 $Mio malo, quammi statim exh&rruiiset ejumodi ftagUium, non tamen 
eredidit eam e$$e irritandam non opportnna severitate recu8ationi$f aed demul" 
eendam procraetinatione ealHdtB promi$$ioni$, Promittit igritur abundanier^ 
valdeque hortatWf ut bono e$$et miimo, eumeretque cibum, et coneuleret vale- 
tudini nuB : quoad Hberum tempue ad volupiatem percipiendam $ibi dareiur per 
aUquam peregrinationem patrie, Di$ceditque protinue a pemicioeo conepedu 
$ua novercte, et exi$timan$ ingentem iUam calamitatem domu$ opu$ habere de- 
liberatione ampliore, narrat eam etatim cuidam $eni padagogo $uo epectatee 
prudentia viro. Et po$t Umgam con$ultaiionem, nihil vi$um e$t tam ^aluta- 



^*-*^^^^^^^*^ 



Id.— 2 Vid. Not. Var. — 3 Ob seqq. < cauta? promissionis dilatione' Pricae- 
tis existinikvit,'hic melios lectum iri iniempeekvoiB, Sed «qiie dici potest, 
ibi caiuta rescribeDdam. Talia si ad nostrum gnstom in Poetis et Apuleio 
esseot semper constituenda, quis commutandi foret finis ? Oi(d.— 4 Al. exas- 
ommdam et paulo post lememdom, Oxon. Guelf. pr. exaepectandum, Vid. Not, 
Var. — 5 PoUiceiury ut bonum» Vulgati item, ut et b, CoUins. Flor. pr, pMee- 
fur et b, Elmenhorstins. Non construenda snnt ' poUicetur, ot caperet ;' 
sed * suadet, nt caperet.' Hinc patet, qnam male CoWins et seqq. ejecerint 
copnlam et, qnam Bertin* et £dd. Vett. posoernnt post trf, prseter Jnnt, post. 
!n qna, uti in Mss. Pith: Guelf. pr. legas, et ut bonum, Sed optime in mem* 
branis Mediceis, Fux. Oxon. D Ory. et £d. Scriver. exhibetur, poUicetur, et ' 
b, caperet an, ^e, euadet^ elegantissima creberrimaque ellipsi ; de qua alibi, 
tnm 1. IX. diximus p. 194. ' Uxorem ejus suasi^ac deniqne persuasi, secede- 
ret paululnm.' In D'Orv. est cuperet, Ond. — 6 Ahreduceret, Abest rh euadet 
aPithceano. Id. — 7 Ms. pro^titutione^rtf /»6m(m omisso. Co^v* Fo^upfaf i exulat 
a Reg. Fnx. Otid. — 8 Pith. referunt, D'Orv. non habet t^ conepectu. Id. — 
9 Flor. etiam magnam, £imenhorstios. Fux. et magnae, Pith. etiam magnue. 
Bene Pricaeus conjecit, et tam m. Oud. — 1 Vnlgo, magno et ampUore consiiio. 
Colvins. Magno et aliiore, Sic Bert. Bom. r. t. c, magno et ampUore. Flor. 
r,i,co$,pleniore. £Imenhor8tius. — 2 "Fn^. Hberatione* Oud. — 3 Fux. D'Orv. 

NOM 

^ Quod nemo novUy pane non ftt^ Solaqne deformem cnipa professa fii» 

Fallax et perniciosa seutentia. Simi- ctt.' £t Seaeca, de Ira, i. ^ luBoceii- 

Itter Ovid. iii. Amor. * Non peccat tem qnisque se dicit, resplcieiu tea« 

qntfecttmque potest peccasse negare, tem, non coascientiain.' 



METAMORPHOSBON LIB. X. 663 

bre visnm^ qaam fuga celeri procellam foitxined sieTieiiitis ' 
evadere. Sed impatiens yel exigaao dilationis^ mulier^ 
ficta qaalibet' caasa, confestim marito miris persaadet arti'- 
bos ad longissime dissitas festinare TiUalaSb^ Qao facto, 
maturatae spei 7 yesania prseceps, promissse libidinis flagi- 
tat vadimoninm.^ Sed juvenis modo istud, modo aliud ' 
caiis8& fadens/ execrabilera frastratur ejus aspectum;^ 
qiioad illa nuntionim varietafe ' pollicitationem sibi dene"- 
i;atam^ manifesto perspiciens^' mobilitate lubrica nefariun^ 
amorem ad longe deterius transtalisset ^ odium* £t assum- 
to statim.nequissimoj, et^ ad omne facinus emancipato/ 

re, fuam veloH fuga evUare tempestatem /ortuna ir^ensa, At miiltfr, neqmene 
ferre vel minmam moramf excogitata quaUeumque eausay perntadei staHm marito 
mira astutiOf nt eito iret ad prt^iola quadam hngisnme remota, Quofacto, ipsa 
festinaMS ex furisso aeederata spei desiderio, posiutat sibi prastari premissam 
voHuptatem, At jurenis evilat exeerandum ejus conspectum, offertnM modo kane 
eausam^ modo iUam : donec iUa evidenter agnoscens ex diversitate responsorumt 
qua siU ab ipso afferebantur, sUndenegari promissi exhUntionem, pnecipiti in- 
c&nsttmtia mutavit incestum amorem in odium ntuUo p^us, Et protinuSf aecersito 
^uodam servo suo dotaU pessimo, et addicto sibi ad quodlUfet scetuSf communieat ei 



0^^*»^^^^^^^ 0^ 



MeBV.fertunee. Id.<--4 Pitli. dUeetionu, Id.-^ Idem malit qwmdihet,'^ Oxon. 
deritas. £d. B«». pr. vittas, Id.-~-7 Ms. matuntate spei, Colvins. Item Fux. 
Oud,-^S Piccart. Perie, Crit« c IS. malit promissum, Frustra. Verbam deest 
D'Orvilli8Do. 14,-^9 Idem, modo aliud, Colvios. Bert. m. aHud. Elmenbor^ 
stios. Adde Flor. Reg. Fnx. Pal. Pilh. D'Orv. Ouelf. atmmqne, Oxon. 
(qni cnm Gaelf. pr. caret ro7t modo istud) et £d. Jnot. post. Qnare andenter 
recepi. Dixisse etiam potnit, modo hoCf m. istud, m. aHud, ut 1. ix, p. 181. 
* Hoc, et iilod, et allnd, et rarsas aliad pnrgandnm.' Sic *iiiC| illic, alibi/ 
1. tii. p. 56. Atqoe ita e Mss. restitaendnm videbimas 1. xi. p. 241. ' Bel- 
lonam alii, Hecatam isti, Rhamnnsiam 1111.' Sspins commutatae sunt voces 
illa, alia, illud, alind, illi, alii. Yide Drakenb. ad Liv. 1. xxiii. c. 7. Oud.— 
I Forte causifieans; nt infra; *atque inconvinne cansificantes.' Brani, 
Pravo jndicio locntionem elegantissimam vitii sospcctam habet Brant. Oud, 
^2 Idem, Jtustratus ^us conspectum, Colvius. Conspectum. Vulgo, aspec' 
ium, Elmenhorstius. Fux. quoqoe Goelf. pr.frustratus, E Flor. conspectum 
rescripsere Elmenh. et Scriv. Accednnt Pal. Oxon. Par. perpetna varia- 

tione. Otid. — 3 ScribitLipsios, mendaciorumvarietate ; e compendi o^mdactonim, 
natnm ratns errorem. Colv, Frnslra sane ita conjecit Lipsins. Oiid. — 4 Edd. 
Jnnt. pr. Ald. poUicitationum, £d. Flor. negatam, vitiose. Id, — 5 Bert. prospi- 
ieienSf male. ElmenA.— 6 Al. iranstulit, — 7 Copnln abest Pitbceano. Utraqne 
Tox D'Orvilliano. Certe ad omne faclnns emancipatus est neqtiusimas* 

NOTiE 

. > Emaneipato] Festus: ^£manci-* ntrnmqne fit maocipatione/ lioc est, 

pati-doobus modis inteltigniitnr: ant nt interpretor, tradttione in manom. 

ii,^ui ex patris jnre exierunt, aat ii, Posteriore sensn kia snmitur, qiiem- 

qui aliornm fiont dominii : qttorom admodom et in hoe Horatii £pod« 



^ APULXII 

quodam dotali ' servulo/ perfidias safle consilia commaiti* 
cat Nec quicqaam melias yidetor, qoam vita miserom 
privare javenem. Ergo missos continoo forcifer, yenenom 
prassentarium comparat : idque vino ^ diligenter dilntomj» 
insontis privigni praeparat exitio. Ac dum de oblatioiiisi 
opportunitate secum noxii deliberant ! bomines/ forte forto- 
na puer ille junior, proprius pessimse foeminae filius/ post 
matutinum laborem ' studiorum domum se recipiens, prandip 
jam capto ^ sitiens, repertum vini [2L3] poculum, in qoo ve- 
nenom latebat f inclusnm^ nescius fraadis occultae, conti- 

eourilui SU4B perfidia, ei nikU videtur ipgia eonwUiiu, quam interfteere naeerum 
mioleeeeuiem, Miseus igUur etatim eeeUetua iUe aertua emii veueuum fromtisei' 
«itcm, eeduhque diluit iUud vino, et pripamt in pemieiem pritfigni iuuoeeutie. 
Dumque eeeCerati homines deliberani inler se de tempore^ quo posset eontmode ipgi 
propinari : forte iUe puer jiiiiior, proprius fiUus nequisstinuB muUeris, reterst» 
damum posi ktborem sMiorum matuiinorumf cum sumtojamjentaeulo sitiret, inve^ 
nit vini catieemf in quo venenum inelusum Udebaty et ebibit tttum uno hauHUf igno» 



Apuleiani tamen styli copia vulgatnm abunde vindicat. Otid. — 8 Pal. de lolt, 
Id.— 9 Palat.Guelf. tec.atque uluo. Qud. — 1 D'Orv. at, carensr^de. Pitli. et 
£dd. Vett. del. nox, Id. — 2 Ald.i^tiif. An privusf Colvius. Pritu e»t itideni 
in M88. Pal. Oxon. Ouelf. utroque, Par. et £dd. Vicent. Jnnt. pr. Propius 
in £d. Ber. De voce prkms egl ad 1« iii. p. 47. * privas inimicitias.' Vemm 
hocloco valet neqoaqnam. Privignut potius erat privnsroariti Slius, sed 
alter puer ille junior, non era( privns foeminn filius, sed cum marito 
communts. Oud, — 3 Ms. Par. labore. Id. — 4 Bene ita e Mss. restiniit 
Beroaldiis, cum ante ipsum edebatur, pendio. j, eapto, Id. — 5 LatUabai. Flor. 
et Bert. laiebat. Klmenhorstius. Neque aliter Pith. 1)'Orv. Fux. Oxon. 
cnm £dd. Vett. Scilicet Colv. e Lipsiano, et Wower. ex Palatino tacite 
snbstitnerunt frequentativumi seqnentibus eos Vulc. et Pricteo. OimI. — 6 

NOTJE 

Ode IX, de Antonio: ^Romanns dis jus patrise potestatis solvitur.* 
(ebeu posteri negabitis) £mancipa- ^ Dotali servuki] Dotalis servus est, 

tos fismins Fert vallum et arma mi- qnem secum nxor, nna cum dote, ad 

les, et spadonibus Servire mgosis maritnm addncit. Receptitins, anc- 

potest.' £t haec significatio proprla tore A. Gelllo, Noct. Attic. libi xvii. 

est hujns vocabuli. Nam et qni ex cap. 6, qnem sibi reservavit, neque 

patria potestate exeunt, emancipari cum dote ad maritum transmisit. 

dicuntur ob trei| fictas, sen (nt lo- £jn8modi servis, tiun dotalibus, tnm 

qunntnr Jurisconsulti) imaginarias rereptitiis majorera habebant fidem 

venditiones, vel emaocipationes, et mulieres, quam aliis, quippe quos iii 

totidemmanumissiones, qnascelebra- sna potettate ant Iiabebant, aut ha- 

tl olim neoesse erat, ut filius e potes- bnerant, et cum illis saepe a poeritia 

tate patris exiret. Mancipatipnis in domo pateroa versatte fuerant. 
ritum vide apud Glossatores ad lib. ■ Noxii deUberant homines'] Servua 

I. Instit. Titulum 12, * Quibns nio« et noyerca. 



METAMORPHOSBON LIB. X. 665 

nuo perduxit hausto.^ Qai, ubi fratri sao paratam mortem 
ebibit, exanimis terras prooambit.7 Hlico repentina ' pneri 
pemicie 9 paedagogus commotus, alulabili clamore matrem 
totamque ciet' familiam. Jamque* cognito casn noxiae 
potionis, Tarie quisque ' praesentium auctores insimulabant 
axtremi facinoris. Sed dira illa foemina et malitias nover- 
calis exemplar unicumi non acerba filii morte^ non parrici- 
dii* conscientia, non infortunio domus, non luctu mariti, 
Tel serumna funeris, commota, clade familiaa vindictas com- 
pendium traxit»^ misitque protinus cursorem^^ qui vianti 
marito domus expugnationem *^ nuntiaret. Ac mox eodem 
ocjrus ^ ab itinere regresso^ personata nimia temeritate, in- 



rina Jaienies uuidiaSf qui simtd ac wrpait nuniem prapanUam suo /ratri, 
emrwi humi exanimatus. Continuo educator pueri turbatuB subita iUiua morte^ 
excitat matrem lotamque familiam voci/eratione fiehili. Jamque cognito caeu exi- 
tiaUepoculi, ringuii eorum^ qui aderant, divereos accuaabant auctores nefandi iUiue 
scelena, At execrabUis ilU mulier, quteque trat singuUtre exemplar nuUitia no' 
vereaiis, nuUatenus permota immatura morie sui fllii^ neque eonscientia parriddH^ 
neque dade domus, neque meerore co^jugis, aut luctufuneris Wius, eepU In^evioretm 
viam uliionis ex sirage famUia : siatimque misU eursorem ad nuntiandam marito 
iterfacienti subversionem sua domus, Cumque hic statim rediissei veiocissime ab 



Volgo, kausium^ et post : atque ubi fratri, 4>c. Colv. Ms. perd. ad haustum. 
Scioppiiia in Symbola. Rom. et Bert. haustum, atque. Elmenliorstius. Uaus* 
itt, ut bene corrignnt viri docti, dant Flor. Bert. Oxon. Guelf. sed haustum 
liips. Pal. Pith. cum Edd. Vett. Pro Qui, qnod est in Urs. D'Orv. Lips. Pall 
et £dd. nnnc vulgaribus, in Ozon. Ooelf. pr. Qiiod, in Flor. Bert. Pitb. Edd. 
Vett. item Scriv. Atque, Sed in Reg. Fux. D'Orv. Urs. adhausium. Cogita- 
ram priiis simpliciter adhauslu vel exhausiu corrigendum, ac retinendum rb 
atque, sed propter ilJnd m, et varietatein vocuIsb atque et qui, placet nanc 
niagia, exhuustu^ moxque, Certe non valet joui, vox, qiia cum seqq. usqne ad 
iliico deest Fux. Pro ubi in Fulv. et D'Orv. ut. Qood eodem redit. De 
verbo * diicere' adi I^mb. ad Hor. i. 17. N. Heins. ad Ovid. Met. zii. S16* 
Xhid.—r D^Orv. procubit,P\th.procubuU. Sed vide ad p. 211. <dirupit et 
prsecipit.' Id. — 8 Vnlgares item libri, iUius quoque rep. Colvius. Immo cor» 
rigere debnerat Colvius, UUcoque^ ut est in Florent. Edd. Junt. post. Elmenb^ 
ac Scriv. In ceteris Mss. Ulico. Oud.-^9 Inverso ordine D'Orv. qui omisit 
verbum det. Id.— 1 Gnelf, pr. iotam quatiet. Id.-— 2 D'Orv. namque. Id. — 8 
Fo«. quisquis. Id.->4 Vid. Not. Var.— 6 D*Orv. af,carens rf ocyus. Oud.— » 

NOTiE 

» Parrjctdtt] Necis filii, veoeno a « Domus expugnationem] Metapho- 

se teroperato, sublati. rice, pro clade et calamitate, cojus- 

k Ciirform] Inter servos fnerunt, modiinferturoppldia,cnmexpognan- 

Cariores, ab officio, dicti. Droroo- tur ab bostibos, 
nes vocaDtor in Comcediis. 



666 APcriiEif 

simulat privigni veneno filiaia anam mibs&aaixaEifi Bi hic 
qutdem non adeo meiiliebatei^^^imd jam defitiiuUaiii joTeni 
mortem prasTeaiflset -puer. Sed fratrem juniorem ^ fingebal 
iioa fniT%m aodeie peremtnm^ qnod ejna ' probrosa^ libi* 
dini^ qna se comptimere ^ tentaverat, nolnisset succnmbere. 
Nec tam immanibns ' oontenta mendaciis^ addebat, sibi 
qooqne, ob detectam flagitimn, enndem illnm gladio * com«> 
minan. Tnnc infelix^ dnplici filiomm morte percossas,' 
magnis asrumnanim procellis ^stnat.^. Nam et juniorem 
incoram sui^ funerari videbat;^ et alterum, ob incestum 
parricidiumque,7 « capitis sdlicet damnatum iri certo sdebat.' 

Uinere «tio, ipsa induta mira audaeia, affirmai fiUum auum extinctumfuisse venena 
privigni, Et hac quidem in re non admodum mentiebatur^ quia puer aideoccupa' 
verat mortem jam prteparatam iUi adoleacenti» Sed comminiscebaiur fratrem 
Juniorem ideo intetfectum fui8$e crimine privigniy quia ipse noluerat morem gerere 
iufami ^U8 Wndinif qua conatus erat ribi »tuprum i^ferre. Nec contenta menda- 
dis tam enormibuSf dicebitt insuper eum ipsum sibi minitatum fuisse ense, quia 
revelaverat yus scelus, Timc miser ille fluctuat magno testu curarum, affiictu» 
morte amborumftUortm, Videbat enim minorem sepeliri coram se ; et certo scie- 
bat alterum condemnatum iri, ad mortem videlicetf ob incestum, et parricidium. 



6 D^Orv. veneno priv. hand agooscens rh suum, Egregie vero £d. Jnnt. po^t. 
habet interceptumf et qiiasi occnpatnm, seu morte praeventum, nt ait infra. 
Cnjns glossa frequens est * interejnptus.' Adi ad Suet. C«s. c. 20. ' Inter- 
cepisse veneno indicem creditur.' Claud. c. 1. 'Interceptus veneno.' 
Ac pastiim < intercipi ' dicitnr, qui immatura morte abripitnr. /d.>-7 Vid. 
Mot. Var. — 8 Pravenisset puer, sed frairem Juniorem, Desunt haec Mss. 
Paraeano, Gnetf. pr. Fratrum non male Pitb. Oud.—9 Pal. Oxon. ei, per 
omissionem notae g, Id. — 1 Vnlg. nec tamen inmumihus, Colvins. Flor. n, 
tamen imm, Elmenhorstins. Item Pith. Fux. Pal. D'Orv. Guelf. Nisi bae 
voculae millfes confnnderentur, posset videri legendnm, tam enormibus, Sed 
et vide ad 1. i. p. 2. 'Inania' vel 'immania mentiendo.' Dein Oxon. 
Gne\f,pr,ol;JectumJi. Ond. — 2 Al. gladnim.— 3 Fux.pereursus, Roaldns. B. 
/. m. perculsus, Futeanns. Et sic Fux. D'Orv. solita confnsione. Vide ad 
1. IX. p. 188. Oud, — 4 Oxon. Guelf. pr. extuat, Coll. Voss. exastuatj ut ali- 
bi. Vide ad I. viii. p. 154. Jd, — 5 Bert. minorem, ElmenhorstiuM. Placec, 
accedente D'Orvi11iano. Vide ad 1. iv. p. 81. ' Puells minoris.' Pitii. etiam 
eoram, prave. /n eo tam Goelf. pr. Jun, sui Pal. Otid. — 6 Idem Md. Jtifreftai. 
Colvins. Cum Palat. et Guelf. kcc. Oud, — 7 Gnelf. pr. fratricidiumque, Id. 
— 8 Scriptnm : scU. danawl^l, irt. Scribo : Uicet damnatum trt. Colvins. Idem 
conjecit Menrsins Exerc. Crit. p. 223. Sed alterum Apuleianum magia ; 
nisi potins du» voces capitis scUicet de glossemate sospectae essent, praeser- 
tim quia in D'Orvill. exaratur caput, In Pal. Guelf. sec. dampnum iri, Ab 

NOTiE 

^ Se comprimere] Novercam, non * Ob incestum parrieidiumque'] Qno« 

autem juniorem fratrem, ut male Pri- rnm criminum falso a no^rerca accu« 

caens exponit. Infra enim legitur sabatur. 
* illum incestum paterno thalamo.' 



IdBTAMORPHOSBON LIB. X. 667 

Ad hoc, uxoris dilectas nimiam meDtitis lamentationibiiSy^ 
ad extrdmtim sobolis impe]lebatar odinm.' Vix dnm pom-^ 
p» fiinebres/ et sepnltura filii faerat explicata : et statim ab 
[214] ipso ejns rogo 'senex infelix^ ora sua recentibns adfanc' 
t^ans lacrymis^ trahenqoe amere sonleBteai tmm^ima, fin*- 
ro M ftBtibuis immifttit. Atqpw^ibi tn& fleta tam jncSbm, 
gemoa etiam 4ecnnoBam' oratuqpens, neamns frandimcn* 
piessimsB ^ nmlieris, in exitinm reliqui filii plenis operabar 
tnr ^ afEectibns : illum incestnm patemo thalamo, illnm par<- 



P rartereti imeUabatur ad itnpheaHie edhm flUi, eemftelii lamettieiienttu» «Mi 
mnatie conpigie. Vix adhue exequia JUU ardine proee»eerant : cum pratinue 
ndeer eenexab tju» pyra propere eontenmt ad forumy madefadene mUum euum 2a- 
crymis adkue recentiSue, velleneque euae eame eordido» einere, Ihupu toto auimo 
ineumbebat exUioJUU eibi euperatUUftum laerymU,tum »uppUcaiiontbu»famplecten» 
etiam genna Senatorum^ ignensn» dolo» neguiaeim^e foemina : clamitan» iUum iU" 
eeetum e»»e ob nUentatam leeto pairie eontvaneUam^ parricidam eeee ob extinetum 



^^^^^^^^^^^^ 



Oxon* et Onelf. pr. desnnt r^ trt eerto. Oad. — 9 Adinac uxori» d. nimium 
mentiti» lamentationibu». Transeundi particula adkoc, mea opinione, hic olim 
Btetit. Vide, si volente scriptore mox coner legere ; ntiittn0it ementUi» Ia« 
meniaiienibu» : qaaliter 'fletus emeditatos ' snpra nnncupabat Ubro secundo. 
Steweeh, Fnx. ad kac. Roaldns. Ma. ad hoc, recte, id est, insnper, prae* 
terea, sicnt snpra pag. 81. (Ed. CoW.) Sciopp, in Symb, Flor. ad hoc u, recte. 
Elmenh, Ad hiee, qnod exaratnr item in Guelf. pr. Colj. Voss. Petrarch. ma- 
lebant Menrsius et Prictens. Sed rectum est ad hoc, nt e Palat. tacite Wo- 
wer. jam expresserat ante Eknenh. quem reliqni secuti snnt. £t sic Pitb. 
Onelf. see. &c. Vide ad Snet. Ang. c. 26. Passim * ad ' ponitnr pro * prae- 
ter :' nt late docet Drakenb. ad Liv. 1. xxvi. c. 5. Mire scribitnr in I)'Or- 
▼111. ad ht^u», Edd. Junt. pr. Ald. dUeeta. In ceteris frnstra satagit Stewecb. 
Oiid. — 1 Vid.Not.Var. — 8 Pompee Junebre»»epuUur4e filiifuerani: expUcatee, 
YtAg» ex eepnUuraJitti, Co\w, P,f, et eepuUuraffveratexpUeata, Vnlgo,M- 
jmUun» f, /ueraui expUeaia, Elmenh. Et eepuUura f fuerat expiUcaia edidi 
anctQribns Mss. Flor. Fnx. Oxon. D'0rvill. Gneif. £dd. Junt. post. Scriv. 
Pottqnam copnla et abiit in ex^ cetera foere cormpta ; sed illa habet vim 
exegeticam, tive ren id eet, Confer notata ad )• vi. p. 116. Nec obstat, 
quod Yerban snbjnngator singularis numeri, jnnrtnm proximc prapcedenti 
jlabstanttvo» licet prapmtttatnr pluralis : nt creberrime monitum. A Palat. 
Cod. et £d. £lmenh. vitlose exnlat copnla et, Tnnc certe »epuUuraf,fuerani 
^expUeaia cnm Sopingio foret leffenduni. Fmie^rts in Gnelf. pr. Ftlit non est 
in D'Orv. Oxon. Ond.— S D^Orv. ad hec, Id.— 4 D'Orv. fraudi», Oxon. 
/raudum, Sed vide ad 1. v. p. 9S, * Frandinm pedicam.' Jd.— 6 PnUpexUne, 

NOT^ 

' Ab ipeo eju» rogo'] A loco, in qno ' Decurionum'] Decnriones hic in- 

erat cremandus : nondum enim cre- tellige SenatoreSy qni in municipiis 

mabatnr, neqne omnino crematus Decurionea dic^bantttr, iit jam mo- 

foit, nt infra patcbit. nni. 



668 APULBII 

ricidam fraterno exitio, et in comininata novercae nece si- 
carinm.7 Tanta denique miseratione^ tantaqne* indigna- 
tione curiam^ sed et plebem moerens inflammaverat» at 
remoto jadicandi taedio, et accnsationis manifestis 9 proba- 
tionibus^ et responsionis meditatis ambagibas, cuncti con« 
clamarint: ' Lapidibus ourutum publigum malum 
PUBLiCB viNDicARi. Mfigistratas interim^ meta pericoli^ 
proprii, ne de parvis indignationis elementis > ad exitiain 
disciplinae civitatisqne seditio procederet, partim decn-^ 
riones deprecari, partim populares coropescere/ ut rite, et 
more majorum ^ judicio reddito, et utrimque secus ^ allega- 
tionibus examinatis^ civiliter sententia promeretur: nec^ ad 
instar barbaricae feritatis^^ vel tyrannicae impotentiaB, dam^ 
naretur aliquis inauditus : et in pace placida^ tam dirum 
saeculo proderetur exemplum. Placuit salubre consiliumi 

/ratremf et ncartatm qnia muutius/iterat mortem n&cerca, Denique eie UtmenUmt 
aceenderat tanta indignatione, iantaque mieericordia Senatum, et ipeum popuhan^ 
ut subkUa morajudicU legitimi^ et clarie prebationibua accusationisj sublati» etiam 
priscogitatis drcuitionibuB responsionisy omnes conclamaverint PubUcnui malnin 
piiniendnin esse pnblice, opprimendo illud saxis. Interim Magistratua timore 
proprii pericuU, ne sciUcet seditio progrederetur ex parvis initiis iree ad pernieiem 
disciplina et urbis ipsius^ caperunt partim orare Senatores, partim cohibere plebem^ 
ut sententia eiviU modo pronuntiaretur^ Judicio reddito Ugitime^ et seeundum con- 
suetudinem mtyontm^ et perpensis iis, qua proferrentur ab utraque parte ; neque 
aliquis condemnaretur indicta causa, ad exemplumferitatis Barbarorum^ axU vioUn' 
tuB Tyrannorum, et exemphtm tam atrox reUnqueretur posteris kocce tempore tran^ 
quiUee paeis» Consilium hoc salutttre plaeuit ommbus, statimque preeco ex mandato 



Id. — 6 Palat. operabar, Id. — 7 lidem, cad^. Colvius. Bert. et Rom^ eesde «. 
Elmenh. Pricaens nna voce legit incomminttta, nti et alii edidere. Sed 
non opns est. Sicarins erat in eo, qnod comminatus erat necem Doveroe. 
Caide est etiam in Pith. Reg. Fux. et Edd. ante Colv. In D'Orv.^de,in marg. 
ctBde, Ond.— 8 Fnx. tanta denique. Id. — 9 Inverso ordine man. ace, P'Onr. 
Accttsationibus Edd. Ber. Bas. Id, — 1 Gnelf. pr. conelanutntf D'Orv. concUtma-' 
rent, Edd. Eim. Scriv. Flor. eonclamaverint. M ale. Id. — 2 M». meta* pericuH. 
Colv. — 3 ^e de pravis indignationis elem. Fnx. nede parvis ind. qnod valde 
probo. Roald. Parvis Mss. et Edd. Ber. Bas. verissime. Indigntttionibsts 
D'Orv. Oud. — 4 Populariter eompescere. Fujl, populares^ vere, Roald. OmDef 
.scripti, populares, Wowerius. Scribo ex Mannsc. populares. Scioppina in 
Symbola. Pal. Flor. et Bert. populares c. Elmenhorstins. Hos * plebem ' 
dixit snpra. Popularesjsm dnduni expresserat Ed. Junt. post. consoDanti- 
bns Mstis omnibus. 0«d.— 6 Palat. Guelf. sec. in more m^jorum. Vide ad 
1. ▼. p. 07. * more Sirennm.' Id. — 6 Pith. utrumque secus, Fux. utrhtsqtte secum^ 
D'Orv. Pal.Gnelf.«.«6ctim,N. Heinsins cnm viro docto ad Marg. Ed.Vicent. 
vtrimsecus. Vide ad 1. ii. p. 22. /d. — 7 Fnx. ferocitatis, Roaldns. acReg. Pro 
-^raniiioceinPith.lyraiictlcB. Ond. — 8 Idem (Ms,) pace pUtdta. Colvius. Plaeita 
(^uoqne Palat. Guelf. sec. Sed male huic loci. Adi Pric. /« exnlat a D'Ons. 



METAMORPHO^BON LIB. X. 6$§ 

Et illico jiissas prseco pronuntiat : patres in guriam 
GONYKNiRENT.^ Quibus protmus dignitatis jure consueta 
loca ' residentibus^ rursuin praeconis boatu,^ primus accusa-* 
tor incddit^ Tunc demum clamatus inducitur^ etiam reus : 
et exemplo legis Atticae ^ Martiique ^ judicii,^ causae patro- 
nis denuntiat prasco, neque 7 principia dicere, [215] neque 
miserationem commovere.^ Haec 9 ad istum modum ge^sta 
compluribus mutui» sermocinantibus' cognovi. Quibus au- 
tem verbis accusator urserit/ quibus rebus diluerit reus^' ac 
prorsus orationes^ altercationesque/ neque absens ipse^ 
apud praesepium scire^ neque ad vos^ quae ignorayi^^ possum 

pnclamat ut Senatores convenirent in Senatnm. Qui, cum ewtedissent in se* 
dUnu eolitis secundum ordinem eua digititatie, pngcone rursne vocante, accuMOtor 
progreditur primus, Tum denique reua etiam citatus introducitur : et predco ad 
txemplum legia Athenieneiumfet Areopagi, edidt advocatia eau$€e, ne declament ex^ 
ordia, neque exeitent ad mieericordiam, Didici heec sic peracta fuisse ex sermono 
mmUorum inter se coUoquentium, Cum autem ego non inter/uerim causa, quippe alH- 
gatus ad prasepium, neque potui sdTe, qua dratione accusator institerity et quibut 
argumentis reus rtfutaveritf atque omnino eorum orationes responsionesque : neque 



**^^ ^^^^^^^^ 



Moz proderei Pitb. Oud, — 9 D'Orv. convenire, Male. Adi praeter ea, qna^ 
•upra sappins sunt monita, ad Snet. Calig. c. 27. Id. — 1 Ouelf. pr. curke, sn- 
praac. i. Tum c. longa Ouelf. sec. Id. — 2 Vid. Not. Var. — 3 Al. intendit. — 4 
Vnlg. introdueitur. Pro clamatus conj. Brant. calatus, Ond.— 6 Atricte Pith. 
Ouelf. sec. Id, — 6 Pal. Oxon. Ouelf. Martique. 16. — 7 Nemque Gnelf. Id. 
—8 D'Orv. nec miseratione c. Id.— 9 Pitb. JEfoc, Oxon. Et. Id.—l Mutuo 
sermocinantibus. Ms. sermocinatiunibus, Colvius. H«c antem verba ex Edd. 
Vulc. Wow. Pric. operaruro incuria exulant. Oud^ — 2 Vid. Not. Var.— 3 
Ms. quibus reus diluerit reus. Prins illnd reuSf ut repetitum fruAtra, tollen- 
dora censeam, et sic legendum : Quibus autem verbis accusator egerit, quibus 

dHuerit reus. Colvlns. Oxon. q, ubis. Nibil mnta. Multo minns Stewechianum 
rationibus snbstitue. < Res ' sunt rationes, et argumenta. Vide ad Cfpsarem 
1. 1. B. Civ. c. 2. * Pancis fere mutatis rebus.' Oud.—^ Ms. lib. altricatio» 
nesque. Colvins. Sic et Fox. £dd. pp. ut passim. Oud. — 5 Inverso ordine 
Pal. Fax. D'Orv. £d. Junt. post. Autcfn addit Bas. pr. £d. /d.— 6 Conjicit 

NOTiE 

^ LegisAtticaMartiiqueJudiciiySfc.'] ram dnodecim Diis, sex sententiis 

Martinm judicinm nibil aliud est, absolutns est. Lex illa Attica est 

qnam Areopagitarum apud Atbenas Areopagi lex, qua advocati jubeban- 

Senatns Apciof irdyos dlctns, qnasl tur cansas dicere ivev '^pootfilotp ical^ 

Martins pagus, seu collis : curia Mar- toBwv ' absqne exordiorum apparatu, 

tis Jnvenali, Satyra ix. * £rgo occul- et affectoum permotione,' qnibut 

ta teges, ut curia Martis Athenis.' rebus corrumpi possunt hominnn 

Senatnm illum nomine Martis ideo judicia, et a stricta jastttias semita 

dictum fnisse aiaat ; qnod ibi Mara^ deflecti. 
bomicidii reus a Neptuno actus co- 



670 APULBIl . 

enantiare : 7 sed qnm plane comperi/ ad istas literas profe^ 
ram. Simul enim finita est dicentium^ Qontentioy veritalem 
criminum fidemque probationibns certis ? instrai, nec sns* 
picionibus* tantam conjectnram permitti placait:' atqne 
illum potissimum servnm/ qui solus hfloc ita geste esse < 
scire diceretnr/ sisti ^ modis omnibns oportere. Nec tan<- 
tillum cruciarius ^ ille, vel fortuna tam magni judicii, vel 
confertfie conspectu curifie^^ vel certe noxia conscientia^ 
sna deterritus»9 qaae ipse finxerat^' qnasi vera asseverare ^ 
atque asserere incipit. Quod se vocasset' indtgnatns fas- 

pouum narrare vohUy qua non didiei : sed iaaUum numdiibo hh lUeris ea, qtut eog» 
uovi, Nam Uatim aique uUercaHo oratorum Jimta eai, ptaemii l^natorihu, ut 
verHaM fideaque erimiimm oatenderetur argumentia numifeaiiM, neque eanieetur^ 
taaii momenti nitereiur iantum auapieionilma. Uixeruntque aervum iUum prom^ 
tiaauman^ qui dieebatur aolua aeire ea aie /acta eaaej ommno addueendum eaae» JUe 
verofurctfer ne mintniiMn quidem turbatua, aui alea iantijudieii, aut prmaeniia fre^ 
^MeiiiM Benakue^ oui aaiXem aua nuUa eonaeieniia, eegpai effirmare^ atque aaaeeetare 
eUf qum ipae commentuafuerat, perinde ae ei verafuiaaent. Qued nimirum adolea* 



Piccarn Per. Crit. c. IS, q. ignara mihi. De * igoaro' pro ' ignoto' vide 
ad 1. vif. p. 149. Sed haad opus esL * Igooravi ' valet rh baud cognovi, ut 
'ignorahis' passim dicitur ^oon cognitus.' /d. — 7 Bertin. pnanunt. Hine 
divinabat vlr doctus, pronunciare. Ai 1. ii. p. 28. * Et ipsum scire, et nobii 
entinciare.' L. xi. p« 256. ' Ad profanorum intelligentias enanciari :* et alil». 
Jd, — 8 Concepi. Idem vetus, comperi : qnod placet prsB isto. Co/o. Enienda- 
ex Mss. eomperi. Ynlgo» eoncepi. Eloienborstius. Comperi habent et Mss. 
O. et Edd. prseter Bas. sec. Colv. et Vulc. Oud. — ^9 Palat. dieentiaaimum. 
Id. — 1 D'Orv. p. ceteria. Id. — 2 M. mupieationibua,^% PitlL pkttum^ f. pro 
ptacitum* Ond.'— 4 Jlkm promptiaaimum aenmm» £x iisdem Hb. potfsslimiiir 
ierovift. Wowerius. Nemo dubitabit, qnin cum Mannsc. legendum sit potie* 
eimum, Scioppins in Symbola. Potiaainmm. Alii, promptiaaimum ; male. £/- 
menh. Wowerium secnti sont reliqni, edentes pottaaimum; nt jam prsbult 
Ed. Junt. post. cuni Mss. Urs. Pal. Guelf. Oxon. In ceteris est proiaptisst- 
ffittiii. Alternm quoqne prvfero. Abest iUum a Pithoeano. Oud^^ Idemy 
^ifi ao/ti9 i hact ^c. Colv. Hinc G. Vossins non male conjecil^ tsthaCf nt ali> 
bi. Palat. Gnelf. sec. pro htec habent eat. Deest eaae a Pux. Et vere fbr- 
san. Oud. — 6 Pith. aci»tia. Id. — 7 Ms. veUe co^ferre. Colvius. Unde facie- 
hzatfVel econforta; \\i supra ' edeformis.' Bront Bert. mpectu enriatyvel 
eerte noxialia. Eiraenhorstius. VeUe cot\ferre e|iam yitiose Pith. Fux. Co^fetre 
quoque in Guelf. sec. Ridiculus est Branttns. In mea Bert Cod. Coll. est 
a conspectu. Oud.— 8 Oxon. cetera, Gnelf. pr. eerta. £x lectione Ms. Bert. 
noxioHa Scriverins edidit ttoxieUi: qna voce usnm fuisse Prndentinm, monent 
Lexica. Sed aliter solet Apnlaius. Jd. — 9 D'Orv. deientua. Id.— 1 Idem 
feeeraif Fux. fuerai, Id.-«*«2 Bert* aaaeveratiotte, £Im«iih.«^S Ms. vaeaaaet, 

NOTiE 

' JHcereiur] Ab accosatore scilicct. crncis.' 
^ CrMciartiu] Plauto, 'disctpnlus 



MBTAHfORPHOftBOK 1.1 B. X. 



fi71 



tidio iior«rca»^ ^ttffmU; qood nIcisceDs^ iojuriam» filii 
e^us ^ maiidaveral nleoem ; ^ qaod promisisset graode sileotii 
prBBmlom ; qood recosaoti mortem sit commioatus ; qood 
^nmmam sua maoo temperatum^ daodum fratri reddiderit ; 
qoodad crioiiois probatiooem^ reservatum poculum oe-» 
glexisse sospicatos» sua postromum manu porrexerit ' pue-» 
To« Haoc, eximia eoim ad veritatis imaginem, verberooe 
iUo simulata trepidatione ^ perfejeote, iinitom est jodiciom."^ 
Neo qoisqoam decuriooura tam sequus' remaoserat juveoi, 
qoin eom evideoter ooxas compertom^^ iosoi culieo "^ pro» 



caiMy groBiterfereiu ee rejinidlahim.a noverea^ ipsum ad se voeasaei; quo^ imperas' 
set ei, ut interficeret fiUum noverc<Sj ad vindicandam ityuriam iUam ; quod poUici' 
tus «t6i esset magnam mercedem^ «t taeeret; quod eum recusaret idfacere, intermi* 
naiue esaet ipsi mortem; quod tibi tradidisset venenum ditutnm propria manuy ui 
iUud propinaret fratri ; quod cum suspicaretur eum non dedisse potionem iUam, sed 
reservasse ad comprobationem scekris, tandem ipse propinatnsset puero propria 
manu, Cum itte mastigiajicto paeore tuec dixissetf qua mire pra seferebant veri- 
tatisspeciem^Judieiumflnttumest» Seque uUus ex Senatorttms superfuerat adeo 
favensjuveni, qui non pronuntiaret eum insuendum esse cuUeOf utpote manifesto 



^^^■»<»i»Nr^i». 



CoWins. ac Palat. Onelf. sec. OiMf.— 4 Oaelf. pr. qu€B, Id. — 5 FiUi <jus. 
Ultima vox deest Reg. Fux. Id, — 6 Idem, mandaverit, Colvius, Mandarit, 
Vulgo, mandaverat, ElmeDhorstins. Non mandaritf ut, deceptns ab Elraen- 
horstio, edidit Scriverius, sed mandaverit exaratur in Ptor. Reg. Fux. Palat. 
Oxon. Par. Onelf. ntroane, D'Orv. et Edd. Wow. ac Pricsei. Verissim^. 
Seqoitnr enim et praeceait snbjunctivns modns. Si Mss. Indicativnm reti- 
nerent, facile defendi posset per modornm variatomm nsam,qni contraillos 
non est intrndendns. Oud. — 7 Aldos, perturbationem, Etmenhorstins. Cnm 
Edd. Jnntinis. Oud, — 8 Onelf. pr. porrexit, Id. — 9 Lege ex Flor. s, tum tr^p. 
Elmenhorstius. Tum inseruernnt Elmenh. ac Scriv. Sed in Florent. et 
pith. Mssi legitnr modo simulaium, Malim, simulalacum trep, Vide ad 1. ii. 
p.4S. *cnm «emnlatione virium.' D'Orv. Ouelf. sec. perferentem, D'Orv. 
etiam transponit voces praecedentes 8ic,tZ2o verberone ad verit. imag, Ood. — 
1 Idem, equo, Bas. i. eeqUius, Colvins. Istud aquius ex editionibus primis 
desnmsere Baeil. sed bene jam correxerat Beroaldus* Oiid.— 2 Prave £d. 

KOTiE 



1 Fastidia novere^g] Qnasl eam ad 
stoprnm solicitasset, fnlssctqne ab 
ea rejectus. 

"* Fsnitum est judiduml Id est, in* 
qolsitionea ac probaliones: necdnm 
•nin jo4iee8 calcnlos ia nmam oon- 
jeeerant, nt patot ex sequentibns, ne* 
qae lata eirat i«atentia. 

* Insui euUeo'] ^sbc erat poena par« 
ricidarnm, ut culleo^ hoo est, saeco 



coriaceo, includerentnr, cnmqne iis 
simia, et serpens, qnibns etiam post- 
ea additt snnt canis et gallns ; sic- 
queinclnsi atqne insnti, in mare pro- 
jicerentnr, ant in lacnni quempiam, 
«i longins abesset mare. Jnvenali», 
de Nerone matricida, Sat. viii. < Cn- 
jns snpplicio non debnit una parari 
Simia, nec serpens nnns, neo cnl- 
leos nnns.' 



67!^ 



APULBII 



hantiaret Cum jam sententia» pareSy"^ cimctorom styHs < ' 
ad unum sermonem congruentibas^ ex more perpetuo, in 
tiniam aeream^ deberent conjici:^ quo^ semel conditis 
calculis, [216] jam cum rei fortuna transacto,^ niliil postea 
commutari * licebat ; sed mancipabatur potestas capitis iu 
manum camificis;9 imus e cnria senior, prae ceteris com- 
pertae ' fidei, atque auctoritatis pra&cipuae, medicus, orifi- 
cium xmkBd manu contegens, ne quis mitteret calculum te* 
mere^ haec ad ordinem protulit : * Quod aetatis sum, vobis 
approbatum ^ me vixisse gandeo. Nec patiar^ falsis cri- 
minibus petito reo, manifestum homicidium perpetrari: 



tanvietum criminiSt cvjua aceuubtUwr, Ommum^ 8iyUM eowenieniilmt in eandem 
eentetUiam, eum eententia eimUeejam eeeent immittenda in wmam eeream mcwi- 
dnm canauetudinem semper obeercatam : in quam umam simul ac cdkali eemel con* 
iecti eraniyjam aleajacta erat de reOf neque fa» erat pottea mutare quiequam^ aed 
otta <fi» oddicedahir potestati tortorie: quidam e Senatu atate grandioT^ Medicus^ 
apectata inter reliquosfdei, eximiaque auctoritaiiay operiens manu os tcnur, ne ait* 
guis festinantius eoiijiceret suum calculum, mc verba/ecit ad Curiam, lietor me 
diu vixissCy quia vofns piaeui per totam meam tritam, Neque sinam committi Aojnt- 
ddium miBmtfestumy cum kie reus accusatus sit/alsorum erimiuum : neque vm, qui 



■^l^^^^ ^ ^S»^'^^»» 



Pric. noxa, Id. — 3 D'Orv. «tmW, Oxon. stimuUs. Id. — 4 Al. eBneam,^^ PsU 
Oxon. coici, Ond. — 6 Quo, Sive in qaam. Male £dd. Wow. Pric. quod, Ada 
ad C»8. 1. V. B. G. c. 14. Id, — 7 Perperam Bert. Pith. Petrarch. transaeta. 
Vide ad 1. viii. p. 167. /d. — 8 Oxon. inmutarey Oiielf. pr. eonunutare, Id.— * 
9 Reg. Fnx. mandpatur. Oxon. D'Orv. Gueif. pr. in manuy Pith. manus* 
De pdenae servo vide JCtos. Jd. — 1 Exnlat a ])'Orvill. Id. — 2 Hoc ad ordi^ 
nem pertulit, Ms. kanc ad ordinem. Forte, hctc ad ord. Colvius. Mannsc 
protuUt. Scioppins in Symb. Hisc bene correxit CoUins, ut est in Bert. 
Fnx. D'Orv. Ouelf. aliisqne Codd. et Edd. Junt. post. Wow. &c. Pro«iiitl 
etiam rescripsi ex Urs. et D'Orv. Mss. quicquid rennat Pricseus. Vide ad 

NOTiE 



« Pares'] Similes : alias, pares sen- 
tentiae intelligi possnnt, quarum toti- 
dem sunt absolutoriip, quot damna* 
tori». 

p StyUs] Quibus sententlam suam, 
Id est, ' nigrnm tlieta' scribebant in 
tabulis, quas ait Apnleius judices il- 
los in urnam conjecturos fuisse : 
qnaDqnam sibi mox videatur contra- ' 
dicere, cnm non sententias scriptas, 
•ed calcnlos in illam uraam mitti in- 
iHiit : nisi dicaitons enm per calcnlos 
inteUigere sententias ipias, seu lite- 



ram daranatoriam, tabulis, aut testn^ 
lis, ostracisve inscriptam, que in nr- 
nam ronjicerentur. 

^ Quod eetatis sum vobis a]^obatkm 
[approbatus'] Recte monet Pricient 
melius fore, si legatur ^tiod ad koe ata* 
tis sum vcifis approbatus. *Ad hoc 
sBtatis ' est, * ad hanc nsqne aetatem/ 
£t (ut Terentans !n Andria) * usqne 
adhnc' * Tnm patris pndor, qoi ne 
tam leni passus est animo nsqne ad* 
huCf QnsB meo cnmque anioio Ubitara 
est« facere/ 



METAMORPHOSBON LIB. X. 073 

nec Yos, quijmrejarando astricti jsdfcatis,' indactoa ^ servuli 
mendaciOy^ pe^are. Ipse non possom;, cakata namiaam 
Fdigione, conscientiam meam fallens^ perperam pronun- 
tiare. Ei^o, nt res. est, de me cognoscite.^ Furcifer iste 
Tenenam prcBsentariam ^ comparare solicitus, centumi)iie 
aweos sdidos offerens pretium^ mecam non olim ccmvene- 
rat: 7 quod asgroto coidam dicebat necessariami qai morbi 
inextricabilis vetemo vebementer implicitus, vitse se cruci- 
atoi^ subtrahere gestirct. At ego perspiciens^ malum is- 
tum yerberonem ' blaterantem, atque inconcinne causifi- 
cantem/ certusqae aliquod moliri flagitium»^ potionem 
qnidem dedi ;^ sed futurse qudestioni praecavens/ non sta- 
trai pretium^ quod offerebatur,^ accepi.^ Sed, ne forte ali- 

jitf dieitis obligati sacramentOj committere pefjurium deceptos mendaeio servi, Ego 
ip9e non posgnmferre iniquam sententiamf agens contra meam conscientiam, eon' 
iemio metm Deorum» Discite igiiur ex me, quomodo se res babet» Hie sceleratu» 
c upkn s emere venenum promHssimum^ quo aiebat opus esse cuidam agro^ qui gravi'- 
ter eorreptus lentore morbi tnsanabitis, euperet se eripere doloribus vitaf mecum sai 
ptidempepigeratfOblaiis eentum soUdis aureis in pretinm. Ego vero eum viderem 
nefuam illum mastigiam futUiter loquif et afferre ineptas eausas^ certusque essem 
eum miaMnari aliquod scehts^ dedi equidem pharmaeum ; sed eonsulens inquisitioni 
futurtSj nsn aecepi statimpretium quod mihi offerebat, . .Verumy dixi ipsi, ne forte 



^^^^^^^■^.^^^ ^ 



1. 1. p. 11. * proferens vera.' Otwf. — 3 Qut exalat a D*OrvilI. jure repetit 
Pith. Inducto Guelf. pr. Id. — 4 Oxon. Ouelf. pr. servUi m. Id.^5 Pith. ut 
demeest, c, male. Id. — 6 £d. Vnc, preesentaneum. Sed vide ad p. 212. Id, — 
7 Vid. Not. Yar. — 8 Bert. interim se er, Elinenhorstius. Ita edidit Scrive- 
rins. Malim hlnc conjicere, tita arumnoscB vel arumnabilisj vel simile adjec- 
ttvnm, quod bic deesse videtur, nt bene advertit PricaBUs, excitans 1. viii. 
p. 159. *£rnmnabili vitae sese snbtrahere decernit.' In £d. Bas.pr.vt7a, 
Mss. Oxon. Gnelf. pr. v. suas. Oud. — ^9 Fax. prospiciens, Roaldus. Bert. 
prospiciens. Male. £/flieti^. — 1 £dd. Junt. pr. Ald. m.justum, Cod. Flor. ttm- 
beronem. Ond. — 2 D'Orv. ekutsicantemf Fax. clausificantem, prave. Id. — 3 
Idem Ms. Al. muniri. Nnm, ut snpra lib. viii. *■ Qnas praedas mnnitis f' 
Colv, Lego, iniri, Brantius. £dd. Jnnt. Ald. aliquid; bene, si flagitii legas. 
Munhi exaratnr quoque in Reg. Fux. Nihil molior contra ceteros Mss. 1. 
VIII. p. 165. vidimns legendnm, ' quas pr. punitnm itis.' Oud. — 4 Bert. p. 
quandam. Elmenhorstins. Pitb. Fnx. Pal. D'Orv. Guelf. dediquidem pot. Oud. 
— 5 Bert. offerebat, Elmenh. Id recepit Scriverius. Ms. D*Orv. q, aitferebat, 

NOTJE 

' Qiii iur^iuraiido astrieti judieatis'] * Futura qucestioni pneeavens^i Ca« 

Asconius : ' Subscriptione perfecta, "piens habere aliquam probationem, 

jurabantin legesjndices' (qai nimi- qua posset nequam ille servus con- 

rmn ad jndicandam lecti erant a vinci, siquando qnsestio de illa po- 

Pnetore, ant judice qosestionis) * ut tione haberetnr. 
obstrietl religione judicarent.' 

Delpk. et Var, Clas. Apui, 2 U 



674 APULBII 

qnis, inqaam, istoram, quos offers^^ aareomm neqaam vel 
adulter reperiator : ' in hoc ipso saccalo conditos eos an- 
nalo too praenota; donec altera die' nommolario prae- 
sente comprobentar. Sic indactus^ signavit peconiam. 
Qoam exinde, ut ipse ' reprsesentatas est jodicio^ jassi de 
meis aliqaem ^ corricalo tabema promtam ' afferre. £t en 
ecce, perlatam ^ coram exhibeo. Videat, et soom sigillam 
recognoscat.^ Nam qaemadmodam ejos [217] veneni fra- 
ter^ insimolari^ potest, quod iste comparaverit ? 7 In- 
gens exinde verberonem corripit^ trepidatio: et invicem.9 
homani coloris succedit pallor infernus ;' perqoe aniveisa 
membra frigidus sudor emanabat. Tonc pedes incertis 
altemationibos commovere : ^ modo hanc, modo illam par- 
tem scalpere capitis : ' et^ ore semiclaoso ^ balbutiens^ 



oHquu horum nummorum mireoriim, 9110S miUU offerBy itneniatur malui aui uduUe' 
ratuSf reeoude illos in hac ipaa crumenaf et oMgna tuo amitdo, quoad examineniur 
craa eoram argentario, Pereuasue his verbiSf obeignamt aureoe, f 110«, ttatim aique 
hic adductus est inju^eium, imperavi aHeui ex meia, ut quam eitiasime depromeret 
ex mea offidna, atque huc afferret : et ecce, depromtoa eoa vobia patam exhibeo : 
aapieiat tpae, et agnoacat aigiUum auum. Quomodo enim frater poteat aceuaari ve- 
neni iUiua, quod iate emerit? Ex illo magnua tremor oceupat Ulum aceleratum : et 
palhr letidia aubit in locum cohria nativi ; et audor gelidua fluebat per omnea ^ua 
artua. Tum ceepit quatere pedea incertia titubationibua ; acabere nunc hanc partem 
eapitia, nune iUam: et garrire neacio quaa nugaa, baUfUtiena ore tantum Mnit« 



Oud. — 6 Idem, aecipi. Colv.«>7 Pith. offerea. Oud. — 8 Fnz. reperiaiur, 
Roaldns. Altera lectio vitiosa solius est £d. Bas. Oud. — ^9 Oxon. aUero d. 
Id. — 1 Iste, Flor. Fux. D'Orv. ipae, Bene. Judido exnlat a Pith. Id, — 2 
Abest a D'Orvill. Id. — 3 Fux. Oxon. D'Orv. Gnelf. pr. tabemamp. vitiose. 
Id. — 4 Al> prolatam, — 5 Al. cognoacat, — 6 AUer inaUnulari, Fux. frater tiutm. 
vere. Roald, Frater. Sic Ms. Cod. et Bas. 1. Reposuit Beroaldus, alter, prse- 
ter rem. Colv, Conjecturap Beroaldi, qui etiam explicuit ' frater ' pueri 
defuncti, male praetulernnt Edd. Junt. pr. Ald. Colin. Bas. sec. licet vrdea' 
tnr esse etiam in Bert. Cod. Oud. — 7 D'Orv. «mt^ Fux. companiert^ - Id. — 
8 Viil^o, corripere. Colvius. Mss. quantum scio, omnes prsbent cornpU, 
sed £dd. ante Colvium corripa^e. Qnod tamen ex Mss. quoque haustum vi« 
detur. Defendi enim hvc potest £llipsis roS 'ccepit ;' etiamsi sequatur In- 
dicativns modus ^succedit.' Vide ad l. vii. p. 138. Otid. — 9 /n vicem, 
Uncinis inclusit Scriverius pr&positionem in, Sed vide ad 1. i. p. 9. ac 
Pric. Id. — 1 Scriptus cod. pa2(ortn/act«. Colvius. £ glossa marginati. Vid^ 
1. I. p. 14. Oud. — 2 £d. Bas. pr. inexcertia. Id. — 3 Pith.^ cap, aealp. Fuir. 
Pal. D'Orv. Onelf. pr. £d. Jnnt. post. capitia partem ac, Recte. Id,- 

SOTJE 
^ Frater} Privignus novercs, frater illim qui potionem haiuerat. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 675 

nescio qaas affanias ^ " effatire ; at ^am nemo ^ prorsus a 
culpa yacaum 7 merito crederet. Sed reTalescente rursus 
astotia,^ constantissime negare^ et arcessere mendacii 9 
medicum non desinit.' Qoi praeter jadicii religionem,^ 
cam fidem ' suam coram lacerari videret, maltiplicato stu- 
dio v^rberonem illum contendit redarguere : donec jussu 
magistrataum ministeria publica, contrectatis ^ nequissimi 
servi manibus^^ annulum ferreum ^ deprehensum cum signo 
sacculi conferunt. QuaB comparatio^ praec^dentem robo- 
ravit suspicionem. Nec rota, vel equuleus,? more 6ra&- 
corum,^ "" tormentis ejus apparata, jam deerant. Sed ob-* 

aperto : adeo utjure nemo putarei eum omnino innoceutem esse. Verum, pottquam 
ejus astutia reviguit, non eessat negare pertinacissime, et insimulare Medicummeum. 
daeH, Quif praterquam quod astrietut erat jur^rando adjuatejudicandum, eum 
videret fidem suam palam diffamari^ conatur mqjori nisu convincere iUum maeti' 
giam; donee servi publicif tractati» nuinibut pessimi servi ex mandato Magistru' 
tuumj invewiunt annuiumferreumj eumque comparant cum aigiUo crumena. Qua 
eoUatio confirmavit auspicionem priorem. Jamque aderant rota^ et equuleuSf prapu' 
rataadipswn torquendumritu Gneeiensi: verum Hle eonfirmatus mirahili audada 



D'Orv. eatre s. — 6 Valgati quidam,<ijfi»iitaf. Vet. Cod. afamias. Colvins. Flor, 
affannas. Roald. afanias. Ven. effamias, Elmenhorstins. Cod. Petrarcbse, tiMa* 
niaSf Fnx. afammas. Pal. Guelf. sec. asannas, Pitb. asuei», Onelf. pr. assarinas^ 
Oxon. £dd. Vic. Jnnt. pr. Ald. qfamias, £dd. Ven. Ber. effamias affutire. Col. 
affamias. Fnx. ejffutetur. Vide ad 1. ix. p. 183. Ot£d.«->6 Pitb. noneumn. Id. 
— 7 Vet^ vacari, Colv. — 8 Vulg. prorsus. Colvius. Sic etiam Mss. Pitb. 
Bert. cnm £dd. ante Colv. male repetitum e praec. versn. Oud. — 9 Vnlg. ac- 
cersiret tbX aceeraere, In Ms. accresqere. Unde cum Beroaldo reposni aTces- 
sere. Colvins. Oxon. aecersere, Pitb. accensire, Edd. Vic. Junt. pr. Ald. Col. 
accersire. Saltem rectius foret arcessire. Sed adi ad Suet. Tib. C. 53. Calig. 
c. 36. Oi«f. — 1 D'Orv. medicam. Pal. Reg. Fux. Gnelf. ambo, non des. med. 
Id. — 2 Propter judicii relig. Fux. prater jud. r. Roaldus. Prceter. Editum 
ante, propter. Colvins. Bert. q, propterj. r. Phzedrus : < Sed ne religio pec« 
cet imprndens mea.' Vide Raevardum Var. lib. v. cap, 8. Elmenh. Pith. pp, 
Perperam hinc Edd. ante Colvium propter fabricarunt. Oud. — 3 Fnx. qui /, 
Id. — 4 D*Orv. Fux. Oxon. Par. contractatis. Vide ad 1. viii. p. 157. Id. — 5 
Servi manibus. Abest prima vox a D'OrviIl. Id^ — 6 In D^Orvill. computation 
Id. — 7 Al. eculeusy Guelf. pr. acideus, Id. — 8 Silore Gi'iBcorum. H»c uncis in» 
clusit Scriverius. Sed lib. iii. p. 48* ' Cum ritn Grsciensi ignis et rota, 

NOT.« 

" Affanias'] Vide Not. 1. ix. p. 577. immensi pretii gestari coepernnt, et 

^ Annulum ferreum"] Cni sigillum ferrei ad servos transiernnt. 

inscnlptnm erat. Annnlos ferreos diu ' Nec rotUy vel equuieus, mare Gree^ 

gestavernnt Senatores atque Eqni- cq/rum'] Lib. iii. ' Nec mora, cum ritii 

tes Romani : sed postea, Inxn cres- Graeciensi, ignis, et rota, tum omne 

cente, annnll anrei gemmis ornati flagrorum genus inferuntur.' < Equu* 



676 APULBII 

firmatns mira praBsamtione»^ nullis verberibiis ' ac ne ipso * 
quidem soccubuit ' igni. Tnnc medicus,^ Non patiar, in- 
quit| herculesy non patiar/ vel contra fas^ de innocente 
isto juvene supplicium vos sumere; vel bunc, ludificato 
nostrojudicio^7 poenam noxii facinoris evadere. Dabo^im 
rei prsesentis evidens argumentum. Nam cum venenum 
peremtorium comparare ' pessimus iste gestiret ; nec me» 
sect» crederem conyenire^' causas ulli ' praebere mortis ; 
nec exitio/ sed salnti' hominum medicinam qusBsitam 
esse didicissem : ^ verens^ ne/ si daturum me negassem, 
intempestiva repulsa ^ viam sceleri subministrarem : 7 et 

smiUm pktgis viehu estf oc im ipso quidem igne. Tune Mediews : Ntm /eram eeritj 
itnqmi, nen /eram aut vos injuste punire ietum adoleaeentem inwntem, auf kune 
eerpum ejfugere mppUcium debitum mo crimini, dehuo noatro judieio, Nam 
exhibebo vobia mantfestam probationem rei, de qua agiiur, Cum enim hie we- 
quisaimus cuperet emere wnenum mortiferum, ego vero putarem fion eeee eon^ 
gruum mea arti .eubminittrare alicui causa» mortie, et didieiawm medieinam 
non eaae comparaltam ad pemiciem kominum, aed ad eorum conaervationem : ti^ 
menaf ne, ai dixiaaem me non daturum, aperirem ipai iter ad'crimen denegatiene 



t^m omne flaf(ronim genus/ Id. — ^9 Ms. obflrmatam mirabUiter prasaumtionem, 
Al. affirmatum mirapraa, Vulgo recte legi, ostendi snpra ad lib. viir. Coh, 
Faber rursus conjecit Myrrha. Sed adi ad p. 173. L. viii. < Mira praBSom- 
tione munitns.' Salm. itidem margini allevit. Oud, — 1 Edd. Ber. Bas. uUia 
«. Id.— 2 Gnelf. pr. ipse, Id.— 3 D*Orv. Oxon. Guelf. pr. Reg. Fux. auc- 
eumbit. Id. — 4 Bert. Guelf. sec. £dd. ante Colv. tum. Id.-^6 Non patiar, 
inquit, Herculea, non patiar, Qnatuor posteriores voces exulant a D*OrvilI. 
du» a Pith. 8i quid hic superflui, est verbum inquit ; de cnjns ellipsi saepe 
dixi alibi. /d.— 6 Vel circa/aa. P. Faber, citra /aa. At Ms. contra, nt et 
Beroald. Roald. Vel contra. Vel non est in Vet. lib. Cotv, Vobia pro vel in 
Oxon. Guelf. utroqne. Contra in Mss. O. ut bene Beroald. emendaverat. Sspe 
sic in Nostro erratum, supra patuit. J)e\n voa aupp. a. Pitli. Oud,—7 D'Orv. 
veatrojud, Qnod omnino pratferendum. Dein/ocin. evad. nox. Guelf. pr. Id. — 
8 D'Orv. comparere. Id. — 9 Prave D^Orv. m^sine verbo convenire. Pal. Guelf. 
sec. aorserit pro secta, Qnod quid velit, nescio. Id, — 1 I>'Orv. Gnelf. pr. per* 
perara iUi. Id. — 2 Oxon. Goelf. pr. exitium. Id. — 8 Exulat a Fnx. Id. — 4 D'Orv. 
ease qutes. Fiix. dedissem, Id. — 6 Vetus lectio, veteres. Verior, veritus, meo qui- 
dem anirao. Brant. Sed verens, ut Beroaldus correxit, conflrmatur ab om- 
nibos Mss. Oud, — 6 Bert. intempestivam repulsam, Edd. Junt. Ald. id t, r, 
Id. — 7 Pal. mea sc. s. A Fnx. abest viam, Id.~8 Pal. ab aUquo eopiam. 

NOT^ 

lens,' seu * eculens/ macbina lignea nus Pendere, et nncis vincnlisqae 

est equo simiiis, sed cni spina sit crescere.' Id est, dednci, et ex- 

valde acuta, cui imponebantur rei tendi : qnod fidicnlis fiebat, hoc est, 

torquendi. Prudentins : < Josserat fanibus, ope sucularam tensis. 
Eviscerandum coriKis equnleo emi- 



METAMORFHOSBON LIB. X. 



677 



ab alio quopiam ^ exitiabilem [218] mercatiis hic potionem, 
vel postremom gladio, vel quovis telo nefas inchoatum ' 
perficeret ; dedi Tenenum, sed somniferum mandragorae il- 
lud^' ^ gravedinis compertaa ' famosum, et morti simillimi 
soporis^ efficax. Nec mirum^' desperatissimum istum 
latronem/ certum ^ extremse pcenee^ quaB more majorum 
in eum competit, cruciatus istos, ut leviores/ facile tole- 
rare.7 Sed si vere puer meis temperatam manibus snmsit 
potionem^ vivit, et quiescit^ et dormit : ^ et protinus^ mar- 
' cido sopbre discusso, remeabit ad diem lucidam. Quod 
si vere peremtus est, si vere morte pra&ventus est ;9 quasratis 
licet causas mortis ejus ' alias. Ad istum modum seniore 



ttta intempestivaf atque hic perageret scelus incepium aut emia potione leii- 
feroy a quopiam aUOf aui denique gladio, vel quoUbei aUo telo: dedi ipH non 
qmdem venenum, eed UUim sopor^erum euecum mandragoray celebrem ohiorporem, 
quemMciuni omnee ab ipeo induci, quique producit eomnum nmilHmum m/orti. Ne- 
que mirum vobie videri debet, quod hic deeperaiiMeimua eicariue, eerto sciens eihi 
deberi uHimum auppUcium ex instituto mqforum nosirorum, facHe ferat hae tor- 
menta, utpote Uviora, At ei puer revera bibit potionem praparaiam ..meis mani' 
bue, vivit adhuc, quieecii, et dormit : simulque ac gravis iUe eomnu» fuerit dissipa- 
tui, redilni ad luminis auras: ai auiem revera extinctus eet, si vere occupaiue est 
leiOfjam poiesiis investigare aUas causas ^us necis» Sene iUo sic terba faciente, 



^»^»^^^^^^^^ 



Onelf. sec. copiam. Oxon. ab aUo capiat. Gnelf. pr. caopiam, Id. — 9 Fnx. ne- 
seis. Pal. incohatum. Id. — 1 Vid. Not. Var. — 2 Cum Lips. Ms. dant Edd. O. 

ante Colv. morte. Ond. — 3 Abest D'Orv. /d.— 4 Ms. disDaiissimum. Colvias. 

r 

ac Guelf. sec. In Flor. iUum. Palat. latrones, Oud.— 5 Fux. certe. Roald. — 
6 Fux. leniores. Ideiu. Pal. Guelf. sec. leviore. Oud. — 7 Idem Ms. toleret. 
Colv. — 8 Vivit, et quiescit, ei dorm. Sic Mss. et Edd. praeter Colv. quibns 
deest primum et. Oud.~9 Vid. Not. Var.-— 1 Haad male D'Orvill. caret r^ 

NOTiE 



' SomniferummandragoraiUud] Snp- 
ple poculum, vel venenum. Plin. II b. 
XXV. cap. 13. 'Mandragoram alii Cir- 
ceium vocant/ (Erasmos in Chiliadi- 
bns Cireeam legit, non Cireeium: ait- 
qne ideo boc nomen sortitam esse a 
Circe venefica, quod amatoriis vene- 
ficiis credatur utilis.) * Dno ejns ge- 
nera : candidns, qui et mas : niger, 
qnae foemina existimatnr.' Et infra : 
' potn quidem largiore ' (ejns succi) 
* etiam moriuntnr. Vis somnifica pro 
viribus bibeutian)/ &c. Hanc Py- 



thagoras &i^panr^/Aop^ appeltavity 
quod radix imitetur bamanornm cru- 
rnm formaro. £t Colomella initio 
libri decimi, qni est de cultu horto- 
rum, ' semihominem' dixit. * Qnam- 
tis semihominis vesano gramine foeta 
MandragorflB pariat flores, moestam- 
qoe cicutam.' 

> Gravediuis compertaj Plin. locD 
snpra citato : ' Gravedinem affernnt * 
(mandragorsB folia) ' etiam olfactn.' 
Grayedinem hic intellige torporem et 
gravitatem capitis somDolentam. 



678 APtJLElI 

adorante, placuit Et itar confestim magna cum festinationd 
ad illud sepulcruin/* quo corpuspueri depositumjacebat. 
Nemo de curia^' de optimatibus nemo^ ac ne de ipso qui- 
dem populo quisquam/ qui non ^ illuc curiose confluxerit. 
Ecce pater/ suis ipse manibus, cooperculo ^ capuli remota, 
commodnm/ discusso mortifero sopore^ surgentem post- 
liminio mortis,^ deprehendit filium, eumque complexus 9 
arctissime, verbis impar praesenti gaudio/ producit^ ad 
populum. Atque, ut erat adhuc feralibus amicnlis obstric- 
tus atque obditus, deportatur ad judicium ' puer. Jamque 
liquido servi nequissimi, atque mulieris nequioris patefac- 
tis sceleribus^ procedit in medium nuda veritas. Et no- 
vercas quidem perpetuum indicitur exilium ; ^ servus vero 

placuit quod dicebat : et statim proceditur cum magna properatione ad capuhun 
iUum, in quo coiyus pueri posilum jacebat, Nullus fuit ex SenatUy nullu8 ex pri' 
niarii8f nuUus denique ex ipsa plebe, qui non eoncurrerit iUuc curiositatis causa» 
Tum pater ipse, sublato operculo aarcophagi suis proprO» manibuSf invenit fiUum 
suum reswrgentem a morte, tunc primum diaaipato somno letaHf et amplectens eum 
strictisaime^ nec valtns exprimere verbis kttitiam qua afficirbatur, edueit iUum 
indCf et ostendit populo, puerque./ertur in curiam, ttt erat adhuc, ligatus atque oh" 
ttoluius vestibua Junereis, Jamque veritas clara et evidens prodit in medium, de^ 
^ tectis manifeste criminibus pessimi servif et p^oris foemina, Et noverca quidem 



^us. Iti Pal. mox at pro od, Oud. — 2 Pronomine, non necessarioy caret 
D'Orv. Istud in Pal. Verum autem erat sepulcrum^ sive monimentnm con- 
ditorium, non feretrum, in quo cadaver erat deportatom ad rogum, ut censet 
Floridus e pag. 214. ubi vide. Id. — 3 Idem Ms. nemo decurio, Colvius. PaL 
decurio. Elmenhorstius. Slc et Onelf. sec. Sed per ' curiam' intelligit de- 
cnriones et ma^istratus : per * optimates ' vero reliquos senatore», nt patet 
p. 214. ^Magistratns interim,' &c. Oud, — 4 Fux. Petr. D'Orv. quispiam. 
Id. — 5 Gnelf. ambo, q, nunc, Id. — 6 Ms. Palat. Guelf. sec. £dd. Wow. 
Pric. Et ecce, H<aud male. Vide supra ad 1. iv. p. 78. Id. — 7 Mss. ali- 
quot coperculo, Id. — 8 Pitb. commode. Perperam. Id, — 9 Oxoi^. compressus. 
Pith. complexum, Id. — 1 Sive neqniens ore verbisque satisefficacibus prssen- 
tem aninii laetitiam exprimere. Male in Pith. et Edd. ante Colv. est 
prtBaentef ac recte revocavit se Pricaeus, qui aliqnando virihus conjecerat. 
Oud, — 2 Typothetarum errore in Scriverii £d. Amst. est perducit, Id. — S 
Portatur adj. Vulgarant etiam, d^porfaittr. Colvins. Bert. deportatur, EXmen' 
horstius. Simplex firmant Lips. Pal. Gnelf. sec et £dd. Vulc. Wow. Pric. 
Sed compositum vihdicant reliqui Mss. omnes. Quare id cum £Im. et Scriv. 
reposui. Oud,—4 Fux. Oxon. Par. inducitur, Guelf. pr. indicatur, Id.— 5 Fero 

NOTiE 

* Sepulcrum'] Feretrnm, qno inclu- ejns rogo senex infelix, Scc. foro se 

Btts delatns fuerat ad rognm, ut ap- festinns immittit.' 
paret ex his superioribus verbis : ' Vix- >> Posllindnio mortis] Vide Not. lib. 

dum pompae funebres sepnlturae filii i. pag.105. 
fuerant explicatae : et stattm ab ipso 



MBTAMORPHOSEON LIB. X. 



679 



patibulo suffigitnr ; ^ et omniam consensu bono medico 
sinnntur aurei,^ opportuni somni pretium.7 Et illius qui- 
dem senis famosa atque fabulosa fortuna,^ ^ providenti» 
divinse condignum accepit exitum:^ [219] qui momento 
modico/ immo puncto exiguo^ post orbitatis periculum/ 
adolescentium duorum pater repente factus est.^ At ego 
tunc temporis talibus fatorum fluctibus volutabar.' Miles 
ille, qui me^ nullo vendente, coroparaverat, et sine pretio 
suum fecerat^ tribuni sni ^ praecepto debitum sustinens ob- 
sequium/ literas ad magnum scriptas Principem ' Ropam 
yersus perlaturus, vicinis me^ quibusdam duobus servis 
fratribus^ undecim denariis^ vendidit. His 7 erat dives 



dttmnatur ad exUium perpetuum ; servus autem eutpendio afficitur: et aurei solidiy 
'Cunctorum consensUf relinquuntur bono Medico pro mercede commodi iUius toporia, 
Etfortuna quidemUUua aenis^celebris atquefidem superans, habuit eventum dignum 
providentia Deorum : qui exiguo momento, immo hrevissimo instanti subitofactus 
est pater duorum juvenumy postquam periclitatus esset utrumque amUtere, Ego 
vero per Uiud tempus jaetabar hic tempestatibus fortuno!. Ille miles, qui me eme- 
rat, nuUo vendentCy sibique usurpaverat, nulla pecunia depensa cum, obediens, ut 
par erat, mandato sui pr<efecti, laturus esset literas ad Imperatorem Romam versus, 
vendidit me undecim denariis duobus quibusdam servis fratrUfUs e vidnia. Hi ha- 



exulat a Fiix. Sufficitur Oxon. Gnelf. pr. Id, — 6 Ms. sumuntur auri. Colvius, 
Pal. et Basil. sumuntur a. o. tomnti. Elmenhontins. Gnelf. sec. summuntur. 
Ottd. — 7 Vid. Not. Var.—S Idem,/. a,favosa. Colvins. Scr. forte,/aooM et 
feliosa, aptum Fortnnae elogium, qnae cnra nimia mellts dnlcedine diutinam 
fellis amaritudinem commiscere amat. Brant, Frigidnm sane et ineptum 
lioc est acnmen. Fatosa, quod etiam comparet in Oxon. Gnelf. et Pal. erat 
scriptum pro/a6osa, contracto ex fabuiosa: ut supra * novissimus ' pro * no- 
bilissimns.' Vide etiam Pric. Otid. — 9 £d. Vic. cognitum, Pal. Pith. Gnelf. 
pr. Edd. Junt. Ald. exitium, maie, ut saepe. Id, — 1 Pal. m, exiguo, Id. — 
2 Adverbinm abest a Bert. Effectus in Oxon. Factus est repente Gnelf. pr. 
Id. — 3 Idem, votuptaltar. Colvius. Sic etiam Pal. Oiielf. sec. Oxon. de more, 
nt et factbrum. Vide ad 1. iv. p. 66. Otid. — 4 Pronomen hand agnoscit 
Ms. Fnx. Id,—5 D'Orv. Fux. me vic. Id. — 6 Male Oxon. caret rip duobus, 
Vide ad 1. ii. p. 36. * qnibusdam septem testibus.' A D'Orv. abest rh fra- 

NOT^ 



^ Fabuiosa fortujM] Adeo mira, nt 
apgre fidem mereatur : vel tragica, et 
digna, qnae exhibeatur in fabnlis seu 
tragiBdiis. • 

* Orbitatis periculum'\ In qno vier- 
satns fuerat,dnm hic veneno snblatns 
crederetur, iUe vero tanquam ejns 
interfcctor deposceretur ad mortem. 

* Sustinens obsequium] Fortassenie- 



lius legas aiatens: sic supra hoc libro : 
' debitum sidtens obsequium.* 

' Ad magnumscriptas Principem'] Sic 
etiam Ammianns Marcellinns, lib. 
zxii. Imperatorem Romannm vocat 
' magnum Principein.' Persarnm Re- 
gem Grseci fieyav fiaffi\4a raagnum 
Regem appellabant. 

f Undecim denariis] Denarius Bu- 



680 



APULBII 



admodum dominus.^ At iUoram alter pistor dnlciarius^qiii 
panes ^ et mellita concinnabat eduiia;' alter coqaus,' qui 
sapidissimis intrimentis sucuum ^ pulmenta conditay vapore 
moUibat.^ Unico illi ' contubemio communem viiam sos* 
tinebant, meque ad vasa illa compluria^gestanda praBstina* 
rant»^' quse, domini^ regiones plusculas pererrantis/ variis 
usibus erant necessaria. Adsciscor itaque inter duos illos ^ 
firatres tertius contubernalis : haud ullo tempore tam beni-^ 
volam ^ fortunam expertus.. Nam vespera, post opiparas ^ 



bebant herum vaide opidentum : eorum vero unus erat pictor dulciariue, qui faeiB' 
hat panes et cU)08 melle conditoa : alter coquus, qui coquebat igne minutalia condUa 
Maviesimis succis intritis. JUi simul habitantea t» commune vivebant, et me eme- 
rant ad portanda iUa plurima vaaa, qu€B erant neceesaria suia dominis, ad varios 
usuSf cwH iter /aeiebant per multas regiones, Assumor itaque tertius socius inter 
iUos duos /ratres : neque unquam usus eram /ortuna tam/avente. Vespere ennuy 



^^»#>^^«»*>#»»>*»»<^ 



tribus. Id.— 7 Prave Pal. is, Id.— 8 Onelf. pr. pannos. Id. — 9 Bert. meUata. 
Pal. Ouelf, sec. edilia; male. Vide ad 1. v. p. 90. Id.—l D'Orv. Oaelf. pr. 
et £dd. ante Bas. cocus e vulgari pronaDtiatione. /d. — 2 Palat^ Ouelf. sec. 
pulmento. Pitb. tnoUiebat, Fux. maUibat. Vide ad 1. iv. p. 67. ' scataribat :' 
et inf. p. 220. /(/.—3 Oxon. Onelf. pr. Uh. Id. — A AI. compiura. Fux. complu» 
rima. Id. — 5 Ms. pradestinarant. Colvins. Bertin. et F\or. pradestinarant, maie. 
Elmenh. Item Pal. Fnx. D'Orv. Ouelf. ambo, Ed. Junt. post. Niliilomi- 
nus perperam sine dubio, et ex frequenti librariorum errore, de quo dixi ad 
1. IV. p. 74. ' PraBstinatae pretio.' Oud. — 6 Al. domini8...pererrantibus. — 7 Oxon. 
assistor, Ouelf. pr. assciscUor. Pitb. Fux. Pal. I>'Orv. Ulos duos. t)ud. — 8 Be- 
nignam/ortunam. Non male etiam vulg. benivolam Fort. Colvius. Benivolam. 
Alii, benignam. Eimenhorstius. Nimis temere Colvius e Lips. Cod. cui adde 
Onelferb. sec. cnm Vulc. Wow. Pric. arripuit ben^nam. Mss. ceteri recte 
servant benivolamf sive bonam, et obsequentemy ut aliquoties in Inscriptionibns. 

NOT7E 



daeo numrans erat argenteus apud 
Romanos, quatuor vaiens sestertios, 
ita dictus, quod pro decem assibus in 
solutionem cedebat, sed postea cum 
Annibal in Italiadiutiuscommoratus 
esset, perpetuis belli sumtibus ex- 
hausto aerario, placuit denarium s^x- 
decim assibus permutari. Ejnsdem 
ftttsse ponderis denarium Romanum 
ac drachmam Atticam ait Plin. Hb. 
xzi. cap. ult. £x Prisciano tamen 
gravior erat denarius qnam drachma, 
ponderabat enim viginti quatuor si- 
liquas, drachma vero tantum octode- 
cim. Budsstifl denarium ad Oallicae 



pecujiiae aestimationem redigens ait 
eum valuisse tres solidos Turonenses 
cnm dimidio. 
. ^ Intrimentis sueu%an\ Intrimenta 
succuum intellige herbas, atqne aro- 
mata in mortario tusa, atque in mo- 
dnm pultls redacta,, quibns postea 
carnes et pulmenta condirentur. ' Suc- 
cnum ' hic qnartae declinationis, pro 
* sncco/nm/ 

> PrtBstiaarant] Festus : < Praesti- 
nare apud Plautum emere est, id est, 
emendo tenere.' 

^ Dwmni [Domtnts] Vasorum, nera- 
pe ipsis fratribusy pisiori et coquo: 



METAMORPH08EON LIB. X. 



681 



xxraas^ 'earumqiie ' spiendidissimos apparatus^ multas nn- 
mero partes in cellulam ^ suam mei solebant reportare 
domini: ille porcorum, puUorum^ piscium^ et ejuscemodl 
pnlmentorum ' lai^issimas reliquias ; hic panes^ crustula^* 
lucunculos^"" hamos^ lacertulos,'^ ^ et plura scitamenta ^ 
mellita. Qui ^ cum se refecturi, clausa cellula^ balneas 
petissent, oblatis ego diyinitus dapibus affatim saginabar.^ 
N^c enim tam stultus 7 eram,^ tamque yere asinus^ ut duU 
cissimis iUis 9 lelictis cibis, coenarem ' asperrimum foe-> 

past lautas ccenas, amplissimosque apparatus earum, mei domini aoliti erant referre 
in guam celiuUm plurima /nuia : iic amplissima» reliquiaa porcorum, puHorumy 
piscium^ et minuialium omnie generis: illfi paneSf crustutoy tucuneiUos^ hamasj 
laeertutoSy ei mulia bellaria mellita, Qui, cum^ obserata cella nta, ivissent ad 
baineas, sui refociUandi causa, ego me kaiiter saturabam esdSf qua nUhi ol^icie* 
bantur munere Deorum, Nam, non eram adeo stolidusy adeoque vere asinus, ut 
ederem feenum asperrimumf neglectis iUis suavissimis eduliis, Et s<dertia quide^ 



Oud,—9 Edd. pp. Ber. Jnnt. Ald. opiperas, Id. — 1 Flor. D*Orv. Oxon. eo- 
rumque, ScriptnmDe fuit conviviique t Id. — 2 Ms. Par. cellam, Id. — 3 Edd. 
Junt. Ald. non faabent copnlam. Oxon. Gnelf.v pr. hujusmodi, Pith. Palat. 
Gneif. sec. D'Orv. hi0u8cemodi, Verissimnm scil. est, qnod ascripsit vir doc- 
tns a^uscemodi, sive cnjuscumqne modi. Vide ad 1. yiii. p. 164. * cujusce- 
modi vocibus.' Tum in Coll. Voss. pulmenta, Id. — 4 Vid. Not. Var. — 5 
Oxon. quod, — 6 Ms. obl, div, d, aff, saginabat, Colvius. Oxon. et obl, Pal. 
ablaltis, Fux. Rei^. Oxon. Pal. Guelf. pr. carent quoque r^ ego, D'Orv. diot- 
nitus ego, Quod malim,8i retinearaus pronomen. Paiat. Guelf. pr. saginabat. 
Ond. — 7 Oxon. inde st, Id.— 8 Non est in Guelf. pr. Id, — 9 Oxon. et d, Pal* 

KOT^ 



nonantem dominis fratnim, qui, ut 
infra patebit, uni tantum serviebant 
optimati Corintbio. 

1 CruMlwLa'] ^Crastula, edulia snnt 
meUita operis pistorii. Horatius : ' Ut 
pneris olim dant crustnla blandiDoc- 
tores, elementa velint ut discere pri- 
ma,' 

^ LucwMMios] iMcunculus Nonio : 
lueuMS : Festo lueunterej seu potius lu- 
cweter^ aut htcanier : Graecum Acvkoi'- 
(N^p ab aspersione farinaB albap, genus 
est operis pistorii eidem Festo. De 
Incnnte Varro apud Noninm, 'ac 
nDlla ambrosia ac nect^r, non aliia 
sardae, pemma/ (Gothofredus substi- 
tuit aliam lectionem, non alia sardtBf 
peoHUy pemma^ * lucuns, cibns^ qui pu- 



rissimus multo est.' Idem : * Vinum 
pemma, lucuns, nihii adjuvat, ista 
ministrat.' A Mucuns ' diminutivnm 
fit ' lucuncnlns.' Beroaldus legebat 
hic, jucunculoSf et emendabat, juncu- 
los inteiligens aut opus dulciarium, 
ad similitudinem juncorum factnm, 
aut metam iactis coagulati juncis in« 
clnsam. 

B HamoSf lacertuhs'] AHa pistorii 
operis genera, a forma hamorum, et 
lacertorum, quam retulerint, sic dic- 
ta. Editio Elmenhorstii habet hic 
laterculoSf quod nomen esse potest 
pistorii alicujus operis, a forma late- 
ris quadrata. 

^ Sdtamenta^ EduUa sciti saporis* 



682 APULEII 

nam. Et diu quidem * pulchenime mihi faratrinsB ^ proCd^- 
debat artificium : quippe adhac ^ timide et [2S0] satis parc^ 
surripienti de tam multis pauciora, nec illis fraudes ullais 
in asino suspicantibus. At ubi fiducia latendi pleniore 
capta, partes opimas quasque devorabam; et rancidiora 
seligens^.abligurribam p dulcia : suspicio non exilis fratram 
pupugit animos.^ Et, quAuquam de me nihil etiam tunc ^ 
tale crederent ; tamen quotidiani damni 7 studiose vestiga- 
bant reum. Illi vero postremo, etiam mutuo sese rapinae 
turpissimae criminabantur.' Jamqiie curam diligentiorem^ 
et acriorem custodelam^^ et dinumerationem adhibebant 
partium.' Tandera denique rupta verecundia» sic alter 
alterum compellat : ^ At istud ^ jam neque aequum, ac ne 
humanum, fidem minuere quidem quotidie, ac partes^ 
electiores surripere : atque his divenditis,^ peculium laten- 

mHfurii diu tnihi succedebat optime : quia nppirum adhue meticulose, et satis te^ 
nuiter subtrahebam perpauca ex tanta copia, et illi nuUoe doloe auapicabantur in 
asino esse, Vtrum, eimul (Uque ego, securiorfactus idfore clam, cofpi deghttire 
exquisitissima quaque frusta^ et comedere dulcia, repudiatis rancidioribus ; wm 
parva suspicio stimulavit animosfratrum, Et quamvis nihil simite adhuc existi" 
marent de me, inquirebant tamen summa cura quis inferret ipsis quotidie iUud 
damnum, Novissime rero ipsi se accusabant inticemfurti illius sordidiesimi. Jam- 
que impendebant curam studiosorem, et observationem vigilantiorem,numerabantque 
etiam frusta. Postremo, devorato pudore^ sic alter alloquitur alterum : Atqui hoc 
jam non est justum, ac ne humanum quidem te qnottdie furari meliora frusta, 
et locupletare peculium tuum vendendo ea clanculutny et velle tamen ex aquo 



dulcimo is, Id.— 1 Pal. ccenare, Id. — 2 Ahest et a Pal. Oxon. Gaelf.iitroqne. 
Id, — 3 Ms8. sW^WQX^furatrive^furatrine, Id. — 4 D'Orv. adhec, et mox latenti, 
Id. — 5 D'Orv. «. enim ex illis, Edd. pp. fratrem, Vic. pepugit, Vulc. pr. 
animo, Id. — 6 Pith. D^Orv. cnm £dd. ante Cplv. etiam tum, Fux. etiam cum„ 
Guelf. sec. et tuhc, Id. — 7 B. M. q, dapni, Putean. — 8 Oxon. a m. pr. comir 
nabantur, Ond. — 9 V. C. custodiebam, M. citra diligentiore et acriore custodie- 
bant, Oroslotius. Margo Ed. Bas. pr. custodiam, Perperam. Vide ad I. 
IX. p. 168. ' Dominae custodelam.' Oud,- — 1 Ed. Bas. pr. diminutionem, Exu- 
lat rh partium a Ref?. Fux. Id, — 2 D'Orv. alter ad aUerum comp. Id. — 3 Ad 
istud, At i, Ald. Rodld, At, Palat. Guelf. pr. D'Orv. £dd. ante Beroal- 
dum, item Bas. ad istud, Oiid. — 4 Vid. Not. Var. — 5 Idem, dividentis, Col- 

NOTJE 

V AbligurriboM [^Abliguriebam'] Ah' Donatns, 'suaviter consnmserat.' 

lignrire est liguriendo consumere. Idem Donatus ait, * iigurire ' forma- 

Terent. Ennucho : * Itidem patria tumesse i.vh rov\iyvpov,quod * suave ' 

qui abligurierat booa :* id est, ioquit significat. 



MBTAMORPHOSBON LIB. X. 683 

ter augere» de reliquis ^ eeqaam vindicare diyislonein. Si 
tibi 7 deniqae societas ista displicet : possamus omnia qni- 
dem cetera firatres manere,^ ab isto tamen nexu communi- 
onis discedere. Nam video in immensum 9 damni ' proce- 
dentem querelam, nutrire nobis immanem discordiam. Sub- 
jicit alius : Laudo istam tuam, mehercules/ et ipse con- 
stantiam,' quod, furatis^*^ clanculo partibus, praBvenisti 
querimoniam :^ quam diutissime sustinens^ tacitus inge- 
miscebam ; ne viderer rapinse sordidse meum ^ fratrem ar- 
guere. Sed bene^ quod utrimque secus sermone prolato ; 7 

dicidere ea qua tupersuni» Poitremo, si Iubc wtetra eoeietas tibi mm fro' 
batur, poseumua quidetn remanere fratres quantum ad reliqua onmia, et tamen 
solvere hoc mneulum aocietatie, Video enim erpostulationem jacturay qua pro- 
greditur tn tnfiniium, fovere inter no$ ingentem divisionem, Alter reepondet : 
Pro/ecto ego quoque laudo tuam audaeiam, quod postquam eurripuisti clam frtLSta^ 
prtetertisti queretam, quam egojamdudum retinenSf dolebam apud me ; ne viderer 
accusare meumjratrem turpisfurli» Sedgaudeo, quod invieem lequendo, quari- 



Tius. lis Florent. Oud. — 6 Reg. Fnx. de reliqiis, Id.— 7 Pal. Oaelf. see. 
sed tibi. Id: — 8 Fiix. p, adomnia q. c. Bene. RoaUt, Omnianon est in vet. Cod. 
Cokf. Neqnaquam praepositionis additione opus est. Eliipttcus iste Accn- 
sativus in hisce frequens est Nostro aliisqne. Adi me ad I. viii. p. 173. 

* Flagrnm multis jugis talis omnia tessellatum.' Atque ita ceteruf ex ipsins 
'Roaldi judicio, 1. ii. p. 34. et in Flor. N.3. ' Phryx cetera.' Solin. c. 52. p. 
58. * Eale, flnvialis nt equns cetera cauda elepbanti.' Sic ieg. dnco, partim 
e conjectnra et Plinio 1. viii. 21. partim e Mss. Fluvialis abiit in oltas, qnod 
hinc alii omisernnt, alii cetera ejecerunt, snbstitnentes vero, Exulat vero rh 
omnia etiam a Palat. Oxon. Onelf. ntroque, Pith. Sed talia geminare Auctor 
amat, ut modo, ' tandem denique.' Immo confer notata ad 1. vii. p. 147. 

* Ceteram vero carnem omnem.'* In Pith./ra<ri6iis. A Bert. abest verbum 
manerej nt et niox tamen. In Ouelf. pr. descedere, Oud. — ^9 Haud agnoscit 
D'Orvill. praepositiouem. Adi ad 1. iv. p. 83. 'Inmensnm proceditopinio.' Id. 
— 1 Deest Edd. Ber. Bas. /d.~2 Th me non comparet tn D'Orv. ut alibi. 
/d.— 3 Oxon. am. pr. conscientiam. Id.— 4 Pal. quod quotidie furatis. Wowe- 
rius. Quod quotidie furatisj ^c. Sic Mss. Ehnenh, Quotidie vel cotidie ad- 
dnntjetiam Mss. mei omnes. Abest tamen ab Edd. Vett. excepta Junt. post. 
ac bene revocavit primns Wowerins. Juratus Gnelf. pr. Oud, — 5 Ms. 
Lips. p. et querim, Id. — 6 Sustinensy ^c. meum, Haec oninia desunt in Rej^. 
Fux. Ac Codd. Para^anus, Guelf. pr. habentes rh sustinens, carent reliqnis. 
Contra D'OrvilI. verba /ra^remargnere, quae sequnntnr, ponit quoqneanter^ 
sustinens. Prosordtdff in Coll. Voss. et Gnelf. sec. susHnens, Hinc patet, m 
antiqnioribus Codd. haec admodnm Inxata fnisse. Id, — 7 Non legitur ^tiod in 
Ed. Bas. pr. Conjecit rnrsu^ N. Heinsius cum Viro D^ ad oram £d. Vic. 

NOT^ 

4 Furatis} Passive. Sicsaepeapud qnaedam. 
hunc Auctorem 'mentitus,' et alia 



684 



APULBII 



jacturae remedium * quaBritiir ; ne silentio procedens simnl' 
tas> Eteocleas nobis contentiones 9 ' pariat. His et si- 
milibas altercati' conviciis^ dejerant ntrique,^ nuUam se 
prorsus fraudem^ nullam denique surreptionem ' factitasse : 

mu8 remedium nostro damno: ne inimicitia eresceng tacendo, excitet inter nos di»" 
cordias Eteocleaa» Cum rixati essent inter se hU atque h^jusmodi verbis contume' 
Ivmsy anUfo juraM se nuUum dobtm commisisse^ nec denique uUum Jurtum : sed 



utrimsecus. Vide ad 1. ii. p. 22. Pith. sermo. Id.— 8 Ms. medtttifi.Colvias. Ne- 
que aliter Pith. Ooelf. Fax. D'OrY. £dd. ante Beroald. Oxon. barbare pro 
remedio, Excidit scilicet re ob praecedens joclurcs, qood etiam abiit injactture 
in £d. Vic. ntstatim pro ne in Pith. et Edd. primis,item Ber. Bas. est nec^ 
vitiose, at bene monnit haec Beroaldas. Oud, — 9 Idem Ma. procedenti simu- 
iatas E, n. contentionibus p. Colvius. Flor. simuUUas £. n. contentionibus p. 
male. Elmenh, M ale qnidem ; sed qao patet, aliter paolo haec olim lecta 
fuisse. Nam simulajtas habent etiain Mss. Pitb. Fox. Ooeif. pr. Oxon. Pal. 
D'Orv. contentionibus item Fnx. Oxon. Pal. Oaelf. arabo, Contationibus 
D^Orv. Vide, num scripserit Anctor: Ne, sUentio procedente (vel procedentiy 
sinudata E, n. contentiones Us p. vel simulatio Eteoclea n. eontentionia litespariat, 
Contra alibi * sermone procedente,' et pauio ante, ' querela procedente.' 
Nisi potius procedens sit creacens. Vide ad 1. v. p. 93. ' procedens sermo.' 
Perperam vero Scriverius edidit Etheocleas. Nam Oraeci semper perr scri- 
bunt 'Er€oic\^s, pejus in Notis Elm. Mtheocl. Oxon. et alii, CEtocUas. Ond. 
— I Idem, aUricati. Saepias ita. Colo. Sic qnoqne Fax. Vide ad I. ii. p. 
21. et alibi. aUercate D'Orv. Ckud. — 2 Elegantius Ms. uterque. Scioppiusin 
Symbola. Flor. dejerantur. Eimenhorstins. Mirum est, in Pith. etiam, Reg. 
Fnx. Pal. D'Orv. Ouelf. pr. exarari dtjeruntury quasi Deponentiali forma, nt 
alibi 'soniniari,' ' mnrmurari.' Adi ad I. iii. p. 67. Certe hinc juratus et 
conjuratus passim dicitur, qui juravit, conjuravitqne, et apud Plant. et Hy- 
gin. ' juratus esse ' pro ' jnravisse.' Sed Anctor, hoc verbo crebro utens, 
semper dixit * dejcrare.' Vide Indicem Floridi. Alii scripsere qnoqne de^ 
jurare. An in ur latet adverbinm aliqood. Uterque cnm Mss. Urs. Reg. edi- 
dit tacite Wow. Scriv. Pric. Flor. sed bene Pricaens male id fieri monuit. 
Consnle dicta ad 1. 1. p. 15. ' Comites utrique.' Oud, — S Par. Ouelf. pr. sub- 

NOT^ 



' Eteocleas nobis contentiones] CEdi- 
pns Thebanornm rex ex incesto Jo- 
castae snae matris connubio Eteoclem 
et Poiynicem suscepit, qnibns ipse, 
agnito genere sno, et scelere simul, 
in exilium ultro proficiscens, Theba- 
nnm regnum ea lege reliquit, nt al- 
ternis aonis regoarent. Qnod cnm 
£teocle8, utpote natu major, prirons 
occnpasset, nec vellet,elapso suae do- 
mioationis' anno, Polynici fratri ce- 
.dere: hic, impetratis ab Adrasto 
Argivorum rege socero suo copiis, 
bellum Thebanis intulit : cnjus is 



fuit tandem exitus, ut ambo fratres 
singnlari certamine congressi, mntois 
confossi vulneribns caderent, qno- 
mm odium tantum fuit, nt et in t^ogo 
post mortem dnraverit. I^tat. The- 
baid. lib. xii. 'Ecce iterum fratris 
priroos ut contigit artns Igois edax, 
tremuere rogi, et novns advena bus- 
tls Pellitur : exundant, diviso ver- 
tice, flammae, Alternosqne apices, 
divisa Ince coruscant,' &c. Hinc 
'Eteocleas contentiones,' et <Eteo- 
clea odia' inter fratres, pro acerbis- 
simis et implacabilibos. 



MBTAMORPHOSBON LIB. X. 



685 



sed plane debere canctis artibus coianiuiiis dispeadii la&o-* 
oem inquiri^ Nam [221] neqae asinum, qui solus inter- 
esset/ talibus cibis ^ affici posse : et tamen quotidie partes 
electibiles 7 compar^re nusquam : nec utique cellalam 
suam ^ tam immanes involare muscas,^ ut olim Harpyise 
fuere, quae diripiebant Phineias dapes.' * Interea * libe* 
lalibus coenis inescatus, et bumanis affatim cibis' sagina- 
tus, corpus obesa pinguitie ^ compleveram ; corium arvina ^ 
succulenta molliveram ;^ pilum liberali nitore nutriveram. 

invesHgmdMm eue onmi proriut opera/mrm, qMt eautu enU damni eomimuwu, i)t« 
ceboMt enim neque annuiHi ^ttt aolus aderat, posse deleetari qjusmodi eduliU, et 
iamen optima frusta eoaneteere quotidie: neque cerie velare tn suam ceUulam 
museas tam ingenteSj quam Harpyia quandam Jueruntj qua rapiebant eiboe 
Phineu Ego interim paatua largis epuU», et abundanter saturatua dapibus humanie, 
dOataveram meum eorpue craaso adipe ; reddideram meam cutem moUem pinguedine 
Mueeota ; alturam meoa vUiot mtore hometto, Verum iUe nitor mei eorporia creatU 



jectionem, Id. — 4 Oxon. inquirere, Qaod, saoe corraptuniy miror a Pricaeo 
prsferri. Id. — 5 Oxon. a ni. pr. inter cetera, Id. — 6 Exulat a D*Orvili. Id. 
— 7 Vid. Not. Yar.— -8 Sic rescrrpsi cnm Elm. Scrtv. Flor. auctoritate Mss. 
Flor.Fnx. Oxon. Pah D'Orv. ut supra. In reliquis cellam. Tam mox abest 
Edd. Ber. Bas. Otcd. — 9 Bert. t. muret vel mutcaa. Elmenhorstius. Addunt 
satis inepte mureavel Ms. Pitb. Coll. Lipf>. et Edd. Colviana priores, nec non 
Scriverii. Mures volatiles sive vespertiliones i^randes intelligere deberes. 
Oud. — 1 Ms. Finelaa. Colvins. Pal. Arpiale, D'Orv. Arpie. Tnmjinieia» 
Pitb. Finelaa Fux. funellaa Guelf. pr. Finetas Pal. Phineaa Oxon. Oud.-^2 
Oxon. tn tam. Id. — 3 Adjectivum deest Fuxensi, adverbium D^Orvilliano. 
Id. — 4 Fux. pinguedine. Roaldus. ptn^dtn^ etiam Oxon. Pitb. Petr. D'Orv. 
ut in Sidonio Apoll. Glossis, et alibi. Ptn^t^iam babet Arnobius. Si quid 
matandum, roalim ptn^ut^vdtne» qaa voce passim utitur Plinias. OiMi. — 5 

NOTiE 



■ Phineiaa dapea] Pbineus Ageno- 
lia filitts, vel, at vnlt Hesiodus, Phoe- 
nicis et Cassiopeae, Agenoris nepot, 
rex Arcadiae, vel, ut atii volunt, Tbra- 
ciae, aut, nt rarsns alii, Papblagonis, 
ob excncatos novercn impalsu filios 
S1108, a Diis ipse obcaecatus est, Har» 
pyiaeque adversus eum inuniss», qnas 
dapes f jas raperent, mensaroqoe tnr- 
pissimo fdBdarent contactu. Has Ca- 
lais et Zetbes alati fratres ad Stro- 
phadaa iDsolas, Plotas prius dictas, 
fagaverunt. Postremo, ipse Phineus 
ab Hercole occisos est, qoi ejos libe* 



ros excaecatos in soUtudine offende- 
rat, cognoveratqoe novercae calum- 
niis id fuisse factum. Fuere et alii 
Pbinei. 

' itrctna] Est durum pingue iiiter 
cutem et viscus, nt auctor est Servius 
ad illud ^neid. vii. ' Pars laeves 
clypeos, et luclda spicula tergent 
Arvina pingui, sobignntqae in eoto 
secures.' Apud Festum arbiila pin- 
guedo bominis, corrupta vox ex or- 
«tlb, qood dimiuotivam est nominis 
drtftnfl. 



686 APULBII 

ISed iste corporis mei decor, pudori peperit grande dede- 
cus. Insolita namqae tergoris vastitate commoti,^ foenom 
prorsus intactum quotidie remanere cernentes» jam totos 
ad me dirigunt animosJ Et> liora consueta velut balneas 
petituri^ clausis ex more foribuSi per quandam modicam 
cavemam^ rimantur me passim expositis epulis inhaeren- 
tem* Nec uUa cura jam damni sui habita, mirati monstra- 
osas 9 "^ asini delicias, risu maximo dirumpuntur : vocato- 
que uno^ et altero/ ac dein^ pluribus conservis, demon- 
strant ^ infandam memoratu hebetis jumenti ^ gulam. Tan- 
tus denique ac tam liber cachinnus cunctos invaserat, 
ut ad aures quoque praatereuntis perveniret ^ domini. 
Sciscitatus ^ denique quid> bonum ! ^ rideret familia : 7 

magnumprobrum mea vereeundia, Nam iUi exeitaH ingueta obetUate mei carpO' 
ris, cum videretii quotidiefeenum meum superesse omnino UUbatum, intendunt dein^ 
eeps in me omnem sua mentia aciem. Cumque clausissent ostium ceUa hora solita, 
quasi ituri ensent ad balneas, aspidunt me per quoddam parvum foramen intente 
comedentemfercula hinc inde expoHta, Jamque, negleeta euajacturaf aolvuntur m 
effusistimum cachinnum, admirantes prodigiosa oblectamenta aaini: accersitoque 
unOf et altero, deindeque pluribua ex suis coneervis, ottendimt eis voracitatem tardi 
(tsini horrendam dictu. Denique tantuSy ac tam eolutua risus occupaverat omnes^ ut 
etiam petferretur ad aures heri ittac pneiereuntis. Postremo, cum quasivisset 



^^^■»>»>» #^>»^v»^ 



Pith. moUulam. Id.— -6 Oxon. a m. pr. Ouelf. pr. eommitti. Id, — 7 Vnlg. 
totos dirigunt ad me omnes animos. Colvius. Bert. dirigunt omnes animos. £1- 
inenhorstias. Omnes addit cnm £dd. ante Colv. Pithoeanus. Non omnes, 
sed duo illi fratres hoc agnnt. Ceteris Mss. et Colvio ac seqq. accedit jam 
£d. Jnnt. post. ad me quoque praeponens. Oud. — 8 Cavemulam. Vnlg. cod. <7a- 
vemam. Colvins. Lipsii Cod. lectionem secnti etiam sunt Vulc. Wow. Pric. 
Sed ceteri Msn. et £dd. cavernam, quod praefero hic exhibent. Oud^. — 9 Fux. 
caret rtp mirati. Cod. Petr. £dd. Juot. et Ald. monstrosas. Vide ad I. v. p. 98. 
/d. — 1 Vocatoque et altero» Oratio iWtnrriiefi. Ms, vocatoque uno ab aUero. Ro" 
aldos. F. uno et (dtero, Vnlg* vocatoque et oUero, ac dein, Colvius. Pith. vocatoq[ue 
etiam aU. Sed recte Mss. ceteri cnm £d. Junt. post. dant, v, uno et altero: ut 

bene in £dd. Colv. posterioribus. Oud. — 2 Deinde. Pal. Gnelf. sec. m. i», 
Bert. denique, Pith. Guelf. pr. cum £dd. ante Colv. dein. Bene. Id, — 3 Ms. Cod. 
demonstravit, Colvins. Item Oxon. Guelf. pr. Oud,^-A D*Orv. asini, e glossa. 
Jd, — 5 Vid. Not. Var. Pith. male praveniret, Non agnoscit praepositioiieni 
ad Cod. D'OrviIlii : quod opanino Apuleii genium sapit. Vide ad 1. i. p. 4. 
' proximam civitatem pervenerimus.' Pro preetereuntis in eodem exaratur 
pr€Bter cunctos, in Gnelf. pr. prater eunctis. Id. — 6 Oxon. et Par. sciscitans, 
Id.-^7 Rom. quod b, lib. iv. < Qood malnm fleret.' Elmenh, Sed illic legen* 

NOT^ 

" Monstruosas'] Neqne enim ejas- ^ Quid, bonum'] ' Bonom * bic vide- 
modi edulia solent ad palatam asini- tur adverbialiter positum, et inclu- 
num sapere. « dendum parenthesi, aut dupUci Yir« 



BrBTAMORPHOSTEON LIB. X. 687 

GOgnito qaod res erat, ipse qaoque, per idem prospiciens 
foramen^ delectatar' eximie. Ac dein^ risa ipse qooqae 
latissimo, ad usqae intestinoram dolorem "" redactas/ jam 
patefacto cabicalo^ proxime consistens, coram arbitratar«' 
Nam et ego^ tandem ex aliqaa parte mollias^ mihi reni- 
dentis fortanse contemplatas faciem/ gaadio prsesentiam 
fidaciam mihi subministrante ; nec tantillum commotus» 
securus esitabam :^ quoad novitate spectaculi laetus ^ do- 
minus dediam^ [222] duci me jussit ; immo vero suis et ipse ^ 
manibus ad triclinium perduxit: mensaque posita, omne 
genus edulium solidorum^ et ilUbata fercula jussit apponi. 
At ego^ quanquam jam bellule^ suffarcinatus^ gratiorem 
commendatioremque ' me tamen ei facere cupiens/ esurien- 

^uid uaet honi eur seni gui riderent^ didicisaetque retn omnem ui se habebat, ipse 
etiam aepieiens per idem foramen mire oblectatur : detndeque^ cum ipse solutua m- 
set in risum tam effuaum, ut intestina ipti dolerentj apertajam ceUula propior mihi^ 
factus, priBsens spectat me, Ego enim videns ex aliqua parte tndtum Fortuna miki 
mitius ridentiSf comedebam tranquiUef ne minimum quidem periurbaitust quia Ueti' 
tiaj qua perfusi erant astantes, dabat mihi confidentiam. Donec dominus domue 
exhilaratus novitate ^us spectaculi, jussit me duci^ quimmmo ipse suis manibus me 
deduxit ad cienaculum, instructaque mensa, jusait poni ante me integros cibos omnis 
generisy et dapes intactcu. Ego vero, quamvis jam essem pulchre saburratusy fde- 
bam tamen cupide cibos mihi oblatos, volens me reddere ei tunc acceptiorem, et com- 



^S^ ^^* 0^^^^^ 



^nm docaimus : qwd, maXum ! fleret, p. 80. uti etUm hic dtstingnendnm. 
Otfd.— 8 Ed. Junt. post. eonspiciens, Fax. delectabatur. Id.— 9 Membraoap, ad 
dehinc. Colvius. Pith. ac dein, Fux. D'Orv. Oxpn. Onelf. ambo, ac dehinc. 
Bene. Oud.— 1 Pal. dolore, Exnlat participium a Fux. Id, — 2 Pith. tam. 
Id.— 3 Oxon. Gaelf. pr. arbitrabatur, Id.— 4 Copiila caret Pal. Id, — 6 Guelf. 
pr. meHus, Id. — 6 Fux, Gnelf. pr. Edd. Junt. Ald. hesitabam, Vic. hasitabam^ 
Pith. excitabam, Pal. Gnelf. sec. hediftcabam. Vide 1. ix. p. 202. ' Esitare 
cadavera.' Jd.— 7 Novitate spectacuU Ustus, D*Orv. Guelf. sec. wmitatem. 
Fnx. novi spect, Uetus, haud ineleganter. Saepe enim hetus cum Genitivo rei 
eonstroitur. Adi, ut alia multa mittam, N. Heins. et Barm. ad Virgil. /En. 
I. 441. * laBtissimus umbrae :' et ad Vell. 1. ii. c. 42. Jd.— 8 Suia etiam ipse. 
Sic, (exceptis forsan Pithoeano, et Gnelf.) Mss. ceteri, et Edd. Junt. post. 
Elm. Scriv. Flor. In reliquis s, et ipse, Id.— 9 Abest join ab Oxon. PaK 
Veluie Oxon, Veltda, Gnelf. pr. VeUtde sec. Jd,— 1 Fax. gratiosum, Roaldus. 
Liber scri ptus, ^rafionim : et post ex eodem reposui tamen; cum vulgo lege- 

NOM 

gula, qnemadmodum ^malnm' apnd pressione sedare,' &c. 

Terentinm, ' qnid (malum) ergo me ' ' Fortuna eontempkUusfaciem] Qua 

Vis ?' Fortnna hactenos tergum asino nos- 

* AdusqueintestvnorumdoloremlLib. tro obverterat, ot dici solet de iis, 

III. * hi gaudii nimietate gratulari^ quibus res male succedunt, 
illi dolorem ventris manuam com- 



688 



APVLBII 



ter exhibitas escas appetebam.' Nam et qaicqiiid potissi- 
mom abhorreret asinas ^ excogitantes ^ scmpalos^^ ad ex* 
plorandam mansaetadinem id offerebant ^ mihi : cames 
lasere ' infectas^? altilia * pipere inspersa, pisces exotioe 
jare^ perfasos.' Interim conviviam summo risapersona- 
bat.9 Qaidam deniqoe praesens scarrala ; ' Date, inqait, 
sodali haic qaippiam meri.* Qaod dictum dominas ' se- 

mendabUiorem, lUi enim excogitantes eummcatudio qtdcquid aiinua maxime r^U" 
geretj iilud mihi apponunt ad explorandam meam manwetudinem ; utputa eames 
ctndiias laaere, vokLtiHa inaperaa pipere, piacea madeniea peregrino Hquamime, fn- 
terea convivium resonabai maximo riau, Postremo qmdam scurra aatana dixit : 
Date aUquantum vtnt huic canviva. Cui dieto herue assentieni respondU: JVoi»' 



retnrfttni. Cotvius. ManiiBcriptns, graiioaum» Scioppins in Symbola. Gro' 
tioaum, Sic Bert. et Flor, Aldns, gratum. Alii, gratiorem, Elmenhorstins. 
Pag, 2S0. * qno se gratiorem locnpleti foemins faceret.' Sed graOoaMm 
edam habent Mss. mei, exceptis Gnelf. pr. Oxoniensi, nec non EUtitiones' 
Junt. post. Eim. et Scriv. Ob seqnentcm tamen coraparatirnm malim gra^ 
tioaiorem, Qucnam vero Atdi editio exhibeat gratum^ nt ait Elmenfaorst. 
nescio. Qnas ego vidi, graiiorem cuni ceteris praebent. In D^Orv. commen- 
dationemque, Ond.— 2 Tum eifacere cupiena. Fnx. tamen et. Roaldns. Istud 
tamen amptexns videtnr Colvins, seqnentibns enm Vnlc. Wow. Pric. ob pne- 
cedens ' qnanqnam ;' ac tegitnr in Pithoeano, Gnetf. sec. Sed adi ad I. iii. 
p. 60. Ei abest a D'OrviU. Oad.— S Idem, exurienter. Colvins. Pal. pete- 
bam. Elmenhorstins. £xiir. etiam Bertin. In mea Pal. Cod. collatione nihil 
varietatis annotatnm est. Oud. — 4 Al. ^Mtd. al. quod, et aaino pro a^ifitis. — 5 
Palat. excogitationea, Ond. — 6 Vid. Not. Var. — 7 Ms. camea laaete i^f. Col- 
vins. Pith. Guelf. sec. laaaere, Pal. laaaace, D'Orv. laaerem, Vide Beroald. 
Otid.— 8 Idemy jureeatuperfuaoa. Colvins. Palat. Guelf. sec. 'ttte eatu. Aii 
aatu, ut dolo deciperent asinum? An jnris paatuf Vide ad 1. ii. p. 25. ' Em- 
bammatnm pastu jnrulenta.' Ceterum male Edd. Wow. Prie. dant if^fuaog, 
Vide ipsnm Pricaenm. Otid.— 9 Fux. parahai. Id.— 1 D*Orv. atrutila. Id.— 
2 Huic quippiam meri. Prima vox non comparet in D'Orv. nec male Coll. 
Voss. merum. Id.^3 Florent. domtm. Id.— 4 Locutua eafurc\fer, Palat. et 

NOM 



* lauere] Laser succus est laserpi- 
tti, qnod Grsci criKtptov vocant, quo 
Cyrenaica regio abnndabat. Unde 
CatoUo * taserpiciferae Cyrcnae.' La- 
ser maximi olim fiiit nsnB,tnm in rae* 
dicina, tum in cibis. Apicio ' Lase« 
ratus pullus' lasere cooditns. Fre- 
qnens laseris apud eum mentio. Vide 
Piin. lib. XIX. cap. 3. 

* AUilia] Gtossariura Isidori. ' Al- 
tilis, pasta, ab aleodo,' in vet. Otoss. 
altiliarius, hpv&)rp64»s,' 

^ Exoticojure] Videtur intelligere 



liquaraen ex garo, pipere, et oleo, 
qno solebant pisces condiri. Exoti- 
cum antem vocat jus, quod garum 
prlmo Komam ex peregrinis regioni* 
bus allatum est : puta ex |Iispania, 
Horat. lib. Serm. ii. Satyr. 8. ' Garo 
de succis piscis Iberi.' Hinc et ' so« 
ciorum liquor' apnd Pltn. Sed de 
hoc nos plura, Deo dante, ad Ausonii 
Epistolas, qnem anctorem a nobis 
ex regia etiam munificentia prope 
diem expecta. 



METAMORPHOSUON LIR. X. 689 

catns, Non adeo, respondity abisarde jocatas es,^ farcifer. 
Yalde enioi^fieri potest^ at contabernalis noster paala- 
lam qaoqae malsi ^ libenter appetat. Et^ Heas, ait^ paer/ 
laotamdiligenter ecce illam aaream cantharam* malso^ 
contempelra^ et offer ' parasito ^ meo : ^ simal^ qaod ei pras- 
biberim, commoneto.' Ingens ^ exin oborta est epalonam 
expectatio.^ Nec alla tamen ego ratione conterritus, oti- 
ose, ac satis genialiter^ contorta^ inmodam lingaae, extre- 
ma Iabia,7 grandissimam illam calicem ano haasta per- 
haasi.' Clamor exsargit,^ consona voce canctornm salate 
me proseqaentiam.' Magno deniqae delibatas gaadio ^ 
dominas^ vocatis servis sais^^ emtoribas meis jabet qaa- 

Um mepU eavUhtus es, verbero, facUe enim poteet fieri, ut meter sodaHe bibat 
eHam libenter caUcemnini meUUi. Atquct Heua, inquU, puer, ablue Uhidma^eum 
poadumj atque imple vtno, et i^er meo parasUo : simtdque mone iUum me ipsi pro^ 
pinamste. JDehinc magna expectatio orta est inter convivas, Ego vero nuUatenMS 
turbains obsorpai uno ductu capacissimum Ulud poculum otiose, et satis kilariter, 
incurvans extremUatem labii in formam lingua, ExtoUUur clamor db omnibiu pre- 
cantibus mihi incolumUatem voce MiiaiitiNt. Demque herus perfusus ingenti Ueti- 
tia vocat ad se servos iUos, qtU me emeranty et prtecipU, ut eis redderetur quater prc' 



Falv, Joeatus, Wowerias. Ms^jocatus. Scioppios in Symbola. Jocatus,yn\gOf 
iocutus, Elmenhorstins. Wower. immo jara antea Junt. post. eiUiibait bene 
jocatus, qaod agooscnnt Mss. O. exceptis Pith. et Bert. 1. vi. p. 130. < Me- 
com benignosjocatur comes.' In Oxon. Ouelf. pr. est jocatus est in terU 
persooa ; ac sic edidit Scriverius. Oud, — 5 Fux. v, inquit, Id. — 6 Vid. Not. 
Var. — 7 Heus, ait, puer, Ed. Rom. Hemus a, p, Elmenhorstius. Itetn Vicent. 
etM. Bas. pr, Secf r^cte Beroaldus Aeiu correxit. Vide ad 1. ix. p. 200. 
* Heos, inqait, puer.' 0«d. — 8 Oxon. a, crateram, Sed consule Pricaenm. 
Jd.— 9 Mulso et multo cont, Aberant haec et multon vulgat. Cod. Coh. — 1 4A 
fer. Fux* offer, Roald.— 2 Vid. Not. Var.— 8 Pal, Oxon. Gaelf. carent t<? ei, 
Pith. prabiberit commoveto, Pal. prsBbiberius. Par. Guelf. pr. commoneo, Ood. 
—4 Guelf. pr. inde. Id.«-5 Ms. Cod. aborta. CoWins. Flor. D'Orv. exinde. 
Pith. qaoqae et Fux. male aborta, Guelf. pr. Oxon. orbata, D'Orv. ^ctatio, 
Ond.— 6 Fux. et, Vitiose Edd. Ber. Bas. pr. generaUter, Id.— 7 Flor. poitrema 
labia, Elmenhorstios. Qui cum Scriverio hoc recepit. Ac sane snffragan- 
tnr Mss. D'Orv. Guelf. pr. Oxon. CoU. Voss. et £d. Jont. post. L. iii. p. 
59. ' poHtrema dejecta labia.' Quicqaid sit, partem labii prominentem in 
aslno intelligit. Ceternm similem esum et potam elephantorum vide apud 
^liannm 1. II. de Anim. c. 11. Oud.— 8 Conjicit qnidam perliuxi: sed ele- 
gantins est valgatum. Id, — ^9 Vulg. Et clamor exurgU, Colvins. Mss. O. ca-, 
rtfnt copula, praster Pith. et l)'Orv. Oiid.— 1 Vld. Not. Var.— 2 Maunscr. 
cod. deUhUt g, Colvius. 0x00^11141^110911« d, non Ed. Vicent. ut ait Prlc. Oud, 
— 3 Pronomen restitai auctoritate Mss. septem, vel plurium, Edd. Vett. 
item Elmenh. et Scriv. Excidit primum ab Ed. Colvii, sequentis tacite Lips. 

NOTiE 

c Parasito meo'] AsinOy quem jocalariter parasitum vocat. 
Delph, et Var, ChM, Apul, 2 X 



APUtBIf 

^niplam restitui pietiom ; meqae cuidam acceptissimo ^ 
liberto suot et satis pecaliato» magna praefatas diligentia/ 
tradidit. Qoi me satis homane, satisque comiter ^ Botrie- 
bat : et^ qoo se patrono commendatiorem faceret, studio- 
sissime voluptates ejos per meas argutias [323] iBstraebat. 
Et primom me qoidem mensam accombere ^ suffixo cabito> 
dein7 aUuctari, et etiam saltare^ sublatis primoribus 9 pe- 
dibus perdocuit :' quodque* esset apprime inirabile, verbis 
nutum commodare ;' ot quod nollem, relato, quod YeUem, 
dejecto capite monstrarem/ sitiensque, pocillatore resfiee'- 
to^ ciliis alterna connivens^^ bibere^ flagitarem. Atque 
haec omnia perfacile obediebam : qusD, nullo etiam mon- 
strante 7 . scilioet> facerem. Sed verebar» ne^ si forte sine 
magistro, humano ritu ederem^ plerique rati ^ scaevum pras- 

Hum, quo me emeranL Ei me dedii cuUUm Uberto sw ribi griOiedmo, ei vdde 
diciHy pracipienB ut me eervaret magna eura. Hie al^t me eatie clementer et 2e- 
niter: et, ut redderet se aeceptiorem auo patronOy summa cura praparabat ei o62fe- 
i^menta per measfaceiias, Et primum qwidem doeuit me accumbere menste iitninim 
cubUo, deinde coltuetari, et saliare elatis anierioribus pedibus : ei {quod praeipue 
admirandum esi) zignis uti loco verborum: ita ut ostenderem, sublaio eapite, quod 
veUemf ei demisso^ quod noUem: et^ cum sUirem^ intuerer pincemamf et peterem 
potum, elaudendo oculos aHematim. Ei faeiBime obsequ^mr his onmibusy quippa 
qua feeissem tameisi nemo me docuissei : sed HMriHai, ne^ eiforte hoefaeerem more 
hsminumynuUo me docente, plerique credereni kse prwsagvre sinisiros eoentus, ei 



i»<i»i»»»»<M>*»<>» 



God. coi cQnaeiitire yidentar Palat. etOaelferb. /i.^ Bert. apiissimo.. EU 
menb. — 6 Oaelf. pr. «9iiitiiit<«r. Oad.-^ Flor« nunsa ae, ElnenborstiBS. 
Item Faz, perperam. Nec in menstB reformandam ett, ot Wasaeo Viiieba* 
tur. Vide ad I. ▼• p. 91. * Lectam accobans.' 0«<l.-^7 Pith. Ozoa. D'Orv. 
deinde. Id. — 8 Vid. Not. Var. — 9 Prioribus. Fox. primoribus. Soaldas. Sie 
etiam Msf • mei pleriqae cam £dd. Jant. post. CoIt. &c. Vid. ad 1. if. p. 
23. ' carrant primores.' Ond.— 1 PaL prmdseuii. Id^— 4 Flor* quoque e, Jklale. 
Ebnenk, — ^ Pith. Oxon. Oaelf. pr. nutu cossmendarem. Item laps. Faz. Pa- 
lat. D'Orv. et £dd. Junt. ntr. Aidi, commodorMi. Forsan noa male. Talia 
enim modorum variatio freqoens est. Vide me ad Saeton. Galb. c« 10. p. 
756. et sapra ad 1. 1. p. 17. ' perferas et produc.' de Dogm* Plat. 1. r. p» 
677. < ease sitom. £t &c. jongatar.' Si tamen sana illa «int, nec potins ui 
legendam. ALoi.^Oad.— 4 Vid. Not. Var.--r5 Pitb. Fax. Ouelf. coiM60ac de 
more. Jd.-^6 Ms. libere. Colvias. £t Palat. ae Goelf. nterqae. Oud. — 7 
Pith. iumonstrante. Id.— 8 Hoc ederemy pterique raii. Flor. delet rb hse. £i- 
menhorstins. Abest etiam a PaL Ozon. l>'Orv. Onelf. £d. Jont. post. 
Qaare ejeci. Hae ascripsit Salm. Respicit Aactor ad Iubc ommia. Neque 
opas est cam Pith. (in qao heredem) Flor. Pal. Fnz. Oaelf. rescribi pleraqms» 

VOTJE 

' Magna prafaius dUigentia'} Snpplei me esse curandum. 



METAMORPHOSBON LIB. X. 601 

aagiiim poHendere,^ velut monstrum ostentumque/ * me 
obtrnneatum^ rulturiis * opimum ' pabulum redderent. 
Jamque rumor publice crebTuerat>^ quo conspectum ^ at- 
que famigerabilem meis miris artibus effeeeram dominum : 
Hic est, qui sodalem conyivamque ^ possidet luctantem 
asimim^ saltantem ^ asinum> Toces bumanas intelligentem» 
sensum nutibds exprimentem. Sed prius est, ut vobis, 
quod initio facere debueram, vel nunc saltem ^ referam, 
quis iste, vel unde fuerit* Thiasus^ (hoc enim nominemeus 
nuncupabatur dominus) oriundua^ patria Corintho» quod 

me quasi prodigiuM^ et partentum, abseisio eapite, traderent vuUuriis in escatn pt»- 
guem, . Etjamfama invahierat in vulgue, qua reddideram meum dominwn epeeta- 
bilpn atque eekhrem meie miraliiWjiua atiertiie: Hie eet (tnquiehant) qui habet 
asinum amvivamf et eontubemalem, qui luctatur, qui saliat, qui ludit, qui inteUigii 
verba honrinumf et declarat nutibue iuas cogitationes. Sed ante oportet, ut vohis 
narrem, saUem nvne {cum tamen debuerim id facere initio^ quis, et ctgoM fuerit iUe 
Tkya8U8f koe enim erai nomen mei domini» Patriam habebat Corinthum, ex qua 



J>'Orv. pUri* Oiid. — Male liic etiam ante, mo. prees. CoWinf. Ih porten' 

defe noii est in Bertiaq. Eimenk, Fax. portenderem» Debet certe me Tel 

addi, vel intelligiy vel bcribi portendi, Adi ad Saet. Gland« c. 29. Malioi tamen 

etiam verbam hoc ciim viro doeto excluderQ; sicut et lunulis circomscripse» 

runt Elmenb. et Pric. qnanquam talia junctimoccnrrant quoque 1. iz. p. 204. 

* Haec eranty quaB prodigiota praesagiverant ostenta.' In Bertino e»t»4evum. De 

eo aiias. Oud. — 1 Vlor, portentumqne. Efficacins, si taprndelensrhportendere. Id. 

— 2 VuUuribus, A\d. vulturiis, Supra notatam. Co2v. Bert. viiltMrtM. Eimenh. 

Non Aldos tantnm, sed Edd. omnes ante Colv. exhibent vuiturii»f item Mss. 

Pith. Fnx. Reg. D'Orv. Oxon. et Lips. com Scriverio ; ut solet Noster. 

Vide Mtsc. Obs. Vol. ii. p. 898. Nil notatnm e Onelf. Oud.— S Ed. Bas. pr. 

optimunk, Id.^4 Crehuerat. Mss. Fnx. Oxon. D'Orv. erehruerat. Recte. Vide 

tnpra, Nil not. e Gnelf. Id. — 5 Pith. conepectu. Tum Gnelf. sec. a m. pr. 

feceram. Id. — 6 Pith. eonvivam, aodalemque. Id. — 7 Luetaniem asinumy eaUanlem. 

-Heec non sunt in Vet. Cod. Colv. Desnnt qnoqoe tn Pal. Oxon. Reg. Fux. Guelf. 

Sed vide snpra ad voces 'alluctari, et jam saltare.' Contra alii Codd. au- 

gent contextum, nt notis seqq. patebit. Oud. Vid. Not. Var. — 8 Palaf. sal- 

tem nune. Ond. — 9 Vel unde fuerit Thiaaus. Hoc e. n. m. nuncupahatur d. 

Oriundus. Bert FransKS. Inepte. Elmenk. Novem priores voces desnnt 

Palatino. wnnn Edd. pp. Fuerat Gnelf. pr. Pith. Fux. FtosiisPith. Frasys 

Bert. TAyosBs Edd. omnes. Perperam, nt opinor. Non enim Grsecis salta- 

tio Baceho s&cta vocatnr B^os, ut Beroaldus, et ex eo secnre transcripsit 

Floridas; sed BiQiros. Vide, prnter Grsecos Granimaticos, Servium ad 

NOTiE 

' * VeUd moHstrum ostentumquef ifc.'] gitnr apud Historicos, maxime apud 

Monstri enim simile fnisset asinum Livinm. 

humanos ritus effingere. Porro mon- ' Thiasus [Thyasus^ Hic nomen pro- 

stra prodigiososque fcetus in mare prinm. Alias e6affo$ saltatio est, qnae 

deportatos, aut etiam immolatos ex Baccho exhibebatur. In Eclogis Vir- 

Aruspicum relponsis frequenter le- gil. ' Thyasos inducere Baccbo.' 



Gdi APULBII 

caput est totius Achai» provinciee, nt ejtis prosapia atqncs 
dignitas postulabat^ gradatim permensis ' honoribus, quia- 
quennali magistratui fuerat destinatus : et, ut splendori * 
capessendomm responderet fascium^ munus gladiatorium < 
triduanis spectaculis^ pollicitus^ latius^ munificentiam 
suam porrigebat. Denique glori» publicaB ^ studio, tnnc 
Thessaliam etiam accesserat, nobilissimas feras^ et famo- 
sos inde gladiatores comparatnrusJ Jamque ex arbttrio 
dispositis coemtisque omnibus, domuitionem [224] parabat» 
spretis' luculentis illis suis yehiculis, ac posthabitid^ de- 
qoris praedarum carpentis^' > quae partim * contecta^ partim 

&rtu8 eraJty gtue urhe ett prisnaria toHus provinckg Achaia. Cum pergradue €<m- 
tecutue eeaet omnea magistratue, «1 genua ^ue^ et nobiHtae poeeebat^ de^inatua 
fuerat ad magietratum quinquennalem : et^ ut reeponderet honori^ quo qfficiebatur^ 
ineundo iUum magietratum, promieerat ee exkUnturum per tre$ &es spectaculMm 
vKuneriM gladiatorii ; aed et ampUue extendebat kuam HberaUtatem, Denique vene" 
rat etiam tunc in Tkesaaliam, deaiderio gloria pubUcet, emturua ex iUa provineia 
feraa praatantiaaimaa, et gladiatorea incUftoa, Cumque onmia comparaviaaetf atque 
diapoiuiaaet ex animi aententia, praparabat ae ad redeundum domum,' Ipaeque^ 
poathabUia auia iUia apUndidiaaimia curribua, contemtiaque pukhria rhedia et car- 



Virg. Ecl. V. 30. Quid? qaod et propriam nomen Thiaai occarrat crebro in 
Inscriptionibos. , Vide Oruter. p. 834. 4. 961. 1. 976. 5. &c. Malim vero 
hoc modo distingoere : fuerit, Thiaaua (hoc e. n, m, n. dominua) oriundu9f 
ifc, In Cdd. Vic. Junt. pr. hic, Mss. Pitb. Fux. D'Orv. Onelf.. nuncupatur, 
Ood. — 1 Pitb. perinmenna, Id. — ^2 Reg. eplendor, Id. — 3 Edd. Jont. Ald. 
gtadiatorum, perpetoo errore. /d.— 4 Ms. triduani apectacuU, Scioppios in 
Symbola. Volgo, triduania apectaadia, Elmenhorstins. Oenitivom singola- 
rem jam ante ilhim tacite expresaerat Wower. e Codd. Pal. et Folv. sicot 
Elmenh. et seqq. e Florent. quibos addo Reg. Fax. Oxon. D'Orv. Ouelf. 
atromqoe. Sed ante vulgatis soffragantnr Bertin. et Pithoeanos, sive per 
tridoi spectacula. Qood primos non temere motassem. Pro triduanua nova 
▼oce, qood niiror admodnm in Apuleio, antiqoario, in Olossis vulgo legitur 
triduuSf rpffifjLtpos, Oud, — 5 Latiua, Ooelf. sec. a m. pr. UiuUus, Id. — 6 
D'Orv. pubUco, Id. — 7 Fox. inde gl, inde comp, Ooelf. ,pr. comparatoa» Id. — 
8 Oxon. enim apretia, teste Pricaeo, pro enim vero, Sed in Oronoviana Coll. 

apretia enim. Vide ad 1. iv. p. 69. aisptia Palat. ot semper. 'Id,—9 Bertin. 
praterhabitia, Qood placet. Sciopp, tn Symb, et Suap, 1. i. c. 18. et edidit 
Scriverias. Sed com prster anctoritatem sit, caosam non video, cnr reli- 
qnorom Codd. scriptoram postpooamos. ' Insuper habitis* alibi ait Aoctor. 
Vide ad 1. 1. p. 8. Oud.— I Vid. Not. Var.— 2 Qu4g partim, Exulant ab Oxon. 

NOT^ 

' Pradarum IRhedarum'] carpentia] vius, aot pr<r^Iartfm, ut Scriverii editio 
Sic omnino legendum est, joxta Pri> habet. 
x»l exemplar; non pnedanm, ut Cot- 



MBTAMORPHOSBON LIB» X. ' 683 

revelata, frastra novissinus \ trahebaator consequiis : eqais 
etiam Tbessalicis,^ et aliis jamentis Gallicanis, quibas^ 
generosa soboles ' perbibet ^ pretiosam dignitatem : me 
phaleris aureis^ et fucatisi ephippiis^ et purpureis tapetis^ 
et fraanis argenteis, et pictilibus balteis/ et tintinnabuli^ 
perargutis exoraatum, ipse residens amantissime, nonnun- 
quam comissimis a£fatur ^ ^ermonibus. Atque inter alia 
pferaque summe se delectari profitebatur, quod haberet in 
me simnl et convivam et vectprem. At^ nbi partim terres- 
triy partim maritimo itinere confecto^ 'CQrinthum accessi- 
mns» magnae civium tnrbae confluebanty ut mihi videbatur^ 
non tantum Thiasi dantes honori, quam ^ mei conspectus "^ 
cupientes. Nam tanta jbidem ^ etiam de me fama pervar 
serat; ut non mediocri quaestui prasposito illimeo^ fuerim. 
Qui, cum multos videret nimio favore lusus * meos spec- 

penivi^ qua trahebantur in extremo agmine vaeuay partim eooperta, partim aperla: 
negleciis etiam equis ThessaliciBf et aliis jwnentia Gai/tciir, qu€B generasitas eua 
ariginis commendat, et reddit eariora: amantissime inequUabat miki decorato pAa- 
leris aureis, et ephippHs tinctis, et tapetibus purpureis, et franis argenteis, et 
fiing3tUs pictiSf et tnUinMabulis valde sonoris, et alloquebatur verbis suamssimis, 
Et inter muUa a/ta, qua de me dicebat, affirmabat se maxime gauderCf quod haberet 
in me sodalem simtU et vectorem, Verum simul atque peracta via^ partim ter' 
restrif partim maritima, devenimus Corinthum ; magtue caterva oppiaanorum con^ 
eurrebantj non tam ad honorandum Thyasumf ut mihi quidemvidebaturf quam quia 
avebant me videre» TarUus enim rumor de me perlatus fuerat in tUam civUatenif 
ut iUe meus -prafectus non perceperU parvum lucrum ex me» Qfdf cum cemeret 



et Otielf. sec. Id. — 3 Fbx. iioet«. Perperam» Ulttma et in extremo agmine, 
qnasi appendiees comitatns, vaeaa domiiio, trahebantnr 1. viii. p. 167. ' suc- 
cesstonis novissimas :* et saepe. Id, — 4 Ms. Par. paribus, £dd. Jant. Ald. 
perkibetur. Id.— 5 Pal. Onelf. sec. affatus. Id.--6 Vid. Not. Var.— 7 Bert. 
aspeetus. Elmenh.— S Eriam Undem, Sic Pith. Fux. Pa!..D'Orv. Onelf. Edd. 
ante Cotvinm, qni cnm seqq. invertit vocnlas. Oud, — ^9 Idem, pnsposito UU 
Modo, Colvins. Inejpte Edd. Beroald. item pr. Jnnt. Ald. prop, t. modo» Ond. 
— l Bert. Imxus. Elmenhorstins. De hac confosione dixi snpra. Oud» — 2 Oxon. 

NOT^ 

!> Equis etiam ThessaiUeis'] Strabo Sient viliores Oallicis cantheriis.' 
anctor est Thessanam esse commodls- ^ PictUibus baiteis'] Vt a fingo ficti- 
simam eqnis pascendis. lis, i|a Nostef a pingo formavit picti'- 

* Jumentis G^&tmm, quibusgenerosa . lis. Qnod nomen, hoc in loco, pictnm 
i^] PJaiitns tameB videtnr significat. Per balteos noster Asimis 



eoBtra jttnientarOallica contemnerei ciagiila intelligit,^quibo8 ephippium, 
cnm ait, Aiilul.-Aiet. ui. Sces. 6. *£go astrietum adbKret^^dorso jnmenti. 
faifcim iniiH^yfWtie qgtsupergpt eyioa, 



694 APULBII 

tare gestientes^ obseritta fore, atqae singolis eornm seorsos 
admissis/ stipes acceptans non parvas, samnmlas diamas 
cotradere consuerat. ' Fuit in illo ^ conventiculo matrena 
qasedam pollens et opulens : ^ quao more ceterorom visuni 
meum mercata^ ac dehinc mnltiformibus ludicris delectata, 
per admirationem assiduam paulatim in admirabilem mei 
Gupidinem incidit, nec ullam vesanse libidini medelam ca* 
piensy^ ad instar asinarias Pasiphaae complexus meos ar« 
denter expectabat,^ grandi denique prasmio cum altore meo 
depacta est ^ noctis unius concnbitum.9 At ilie nequam/ 
ut posset de me suave provenire^ [225] lucro suo tantum 
contentus, annuit/ Jam ^ denique coenati e triclinio « do- 
mini decesseramus : ' et jam dudum prsestolantem ^ cubi- 

muUoi cupiente$ miro $iudio videre meoi hidoi: cknuajanw, introdueeng separatim 
unumquemque eorumy aeceptis prius tdf iUia nummuliSf eolebat quotidie coUigere nbn 
mediocree eummas, » * • * 



^*^^0^^^0^^^ 



ae. Idem cnm D'Orv. seorsum, nt et amissia, Id. — S Sic edidi cnni Edd. 
Vett. tx auctoritate Flor. Pitti. Fux. Oueif. non consueverat, nt Bas. Colv.&c^ 

In Bert. comciderey Oueif. sec. contradens, Guelf. pr. OTLon.contradere.quaM. 
voluissent ctntraheref de qno vide ad 1. ii. p. 30. /d.-^ D'Orv./tf£^ etiam in 
iUo, £d. Floridi,/ttit et tn ^. Id.— 5 Vid. Not. Var — 6 £d. Jnnt. post. iiec 
uUa, Forsan non male pro nequaquam, Vidc ad 1. ix. p. 198. Dein cupieni 
Pal. Onelf. Oxoo. Pessime. Ciud, — 7 A, asinariw pasiphaes, c. m. a, iBxpetebaf. 
Ms. expectabat : et sic qnidam e volgatis. Colv, Ms. ad instar boaritB P. c. 
m. a, expectabat, De verbo *eKpectandi' dixi Snspect. lib. iv. £p. 21. 
Sciopp. in Symh, Flor. et Rom. expectabat, Vide Sciopp. Suspect. lib. i. cap. 
21« Ebnenk. Atqui Pasipliae non ardebat asinoy sed tanro. Sed dnbito» aii 
liatine dici possit aniiaria et 6oarta, qnse asini vel bovis cnpidine flagrat> 
Videtar aliud qnid latere. An boviaaduUeraf Sed nimis a vulgatis abit» 
Dein Pasipkes D'Orv. et £d. Vicent. Pamp^ Pitb. Fnx. Gnelf. Pasipkekis 
Pal. OxoR. Recte, nt alibi in Mss. Vide ad I. ii. p. 34. <Pamphilfe.' Taa* 
dem expectabai restitni, auctoribns Mss. O. et £dd. primis, aliiaqoe, nt Jont^ 
Ald. qood prave Beroaidns ex glossa mntavit in expetebai, Benecnm Sciop« 
pio alterum qnoqne vindicavit Pricseus. Adi item Cort ad Sall* B. Jn^ c. 

14. ^ 7. < Alienas opes expecto :' ubi eadem varietas. Oud.— 8 Idem, depca- 
ta est: an depecta est? Colvins. D^pffciata legendnm judico. Vide notata 
ad Apol. I. Brimt. pepreeatm item vitiose in Palat. et Guelf. sec. Ineptit 
Qrantins ; ut docebit te Nota Pricsei. Depecta vero, quod habet Guelf. pr. 
an depacta legas, a depaciscor vel depeciscor, res eodem redit, nt in detracto 
et detrecto, &c. Plura dicentirt- infra ad p. 229. *Quo compecto.' Oxon. 
autore, Par. authore. Fnx. dep. e, cum aU. m. Ond.— 9 Bert. cupitumf male. 
Ebnenh. Pith. eubitmn. £t sic £dd. vnlgares ante Bas. sec. excepta Jnnt. 
post. Oiid.— 1 Flor; a. t. iitff tM^vam, male. Elmenh.^2 Vid. N. Var.— 3 Ptth. 
jam^Me. Oud.— 4 Idem Ms. ex triclinio. Colvius. Gnelf. pr. et trie. Ond.— 
5 CoH. Voss. recesseramus. Pith. D'Orv. discess, non male. Sed vide ad l. v. 
p. 91. * decessit ad somnum.' /d.— Et dudum pr, Vulg. et jam dudum, Col- 



METAMORPHOSBON LIB. X. 695 

ciilo meo malfoiiaia offeiidimus. Dii boni! qualis iUe^ 
quamque 7 praBclarus apparatus ! Quatuor eunucbi confes- 
tim, pulTillis compluribus veotose tumentibus pluma deli- 
cata,' terrestrem 9 nobis cubitum pra&struunt : ' sed et stra- 
gula veste^ auro ac murice ^ Tyrio depicta,' probe conster- 
nunt : ^ ac desuper brevibus ^ admodumi sed satis copiosis 
pulvillis, aliis nimis modicis,^ quis maxillas et cerviceS 
delioatse mulieres^ suffulcire consuerunt/ superstruUnt.' 
Nec dominffi voluptates diutina sua praQsentia morati^ 
clausis cubiculi foribus^ facessunt.' At intus cerei prse- 
clara micantes luce/ noctumas nobis tenebras inalbabant.f 
Tanc^ ipsa cuncto prorsus spoliata tegmine/ tasnia^ quoque, 
qoa decoras devinxerat 7 papillas^ lumen propter assistens, 
de stagneo vasculo ^ multo sese perungit oleo balsamo, 
meque indidem largissime perfricat : sed multo tanto im- 
pensius crura etiam natesque perfundit meas.' Tunc exos- 
culata pressule^ non qualia in lupanari ' solent basiola 



^^^^^^^*^^^^ 



▼iss. Alii, H iam dudnm pr» Elmenhontitts. Accednnt quldem Liptiano 
Pal. Fnz. Oxon. Sed jom c«m Edd. Vett. agnoscnnt Flor. Bert. Pith. D'Orv. 
Qaare revocaTi. Libidinin inpatientia jam dudnm matronam in asini cnbi* 
cnlnm inpnlerat. irtUac Locian. Oud^l Deest pronomeii in Pith. Qaiam- 
qman Pox. Id, — 8 Edd. pp. deduaia* Id. — ^Q Al. ierrettre. — 1 Vid. Not. Var. 
^2 Copnlam hand agnoscnnt £dd. Elm. Scriv. Oi(d.-*8 Edd. Bas. Pric. vi- 
tiose depkio, Morex non erat dcpietns, sed vestis anro et ostro depicta 
foit. Vide ad Soeton. Calig. c. 68. * Depictas gemmatasqne Indulus p»nu- 
ias/ /d.~4 In Bertino eubttertunU. Scioppins in Symbola. Hinc ita edidere 
Scriv. et Florid. Sed erravit Scioppins. Bert. cvm reliqnis hie prsebet cm- 
eUmuMi. Ond* — 5 Ms. deeuper de inwtii». Colvins. Sic et Palat. et Onelf. 
see. Ond. — 6 Malim, ac tti ntmts mod. CoWios. Bert. ittmtb mad, Elmca* 
borstins. Infeliciter conjeeit Colvins ae tis, ne Latlnum qnidem. Sed nec 
rem acn tetigit Pricseus, legi jnbens, pukilUs iUk n^ m, Verissimam est pnJ- 
tnlKs aUiSf itintto mod. Aliomm enln pnlvillornm majomm supra mentionem 
Jam feceral. ' Nimio ' adverbium altbi qooqne adblbuit Auctor. Vide ad 
Itb. m. p.61. Oudr^T In Pifhceanoet Gnelf. pr. est deltcalat. Id. — S D'Orv. 
£dd. Ald. Colin. Bas. Vnlc. Wow. Pric. coneuevermit» Id. — 9 Bert. eupereitr* 
mtni, Elmenhorsiius. Vid» Not Var.-— 1 Ed. Vicent./acessii. Alii, eecestmd. 
Bfale. Oud,^% Qoam vellem, optimam Pricsei conjecturam, elara pricpiiitcaii- 
iee Utee^ confirmarent Msti. Sic enim solet Auctor. Vide Pric. et nos ad 
lib. zi. p. 245. id.— 3 AI. tnalMaa^.— 4 Male Ed. Flor. eMHt. Ood.— 5 Palat. 
Onplf. aee. iegimine* Vide ad lib. ix. p. 199. /d.— 6 Vet. cenia* Colvius. 
Bert. «oma q* male. filmMA. Pal. et Fux. eenid, Inepte. Vide Comm. OtNl. 
—7 RoBd. depkixerai, Elmenhorstius. Ed. Vic. dijmixerat, Ond.— 8 Vid. 
Not. Var.^9 Sed nadie tanta impenebu etiam nares perf, Scribere malim, et 
malto tanto impensiu$ erwOf etiam nates perf. m, Colvint. Ms. nates, Sciopp. in 
Symb.- Pleriqne scripti, Nolcs. Wower.^l^^criptuscod./»ponarta. Colvius. 



696 APULEII 

jactari, vel meretricum poscinanimia, vel adventormn 
negotiDmnmia/ sed pura atqae sineera instrait^ et blan- 
dissimos affatas :^ Amo, et Capio^ et Te solam diligo, et, 
Sine te jam yivere neqaeo:^ et cetera^ qais malieres et 
alios 5 indacant^ et saas testantar affectiones.^ Capistroqae 
me prehensam,7 more qao didiceram, declinat facile. 
Qaippe cam^ nil novi> nihilqae difficile facturasmihi vide« 
rer;9 praesertim post tantum temporis, tam formos» 
mulieris cupientis amplexus obitarus. Nam et vino pol- 
cherrimo atque copioso ' memetmadefeceram ; [226] et on- 
guento fragrantissimo * prolubium libidinis ^ suscitaram> 
Sed angebar plane non exili metu, reputans, ^ quemadmo- 

Non displicebat mihi luptnutrio. Brantina. — 2 Qnidaoi, tuivedorum. Colvins. 
Adveni. Ita sane et Ms. Sed vutgo legitnr adveei&fum. Forte mhocaiormm, 
Qnorum oota perpetna est, esse pecnniaB accipitres^ et extortores. Seiopp. m 
Symb. Alii, advecUrum. Flor. regatinummiaj male. Elmenh. Scioppio con- 
cinit Lnd. D'Orleans ad Taciti Ann. lib. xi. p. 573. Sed perperam. Agitnr 
bic de basiis, in lupanari jactari solitis, qno enntes viri recte dicnntur adven- 
tores, sicut et passim eo venire dicuntor meretrices. Ita canponarum fre- 
qnentatores lib. I. p. 7. 'adventores pristinos' ait: nt bene observavit, rh 
advectormnf quod habent soIsb Edd. primae, et Basil. corrigens Beroaldus. 
Adde Barth. I. xxxii. Advers. c. IS. * Hospites et Adventores ' in Inscript. 
Ornt. p. 444. 8. Maff. Mns. Ver. p. 80. Vernm corrupta est seqnens voz 
JVie^tmiMMiM, qnam perperam explicare conantnr Beroaldus.et Elmenh. in 
Indice, ac Bartliins ibidem emendare satagit in ««sgioHmtiJira; qniaadventores 
mnnes snnt negotiomm basia dando. Ineptissime. Sed bene, quod veram 
Apuleii mannm monstrent nobis Mss. Nam Palat. Lipa. Gnelf. sec. D'Orv. 
Pith. exhibent ne^iittniMiiitia, Oxon. Ouelf. pr. negatUinummia, Elegantis- 
sime, nt Lipsins reposnit ad marg. Ed. Colv. et amplexos est Pricaeiis. Me- 
retrices poscnnt pecnniam per basia, et adventores basia dant, nt nammos 
non dent, adeoque snnt savia nnramos se habere vel dare.posse negantia. 
Oud.-^i SciL instrnit. Sed in Bertin. est, tii Mand. aff. Oxon. Gnelf. pr. U 
^fandtarimts affaHbus. An 6laiidtiriifio vel MaadMrifne eic affatur f Id.— 4 Pa- 
lat. viverejam neq. Id. — 5 Qnts nk ei aiioa tnd. Deest prima vox in D'Orv. 
aUquoa est in Palat. Id. — 6 Flor. adfeetatUmee, Elmenh. Cum Gnelf. stc. 
Sic in veterrimo Cod. Ansonii Epist. xvii. * Qna adfectione addidisti/ ba- 
betnr adfectatione. Ond. — 7 Vnlgo, deprehengum. Cohrius. Bert. et Rom. de» 
preheneum. Elmenhoi^tins. Sic etiam Pith. et Edd. Colvjo priores. Pren' 
ium Fox. Lncian. uat /ic in rijs ^pfUdas hnXAfioiMibni. — 8 Th quippe abest a 
Bcripto Cod. Coh. Item a Palat. et Gnelf. sec. nafne ad /aelurue, Oud* — 
9 Ms. facile facturus videretur. Colvins. Goelf. pr. Oxon. n^tf^. Male rh 
mtAt exnlat ab Ed. Floridi. Qud. — 1 Forte melius» ^wtstfrrtme atque copioae. 
Colvins. Stc sane est in Oxon. et copioee in Palat. Qnelf. sec^ Et saneqniji 
est vinnm pnlchmm ? Mss. aliqnot pukerimo. Lnci». d^» 'rakaif woJik^ tc 
^ofiefipeyfi^s, Sic et supra in simili negotio lib. ii.ii.'fi7. * Vini cadnm 1«» 
astate pretiosi.' Ergone dedit Anctor perveterrimo ? UmoA eonpositnm Hir- 
tiiis, Cicero, alii adfatbnerunt. Oiid.-*'^ In Edd. CoIvIb prioribns male /•- 
grant. Videad lib. iii. p. 56. /d.— S Vid. Not. Var^--4 D'Ory. j^iriimNH 
.Oxoo. Qnelf. pr. a m. pr. tumtatum» Oud. — 6 Idem, mmtlu. Colvipa. Pal, 



MBTAMORPHOSBON LIB. X. 697 

dam tantis tamqne magnis cruribns/ possem ^elicatara 
matronam 7 inscendere ; yel tam Incida/ tamque 9 tenera, 
et lacte ac melle confecta membra, dnris nngulis' com- 
plecti: labiasqne^ modicas ambrosio rore pnrpuranteSy' 
tam amplo ore tamqne enormi, et saxeis dentibus deformis 
saviari:^ noTissime^^ quo pacto qnanquam ex nnguiculis 
perprnnseens/ mnlier tam vastnm geinitale susciperet. 
Hen me, qui dimpta^ nobili feemina^ bestiis objectns/ 
iannqs instrnctums sim mei domini l MoIIes interdnm 
vochlas/et assidua savia, et dnlces gannitns/commorsi* 
cantibus oculis^' iterabat illa. £t in snmma/ Teneo te, 
inqnit, teneo meum palnmbulum/ menm passerem. Et 
cnm dicto^ vanas fuii^se ' cogitationes meas, ineptnmque ^ 
monstrat metnm. Arctissime namqne complexa, totnm 
xne, prorsus sed totum recepit.^ IUa^ vero> quotiens ei 



^^v»^^.».»<»^^v»^ 



Goelf. sec. sed et, In eodem, Gnelf. ntroque, et Oxon. angebat, Ozon. qno- 
qne et Gnelf. meatu^ Perperam antem in Edd. mnltis, et Pricsi jongnntur 
' metn reputans :' pertinet ad * angebar.' Oud,-^ Pith. tamque tam m. Oneif. 
pr. cavemibuSf Oxon. a m. pr. cruribuBj. D*Or?. awriinUj inepte. Id, — 7 Flor. 
mulierem. Id.-~8 Abest tam a Mss. Pal. D'Orv. Fux. Oxon. Guelf. pr. Coll. 
Voss. /d.— 9 Guelf. pr. tam. Id.— 1 Bert. diversia u, Scioppins in Symbola. 
Male. Ehnenk, Hoc accipio pro dispersis, nisi deversis potins legendnm sit. 
Vide Festnm : ant varicue. p. 8. Ed. Colv. « Varicus super faciem meaih resi- 
dentes.' Sophg, Frnstra. Otid. — 2 Oxon. a m. pr. larvasque, Id. — 3 Vid. 
Not. Var.— 4 Sic constanter habent Mss. nt dtformis sit nominativns. Nam 
esse hic neqnit Ablativns a Nom. deformus,qnem vide apnd Stewecb. ad 
Amob. p. 78. Neque enim basiaret dentibns, sed ore. Vernm unice placet 
mihi Scriveriana lectio, quam expressit etiam Floridns, dtformi; cui ex seq. 
▼erbo $ adhaesit. na^xn<^uf Nostro esse freqOentissimam, saspins vidimns, 
Pal. D'Orv. «a^iort, et mox sabia, £dd. Scriv. Flor. suMriari et suavia, Sed 
adi ad lib. ii. p. 27. Otid.— 5 Oxon. novitsimo, Haud male. Snpra de Ad- 
verbiis, in o desinentibos, late egi. Id,~-6 D'Orv. Pith. tfn^w, Guelf. pr. 
Oxon. ignicuUs, Fnx. perpluriecene, Id.~7 Ms. quid dir. Colvins. Cum 
U*Orv. Sed Pal. Oxon. Goelf. ambo, quid inrupta, Vide Pric. ad lib. vii. 
p. 147. * Misera iUa compavita atqne dirupta.' Omi2.~8 Fux. D*Orv. oV«c. 
lum. Id.— 9 Cum morsicantibue ocuiis. Forte, osculis. Roaldus. Commffrsicmt- 
tibu» ocuUsj, iterabat. Vnlg. cum morsicantibus ae. iteraverat, Colvins. Cum est 
in Pith. et Edd. ante Colv. In Oxon. a m. pr. commaricantibuSj, D'Orv. com- 
morriianiibus. Bene, prae&eFtira si recipiamns oseuUSy qnpd etiam conjece- 
rast Lipsiiu et Pricaena. Sed adi notata ad lib. ii. p. 27. * Limis et raoni* 
caatihns ocoli»:' nbi eadem varietat. Dein Uerabtmt Pith. Ueraoerat £d4. 
ttife Colv. Oiid.->l Pith. eiiam, F. et jam, Id.— 2 Fnx. pMum, S«d vide 
Pric. /d.— 8 Flor. vacuas f, Elmenhontius. Sic quoqne D'Orvill. Nec 
SDftle. Atqfie ita clUvit PriceoB ad Ub.ix. p. 186. ' Observatidnibus va- 
e«k:* obi vide. Oed.— 4 Copaki deest D'Orvllliano. Id.--6 Complsxa, tum 
me ftarmiBj sed tctum r, Ms. CmnidaBato tum «w, promis et totum ree^rit, Fof^ 
faaik efiam «cripta le«tio ferri fNiteat. Nw limilflm loqtteadl flHidAB iQ 



008 APULBII 

parcens ^^ nates recellebam/ accedens totieDs ' nisu rabido/ 
et spinam prehendens meam, appliciore * nexa inhaBrebat : 
ut hercules etiam deesse mihi aliquid ad supplendam ejas 
libidinem crederem ; nec Minotauri matrem frastra deiec* 
tatam putarem adoltero ' mogiente. Jamqaeoperosaet per^ 
yigili ^ nocte tranaacta, vitata lacis conscientia, facessit mu-» 
lier^ condicto ^ pari noctis futoraD pretio. Nec gravate ^ ma^ 
gister meus voluptates ex ejos arbitrio largiebatur, partim 
mercedes amplissimas acceptando, partim novom specta* 
cnlum domino praeparando. Incontanter ei denique 7 Ubi- 
dinis nostrdB * totam detegit scenam. At ille^ liberto 
magnifice [227] munerato,' destinat me spectaculo pubUco. 
£t quoniam neque egr^a illa uxor ' mea propter dignita-^ 
temi heque prorsus uUa alia inveniri poterat grandi prsemio ; 
vilis acqniritur ' aliqua^ sententia praesidis bestiis addicta :^ 

VerumUUfWfertosuolargUnmeprtemiatOfdeslinatmespectaciUoj^ Et, * * 
Mulier guadam vUis, damnata decreto prafecti ad bestioiy comparatw magn/9 



hoc Nostro infra notamus ad lib. xi. Colo. Forte, compkxatum me. Sed 
Ms. complexa tolum me p. sed totwn recepit. Scioppius in Symbola. Bert. et 
Flor. c, totum, aed prorsus totum r. Legendnm, complexatumf nt alii monne- 
mnt. Elmenh, Tim ejecit tacite Wowerios, et hinc exnlat ab Ed. Pricaei. 
Elmenh. dedit in contextn, complexatum me totum prorguSf aed totum r. Scri- 
▼erius vero et Florid. complexatum me totum, aed prereus talum/ Debnerant 
saltem illi Mstornm ductnm seqnentes com Schikerado legisse, complexatum 
me pr, Verom omnes ad unum Codd. cum Ed.. Jnnt. post. exhibent veris^ 
aime, compiexa totum me, proraus sed totum r. Quod non fnerat mutandom ; 
Disi malis, sed prorsus t, Consnle omnino, qn» animadverti ad I. vii. p. 141. 
< Cnm deniqne omnes, sed prorsus omnes vino sepnlti.' < Totns prorsns ' 
jnnguntnr quoque p. 230. Dein cum Mss* Flor. Urs. Pal. Gtielf. utroque» 
£dd. Junt. post. Eha. Scriv. Flor. scripsi recepit^ quod prapsenti tempore hie 

est significantius. Oud.— 6 Pith. lUas, Id.— 7 Ms. n. omes, et post, nisu rapt' 

do. Colvius. — 8 D'Orv. no^m. Qood non omnino spreverim. Natis enim 
.singnlari nnmero dixere Horatius et alii. Vide Lexica. Dein recolebam 
Pax. retoUebam D'Orvill. e glossa. L. vii. p. 149. ' Totnm corporis pondus ia 
postremos poplites recello :' ubi vide. Nam eadem iliic varietaa. Oiiwl. — 
9 Abest a Fnx. Oxon. Pal. Guelf. pr. Coll. Voss. Id.— 1 Al. nixu repido^ 
Vid. N. Var.--2 A\, applicaiiore.^^ Pal. Guelf. sec. odtitterio. Oud.--4 Mi^ 
pervigiL Colvinff. Sic et Gnelf. sec. Oud,—5 Idem, condito, Colvius. Et 
Par. pessime : cum dicto Gnelf. pr. Otid. — 6 Oxon. Guelf. pr. granaMi^* 14. 
—7 M. eidemfue, Puteaa.— 8 Vnlg. Ztfrtd. mea, Colvius. Contra Mss. O. et 
Apuleii ac Luciant mentem. Prave etiam Edd. Scriv. 2t^tdtnt. Vide Luciaq. 
tom. II. p. 620. Otid.— 9 lUa uxar, Prior vox deest Guelf. pr. /d.— l Fux. 
^tkarthir. Roaldns. QiMmtitr. lidem libri vnlg. ac^tiiritiir. Nnm, ofi^ri- 
tmtT Colvius. iin^iiirtfiir. Sic lego cum Modio et Flor. et Bert. in quibus 
est ao^ritur, Elmenhorititts. Immo vero in Florent. exaratur piduerat H 



MBTAMORl>HOgfiON LIB. X. G99 

qn^ ittectim incoram pablicam popoli caveam frequeiitaTet 
EjQs paoHe talem cognoveram fabnlamJ Maritum habuit» 
cnjus pater peregre proficiscens mandayit uxori suas,^ 
matri ejusdem juvenis/ quod enim ^ sarcina praegnationis 
oneratam eam lelinquebat : 7 ut^ si sesLUS sequioris ^ edi- 
disset fdetum^9 protinus quod esset editum necaretur.' Al 
illa, per absentiam ■ mariti, natam puellam ^ " insita ma^ 
tribus pie^te' praBventa/ descivit ab obsequio mariti; 

prelio, «1 fl9Mfiid«reC meeicifi t« vrmm^ popth specianie : mtdiomun ^mum^ 
ferme hiitoriam narrari de ipsa^ Habuit virumy a^us pater mudpiens Umginquam 
prefeetionem preecepit uxori ana^ matri Utius ejuidem juvenie^ quam relinquehet 
gramdam^ ut, ei peperisset infantem deterioria eexuSf continMO curaret interfici 
suum parium, IUa verOy aan peperiaaet pueUam^ absenie maritoj commota naturali 
^0ttiu mairisj ncn ge$$it morem mm cm^ugiy H tnuHdit emn nutriendion mciwte 



anqunitur» Ultimam repoftuit etiun Scriverius. De eo verbo adi ad lib. ii. 
p. 29. • anqnirenti.' In Pith. D'Orv. Fnlv. et Edd. Vett. eet cc^tttrtter. 
Recte. In PaL Oxon. Par. Gnelf. muBritnr. Oud.— 2 Ouelf. pr. Oxon. a m. 
pr. addita, D'Orv. adjecta. Adi ad lib. ii. p. 40. 111. /d.— 8 Oxon. Guelf. pr. 
ayat.. Eat vir doctna, qni legit : Ej. pcema, sive addictioniB ad bestias. Nibil 
muta. Totam, pront ferme cognoverat, mnlieris fabulam, nec tantum poen» 
cansam narrat. Jd.— 4 Exnlat pronomen a D'Orvill. /d. — 5 Edd. Ber. Bas. 
juvenUis. Id.— 6 Ms. quod et ; et eam, qnod sequitnr, in eodem libro non est. 
CMo. £tqnoqne Gnelf. sec A Palat. abeitattM. Sed vide ad lib. ix. 
p. 184. ' Qnod enim rebar.' Mox eam facile deesse sinerem. Vide tamea 
ad Suet. Ctes* c. 7. «Confnsnm enm somnio.' Otiii.— 7 Pal. AoRora^am. Oxon. 
Gnelf. pr. reliqnerat. Id.^8 Pal. Pilh. Guelf» sec.eftiiorw; al.s^iorts. Id. 
—0 PiUi. cnm Edd. ante Colv./vltu» nt Martitfus Var. Lect. 1. 16. /d.— 
I Ms.<k>d. et Ven. pree ab^nentia, Colvius» Sic etiam Palat. Pitb. Gnelf. 
aec Fox. D'Orv. cum margine Gnelf. pr. Edd. pp. et Bas. In aliis, teste 
Beroaldo, per ahelinentiamj qnod praefert. Oxon. Gnelf. pr. tit aheentia. Ond. 
^2 Vid. Not. Var.-*3 Inmta matri pietate. Bert. matris. Terent, Heantont. 
Act. V. Sc. 3. * Matrrs* oranes liliis aaxilio in paterna iiguria solent esse.' 
Etmenh. B. tiisito mtttribus pietate. Pnteanus. St in Mss. exaratum esset 
matrt, neqnaqnam id solicitarem,defensnra a Cl.Burmaimo in Misc. Obs. lu 
p,^99. satisgnarus, sspe matrem, patrem sumi pro materno, paternove 
animo, vel singularem nnmernm adbiberi de toto geoere. Ista enlm pictak 
omnibuB matribus commnnis. Vide supra ad lib. iv. p. 72. ^ Immanis nrsas 
numemm.' Vernm Mss. Floreiit. Pilh. Fux. Oxon. Gnelf. Palat. D*Orv. 
Bert. et omnes Edd. Colviana priores prsbent malrt6as. Quare pluralem hic 
restitui. Oi«ir.--4 Presventa. Lego, praversa. Brantius.— 6 Natam necaiamque 

NOTiE 

1 Necareiur'] Hoc ex consuetndine nt sit sensus, quem in interpretatione 

Veterum, quibns mos erat pro ratione expressi, ant snpple erga, vel ta, et 

rei familiaris plnres pancioresve li- lege in natan^ pueUam insiia matri pie* 

beros edncare, eosy cnm nascerentur, tate praventa, id est, commota mater* 

toUere, vel necare, pro arbitrio sno. no aroore erga paellltmy quam pepe* 

• Nakan pncttaiitj Lege iiafo pael/a, rerat. Alias, si vnlgatam lecti^Bcm 



700 APULBII 

eaoiqae prodidit vicinis alamiiandain» Regressoqoe jam 
marito natam necatamqne nnntiavit.^ Sed abi flos aerfatis 
nuptialem virgini diem flagitabat, nec» ignaro marito» do- 
tare filiam pro natalibus quibat;^ qnod^ solam potoit, 
ifilio suo tacitum > secretam ' aperuit. Nam et oppido 
verebatur^ ne quo casu caloris javenalis impetu^ lapsns, 
nescius nesciam ' sororem incarreret. Sed pietatis spec- 
tatae^. ^ juvenis»° et matris obsequiuoi» et sororis officium 
religiose dispensat : et areanis domus venerabilis silentii 
custodiam tradidit; plebeiam facie tenus praetendens hik- 
manitatem.^ Sic necessarium^ sanguinis sui munus ag* 

MM. Eip98tquam mariiua rediU^ dbni H ae peperim pnetttfm, eawtque eeee imier» 
fectam, Sedeimalae^BiaBptteUiBJaMadMUacapitpMeereeidiemcQmailnif eimi> 
que ipea non poeeei doiem dare JUite eemtemeniem ejue nobiUiatif quin maritua 
acirei ; quod eolwn potuiifaeere, revelamtfiUo §uo arcanum eelaium eatenue. Nam 
ualdeetiam timebat, ne ipee, forte peeeane itnpeiu ardoria juoenHUe^ remhaberel 
ignoranter cum wrore^ qua ignorabat guoque ipeum eeee euum frairenu Ai juveni» 
iiie ineignie pietaiief ei reUgioee morem gerii mairi, ei pneeiai aorori debiium 
oficium^ ei eommUiii eecreta donme tuieke eaeri eHeniiiy oetenden» vuliu iantum 
vulgarem benevolenOam erga iptam : eie euecipii preeetare offleium neeesearium euee 



^^^^^^^^^^m 



f»ii«Uam. Hoc (pvfZfam) addtdimiis ez cod. Tet. lib. Ce^. N. neeaiam nuniia- 
frii, Ita Mss. Volgo, n, neeaiamque pueUam nuniiabat, Elmenbontius. DeleTi 
T^ puellam cum Scriverio et Pricaeo, per CoWinm ex iDterlioeari Lipsiani 
codicis gtossa temere intrnsom contra reliquos Mss. Male yero Scriverius^ 
ab Elmenliorstio deceptos, edidit neeaiam nune» Nam copnlaro que agnos- 
cnnt omnes Godd. Sed recte mooitnm ab eodem Elm. in snis Mss. esse 
nmsiiavit; qnod restitoi, anctoribns Flor. Pith. D'Orv. Onelf. Oxon. Pah 
Bert et Edd. ante Colvinmy qni tacite e Lips. cul consentit Fox. inperfec- 
tum tempns reposnit. Est et, qni voloit denatamy sine nlla necessitate. Nil 
not. e Onelf. Omi.->6 D'Orv. querebaty Onelf. sec. quiebat. Id.— 7 Oxoo. 
que, Ooelf. pr. qute. Id. — 8 Prooomen non habet Oxon. Ordinem invertnnt 
PJth. et Edd. pp. Ber. Junt. pr. Ald. Col.Bas. tae. seer.M, s. De tacitis se* 
cretis, sive tacendis arcanis, vide ad lib. vi. p. 111. l£— Gaiira junemiUe 
impetu. Idem vet. juveniU, Colvins. Juvenali»» Sic rescribo ex Flor. Ib 
▼nlgatis est, c. jtteem/is ». Vide Indicem. Eimenh, JuvenHi etiam hi Fnx« 
D'Orv. juvenoU Oxon. Onelf. pr. Com Elmenborstio vero et viro docto in 
Misc. Obs. VII. p. 890. rescripsi jvve»a2i», nt habent Mss. O. de mnndo p.7S4. 
' pubertate juvenali.' OhiI.— 1 Fnx. Reg. neaeieniia, Id.— 2 Bert. epeciatee 
prateritia, Sciopp. in Symb. Inepte. Elmenh, Ed. I^criv. ap, piei, Pith. pietef. 
Ond.— S Fnx. ctueodiam. Roaldns. Ctiftodtam. Vnlgo, CMsiodttf. Qnodjam 
Doo spemo. Dein Ms. ^3 nec Coly. Bert. et arcana d. 9. e, euaiodiee trad» 

NOTJE 

retineas, hinlca est oratio, neqne sa« ^ Juvenie'] Maritns aemp* ktjima^ 
tis videtnr quo pertineat Ulod ' ihu iUins frater. 
tMm^eMtmJ » Pltbmmfmiii 



MBTAMORPltOSteOK Llll. X. 701 

greditur^ nt desolatam vicinam pneliam parentQmque prse« 
sidio viduatam, domus du» tatela * receptaret : ac mox ^ 
surctissimo/ multumque 7 sibi dilecto contubemali, largitas 
de proprio dotem liberalissime^ traderet. Sed haec bene ' 
atque optime» plenaque 9 cum sanctimonia disposita, fera- 
lem Fortunae niitum latere non potuerunt.' [228] Cujus 
instinctUy domum jiivenis protinus se dixerit* sadvarivali- 
tas.' Et illico haec eadem ^ uxor ejus^ qase nunc bestiis 
propter heec ipsa^ fuerat addicta^ coepit puellam^ yelut 
semulam^ tori, suocubamque^ primo suspicari, dehinc de-^ 

< 

MororifMt redperei eam in damum euam tanquam mcinam aliquam mrginem orbami- 
et deetiiutam auxUio parentum euorum ; et paulo post locaret eam cuidamfamiUari 
smotibi cariesimo atque amieiuimo, dant ei dotem amplissimam ex propriia «ntf 
fraaw. Verum hmc eonsiitulta bentf immo optime^ et eum omm eanctitaie, non po» 
tmeruut effiugere funeeium arbitrium FortumUf ci(ficj impuku erudelis zeMypia 
Jtoltm petHt domum eju»* Et contjinuo hae eadem iiju» cofQuXf qutB nunc condem^^ 
natafuerat ad beetiaa propter hac ipaa crimina^ ceepit primo euapectam habere iUam 
pueifamj ut nvaiem §ui tkaiUimij et pelHcem : deinde eummo eam odw proeequif 



V^»^ ^4P^^ ^#^^ 



Scioppios iD Symbola. Lege ex Bertin. ^et orcana d. o. e, cuetodia tradidit, 
Wowerius. Cam in plerisque Mss. et Edd. ante Colviiim leeatur orcanie 
(Oxoo. arcani) et cuetoduBf satis videriint quidam librarii, aliqnid vitiosi huic 
periodo inesse, atqoe binc nonnnlli emendariint arcanay ut Bertin. quem se- 
cuti sunt Wower. Scriv. Florid. Kicnt et Colvhis debnerat legere, si cuetodice 
preferret. Alii dederuut cuetodiam, ut Reg. Pal. D'Orv. cum Vule. Elmenb» 
quod per bypallagen, ut magis Apuleiaiinm: probavit etiam Pricfei». Ve- 
rnm omnesy ni fallor, male rem egenint. Kon latet vitium in arcani», vel 
eustodia, sed in verbo tradidit. Qnod satis patet ex particula eic, pro qna in. 
PaL et Oxon. etiani est Hd, novaiii periodum minc exordiente. Legendns 
enim ac distingaendas est locus hoc modo : Et, arcanis c/. v, s. cuatodia tradi- 
tiOf pleb.f t. pr, humanitatemj nc nee, Quomodo vir doctus aliquis recte suo 
exemplari ex Colv. edit. alleverat. In Edd. Bas. et Colv.^tiose plebiam ex- 
bibetur. In Guelf. sec. eed. Oud. — 4 Oxon. d» eua t. Id.^6 Editi cod. ante^ 
at mox» Colvius. ^lc jara est in Ed. Juut. post. Oud. — 6 Rariseimo Onndiin- 

S*an. tom. x. Diss. 2. § 6. p. 421. Id, — 7 Oxon. muUoque. Id. — 8 lidem, hie 
ne. Colvins. Hoc Pitb. Oxon. In ceteris recte hac, nti et in £U1. Junt. 
post. et Colvium seqnentibus. Oud, — 9 Copulam non agnoseit Bert. Id, — 
1 Fux. fortunam, Edd. ante,Colv. excepta Jnnt. post. potuere, Id. — 2 Pri* 
cspo videbatnr excidisse vocula ad. Protinue non comparet in D*Orv. Id, — 
% Scava rivalitae, Hic quoque vulgo» sava riv, Colvius. Quod non temere 
ita mntari debuerat, Mss. Flor. Fnx. Pal. Guelf. Bert. D*Orv. Fux. Coll. 
Voss. retinentibas eceta, Vide snpra saepius. Dein purUUae Gnelf. pr. Oud. — 
4 Edd. Colvio priores, si Jnntinam post. excipias, hic, Id. — ^5 Pitb. hoc i. Id. 
— 6 Palat. pueda valde ; Edd. Junt. pr. Ald. criRttto. Id.— 7 Fux. Reg. teetari* 

NOTiE 

monitatem] Erga sororem agnitam, servaret» animo vero fraternum io 
quo secretum sibi creditum melius ipsam affectum gerens. 



703 APULBll 

testarif 7 dabinc crudelissiniis laqoeis mortis * insidiari. 
Tale demqoe commuodscitor facinus. Annolo mariti ssr- 
repto ros profecta,' mittit qoendam serYalom» sibi qoidem 
fidelem, sed de ipsa Fide ' pessime merentem, qoi poelbe 
nontiaret, qood eam jovenis profectos ad yillalam vocai^ 
ad sese : addito, ut sola* et sine oUo comite qoam matoria- 
sime perveniret.' Et, ne qoa ^ forte nasceretor veiiiendi coo- 
tatio ; f tradit annolom ^ marito sobtractom, qoi monstra* 
tos, fidem verbis astipolaretor. At illa mandato fratris obse^ 
qoens/ hoc enim sola sciebat>^ p respecto etiam signo ejos, 
quod offerebatur, gnaviter^^ ut prseceptom fuerat^ incomi- 
tata festinat. Sed ubi fraudis extremaB lapsa decipolo^' ** 

potiea iendere ipu pidiau peujnuB mcis, Potiremo exeogiiai ^utmodi tieehu. 
Fmraaa aHnuhsm mariii^ ruepeiiif aique tmle miiiU famniam qaendam eiH qwdem 
Jidum^ aaamen prorsui iuimieum ipeiue fidei^ uH dieerei pueUa juvenem ivisse in 
euam mUom, t/lNoyiie eam ad u aeeereere, addereiquef ui irei quam eeUrrime aola^ 
ei prereue iueomiiaia ; ef , ne fariaue aUquo modo dubiiarei venirey dai anmUum 
eurreptum mariiOy qui oaiensue, fidem facerei diciie. lUa autem obediene juseui 
frairie {nam ea eola id eciebai), inepecio eiiam <yiM eigiUo quod eibi offende- 
baiur, etrenue properai ire abeque comt^e, quemadmodum mandatum fue- 
rui. Verum eiatim aique inducia dolo eceleeiieeima faUacia^ deveniH tn tnM- 



Id. — 8 Oxon. Quetf. pr. enufeluetme, scil. pro crudelieeima, Qiiod malini. 
Sicut et * pessini» ' interpretatur Floridns. Sed eodem res redit. Id. — 
9 Vid. Not. Var.— l Oxon jSdem. Oud.— 2 Fnx. eolam. Id.— 8 Al. maiurime. 
D*Onr. pravenirei. Id.— 4 Oxon. Gnelf. pr. neque, Ond*— 6 Bertin. veniendi 
oecaeio aiqu€ eontaiio. Forte eaueatio aique contatio, id est, excnsatio, 8ed vix 
▼idetnr. Sciopp. tfi Symb. Al. cunctaiio de more. Oud.^6 Pith. annulo. Id. 
—T Idem, mandaiis» Colvius. Sic et Palat. Oxon. Fux. Guelf. Oud.^S Haic 
enim nomen eola eciebat. Fux. hoc enim n. Roaldus. Hisc entm eola ec. £x 
eodem Cod. reponendum : hoc enim nonun sola eciebai. Wowerius. Sciopp.in 
Sffmb. et Susp. ii. 16. Ita etRom. Volco, hac en. si4a. Elmenli. In Rom. 
et ^d. O. ante Colvium editnr, hise entm nomen eola eciebai. Sed nomen nnl- 
lus agnoscit Cod* praeter Pitliceanum et Bertin, qnos secnti snnt qnoque El- 
inenh. et Prie. Insnper Scriverius mutavit, hoc enim nomen sohtm sciebai. 
Sivc nomen addas, quod malim : sive omittas, praestat certe *oe, nt est in 
Fux. Reg. Bert. Pith. et Oxon. et eola. Illa nnica, non alla sciebat, eum 
esse fratrem snum. Si enim rem indicasset maritus pnellae frater uxori, non 
videtur eani snspicata fnisse tori sui aemnlam et pellicem esse. Nil not. e 
Ouelf. Otid.— 9 Guelf. pr. ftaviier. Id,— l Al. dedpula: al. lapeu decipuio: 

NOT^ 

* 

P Hoc enim eola eeiebat] Eum esse opportunum decipuluib.' Translatio 

sunm fratrem. est a feris, quae incidunt in laqueos, 

<i DectpaZo] Ita legendum, non ded- et decipulis capiuntur. 
pula, Sic lib. viii. ' nactus fraudinm 



MBTAMORPHOSBON LIB. X. 703 

laqoeos insidiaram accemt ; timc illa nXor egregia, soro- 
rem maritt» libidinossB Forise stiniulis efferata, primum 
qiiidem nodftm flagris ultime verberat : * ' dehinc^ qiiod res 
evftty' daaiflntem quoqne, qnod frustra pellicatus iodigna- 
tione bulUret ; ^ fratrisque nomen saepius iterantem, yelut 
mentitam, atque ouncta fingentem, titione candeoti intei 
media femina ^ detruso/ crudelissime necavit. Tunc acer^ 
bsd mortis exciti nuntiis 7 frater et maritus^ accurrunt : va«- 
riisque lamentationibus defietam puellam» tradunt sepultu- 

dias iibi structasj tum iUa co^jux egregia exagiiata stimuli» Zelotypug 
/urioMB, primum quidem despoliat eororem sui maritiy et flageUat eam pane ad 
exiremamneeem: deindey iametn Hla exponeret rem, ut se hahebatf damaretqHe 
. eam immeriio fervere ira propier ophnonem peUicaiu8f et eape repeteret nomen 
/ratritf oceidii eam immaniseime immiaeo ardenii torre inier mediaa coxae ^pu, 
quagi meniiia /uiesetf et excogitasaei iiia omnia, Tunc frater et mariius ejusy ex- 
eiiaii nwidUs crudetis iUius mortiSf advoUmt: et prosecuti pueUam muUis JletUnu 



sed Tid. Not. Yar. — 2 Fdx. uberrime. Utramqne recta.m. Roald. Uberrime, 
Volg. uUime. CoWios. FlageUis uUime v. Volgo, flagris uberrime v. Elmen- 
horstitts. Ist^dflageUis io sola est BerUflaric D'Orv. L. vi. p. 115. * Psyclien 
miseUam flagt* Uis afflictam.' Sedflagris bon nmtandum. L. iii. p. 43. ' Orone 
flagrorum' genus.* L. yiii. p. 173. * ictuqoe flagrorom.' et p. 174. ' flagro me 
▼erberantes.' At uberrimef qaod ex mero glossemate dant etiam Palat. Reg. 
rontra reliqoos Codd. et £dd. prave receperont Colv. Volc. et Wower. 
uUime mere est Apoleianum. Adi Pricaeum, et ad 1. vir. p. 138. < Ad nlti- 
mam mortem excamificatum.' Dein in Palat. et Goelf. sec. est verberabat. 
Oud. — 3 Fux. Pal. D'Orv. Oueif. nterqne, quoque r. er, *Sed vide ad I. ii. p. 
42. * Ut res est.' p. 231. ' suspicata, quod reserat.' Oud,^A Vet. Cod.butUens, 
Colvios. In hac periodo deest vel abundat aliquid. Nam sensus Auctoris 
est, puellam clamasse id qaod res erat, scil. se sororem esse mariti tpsios, 
adeoqne^cam frostra sibi irasci prsB^suspicione pellicatos. In Oxon. est que- 
que, Fu>r. Pitb. Fox. D'Orv. Oxon. Palat. Gnelf. carent r^ quod. Optime ; 
si modo legas quodque» Clamabat id qnod res erat, et quod frustra bolliret. 
In Pal. D'Orv. Fox. Oxoq. Goelf. est itidem bulHinSf vel buUigens. Hinc 
aUqoando cogttaram scribendnm : dehinc, quod res erat, clamaniem quoquejrus» 
tra, peUicaius ind. huUiens, ifc. necanit. Vernm nimis molta intercedudt, qnam 
nt id verisimile videatur, eaque verba, peU. ind. buUiens, tunc vel snperiore vel 
inferiore loco ponenda foissent. Oud. — 5 ¥ux.femora. Roaldns. Idem/ejno- 
ro. Colvios. InD'Orv./emtn«a. Gnelf. pr./emmam. Ood.*^ D'Orv. de^on- 
so : qood capi posset pro deiunso, Sed nequaquam nlla opus est mutatione. 
Jd. — 7 Idem, exHnctis nupiiis. al. extineiis mmtiis. Cotvius. D'Orv. nunctt. 
Confer notata ad i. yiii. p. 175. ' modoUs excitos.' Oi(d.— 8 Idem ille liber 

NOTiE 

' UUime verberaf] Sic Beroaldina, ac ' verberare ad extremum usqne 

et autiqus editiones. ' Ultime ver- cruciatnm.' Male sobstitoit «ftflrrt- 

berare ' Graecum e$t iffxirits tuurri' me Coivius* 
ymroi, apnd Zoziraom, et idem est 



704 apuLbii 

rao. Nec juvenis sororis sueo mortem tam miseram, et 
qu8B minime^ ut par erat, iUata est^' adqno tolerare quivit 9 
animo : sed medullitus dolore commotus^ acerrimaeque bi- 
Us ' [229] noxio fiirore perfusus^ exin flagrantissimis febri- 
bus ardebat ; ut ipsi quoque jam medela Yideretur esse ne- 
cessaria; Sed uxor^ quae jam prid^ nomen uxoris cum 
fide perdiderat/ medicum convenit quendam notas perfi- 
diae,^ qui jam multarum palmarum ' spectatus prBBliis, luag- 
na dextrae sudB tropaea numerabat,' eique protinus quin- 
qnaginta promittit ^ sestertia: ut ille quidem^ momenta- 

I • • • 

mhMmani ««m. At JuDeniajUe non potuU patienier ferre tam iicerham neeem^nuB 
eoTaru aceersitam ipsi ab ea^'a qua nequaquam decebat i^ferri ; sed affectus dolore 
usque ad intimas medullaSy totusque pUnus rabie noeua (t^ts ordenJtis^miB, inds 
coepii flagrare /ebribus ardentissimis: ita ut jam ipse guoque videretur opus ka- 
bere medicamine, At ^us uxoTy tpuB jamdudum amiserat nomen et fidem uxoris^ 
adit quendam medicum celebrem sua improbitatef qui jam insignis fnctoriis multO' 
rum certaminum, numerabat permuUa troptea sua manus, Et poUieetur ei statim 
^uinquaginta sestertia: ut ipse quidem venderet venenum prasentissignum^ ipsa 



»***^^^**^^<** 



Bertin. et ifnntme, ut par eraty itUUam. 'Wowerhis. Elmenh» ]Et qua mxnime 
par erai iUatam, Sic Berfrn. Forte : et a qua minime par erat, Scioppins in 
Symb. et Sosp. ii. 16. Nfhil hic annotatum invenio e Florentinis Codtcibus, 
ciinctaqne bsc desnnt £d. Junt. post. ac facile illa exulare paterer. Utcnm- 
qoe enini legas, frigent admodom. Et qua est in Fux. Scil. corporis parte. 

In aliis q vel 9, id est, qua. Ut carent Flor. Bert. Fnx. Pith. Lips. D'Orv. 
Gnelf. Pal. Oxon. Par. (in qno patrare,) batientque illi inlatam, Flor. illata* 
Pro |Nir erat in Guelf. pr. polerat. Wow. Elmenb. Pric. edideront, et fninime 
ut par erat, iUatam* Scriverins, eique minime ut par erat iUatam, Florid. a qua 
minime par erat, Ul, nt conjecit etiam vir doctuai, et exemplari suo allevit. 
Praefero ego ipsam Fnx. Cod, lectionem, et, qua mimme par erat, tUatam. 
Quamvis et posset,^^, qua minime patiare, Namque juvenis nescieGat, eam 
ab nxore sna esse necatam. t)e particnla qua vide ad 1. 1. p. 2. * prata qna 
praeterit.' Oud.— 9 Pit}^ quit, td.---l ^cmimo^va Guelf. pr. Coll. Ced. Lips^. 
aterritnaque, Quod veruin puto. M€\uyx^^^ vehementissimam exprimii^ 
quam a Latinis passim atram bilem dici quis nescit ? Que deest Regio. bUi 
Pal. D^Orv. Gnelf. ambo. Dein pro esse in Oxon. ctrca. Id. — 2 Pal. Gnelf. 
sec. m. cum venUnoctep, corruptissime ; ttocte etiani in Pith. /d. — 3 Dextera, 
Sic D'Orv. Edd. pp. Junt. Ald. £lm. Scriv. non dextra, Oxon. detenere, Per- 
peram etiam siia in £d. Colv. Sua ascripsit Salra. M ale etiam in Mss. non- 
nullis et £dd. Vett. de more, trophaiay rpoirauA, Adverte antem medicom 
gladiatori sappins victori comparatom : magno (Quelf. pr. /d.— 4 Pro^i» 
quinq, promittits, Prima vox exolat a Pal. Gnelf. pr. Oxon. lidem et 
Guelf. sec. ac Fnx. inverso ordine dant prom, quinq, Verbum cootra deest 

Edd. Ber. Bas. pr. in qoa corrnptissime semiariia, Id. — 5 Ms. iti<lem, wi Ule, 

NOTiE 

* Multarum palmarum, ^«.] AUego- propinationes veneoornm, qnibnt vi- 
ria. Praelia impro bi mcdici inteilige iam faominum aggreditur, palmas aa- 



MBTAMORPHOSEOK LIB. X. • 705 

rium venenum * venderet ; illa autem emeret mariti sui mor- 
tem. Quo confecto,^ simulatur necessaria praecordiis le* 
niendis, bilique^ subtrahendse illa praenobilis potio^" quam 
sacram doctiores nominant: ^ sed in ejus vice sobditur alia» 
Proserpinae sacra saluti."^ Jamque praesenti ' familia» et 
nonnnllis ' amicis et affinibus» aegroto medicus poculum 
probe temperatum ^ manu sua porrigebat. Sed audax illa 
mulier, ut simul et conscium sceleris "^ aivioliretnr, et quam 
desponderat' pecuniam lucraretur ; coram detento calice: 
Non prius^ inquit, medicorum optime, non prius carissimo 
mibi marito ^ trades istam potionem, quam de ea bonam 
partem hauseris* ipse. Unde enim scio^ an noxium in ea 
lateat venenum? , Quae res utique te, tam prudentem, tam* 



vero emeret necem tm marUi, Quo /acto, inter ge fingunt ojnif esse iUa exeeUen^ 
fustma 'potumct qvam emditi vocant Bacram^ ad demnicenda ipsi viseera, ft auh* 
dueendam In^em : sed ijus loco rapponicnf oHam aacram eaiati Proeerpina. Et jam 
medicuB sua manu offerebat eegro potionem bene dihUam eoram ^ue famtUa, et 
aUquibua ejue anUciSj et propinquis. At iUa tewuraria muUer^ ut toUeret de medio 
participem sui crtmtnM, 'SimUque htcraretur argentum^ quod promiserat, retinen» 
poeulum caram omnibus : O optime medieorum, ait, non deAi» kanc potionem meo 
dilectisnmo conjugi, quin tu ante biberis ipse bonam partem ejus, Nam qui scio 
fium venenum nocuum sit abseonditum in ea 1 Quod sane nulUitenus debet tibi 



^^^^^^^^f^H^^ 



qnod est, unde iUe, Colvins. Pal. Ouelf. ut quidem iUe, Dein Fiix. et Guelf. 
mortem mar. s, Ond.— 6 Vid. Not. Var.— 7 Fnx. biUsque, Oud.— 8 Ms, aacra. 
ColiHns. Ascripserat Lindenbrogiu!^. Vide et Beroaldum, et B. Piiim t. i. 
Crit. Thes. p. 449. Tnm doctores D*Orv. Guelf. pr. et Oxon. cnni Edd. non- 
nollis. Sed perperam. L. viii. init. ' Qaaeque merito possent doctiorescliar* 
tis involvere.' Ottd.->9 Prasente, £dd. Vulc. sec. Elm. Scriv. praaenli. Id. 
—1 Vnlg. et inde wmn, amieis. Cx>lvins. Edd. Vett. de nihilo non babere 
▼identur tnd«. Junt. post. tn. An Uidemf Haud qnidem opus est, sed sae- 
pius inserit Apnleius. Vide Ind. Floridi. Oiid.— 2 Male Par. Guelf. pr. 
pnebens t, Mox pro conacium in Pal. conseivit, in D'Orv. consiUum. Id. — 3 
Copola carent Edd. Ber. Bas. pr. disp. Fux. Id,—4 D'Orv. kar, Fux. Reg. 

NOTiE 

tem, seu victdrias, eornm mortes, cap. 5. ' trahit alvum, et biiem pi* 

qnae venenoram haustnm seqnsntar. tnitasque ex aqna: datnr ad molliter 

' ilfofM«ii<artiim venenum] Quod mo- leniendam alvam/ &c. 
mento interficeret. Supra dixit '^ Proserpina sacra saUtti'} Venenata 

« prtesentarium.' potio, quas homines detrudit in Pro- 

« lUa pramobUis potio'] IntetUgit serpinse pecalinm. 
potionem hellebori, praecipueqne ni- * C<m«citim Sceleris] Medicum 

gii : de co enim sic Plin. lib. xxv. nempe. 

Delph. et Var. Clas. Apul. 2 Y 



706 APULEII 

que doctain^ viram nequaqnam offendit; si relif^osa^ 
uxor, circa salutem mariti solicita>7 necessariam aff^o ^ 
pietatem. Qua mira desperatione^ traculenta& faeminae 
repente perturbatus ' medicus, excussusque toto consilio, 
et ob angtistiam temppris, spatio cogitandi privatus, ante* 
quam trepidatione aliqua vel contatione ipsa ^ daret malas 
conscientiae saspicionem, indidem de potione gustavit' 
ampliter. Quam fidem ^ secutus adolesoens^ etiam sumto 
calice/ quod offerebatur [230] hausit. Ad istum modum 
praesehti transacto negotio, medicus quam celerrime do- 
mum remeabat/ salutifera potione pestem pra&oedentis ve- 
neni festinans extinguere. Nec eum obstinatione sacrilega,^ 
qaa semel cceperat^ truculenta mulier angue latius a se dis- 
cedere passa est prius^ quam^ inquit,^ digesta potione, me- 

grave €8$e, viro pmdetUif et tam docto, n ego^ vt uxor scrupulosa, anxia de ealuie 
mei nuniii, adhibeo necemaiium officium pieiati», Qua desperata audacia 8€BV€B 
mulieria medicus subito perculmUf et prorsue redaetuB ad inopiam consilii^ et desti- 
tutus apatio cogUandi ob bretUatem temporia, bibit muUum de potione ex Ulo caUce^ 
priusquam daret ullam euspicionem euce malcB conicientuB aliquo tremorey aut ipsa 
mora. Quo exemplo juvenie tnductus, accepit etiam pocuiumf et bibit quod sibi 
porrig^Httur, Be sic peraeta^ tMdicuB parabat redire quamdtismme in domum 
Buam, cupiena quamprimum i^fringere mm mortiferam veneni prioriSf sumto onH-^ 
doto, Sed sava mulier pergena eadem scelerata pertinacia, qua cceperat semel^ non 
sinit eum discedere a se vel latum unguemf antequam successua medicaminis {ut 



■^■^■^^■^^■^^■^^^■^ 



meo m, Te deest Giielf. pr. Id, — 6 Bertiu. non habet que, Id. — 6 Exolat si 
a Bert. Id. — 7 D'Orv. aolluti, Id. — 8 Ms. offero. Colv. — 9 Reponere conabar 
despectioney vel, qnod propius esact ad lectionem vnlgatam, deapectatume» 
U&us utroqiie.M. Ttillius pro comtemptn ; quae clariorem hic efficerent sen- 
tentiam. Nam ' desperationis ' vocabulum in scbolis aut officinis snpposi- 
tuni essc non dnbito, nt magis tritnra. Tandem convenientius rei fore cen- 
sui dispectione, propter tam subitaneum et sagax moiieris commentum, qii» 
medicnm suo sibi veneno vitam eripere cogeret, postquam iUius et opera et 
veneno jam satis nsa esset. Slewech. Idem Ms. depperatUme. Colvins. — 1 
£dd. ante Colv. perturbaiur. Oud. — 2 Palat. addit aliqua, Id.— 3 Gustat, 
Fux. giistavit. Roaldus. Gustavit. Vulg. gustat, Colvius. Al. gustat. Elmen- 
horstius. Mss. O. praeteritum dant, £dd. anteColv. prsesens. Oud, — 4 Fux. 
q. quidem, Vulgata rectior formula bis petita 'fidem alterins seqni.' Roald, 
— 5 Abest etiam ab £dd. Juntinis et Aldi. Oud, — 6 Medicus qtuim c. domum 
remeabat. Desnnt Oxon. et Gnelf. pr. in anibns meabat. modicus Pith. 
domum exnlat a Fnx. Id, — 7 Quidam libri, ostentationej ut mox, obtestationi' 
bus, pro obstinationibus. Wowerins. Ms. nnus habet : ostentatione; alter, o6- 
testatione. Sicut statim pro obstinationibua in manuscr. legitnr obiestaiioniim : 
idqne rectisstme. Sdopp, in Symb, Perperam Wower. Scriv. et Pric* £dd. 
exhibnere obtesiatiane ; iicet ita det quoqne D'Orv. et obstentatione Fux. 
£a hic nondum habet locum, sed statim. Nunc Apnleins ait» mnlierem ob- 
stinato animo medico negasse abituiny sed dein tamen precibus et obtestatio- 
nibus ejus victam^ abire illnm concessisse. Vide Pric. FesHwUUme Gnelf. 



METAMORPHOSBON LIB. X. 707 

dicinae proventus probatas appareat.^ Sed aegre, precibus 
et obtestationibus ejus ' multum ac diu fatigata, tandem 
abire concessit. Interdum ^ perniciem esecam totis visce^- 
ribus furentem^ medullas penitus attraxerant. Multum 
denique saucius^ et gravedine somnolenta^ jam demersus^' 
domum pervadit segerrime. Vixque enarratis cunctis^ ad 
uxorem mandati saltem^ promissam mercedem mortis ge- 
minata&^ deposceret. Sic elisus^ viotenter Sipectatissimus 

mebat) emdemter esset probaius potione diatributa per totum corpue, Sed diu tnul' 
tumque lassata ejua precibuSf et pertinacibus instantiis^ vix tandem permisit ei, ut 
abaeederein Interim oeculta peki» graesaiM per cuncta praeordia penetraverat 
utque ad intimae medullaa, Denique difficiUime pervenit ad suam domum agert 
et^ jam oppressua dolore capitia aoporifero, Et omnibua agre commemoratia, praci- 
pii Hxori aua^ ui aaitem flagitaret promiasum prtemium mortia iUiua duplicatof. 



■^■^^'^^■^■^^^^■^ 



pr. Pro « M in Oxon. ab ae, Pro paaaa 1n Fux. paaauua. Ond. — 8 Vel delen- 
dom hoc ▼erbum, sspe-a Hbrariis intrnsumy vel prsecedens eat, ant «ic vel ut 
inquit legenduro. Id, — 9 Medieina eventua probatua adpareat. Probatwsbeit a 
iibro scripto. Post pro agre idem liber erga, Beroald. agra, Colvins. 
Probatua. Flor. probentur. J^Imeohorstins. Probentur etiam Fux. probetur 
D'Orv. probariua in membranis Pithceanis. Delenda scil. est vox, et pro 
etentus cum Mss. Lips. Pakt. Gnelf. Oxon. Ed. Junt. post. scribendum pro' 
ventua, Hoc enim passim apud Nostrum aliosque bonum successum signifi- 
cat« Vide Elmenh. ad Arnob. l..iv. p. 128. Davis. ad Caes. 1. vii. B. O. c. 
39. * secundos remm proventus ;' nbi itidem in £dd. vulgaribus eventus, 
Bentlei. ad ManiL 1. i. vs. 410. ' Proventus frugum varios.' Edd. ceterse 
eventus habent. Martian. Cap. p. 803. ^Auspiciornm proventns.' Quod 
crebro etiam in provectua mutatum. Yide et 1. ii. p. 28. * peregrinationis 
proventus.' L. iv. p. 74. * Novo provento/ p. 82. * Lucrosum prospernm- 
que proventnm.* L. ix. p. 204. ^ proventus bnmanior.' L. zi. p. 252. ' In pro- 
ventnm prospernin aCtonitns.' Dein Flor. Pith. Oxon. G«€l£. pr. Edd. pp. 
D'Orv. crgra, Guelf. sec^^a, Pal. erge. Vere Beroaldns correxit agre. Ond. 
—-1 Obstinationibua ijus, Fox. obt^atationibus, Aldns vero, observationibua, 
Roaldns. Hoe testationibua, Pith. obaervationibua Lips. obseeratiomUitts Edd. 
Junt. otr. Ald. Colin. Sed rectissime, ut supra monitnm, in Fux. Urs. D'Orv. 
Oxon. Gnelf. Edd. Wow. Scriv. Pric. Flor. obtestationibus, Oud. — 2 £t hic 
reposnerat Beroaldns, interim, Colvins. Interea, Flor. interdum, Istud tn- 
terea est a Vnlc. £d. sec. cum interdum recte praebeant pro inierim Mss* taiv- 
tum non omnes, et Edd. Colv. Vulc. pr. Wow. Scriv. Pric. Frustra Sopin- 
gius conjecit, iuterim dum, Vide ad 1. iii. p. 43. Oud, — 3 Codex scriptna, 
depressus. Colvlos. £ glossa. Vide ad I. ix. p. 183. dii». D'Orv. Ot«i.--4 
Floreot. mandatos, Hinc conjecit Lindenbrogius, m. ut s. qnod tacite et per- 
peram contextui intrnsit Elmonhorstios, qnem de more secnti snnt Scrix. et 
Flprid. 1. VIII. p. 154. ' Mandato, inv^derent :' ut ibi legendum ; sed hic man- 
daty quod per se patet. Id, — 6 Parui auctoritati Mss. Florent. Ouelf. pr. et 

NOTiE 

7 Gravedine aomnolenta"] Hinc patet et opinm largins sumtum. 
venennm illnd foisse soporrferum et ' Mortia geminattB] i^gri, et me- 
yttpKUTiKiwy qualis est cicntae succus, dici. 



708 APULEII 

medicus^ effudit spiritunu Nec ille tamen juvenis diuliud 
vitam^ tennerat; sed inter fictas mentitasque lacrymas 
uxoris» pari casu moitis 7 foerat extinctus. Jamque eo se- 
pulto^paucis interjectis dlebus^* quis feralia mortuis ^ litan* 
tur obsequia, medici uxor ^ pretium geminae mortis petens 
aderat.' Sed mulier usquequaqae sui similis, fidei sup^ 
primens faciem, praetendens imaginem»^ blandicule respon-* 
dit : et otox^/x prolixe accumulateque pollicetur, et statu*' 
tum prsemium sine- mora se reddituram constituit ; modo 
pauxillum'- de ea potione largiri sibi vellet, ob incepti ne- 
gotii persecutionem.^ Quid pluribus? Laqueis^ fraudium 

Mt 8ic clarissimua iUe medicus violenter exHnctus efiavii animam. lUe tamen 
juvenia non diutiu» potitus fuerat vita, aed subUttua erat dmiU exitu mortis inter 
faltae et eimuiatas lacryma» euee co^jugie. Eoque jam humaiOf interpositis aUtptot 
dieinUf per quos officia funebria peraolvuntur mortuiSf uxor medici venit postuhms 
mercedem duplicis necis, At mulier semper sibi constanSf auferens reipaafidem, et 
ostendens tantum t^us «tmu/acrtu», respondit ei satis comiter : et promittit omnia 
liberaHter, et uberrimCf et spondet se persoluturam sine contatione pactam merce* 
dem, dummodo veUet sibi dare paululum ex illo pbarmaco ad perjiciendam rem^ 
quam inceperat. Quod uxor medici illaqueata muliis pedids fraudium scelestissi^ 



OxoD. ut dederunt qnoque Elmenh. Scriv. Floridns. In reliqais Codd. tani 
scriptis, qnam excnsis, est sicque. Sed confer Notas ad 1« ii. p* 97. Nisi 
qnis ex isto que eflSngere bic velit quidem. D'Orv. elususy Fiix. elisis, Id. — 6 
Fux. vit, diut. Id. — 7 In D'Orv. est, part vcussus nunrtis, HipC facilis subiit 
conjectnra, percussu, Notatnr in quodam exemplari Ed. Colv. servato tn 
■Regia Paris. bibliotheca, Salroaslnm legere, perculsu mortis, sine rf pari: quae 
tamen vox omnino est nccessari». Credo, illum oifensnm locntione casii mor" 
tis pro calamitoso m. genere. Sed adi ad 1. vi. p. 123. ^Libidinis casibns.' 
Alioqnin et causa^ posset legi : quae ssepins confiisa, priesertim nbi ' casns ' 
pro calamitate et malo quodamponitnr. Consule Drakenb. ad Liv. 1. xxxvii. 

17. Id.-S Idem, motis. Colvins. Mortis Pal. Oxon. Oiielf. leclaniur Guelf. 
pr. Oud^ — 9 Pith. Guelf. £dd. ante Colv. uxor medidy D*Orv. uxor medii»» 
Id. — 1 D'Orv. vitiose, pectus aderat. Id. — 2 Yid. Not. Var. — 3 Ms. pausilhtm.. 
Colvius. D'Orv. pustUum. Vnlgata lectio apud Plantnm qnoque et Solio. 
«. 40. p. 51. * pauxillum sanguinis.' Mox veHe £dd. Jnnt. Ald. Oad. — 4 
Vnlc. ad incepti. Colvius. Bert. prosecutionem* £lmenhorstius. In Bert. 
etiain ad, Pith. Fux. ab, Oud. — 6 Sic in Bertino est. Sciopp, Su^» Leet^ ir. 
16. et Symbola, Quod pturibus, Flor. Quid pluribus ? £lmenhorstins. Neqae 
aliter Pitbceanns. Verissime ; ut jam reposnerat Scriverins, ac monuit Pri- 
caeus. Sic igitur cudi curavi. In D'Orv. et Gnelf. pr. est que, In £d. Junt. 
post. Quod plurimum, In ceteris, quod phtribus, D'Orv. taqueos. Ond. — 

NOT^ 

'* Paucis inteijectis diebUs^ Novem, mo sacrificium fiebat Novendiale dic- 
per quos inferiae fiebant mortuorum, tum, sed de hoc jam egimns. 
et justa persolvebantur, quorum ulti- 



METAMORPHOSBON LIB. X. 



709 



pessimanira uxor inducta^ inedici, facile consentit:^ et 
quo se gratiorem locupleti foeminaB faceret^ properiter domo 
petita, totam prorsus veneni pyxidem' mulieri tradidit 
Quse grandem scelerum nacta [231] materiam^^ longe late- 
que cmentas suas manus porrigit. Habebat filiam parvu- 
lam ■ de marito^ quem nuper necaverat. Huic infantulde 
quod leges necessariam * patris successionem ** deferrent, 
sustinebat aegerrime: inhiansque toto filidB patrimonio, 
imminebat et capiti.' Ergo certa, defunctorum liberorum 

inanum^faeiie jnromiiii se facturam; et, vt se redderei aeeeptiorem iUi epulentes 
muUeri, confert se domum ceUriter, et dat ipsi totam penitus pyxidem veneni. 
Quef, cumhaberet magnum instrumentum cruninumj exerit longe lateque suas ma' 
nussangUMuarias, Erat ei parvula fUia, quam susceperat ex maHtOi quem modo 
extuaerat. Gravissime ferebat, quod leges necesaario addicereni kuic parvula tue» 
reditatem pairis, Et coneupucens onme paJtrimonium suteJUia, insidiabatur etiam 
^us vitw» Cum igUur scirei matres adire htereditates acceleratasftUorum mortuo^ 



6 Bert. viduata, pro fraudiumOxon, fraudum, — 7 iSic edidi, membranarnm Me- 
diceanim aoctoritate, ciim Elmenli. et Flor. Vulgo, consensU. Oud. — 8 Oxoo. 
snpra s. domo potUa, Ouelf. pr. petitu. Posset legi quoqoe celeritatem majo* 
rero indicante modo^petitam t. p. v. pyxidem, Bene autem exponit veneno re- 
pletam Priceeus. Adi me adSuet. Calig. 49. * Arca ingenB,variornm veneno- 
rom plena.' n^pa dpTWp Suidas in V. "£«A.a. Td, — 9 Ms. materia. Colv. Oxon. 
quod. Fnx, naetain. Tum Ed.Scriv. ina(mtfiR,Giielf.8ec. fiuifma. In pr. deest 
longe. Oud. — l Filiam suam parvuUm. Yiilg. duntaxat,^iain parvulam, Colv. 
Delet rh suam Bert. et Flor. Istnd suam liausit e Lipsiano Colv.ut 1. viii. p. 
175. * filio suo parvnlo consalutato.' Et sic aliquoties nnnc additnr, nnnc omit- 
titor. Sed bic plane superfluuni non erat admittendum, nnins Codicis,cui ta- 
men accedit Gnelf. sec. a m. pr. fide. Ceteri orones Mss. ea voce carent. 
Qoare bene rursus oraisere Scriver. et Flor. probavitqne illud Pric. Proniiper 
10 Palat. ante. Ond. — 2 Pith. necessarias, sine sensu. Vide Beroald. Briss. de 
V. Signif. Id,—Z Pith. Edd. pp. Ber. Bas. pr. captu. Bene correxit Beroald. 

NOTJE 



*> Necessariam patris suecessionem'] 
Soccessio necessaria est eomm bsere- 
dnm, qol sai et necessarii sont, id est, 
qni omnino, sive velint, sive nolint, 
tam ab intestato, qnam ex testamento 
heredes finnt, qnales snnt, ex Lege 
dnodecim Tabularam, filins, et fiiia^ 
nepos» et neptls» qni modo sub po- 
testate patris, aut avi fuerunt, cum 
is roorecetnr, &c. Qui vero snb tes* 
tatoris Jnre non siuit, extranei hse- 
redes appellantur, qnales fratres, 
cognati, ceteriqiie ejnsmodi. Neces* 
laritts item bseres est, licet non lans, 



servns testamento cum libertate hae- 
res institutns, qui omnino cogitur 
ha?reditatem adire licet onerosam» 
idque propter ingens bonnm liberta« 
tis. Suis antem haeredibns in onero- 
sis haereditatibtts Prsetor snbvenit ex 
soa jnrisdictione, abstentionem eis 
concedendo. Justinianus beneficinm. 
inventarii accommodavit, nt in tan- 
tnm duntaxat tenerentur creditori* 
bns, qnantttm esse in bonis pateirnis 
ex confecto inventario appareret, ut 
patet ex Instit. De Hsered. quali- 
tate, et differentia. 



710 



APULBII 



matres sceleratas haereditates ^ excipere, talem parentem 
praebuit^qualem exhibuerat uxorem> Prandioque commen- 
to/ pro tempore etiam uxorem medici, simul et suam filiam ^ 
veneno eodem percutit.7 Sed parvulffi quidem tenuem 
spiritum, et delicata ac tenera prsecordia conficit protinus * 

rum^ oaiendit 8$ talem matremt qualem »e esienderai coi^jugemf et nmulana eeparare 
prandium ex occaswne temporisyferit eodem veneno et uxorem Medici simul, et swam 
fiUnm» At pestiferwn Hlud venenum gtatim amaumit exUem ottom, et ddicaia lc- 



td. — 4 Qualem habuerat uxorem. Mutarnnt in editionibiis (ni fallor) ab. inter- 
prete indncti, exlUbuepat uxorem* Mihi tamen lectionem priorem sinceraa 
esse, jara fixum est, eo, qnod, ' habere/ scio in ore fuisse, pro * gerere/ 
Sallustios : * Instituta domi, militisqae, quo more remp. habuerint, quam- 
namque reliqnerint.' Idem lib. iii. Histor. * Oerant, habeantque suo modo 
imperia.' Stewech. Exhibuerat. Idem Ms. habuerat. Colvius. Mss. et Edd. 
recte praebeot exhibueratj nisi qnod in Lips. Cod. sit exhabueraty et Ed. Bas. 
pr. habueratf qnod male propngnat Stewech. Adi me ad Suetoo. Vitell. c. 
17. 'Cum auriganti Caio ministfatorem exhiberet:' qno loco me aliqnando 
celeratae minus bene praBtulisse video. Male in £dd. Scriv. et uxoremy ut 
seq. versu recte. Oud. — 5 Palat. commenta. Id.-~6 Lege, et uxorem. Elmen* 
horstius. Sic nempe exaratur in Florent. membranis ; - item Pith. Fnx. 
lips. D'Orv. Oxon. Palat. Ouelf. ut cum Elmenhorstio edidere Scriv. et 
Floridnsy qui rectius distinxit simul. Ibi enim incisionem esse ponendam, 
mnltis probatnm ivit Cortius ad Plin. I. ii. Ep. 17. frustra tamen prins et 
delere conans. Vide ad 1. iii. p. 48. *• £t formte simul, et aetatis.' Mox 
Oxon. habety et mam etiamJU. Ab alio exulat suamy teste Wasseo. Oud. — 7 
Ibidem citat vir doctus peradit. Sed vulgata eleganlior videtur, per meta- 
phoram a ferro ad venenum acre tradoctam : unde est statim quoque cot^ 
cercy seu configere» Id. — 8 Legere conabar configit ; et similehi errorem adi- 
mebam Apuleio in libro de Philosophia : < Ita enim dixerim» qn» non ex- 
tinguit incitamenta irarum, sed ea stnpore defigit immobili :' male hacteons 
vulgatos codices insedit : etupore defieit immobili. Stewechius. Stewochii 
coDJecturam egregie (irmant Mss. D'Orvill. et Fux. in quibus exaratur eim- 
fixii, Ac millies e ei g confunduntur. Nil tamen contra ceteros Codd. te- 

NOTiE 



^ Matree eceU [cetenrfos] htereditaltesy 
ifc.\ Sic emendat Stewechins, pro 
vMires sceleratds heereditatesy quod in 
vnlgatis editionibus habetnr. Hfere- 
ditates, quibns ad parentes libero- 
mm mortuprum bona redeunt optimo 
epitheto celeratas dicuntor, qnasi di- 
cas immaturas : nam contra debitum 
naturse ordinem fit, nt ante parentes 
moriatnr filius, et niminm accelerata 
est ilia haereditas, quse ad parentes 
redit, cum ad ventnros nepotes^mol- 
tis post annis, pervenire debuisset. 
£ju8modi haereditates a Jurisconsal- 



tis tristes dicnntnr, et loctuosae. 
Jastin. Imp. Insttt. lib. iii. tit. 2. de 
Senatusconsolto Tertnlliano: * £t 
prirous quidem D. Clandins matri ad 
solatinm liberorum amissorum, le- 
gttimam eorum detulit hapreditatem. 
Postea autem Senatnsconsulto Ter- 
tnUiano, qnod D. Hadriani tempori-* 
buB faetnm est, plentssime de tristi 
8UCCBS810NE matri, non etiam avite 
deferenda cautnm est/ &c. Qnod st 
lectionem vnlgatam scderatas reti- 
nere velis, ad * matres ' refer, noii ad 
"* haereditates.' 



METAMORPUOSEON LIB. X. 711 

vinis infestum. At uxor medici^ dnm noxiis ambagibus 
pulmones ejus pererrat tempestas detestabilis potionis ; ^ 
primum ' sospicata quod res erat, mox urgente ^ spiritu jam 
certo certior,^ contendit ad ipsam prassidis domum :^ mag** 
noque fidem crjus protestata clamore, et populi concitato 
tumuita^ utpote tam immania^ detectura flagitia, efficit 
statim, sibi simul et domus et aures pracsidis patefierent 
Jamque ab ipso exordio^ crudelissimas mulieris cunctis 
atrocitatibus diligenter expositis, repente mentis nubilo tur- 
biae correpta/ semihiantes ^ adhuc compressit labias : et at- 
tnta 9 dentium longo stridore reddito>' ante ipsos prsesidis 
pedes exanimis corruit. Nec ille, vir alioquin exercitus, 

neUague viteera infaHtuUB: verum uxor medicit dwn furor exeerabUie pharmaci 
pereurrU ^ue puimones circuiHbu» pestiferiBj suapicane pritno quod erat, deinde pre- 
menie anheliiut facta cerNMttiui, pergii ad ipeam domum Prafecti prcvincuB, et 
imphrans tjue opem ingenti ciamoref atque exeitato concursu populi, quippe reveia- 
tura eeelera tam horrenda^ effkit protinu» ut adeSf et aure» prafecti attn aperiren- 
tur, €umque narrwriseet accurate omnia ecelera trueuUntUsima frnmiM ab tpM 
ueque pHneipio, occupata gubiio caliginoea vertigine ontmi, etrinxk labra, qua kom 
bebai a&kuc semiaperta ad hquendum* Cumquediu crepiiaeeet dentiimaf terens eo$ 
invieemy ceddU miortua ante ipaos pedea prafecti, At UUf qui aliunde mr erat um 



^*»*****^^*^^ 



inere est mutandam. ' Conficere ' pro qnovis telo vel vi interimere sexcen- 
ties dicitnr, sive ad mortem usqne percntere ; Graece 9unrpdur<r€ty. nnde et 
gladiatores confectores dicti. Immo est apud Flor. 1. iii. 7. 5. * Ut veneno 
se plerique conficerent.' In D^Orvill. et ten, A Palat. abest protinue, Ond. 
— 9 Idem Ms. pererrant. Colvins. P. pestis d. pot. Flor. Rom. et Aldus, 
tempeataa d, poiionia, Elmenhorstins. Scilicet Vulcan. £d. sec. e conjectnra 
edidit peatiSf refragantibus Mss. O. et Edd. Tempesiaa veneni, morbiy &c. 
occurrit apud alios. Vide Elmenh. Indicem, et Pricaei Notani. * Ferrea 
tempestas ' de nimbo telorum Silio Ital. 1. xv. 630. Immo ' tempestas 

gretiosa Tagi ' Claudiano i» in Rnf. 102. de Tagi innndatione. Si tamen 
[s8. addicerent, mallem pestia, et ex tem effingere adjectivum conveniens 
foemiDae robnstaa pnlmonibus, qui opponuntnr delicatis et teneris pnellae 

praecordiis. In D'Orv. est tepesiua, Ond. — 1 Palat. prtmfM. Id.— 2 Fux« 
ingenii, Roaldns. Ac Petrarchce Cod. OMd.-^3 Exulat jam a Bert. certa 
inepte in D'Orv. Id. — 4 Bertin. Edd. £lm. Scriv. Flor. ipaiua, In Pitb. 
prcBsideri. Id. — 5 £d. Bas. pr. ut poterai immania, A Bertino abest tam, In 
£d. Vulc. sec. est jam. P*Orv. Ms. tam inania, Idem mox male caret rf 
nbi. Id. — 6 Pith. ex ipao exordio. Id, — 7 Fnx. correcto^ Oxon. cot\)ecta, Onelf. 
pr« conjecto, D*Orv. correpto, Id. — 8 Palat. Gnelf. sec. aeminanteaf Fux. aem»" 
kiaMiia» Hinc ■ aemiammia Oxon. qnod non dispHcnit Pricaeo. Hand bono 
judicio. Mulier prins clamavit; tum rem narravit ; illico mentis nnbilo 
correpta, labiis fuit semihiantibns, sed et has protinus compressit, at den- 
tiom stridorem edidit ; et sic exanirois corruit. ■ Adi ad I. v. p. 100. * se- 
mihianti voce :' ubi eadem vulgo regnabat corruptio. Id, — 9 Fux. aatrUa sine 
T^ et, Id. — 1 Bubitat Pricaeus, an edUo sit scribendum. Ne mutes qnic- 
qaaro. Reddere voeeni, clamorera, spiritnm, Noster cnm aliis frequenter 
luuirpat. Vide Wopkeos. Misc. Obs. v. 8. p. 47. Comin* ad Sueton. 



712 APULEIl 

tam inultiforme *. facinus execratse veneficsB^ dilatione^ 
languida passus ^ marcescere^ confestim cubiculariis mu-^ 
lieris attractis, vi tormentorum*' veritatem eruit: atque il« 
lam/ minus quidem quam merebatur^ sed quod dignus 
cruciatus alius excogitari non poterat, certe bestiis 7 obji* 
ciendam pronunttavit. Talis mulieris paMicitus matrimo-* 
nium [232] confarreaturus^^ t ingentique angore oppido sus* 

periiiiSf non sinit tot crimina venefica HUms ahominabilia langutscere Unta fnrocras- 
tinatume ; sedjussit stalim cubicularias aneillas muUeris ad se rapi, et cruciatibus 
extoreit ah eis verit^Uem: et sententiam tuUt adversus iUam, leniorem quidemf quam 
merita erat : sed, (guta non poterat inveniri tormentum aliud ipsa dignum) ut saUem 
ol^iveretur feris» **•**• Ego anxius certe magna soliciiudine ex* 



Domit. c. 4. /td.^2 FuX. tam tn. et Ald. Roatd, Bert. tam m. Elmenhor'' 
stiii<). Tam legaa in Mss. O. et £dd. ante Bas. sec. quod idcirco Auctori 
restittii. Oud, — 8 Ai. venenat<B. Conjicit Koald. tenenaruB, Vid. Not. Var* 
— 4 Bertin. dilataiime, Scioppias in Symb. Elmenh» — 5 Pitli. pdNsi». Oud* 
— 6 Pal. Guelf. see. t//a. Id.— 7 Idem, et certe bestiis. Colvius. Hinc Scri* 
verius effinxit ediditque exerte. Sed male. De vi roO certe adi ad 1. vi. p. 
110. et alibi. exerte hic locum habere nequit. Oud. — 8 Matrimonium co^farra-^ 
turus, Fux. canferraturus, Ulpian, L. Reg. Plin. et alii. Roald. Flor. et Bert. 
co^fiutratHrus. Nuptiae iiebant farre, usn et coemtionei sicnti dixi ad Arno* 
bium Foi. 86. Elmenb. Abest a D^Orvill. vox ma^rtmonitim, et cum Guelf. 
pr. dat eonfortaturus. Oxon. Guelf. sec, confartaturus, Pitb. et Eldd. veteres 
confarraturuSf £d. Colv. conferreaturus, Sed recte Palat. cum £dd. Jnnt. 
post. Vulc. et seqq. confarreaturus. Adi Beroaldum, et notata ad 1. vi. p. 

NOTiE 

^ Co^festim eubicuiariis muUeris at- Partitionibus, ait servos contra do« 

tractis, vi iormentorum, ^fc.] Testimo- minos torqneri non potuisse, excepta 

nia, ac probationes criminum apud causa incestus, et conjurationis. At- 

Romanos in tres potissimom partes tamen Apuleins noster traditas ait 

distributsB sunt» nempe in quaestio- tormentis ancillas in hac causa, quas 

nes, testes, et tabnlas. Tabularnm veneficii erat. Stewechius hunc lo- 

nomine omne genus scripturarum in- cum solicitat, sed male. 

telligebatur, quo causa confirmari po- f Matrimoniumcoffarreaturus'] Tri* 

terat. Testes erant liberi homines, bus modis apud Antiqnos uxor habe« 

qui testimonium extra tormentadice- batur, ut ait Boethins in Commenta- 

bant. Quaestiones vero fnerunt tes- riis Topicornm : uso, farre, coemti- 

timonia servorum, in domesticis cri- one. Sed confarreatio solis Pontifi- 

minibus, quse alias vix sciri possunt, cibus conveniebat. Erat antem ro^ 

vi tormentorum expressa. Itaqne lennitas qusdam vincuii maritalisy 

Accusator seryos Rei in qoaBStionem qua novse nuptae farreum praefere- 

postolare solebat, et datos in tor- baut; sic enim cibi genns ex farre 

mentis habebat, ut veritatem ab eis factnm nuncupant, &c, Simplicitei* 

erueret. Vide Ciceronem Oratt. pro intelligi vuIt,foeminam publice desti* 

Cluentio, et pro Milone, Idem Ci» natam quasinxorem Asioo, qnaepab* 

cerO| io Orattone pro Deiotaro, et in lico spectacnlo cum Asino perinde ae 



MBTAM0RPH0SB014 LIB. X. 7id 

peasus^expectabam^ diem maneris: saepius quidem mor- 
tem mihi meta volens consciscere,. ' priusquam scelerosae t 
mulieris contagio macularer,^ vel infamia publici specta* 
culi depudescerem.3 Sed privatus humana manu^ privatus 
digitis, ungula^ rotunda atque mutila^ gladium stringere 
neqnaquam poteram. Plane, ut potui, tenui specula^*' 
solabar clades ultimas, quod ver ^ in ipso ortu jam gem- 
mulis 7 floridis cuncta depingeret, et jam purpureo ^ nitore 
prata vestiret : et commodum ' dirupto spineo tegmine^ 
spirantes cinnameos odores^' promicarent rosae, qui me 



pectabam diem speeiacuU : volens quidem acepe mihi it{ferre necem propria manu, 
antequam * * * vel infamarer dedeeore spectaeuU pubtici. Sed cum essem 
desiituius mamc humana, deslitutus etiam digiti$, nuUatenus poteram evaginare 
ensem ungula mea rotunda et trunca, Et tantum recreabam me in meis extremia 
miseriis, quod verjam incipiens pingeret omnia flosculis gemmantibus, et Jam indti- 
ceret prata splendore purpurantium florum: et quodrosce tunc primum aperientes 
suos caticulos spinosos erumperent exhalantes odores suavissimos, quibus ego resti- 



106. ' Confarreatis naptits/ Oud, — 9 Angore op, susp. expectabam» Hand 
coniparent illa in D'Orv. /d. — 1 Mortemmihi mea volens manu eonsc, \a\g, 
fne/tt moriem mihi votens eonsc, Colvias. Flor. et Bert. mUU metu volens m/or» 
tem e, Elmenhorstins. Oblitas sui Auctor ? Sed metu leg. curo Ozon. &c. 
Wasa, Imnio Oxon. eoni Lips. Foz. Reg. Pal. D'Orv. Guelf. habet m£a v. 
nuMUy nt temere omnes Colvium sequentes edideront. Qoasi nesciret La- 
cius» sibi mannm deesse. Sed mortem mihi metu volens e, exliibent Florent* 
iit reposui. In Pith. et Edd. Vett. bic est ordo, metu mioriem mihi volens c, 
Jpse Anctor, ut vides, subdit, se privatnm bumana mann. Oud, — 2 Oueif. pr. 
macidaret. Id. — 3 £d. Bas. pr. fama, D'Orv. pubUcitus, Oxon. depudescere* 
Id. — 4 Gnelf. pr. privatus unguta, Id. — 6 Phne ttnui specuta. Fux. pt, ui po* 
tui t, sp, Roaldus. In Ms. Fulvii, planey ut potui, tenui sp, Wow. Sciopp. in 
Symb. Elmenh, Consentiunt D*Orv. et Reg. ut bene addiderunt Wower. 
Scriv. et Pricaeus, quem vide ad 1. iii. p. 69. 'Ouod solnm potni.' Burm. 
ad Ovid. Ep« viii. 5. ' Quod potoi, renni.' Cic. i. Cat. 7. ' superiora illa, nt 
potuiy tuli.' Auct. de Mnndo p. 731. ' Ut possum, breviter absolvam.* Sic 
enim legendum e Florent. Mss. Oiid. — 6 Pith. quidem vel, In Fux. etiam, 
Guejf» D'Orv. Pal. Oxon. vel, 16,-^7 Guelf. pr. ramvits. Id. — 8 Alii purpU' 
rato, — 9 Pith. commode, vitiose. Oud, — 1 Oxon* Quelf. pr. odore, Id, — 2 Pri» 

NOT^ 

uxor cnm marito concumberet* Be» piam qnandam immodicam rei snper 

rotUd, qna dicitur : Idcirco in colpam cadit: 

t Seelerosa] Scelerosns est mnlto- ut ' scelerosus ' merito dicatnr, qul 

rnm sceleram, sceleratus nnins, &c* immodicis mnltisque sceleribns est 

Nigidins Figulns homo, juxta M. Var- coopertns. Idem, 

ronem, doctissimns ; hoc, inqnit, in- * Specula'] Diminntivnm a nomioo 

clinamentmn in < osos ' sigiiificat co- tpes, de qno jam monuimas* 



714 APULBII 

priori meo Lacio * redderent. Dies ecce muneri desiina* 
tus aderat. Ad conseptum cavesB^' prosequente populo, 
pompatico favore deducor> Ac dum ludicris scenicorom 
choreis primitiae spectaculi^ dedicantur; tantisper ante 
portam constitutus^ pabulam tetissimi graminis,^ qaod in 
ipso germinabat aditu, libens affectabam : subinde curio- 
sos oculos,7 patente porta« spectaculi prospectu gratissimo 
reficiens.^ Nam puelli puell»que virenti florentes setatula, 
forma conspicui, veste nitidi, incessu gestuosi,^ Graecani- 
cam saltantes pyrrhicham/ ^ dispositis ordinationibus* 

tuerer in meam prisHnamformam iMdL Tandem advenerat diea deetinatus tpec' 
taculo, et ego deducor in arenam cum plauau triumpkaU, plebe me $equente» Jhm- 
que initium spectactdi datur saltationibue facetia histrionumf ego interim coUocatui 
ante portam tibenter depascebar gramen virentianmumy quod puUulabat in ipso tn- 
gresau : identidem recrjeans meos oculo8 curiosos jucundissimo aspectu spectacuti, 
quia porta erat aperta, Namque pueri virginesque vigentes ftorida juventay spec- 
tabUes pulchritudine, vestimentis splendenteSf gesticulantes inter gradiendum, sal- 
tantes Pyrrhicham Grcecam^ peragebant pulchros cireuUus dispositi per ordines : 



^^*^^^^^^^^^ 



wi me Lueio, Vn\g,me priori meo L. Colvius. Flor, q, me priari meo L* JSA- 
menhorstias. Pith. Reg. Fax. Ltps. Edd. Colv. Valc. Wow. Pric. g. priori 
me L. vel qui me prtm L. Sed rectias Mss. reliqtii et Edd. ceterae mecuin 
exhihaerant : qui me prtort meo Lucio r. Sic I. iii. p. 58. * Ad meom redil>o 
Loeiom.' 1. xi. p. 230. 'Redde me meo Lacio.' Contra * meas a»inaii,' de 
quo vide ad 1. vii. p. 142. * honoribttsqae plurimisasino meo tributfs.' obi 
itidem tnrbarnnt. Oud, — S Ms. d, &c. eratad conspeetum. Colvios. Pal. con- 
spectum e. Elmenhorstins.— 4 Idem, deducebant, Colvius. Fux. conducor. al. 
ded, Tam D*Orf ill. at dum, Oud.— 6 Oxon. Ooelf. pr. spectaculis, Id.— >6 Fux. 
germuns. Id. — 7 Edd. Junt. pr. Ald. curioso oculo. Id. — 8 Oaeif. Oxon« Pal. 
meculi. £dd. Vic. Ven. prospeeto, Oxon. in marg. al. prospickfns, Id. — Oxon. 
fomue, et mox a pr. m. incestuoai, Gnelf. pr« vncestu testuosi. Non inelegan- 
ter dicitor/oniue eonspicuus ; de qao Oenitivo adjectivis jnncto mnlta mnlti col* 
legernnty eoque creberrime atitur Anctor. Vide ad i. i. p. 16. v. p. 90. yiii. 
p. 16S. et alibi saepe. Nibilominns hic librarii aberrationeni censeo. Dein 
gratiosi conjecit Bnrm* Sec. in Add. ad Catal. 1. 1. p. 745. Sed Gell. I. t. 
e. 5. * mands argntae et gestnosse.' Jd, — l Idem Ms. Gracanico s, ipirriea, 
Abhibe Cnjoc. Ofoservat. lib. xiii. cap. 10. Cotv, Flor. Greecaniea saUatura 
p, Elmeohorstiof . Palat. etiam et Gnelf. dant Graeanieo s, tit pirrica, Fax. 

Reg. Oxon. Gaelf. pr. Gracanica s.inpirrica, Pith. Griecanica saUant ypyr- 
rica, D'Orv. Gracanica s, pyrrhiea. Item Edd. aliqnot pyrrhica, Lateatne 
quidrnescio. Alioqnin Latinissimae elegantiae est volgatom. Suet. Caes. 
c. 39. * Pyrrhicham saltaverunt Asise Bitbynieqne principnm liberl.' 
Graece Dio Cass. 1. lx. p. 680. wffixn^ 'Ao-iavol ircu8« upxfia^airro, Oud* — 2 

NOTiE 

^ Greeeanicam saUantes Pyrrhieham'] dam Cretensi, nt vnlt Plinins, ant 
Pyrrhicha seu Pyrrhiche saltatio erat etiam Pyrrbo Achillis fiiio, quem Ari- 
armatoriuny ab aoctore Pyrrho qno- stoteles tradit omnium prionim Pyr> 



METAMORPHOSBON LIB. X. 



715 



decoros amhitus inerrabant : ' nunc in orbe rotaram flexa- 
osi^^ nonc in obliquam seriem ^ conBexi ; < et in quadra- 
tum patorein^ cuneati^^ et in catervae discidium^ separati. 
At ubi discursus reciproci multimodas ambages^ tubse 



nwth gjfrmtes in wrhem ad instar rotaif modo coharentes fnambua t» «rdtnefit M* 
quum, poatea dUpositi in cuneum patentem apertura quadrata, Deinde sepcaraii in 
duas turmas, Sed postquam dangor tuba finem imponentis sohit nmltiplices ctr- 



Fox. erdinationes. Id.— 3 D'Orv. inharebant. ClaQdtan. in Pyrrhichte de- 
scriptione, vi. Cons. Honorii vs. 624. ' £t pnlchras errorom artes jocunda- 
que MartiftCerniraus:' ubi nihil foerat mutandQai. Id. — 4 Repone ex Ful. 
et Pal. Cod. vocem Apaleio faroiliarem : rotatim ftexuosi. Wowertas. Scri- 
bo ex Ms. rotaiim. Seioppius in Symbola. Rotatim. Volgo, rotatwn. Eimen* 
horstius. Pal. Onelf. sec. nmnc etiam ta, S^c. Rotatum in eodem Oaelf. sec. 
Pith. Edd. Juntinis et Aldi. Rotarum D'Orv. Ouelf. pr. l.ips. Fox. Flor. et 
£dd. Vett. aliae. Sed^haud male rotatim exhibuere Wower. et seqq. nisi po- 
tius legendum censerem, in orJfem rotatvm. Quem obliquae seriei opponit. 
Olomerari, currere, redire et Aimilia iu orbem, passim Virgilio, Ovidio, 
aliis. Ofi(/.— 5 Fux. in aliquam s. Id. — 6 Al. partem. — 7 AI. dissidium.-^S 
MuUimodes ambages. Sic Ms. Nunc magis placet vulgata lectio, multinodes. 
Colvius. Aldus et Flor. muUinodes a. £Imenhor8tius. De voce * multinodis ' 
vel * multinodus ! vide ad 1. viii. p. 173. * sese mQltinodis commulcat icti- 
bus.' Atque ita Edd. O. ante Colvium. Sed cum hai ambages non perpe- 
tuo connexae fuerint in nodum ; sed et obliquae in longum, et caneats in 
quadratum ; immo in catervas divisse, patet dare, bic eam vocem admittt 
noQ posse, ac Colv. Vulc. Wow. Pric. rectius edidisse muUimodes: qnod os- 
tentant etiam Pith. Fux. Reg. Ouelf. Pal. eoque facit Oxon. mtUtimodis. 
Ipsnm enim hoc adverbium recipi bnc nequit. De quo alias. Magis vero 
arridet lectio Ms. D^Orviil. et £d. Vulc. sec. £lmenli. Scriv. Flor, muUimo' 
das. Sic enim de Dogm. Plat. p. 577. £d. Fl. ' Multimoda potestatum coi- 
tione.^^ Apud Claudian. de nuptiis Honorii vs. 103. in Mss. nonnuUis, ' MuN 
tlmodum discrimen:* quod tamen iUic non amplector: multo roiQasin Livio, 
ex cnjus 1. xxi. c. 8. citant * Multimoda arte/ pro Mss. lectione mnltifa- 

NOTJE 



rhicham saltasse ad rognm Patrocli : 
sive denique a Pyrrhicho Lacedaemo- 
nio qnodam, ut volunt Aristoxenas, 
Strabo, et Solintts. 

s Coitftean} £jasmodi saltantiam 
connexio, quas per manas fiehat, dt- 
cebatar restia ; et qni sic connexis ac 
consertis manibas saltabant, ii res- 
tim dactare dicebantar. Terent. A" 
delplior. Act. iv. Scen. 7. * Tu inter 
eas restim dnctans saltabis V Nos di« 
ceremus danser tnt branU. Fnnem re« 
vem per manos transmitti ^olitom in 
ea saltatione innnere vldentar hasc 



Livit verba Decad. 1. lib, vii. < et 
per manus reste data virgines sonum 
vocis pnlsu pedum modnlantes inces- 
sernnt.' Qrsecis K^aica %Xmmw dici- 
tar, et lapdaidj^ciy. 

^ Ctitiea^i] De caneo militart ordi- 
natione jam diximas, eoi similis erat 
hic cnneas saltatorius ; nisiqQodille 
denans erat, et militum ordinibns ia* 
terius refertus ; hic vel^o daobas tan- 
tnm constabat saltatoram ordi&ibus, 
qai In angaltND eoeantes conearai effi- 
ciebant, relicta interiore et poiteri- 
ore parte vacaa et aperta. 



716 



APULBII 



terminalis 9 > cantus explicuit, aulaeo subducto ■ et com-* 
plicitis sipariis, scena disponitur.^ Erat mons ligneus, ad 
instar inclyti montis illius^ quem vates Homerus Idseum 
cecinit, sublimi instructus [233] fabrica>' consitus viretis 
et vivis arboribus'^ summo cacumine, de manibus fabri 
fonte manante, fluviales aquas eliquans.^ CapelldB pau- 
cnla6 tondebant herbulas : et, in modum Paridis Phrygii 
pastoris^^ barbaricis amiculis^ humeris defluentibus, pul- 

€uitU8 discurMionis dUema; dimoio avlao, et veUs eomplieatis, reprasentatio Pa* 
ridia instruitur, Erat mona Hgneus factua ad exemplum Uliu» montis eelebris, 
quem poeta Homents voeavit in euis carminibue Idaumf fabricatus aita structuraf 
plantatue viridariis, et arboribus viviSf evomens unda» Jlumineas ex supremo suo 
jugo^ perfontemfluentem opera artificie» Aliquot capeUa depascebantur gramina : 
et juvenu quidam egregie vestituSf veatimentis Phrygio opere pictis dependentibua 

riam. Vide Drakenb. Ovud. — 9 Termxmalii. Vet. terminales. Colvius. — 1 AU 
veo subducto, AuUbo legit Beroaldus ex pag. 60. Roald, AuUbo, Flor. 2. et 
Rom. alf)eo s, male. ^menh, Alveo inepte dant Pith. Fnx. Gnelf. D*Orv« 
Pal. Oxon. et Edd. Vett. prapter Beroald. Colin. Colv. &c. Oiicf.— 2 Com' 
plicUis sipariis Paridis scena disponitur, Paridis non erat in vulgatis. Colv* 
Th Paridis non est in Flor. Elmetih, Perperam vocem Paridis Colvius cuni 
«eqq. intrnsit natam vel ex glossa vel ex corrupto sipariis^ sicnt Fux. dat 
sypharis Paridis, Hinc alii ejecerunt sipariis, praebentes, A, subdueto et com^ 
plicito, Paridiss. ut D'Orv. Pal. Oxon. Ouelf. in quorum sec. est compUcato,. 
Recte Pith. Bertin. cum Edd. Vett. complicitis sipariis, scena d, Proprium 
nomen hic nondum babet locum. Qualis ea scena fuerit, et cujus argnmen-* 
ti, voluit demum Auctor lectori e seqq. !ipparere. Uncis igitur inclusam ab 
Elmenh. et Scriverio vocem denuo delevL Aulaeum et siparia eodem modo 
junxit Auctor 1. 1. p. 7. ' Aulseum tragicnm dimoveto, et siparium scenicnm 
complicato.' Oud, — 3 Pith. subUmis, Abest a Palat. FtUfula Ed. Bas. pr. /tf. 
— 4 JHrectis ef vivis arbor, A\d, Roald, Ms. virentis, Colvius. Pith. Guelf. 
pr. virectis cnm Ed. Vicent. hinc directis Edd. Junt. Ald. Sed vide ad 1. iv. 
p. 63. * laetissima vireta.' Et viv, arb, desunt in Oxon. ac Guelf. pr. Oud» 
— 6 Vid. Not. Var. — 6 Ed. Vicent, pristygii» Ven, phyrii, Guelf. pr. frigidi, 
T& Pkrygii pdstoris nncinnlis inclusit Scriverius. Malim ego deleri rh Pari^ 
dis, ut e glossa insertnm, et mernm interpretaraentum illorum) ' Phrygii pas- 

NOTiE 



* Tubes terminaUs'^ Terminnm seu 
finem saltandi faciendum esse de* 
Dttntiantis. Alias Terminalis signifi- 
cataliquid ad DeumTerminum perti- 
nens, ut Terminalia festa, sacra, &c. 
Horatius: ^Aut agna festis csesa 
TermiDalibns.' 

^ Phrygnpaetoris^ Trojani. Phry-* 
gia enim est Asi» minoris regio, in 
qua Troja sita erat^ et mons Ida 
quoque. 



' Barbaricis amtctiiM] Festus : * Bar*' 
bari dicebantnr antiqnitus omnes 
gentes, exceptts Gnecis. Unde Plau- 
tus Naevinm poetam Latinnm, 'Bnt^ 
bamm dixit. Et de se, cum traiisfer» 
ret fabnlam ex Gneco, dixit : M. Ac- 
cins vortit barbare.' Hinc Barbarica 
vocavernnt, qnaeextra Orfleciames- 
sent, aut fierent, ut apnd Plantnm, 
Capt. Act. IV. Sc. 2. Barbaric» vo« 
cantnr urbes qntedam Itals : et Bar« 



METAMORPHOSEON |.Ifi. X. 



717 



chre indasiatus?"» adolescens, aurea tiara'' contectoca- 
pite^ pecuarium simulabat magisterium.' Adest luculen- 
tuspuer nudus,9 nisi quod ephebica chlamyda' ^ sinistrum 
tegebat^ bumerum: flavis crinibus usquequaque ^ conspi- 
cuus: et^ inter comas, ejus aureas pinnulae cognatione 
simili sociatae, prominebant/ qnem cadncenm et virgula 
Mercurium indicabant. Is saltatorie procurrens^ malum- 

ex humeriSf operto capiie tiara aurea informam Paridis pasiorie PhrygU^ fingebai 
se esee paaiorem peeorum. Ecce venit formoius puer^ nudue, praierquam quod 
chUmya pueriUe velabat ipsi kBVum kumerum ; undique spectabiUsflaffo capiUUio t 
et parvtB aUe awrea inter ee aqualee et copulaia eminebant inter ^ua crines, quem 
puerum caduceum et virga ostendebant esse Mercurium» Hic accurrena ad numerosy 



toris.' CTud.-^T Vid. Not. Var. — 8 Al. magisirum,-^9 Nudus abest J^. Bas. 
pr. Oud. — 1 Epkebia chlamyda. Fnx. ephebica cklamyde. Roaldus. Ms. cAia- 
myde. Colvius. Ephebica tklamide. Alii, ephebia c. Martianus Capella de 
Nnptiis Philol. p. 3. ' Ac jam piibescentes gense seminttdom cnra incedere, 
clilamydeque indutnm parva, invelatumqne cetera, bumerorum cacumen ob- 
nubere sine magno risu Cypridis non sinebant.' Elmenh. Edd. Jnnt. pr. Ald. 
ephebia, nec male ; si suffragarentur Mss. Dein chlamyde vel clamide Fux. Reg. 
sed frastra. Amat Anctor hanc vocem Latina terminatione exprimere. 
Lib. XI. p. 256. 'Humeris dependebat pone tergum, talorum tenus, pretiosa 
chlamyda.' Flor. N. 15. * Chlamyda velat brachium.' Varro apnd Non. p. 
639. Ed. Merc. ' Cnbo in chlamyda.' £am autem videte cum tiara Paridis 
Phrygia ceterisque in monumentis supra citatis. £t de ephebica puerili 
chlamyde plura ad Sueton. Tiber. cap. 6. D*OrvilI. ad Cbarit. lib. iv. c. 3. 

Oud. — 2 Gtielf. sec. degebat. Id. — 3 Fnx. usque qm. Id. — 4 Rom. societate, 
tnale. Elmenh. D*Orv. area. Fnx. prenade. Tnm societate, licet e Mss. cor- 
rexerit jam Beroaldus, male cum Edd. primis expressere Junt. ntraque, Ald. 
Bas. societa Pith. sonate Guelf. pr. praminebant Fnx. Iiaud recte. Oud,^ 

N0TJ2 



barica amicnla bic intellige vestes 
Pbrygias,nempe acu pictas ; Phryges 
enim prinii vestes acn pinxernnt : nn- 
de etiam ejnsmodi vestinm artifices 
volgo vocati sunt Phrygioneset Bar- 
baricarii, qni ex auro et coloratis fi- 
lis bominum atque animalium effi- 
gies io vestimentis exprimerent. 

"> Pulchre indusiatus'} Ab indnsioy 
l|uod est interior tunica, fit ' indnsi- 
atus/ quod proprie tunica illa inte- 
riori indntnro, latins lamen (nt hoc In 
loco) qnavis veste amictum, signifi- 
cat. 

<* TYara] Genns galeri est Trojanit 
ac Phrygibtts usitati. Jnvenalls Sat. 
VI. de Sacerdote Cybeles : * £t Phry- 



gia vestitur bncca tiara.' 

** Ephebica chlamyda] Nominativns 
casns est ; cnm tamen vnlgo dicatnr 
chlamys, et cldamyda sit ejns accusatU 
vus ritu Graeco. Sic etiam Cassida 
in recto, pro cassis, dixit Virgil. M» 
neid. xi. * Aureus 9% hnmeris sonat 
arcus, et anrea Vati Cassida.' Ephe- 
bica chlamys ea est quam juvenes 
gestabant, dnm erant epbebi. Tem- 
pns epheblae Censorinus de Die Na- 
tali cap. 6. ita distingnit : nt decimo 
qninto aetatis annd, cnm priroum pn- 
eritiam egressi snmns, dicamur tit\K4' 
^fioh hoc est, fntnri ephebi : decimo 
sexto l^jSoi : decimo septhno l(c<^- 
fibi, quasi ephebiam egressi. 



718 APULBII 

qtie bracteh; ^ inaiiratuin dextera ^ gerens, ei, qui ^ Paris 
videbatar^ porrigit: quid maiidaret^ Jupiter» nutu signifii- 
canfi,9 etprotinus' gradus scitule referens/ e conspectu' 
facessit. Insequitnr puella vultu honesta, in Deae Jyaonis 
speciem similis. Nam et caput stringebat diadema can-* 
dida.^i^ Ferebat et sceptrum. Irrupit^ alia, quam pu** 
tares Minervam, caput contecta ^ fulgenti galea^ et oleagi- 

etfermu numu dextra malim dewratum bracteis aureiSf offert iUi^ qui videbatur 
esse PariSf nuntiane ei aigniSf quid Jupiter pnsdperet : et «laHm.rcfro feren» de' 
eenter veetigia^ discedit e conepectu. Puetta sequitur decorafacie, referens epecie 
Deam Junonem* Habebat evim capwt cinclum diademate albo, Gestabat quaque 
aceptrum, Alia ingresea eet^ quam crederes esse PaUadem^ habens caput opertum 



5 Al. blacteiB.^^O D*Orv. £dd. Ber. Col. Bas. dextra, Ood, — 7 Non coinpa« 
ret rh ei in Mss. Flor. Pith. D'Orv. FuxL Pal. Oxod. Giielf. Jd.-S Pitb. ^iit, 
Edd. ante Colv. quof, Gnelf. pr. manderet, Id. — 9 Oxon. sacHficans, Id.— > 
1 Copulam addidi auctoritate Mss. Flor» Pith. Fux. D'OrT. PaL Guelf. 
Oxon. et jBdd. Vett. Male omissa erat in Colvii editione, quam ceteri per-^ 
peram sunt secntU Id, — 2 Fux. gradum edtule r. Roaldus. Gradus -dtule» 
Idem Ms. gradum' scitule referens, non male. Colv, Gradum sdtule, Aldns» 
gradus dtuU, Elmenhorstius. Plnralem numernm firmare quis posset loco 
Ovidii Ub. II. Fast. vs. 502. ' RetuUt ille gradns: horrnenintqne comae.' 
Sed gradum etiam priebent Mss. Fior. D'Orv. Gnelf. Oxou. Reg. cum £dd. 
£lmeQb* Scriv. Ac Noster passim cum aliis in hac locntione singularem na-f 
merum prsetnlit. Sic * celerare, dirigere, tolerare gradum.' Confer IndU 
cem. Mox citule, quod est in Edd. pp. item Ber. Juut. Ald. Colv. Vnlc. pr, 
Scriv. malo jodicio amplexus est Pricsus contra Mss. qni nunc comparent, 
orones; in qnibus ceterisque Edd. sdtule:, de qua voce vide ad lib. vii. p« 
140. 'Apponit scitule/ i. e. decenter, venuste. Celeritatem Auctor indi- 
cavit per vocem ' protinns.' Ad haec citule probabo usquam, si mibi prola- 
tumjit adjectivum * citulus.' Corruptioni buic ansam dedit lineola omissio 

graduscitule, Hinc fecere editores gradusdiule pro gradum sdt, Ond.— 3 
Gnelf. sec. et c. Id. — 4 Non sequor Ms« qui legit, diadema candidum, Pom» 
ponittfl Satyra : ' Ccgusvis l«poris Liber diademaro dedii.' Latius de his si<» 
milibus Priscianus lib. vi. Colv, Flor. d, eandidum, Elmenborstius. Acce- 
dit D'OrvilI. Sed vide et Voss. lib. v. Inst. Orat. c. 1. In Pitb. hse voces 
cnm seqq. usque ad contecta desnnt. Pal. Gnelf. sec. strigebat. Ond. — 6 /r- 
rupuit. Fux. irrupity et Ald. Roald, Sola Ed. Bas. pr. vitiose irrupwU, Ond. 

NOT^ 

p Diadema candida'] Observa hic ' diademam ' reperias in Fragmentis 

' diadema ' fceminino genere positum. Lucii Pomponii Atellanamm poetap. 

Eodem modo Plautus inProIogo Am* Sic enim habet Fragmentum Satirse : 

phitr. ^schema' usurpavit : < Nunc 'Blanda, fallax, impotens, snperba, 

ne hunc ornatum vos meum admire- discordis Cujusvis leporisliberdiade- 

mini, Quod ego huc processi sic cum mam dedit.' pe hac forma oominttm 

servili schema.' Ubi ex usu commu* vide plura apud.Priscianum, 1. vi. 
ni dicere debuit sckemate, Quin et 



METAMORPHOS£ON LIB. X. 710 

nea^ corona t^ebatur ipsa galea; clypeum^ attollens^et 
hastam ^ quatiens^ et qualis illa cum pugnat.9 Super has * 
introcessit alia visendo decore^ et praepoUens ^ gratia 
coloris ambrosii,' designans Venerem : qualis fuit Veiias» 
cum fuit virgo^^nudo et intecto^ corpore perfioctam formo- 
sitatem professa ; nisi quod tenui pidlio bombycino inum- 
brabat^ spectabilem pubem. Quam quidem^ laciniam 
curiosulus ventus t satis amanter nuuc lasciviens reflabat ; * 
ut dimota> pareret flos eetatulse : ' nunc luxurians ■ aspira* 

tanide mtcanH, et cassU ipsa inwnhrdbtUMr corona oleaginea : aitoUebat scutum, et 
coHCUtiebat hastam, et talis erat, qualis ett Ula, quando pnBliatur, Post has alia 
infravit pracelUns pulchritudine epectabHi^ reprasentana Venerem decore coloris 
diviniy qualis erat VenuSy quando erat virgo^ nun^feste ostendens pulehritudinem 
irfimt ex parte absolutamf corpore nudo, et discooperto, excepto quod tegebat pu* 
denda subti^ amiculo serieo, • • « jpg^ ^grg color Dew diversus erat ad 



^^^^^^<0^^*^^ 



Ms. cofnte eont. Colvius. — 7 PaUt. Ed. Ber. Bai. pr. oleaginoy at Btatim 
cemilus, Vlde ad lib. iii. p. 48. * raroos oleaginos.' Oud, — 8 Oxon. hasta» 
Id. — ^9 Pith. D*Ory. equaUs. Tnm iidem et Pal. comp, Id. — 1 Abest has a 
Cod. Palat. Id, — 2 Idem Ms. de eolore. Colvins. In Palat. visi, Gnelf. 
D'Orv. et prap, Qnod mnltum prasfero, sic distincto loco: Introeesnt aUa 
visendo decore^ et pnepoUens gratia col, am6., designans Venerem. Eamque lec- 
lionem probavit eximius Codicis possesitor ad Charitonis initium, 'A^poiiTiis 
vmp94pou, Visendo decore eat spectabili pulchritudine. In Floridis N. 15. 
'Adolescens vivenda pnlcbritndine.' ac N. 9. *cnltn visendus.' Oud, — 
% Sic D'Orv. et phires Mss. In aliis et Edd. vnlg. ambrosei ; nnde Pricseo^ 
hic et ad lib. Yi. p. 126. roalebat, col. roset/perpetno Venerei corporis epi- 
tfaeto. Sed consnle notata ad p. 226. ' labias ambrosio rore pnrpurantes.' 
Si qoid mntandumy mallem corpore, Lib* yiii, p. 159. ' Odor cionamens 
ambrosii corporis/ Vemm sequitur * nudo corpore.' Id. — 4 Pi^h. q. sum, 
Snspecta mihi est vox Venus, Immo forsan scripserat Anctor modo, Qualis 
fuit virgo, Nihil tamen innovari suadeo. Id. — 5 Copnla deest D'Ocvilliano. 
Cave tamen, ne hinc pntes, unam vocem hic e glossa ortam. Sed conlfer Pric. 
et scripta ad lib. iii. p. 56* ' Intecti atqne nndati.' Id. — 6 Inumbrabat, Ouelf. 
pr. faibrabaJt, Id. — 7 Palat. Goelf. sec. et qwd, Guelf. pr. quee q, Id. — 8 Ms. 
eod. flnrv iascte. refiehat. Colvins. Bert. lassivia. Elmenhorstins. Palat. rc- 
/ragnaiy Goelf. sec. r^fiagrat, Perperam. Vide ad lib. ii. p. 22. ' Veste re- 
flata.' Oud. — 9 Idemy pareret. Colvius. AlVif pareret. Elmenhorstius. Adde 
Foxensem et Palatinnm, nt tacite ediderunt Wower. et Pricaens. Verissime. 
Reapice ad lib. i. p. 11. ' si mane paruerit.' ' Patere ' minns aptnm hic est 
verbnm. Quod habet locum, si quando mulier se ultro dare vnlt, nec coitnoi 
Teooit. Ptiestaret Gaelf. pr. Oiu^.— 1 D'Orv. et nune h Id.— 2 Vid. N. 

NOT^ 

4 Cly|»«iini] Agida intellige, com flasse, rejecisscque sno spiritu a eor« 

Medos» capite in medio. pore Veneris, ot flos ille, expetitns- 

t Curiasulus veniusy i^e.^ Non inve- oranibns, esset In propatolo, dimota 

nuste refert venttem qooqoe ipsnm, pallii bombycini lacinia. Beroald, 
qnasi aoiiiisiom, vestis laciniam re« 



720 APULBII 

bat ; ut adbeerens pressule^ nieinbrorum volaptaiem t gra- 
phice * liciniaret.^ * * Ipse autem ^ color [234] Deae diver* 
sus inspeciem:^ corpus candidum, quod coelo demeat; 
amictus coerulus, quod ^ mari remeat. ' Jam singulas vir^ 
gines^ quas Deae putabantur, sui obibant comites.^ Juno- 
nem quidem Castor et PoIIux/ quorum capita cassides 

Tuum: nam corjms tjw erat albumf quia descendii ex calo ; et tselamen cceruleum, 
qtda emergU e mari, Praterea uHaguaque pueUarumy qua credebaniur esse DetFf 
Mipata erat aiis cwnitHms» Juno quidem Caetore et PoUiucef quorum capita 



Var. — 3 Flor. duo, ipse tune, Oad. — 4 Cohr de€B divisus iu sp, Seqaentia os- 
tendiint emendandiiniy ut in lib. Fulv. legitur, diversue in apeciem, Wowerins. 
V Corrige ex Ms. diversus, et probant sequentla. Sciopp. in Symb, In Ed. Bas* 
pr. eH Dea vinUf hinc Stewecli. ad lib. xi. p. 252. legit modoy ' color Dei vi' 
sus/ sive ' c. divisus/ Verissime emendavit Wower., sequentibus ceteris, et 
astipulantibns Reg. D'Orv. Pal. Guelf. sec. Pallii color diversns est colori 
corporis Deae. Id enim candidum, hic CGenilns. Oud, — 5 Vid. Not. Var. — 
6 Absnnt bsec, tui obibant, a Ms. Cod. Co/v. Sui obUfani. Has voces non 
habent Pal. et Flor. 2. Elmenh, Neqne legas eas in Pith. Fnx. D^Orv. 
Oxon. Guelf. et £d. Jnnt. post. cni vir doctus ascripsit, sut adnstebant, vi- 
dens scilicet, ejus sensns^verbnm deesse, sive stipabant vel comitabantnr : 
qnam significationero non babet rh obire. An ob pnecedens ' putabantnr * 
excidit continuabantur? de quo verbo vide me oninino ad lib. v. p. 109. ' Eam 

NOTiE 

X Membrorum voluptaiem'] Voluptas JAnearei autem pro, delinearet : cn* 

sedem habet in membris genitalibus, jusmodi &voicoira2 in Gl^ssis sxpissime 

&c. Scite autem venusteque dixit occurrunt. Pric, 

' membronim voloptatem,' intelligi ' Corpua candidumf quod cctlo de* 

volens, genitalium : nam membra, nt meai ; amiciu$ ccertduSf quod mari rc' 

supra diximus, genitalia significan- meaf^ Sic habet Oxon. Ms. referente 

tur. Unde illud, < membrosior acquo,' Pricaeo, item Florent. Bert. et Pal. 

&c Id, ' Pro voluptatem membrorum referente Elmenhorstio. Editio qiio- 

aion male venuataiem legas. Pricaua, que Beroaldi, et aliae veteres. CoU 

* Graphice] Decenter, venoste, vius ex sna editione sastnlit rh amiC'' 

concinniter, qnasi ex pictur» venus* tuSf et pro ccmdus, legit canitom ; quo 

tate. Verbum Graecum est ypdfpv, jure, ipse viderit. Posthabita ejns 

qnOd significaty pingo et scribo, <&c. depravatione, priori lectioni inhsre- 

Beroald, bimns. Apertus sensus est. Puella 

** Liciniaret llaciniaret'] A lacinia nempe, Venerem repraesentans, habe^ 

ductnm verbnm,qnasi infiexu laciniae bat corpus candidom, qno oolore coe« 

inumbraret. /d. Thlaciniaret formujre' lestis origo Venerls designatur, ami- 

rnntexscripturavett. codd.inqnibiis cnlum vero ccenileiim (qni color est 

lieiniaret scriptnm* Fortasse Unea^ marinns) eoque ostenditur, Venerem 

reif i, e. exprimeret,'8cribendnm. Ta- ortam esse ex mari. 

eltns de Germanis : ' Locnpletissimi • Castor et PoUuxJ Hi cnm sorore 

▼e8tedistinguunturjnonfluitante,sed Helena fuerunt Jovis et Ledae filii : 

stricta et singulos ariuM exprimente,* vel, nt alii volunt, PoUux et Helona 



METAMORPHOSfiON LIB. X. 



721 



evatae^* stettaram apicibus insignes cbntegebant.^ Sed 
et isti Castores erant scenici^ pueri. Hsec ' puella, va-' 



i^ta ercmt galeia rotundia, qtue canapicua erant iteUis poeiiis in veriice. Sed hi 
Castarea quoqm erant juvenes histriones. Hcec virgo progrediens cum gestu tran' 



Jiino et Ceres eontinuabantnr/ Oud.^7 Capita caseidee arat€B, Sic Ms. Al. 
bata, \u\g, orbat€B. AWi legnnty obbnta, CoWms, Fa\v, Cod.obbatts, Ali- 
ns, bcetw, In Pai. caaiidee obatte^ hoc est, ovatap. Cassides forma ovata, 
Haereo, quid potissimnm seqnar j nisi qnod haec diversitas Pal. libri scriptn- 
ram veriorem praestet. Tale etiam illud : ' procedens quieta/ &c. nbi in Pa- 
lat, prcB ceteris quieta, Wowerius. Ms. obbata, id est, obbae instar forraatsp. 
Sic Flor. 2. Bert. et Palat. Rom. q, c. c, orbatce, Vnlgo, araJta, Elmenliorst. 
£go \e%6 juhata, Scriptnm fuerat jo6a^<s: vel potius orbita: nt apnd Varro- 
nem ' motns oi bitus* apnd Non. Alii legunt obbata, Brant. Tp, oeata, Re- 
spicit ova Castoris etPollucis. Lindenbrog, Obita D'Orv. obactts Oxon. oba^ 
tcB Pith. Fnx. Guelf. Certo certior est emendatio Salmasii in Plin. p. 392. 
cai snblegit Floridus, ovate, quam in textnm recepi, suffragantibus, ad exem- 
plornm suornm marginem, itidem Griitero, Cantero, Wasseo, ToUio, et late 
Dlustrante Herasterhusio ad Lncian. tom. i. p. 281. Oud, — 8 Fux. contegebaU 
Id. — 9 Pith. scenecif D'Orv. senici, Oxon. sceni^ Id.-^l Fux. Reg. heu vel 

NOTiE 



tantnm: Castor vero et Clytemnes- 
tra Tyndari, qui LedaB maritns fnit, 
qnem Castorem ita* adamavit frater 
PoIInx, ut immortalitatem ratione 
snae divinsB originissibi debitam,cnra 
ipse ex aequo votnerit participare. 
XJnde Virgil. ^neid. vi. * Si fratrem 
Pollux alterna morte redemit, It- 
que reditque viam toties.' Hi fratres 
Jasonem in expeditionem Colchicam 
secuti snnt. Cumqne,ingrneute max- 
ima tempestate, ac de salute sna jam 
desperantibiis Argonautis, vota Or- 
pfhens ad Deos Samothraoes fecisset ; 
stells dnae supra capita amborum 
fratrum astiterunt, fuitque sedata 
tempestas. Hinc est, quod cassides 
eornm stellarnm apicibus insignitas 
fiiisse bic ait Apuleins. Sed non sa- 
tis dispicio cur eos hic Junoni assig- 
net comites, cum ea Jovis filios ex 
pellictbus natos soUta fnedt summo 
odio proseqni : nisi ad physicam sea* 
siuB recurramus, et dicamns Jnnoni, 
per qnam aer significatur, ideo Cas- 
torem et Pollncem comites dari, qnia 
igoes, quos ferunt nantis prospera 



omnia significare tempestatesque se- 
dare, in aere gignuntur et conspici- 
untur. 

' Cassides otatce [pbbatasl Veteres 
editiones, et Ms.Rom. habent orbatce, 
Mss. Codd. Florentini duo Bert. et 
Pal. apnd ElmeDhorstium, obbaice» 
Colvius introdnxit cfratcB, quod ex- 
pungendnm puto, et alterntram alia- 
rum lectionnm substituendain. Si 
obbatcB legas, intelUge formatas fui^se 
illas cassides ad instar obbarum. 
Erat autem obl>a genus poculi capa- 
cioris : hanc e gravitate sna et fundi 
capacitate Peis^ins sessilem dicit Sa- 
tir. V. ' Veie^annmque rubellum 
Exhalet vapida laesum pice sessilis 
obba.' Quod si orbatce legas, ne a 
verbo orbo putes derivatnm, sed ab 
orbe, idemque esse orbatcB ac orbicu' 
latcs: quam vocem etiam nonnulii 
substituere voluerunt hoc loco, pro 
orbatcB, ut sensus esset planior. Qnid 
si obatcB pro ovatcB scriptnm fuerit mn* 
tatione Uterarum v et 6, satis fre- 
quenti ? Certe cassides illae, quibus 
ernati conspiciuntnr in veteribus nu- 



Delph, et Var, Clas, 



Apul, 



2 Z 



722 APULEII 

rios modulos lasciva* concineate tibia, procedens qoieta 
etinaffectata gesticulatione^^ nutibas bonestis pastori polli- 
cetur^ si sibi praemiam decoris addixisset; et sese^ regnum 
totius Asise tributuram. At illam, quam cultns armoram 
Minervam fecerat^ duo pueri muniebant^ prseliaris Deas 
comites armigeri, Terror et Metus^^ nudis insultantes^ 
gladiis. At pone tergum tibicen Dorium canebat bellico- 
sum ; ^ "^ et permisceiis bombis gravibus tinnitas acutos/ in 

quillo et nmplici ad canium tibue molUs personantis diveraos modidosy promittit 
paston modestis gestibus, se ei ddturam imperium totius Asiusy si adjudicasset sUn 
paltnam pukhritudinis, Verum duo pueri, qui referebant Terrorem et Metum c^* 
mites armigeros Dete bellictef saUantes cum districtis ensibuSf eircumstabant Utam 
pueUam, quam amuif quibus omata erat, formaverant in PaUadem, Tibicen vero 
pone ipsam modulabatur canticum beUicosum : et admiscens timitus acutos grapi' 



hen. Id.— 2 AI. 2asHa.>-3 Pal. pne cetris. Elmenhorstins. Atque sic edidit 
Scriverins, dnbitante Wowerio, qnid praestet, ad ▼. * cassides ovat».' Sed 
inde incertnm redditnr, cujns partis in corpore gesticnlatio inteHigatnr* 
Anctor vero de De» iocessn loquitnr. Ut statim p. 235. de Venere : * coipit 
incedere, et tibiarum sono delicatis respondere gestibns :' nbi male gressibua 
reponere tentavit Pricseusy quem ipsnm consnle supra p. 239. * Incessu gea- 

tnosi.' Dein D^Orviil. p. Isqnufta et inaff, Oxon. Ouelf.^r. inaffectate. Ond. 
— 4 Si s. p. d. addixisset, sese, ^c. Flor. addidisset, et sese, Elmenhorstins. Th 
et addnnt etiam Pith. I)'Orv. Fux. Palat. Gnelf. Oxon. et £d. Scriverii. 
Qnos secntns sum. ' £t ' valet ' etiam/ ' vicissim.' Neque sane opns, cnm 
viro docto hic per pleonasmum, alibi quamvis occurrentem, inculcare rh et. 
Ond. — 5 Bert. insaltantes. Flmenhorstins. Sic quoqne Pith. Pal. Oxon. 
Guelf. sec. Vide ad p. 223. Oud, — 6 Tibicen homtum canebat b. Vetas 
scriptora in membrana^ f cenorium canebant. Ro. tibicen orthyum. fieroald. 
orthrium. Pro vnlgata lectione facit Luclanus de Saltatione : 6 tk tppjos 
^pXn<^^5 iart koiv^ i<pf]^y re koX 7rafS4v<ev^ irap* %va xopev6vrwVf koI &s SLKijO&sippL^ 
iouc6rw Kot rfyCrax fikv d tifyijposy rh, vcavtKk opxo^fJLevos, Kot Zorots Horepov iv vo- 
\4fjup xp^trcTou. Suam etiam verisimiliter tuetur hic Philippns. Colv. Mann- 
scfip.ftBdior norium c, b. Fulvius conjecit Aortiutn, Hpdtov, Sciopp. in Symb» 
Fior. Orium. yp. Doricuin, Infra p. 802. Vide Atlien. Deipnos. lib. xiv. 
Lindenbr, Dorium canebat b, Sic emendavi hunc locum ex Flor. et Pal. in 
qoibus erat, Orium c, b, Alii Orcium et Hormium legunt. In Floridis : 'seu 
Phrygium religiosnm, seu Doriiim beliicosnm.' Arnobius adversus gentes 
lib. V. * Conclamant exterriti ad Dorium Phryges.' Sic hunc locnm ex 
Mstis recte constitnnnt viri eruditi. Elmenh. l^bicen in marg. habet Fnx. 
Sed tnnc inepte snbderetur, in modum tub<B. fcen Palat. Dein Hormum pra* 

NOTiE 

mismatis Dioscnri, refernnt omnino bent timentes.' Valerins Flaccns eos 

ovorum, e qnibns orti perhibentur^ facit Martis eqnos lib.iii. Argon. 

putamina. yersn 98. ^ Terrorque, Pavorqne Mar* 

. ** Terror et Metus"] Servius ad JE' tis eqni.' 

neid. XI. ^Terror est propriequi alii ■ "^ Dorium canebat beUicosum'] Do- 

infertnr, Sec. Metus autem ^uem ha- rius modus est mnsiciUy bello aptns. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 723 

modum tubae, sailtationis agilis vig^orem ^ suscitabat.9 Hasc 
inquieto capite, et oculis in aspecta minacibus^ ' citato et 
intorto genere' alacer* demonstrabat Paridi^ si sibi ^ for- 

imi «mts, excUabai vigorem Moitationis dlacria ad iTislar tttbte, Hac agitans 
caput, et aapiciena ocuiis minantibu9y incedensque ceUriterf et flexuose^ ngniji» 



^^^^^i^»^^^^ ^^ 



bent Pith. Bertin. cnm Edd. Vic. Ber. Jnnt. pr. Ald. Col. Bas. Colv. Vulc. 
pr. Orthium edidit Vulcan. Ed. sec. qaod et placebat Grutero, ex Sulda, alir 
iaque. Vide ad GelU.lib. xvi. c. 15. * Carmen, qnod Orthium dicitur.' In 
Oxon. est TWtoiitiim sine voce tibicen, Onelf. pr. trieenonumf et iu marg. a 
manu recent. buccinorum, In ceteria Mss. titncen orium vel tibicinorium, Sed 
Horttcm jam exhibuit £d. Junt. post. quod etiam Sopingins, G. Vossius et 
Wassens margini alleverunt ; et probavit qnoque FIoridus.Bene. Solet enim 
sic absolute dici, ut exemplis allatis liqaet. Confer etiam dicta ad lib. iv. 
p. 86. ' sonns tibiae Zygiae mntatur in qnernlum Lydium.' Eratque Dorium 
antiqnissimum et grave maxime. Vide omnino Vignolinra de Mnsica Vete- 
rnm in Nov* Bibl. Germanica tom. x. p. 154. &c. a. 1752. Oud. — 7 Flor. 2. 
imnUuSy male. Elmenh, Sic etiam prave Fux. Pal. Guelf. D'Orv. Oud, — 
8 Ms. vigore, Colvius. Item Pitli. Frustra Pric^ns legi voluit agilem, Stat. 
lib. IV. Silv. 3. 32. * Cnrsns agiles.' Oud.— 9 Scitebat, In editione Paris. 
incitati suasn Beroaldi restituere vigorem suscitabat, Tu lege meo periculo, 
mgorem citabat; vel, si mavis, eiebat, Similiter enim optimi qnique alia fre- 
qnentarnnt, ciere bellnm, arma, pugnam. Virgilius sexto iBneid. ' Quo non 
praestantior alter j£re ciere viros, Marteroque accendere cantu.' Stewech, 
Immo vero Mss. et Edd. recte dant suacitabat, pro quo vitiose £d. Beroaldi 
ecitidfaty et Bas. pr. scitebat, Lib. viii. p. 172. ' Incitante tibiae cantu lym- 
phaticum tripndium :' et alibi. JSuacitabant Oxon. Oud. — 1 Octc2t« inspectu 
minacibus, Fux. o. tn aspectum m, ut et supra p* 129. est in Aldo. Roald, 
Apage istud. Repone, in aspectum minucibuSf omnibus libris jubentibns. 
Colv, Bertin. et Pal. Cod. oculis in asi>ectu mtn. Wowerius. /n aspectu, Ita 
recte Bertin. Et paulo post, praelare congruebant, Scioppius in Symbola. O. 
tn aspectum micadbus, Sic Flor. Pai. et Bert. o. t. aspectu, Vulgo, o. inspectu 
minacibus, Rom. o, i, a, micantibus, Elmenhorstius. In adspectum vel in 
adspectu habent Mss. tantnm non omnes, et Edd. Vett. ac Scriv. Elm. cura 
Heinsio ad Ovid. lib. xi. Met. 522. Cum Wow. Scioppio, Pricaeo, aliisque 
malim, tn adspectu, Intelligit enim aspectum ipsius Paliadis, non spectato- 
rum, nt habent optimi libri lib. ii. p. 21. * Ocnli in aspectu micantes, prorsus 
aqnilini:' ubi vide. Inspectu perperam est in Edd. Bas. Colv. Vnlc. Flor. 
Non vero in Mss. est intciict6iis, nt forsan operarum vitio, scripsit Elmenhors" 
tius, eoqne Heinsium et me olim decepit. Servant enim minacibus, Et recte. 
Tales enim Palladi Deae bellicae jure merito ascribuntur. Sic de canibns 
lib. II. p. i22. * His ocuii minantur, aures rigent.' De apro lib. viii. p. 155. 
^Ocnlis aspectu minaci flammens.' Oud, — 2 Vid. Not. Var. — 3 Ms. st ei, 

NOT/B 

Noster in Floridis : ' Sen tn veile» torto femore, Colvius, gradu, Hanc 

iEoiium simplex, sen Asium varinm, posteriorem lectionem in InterpretaT 

seu Lydium quernlnm, seu Phry- tione expressi. Si genere retineas, 

gium religiosum, sen Dorium bellico- supple ' saltationis,' aut ' incessus/ 

snm.' aut aliquid simile. 
» Intorto generel Wower. legit, in* 



724 APULBII 

msd victoriam tradidisset/ fortem, tropsBisque ^ belloram 
inclytum suis adminicalis futnrum.^ Venus ecce^ cuia 
magnio favore caveae^ in ipso meditnllio scense> ciTciimfaso 
populo laetissimorum * parvulorum, dulce subridens, con- 
stitit araoene.9 IIlos teretes et lacteos pnellos * diceres tu 
Cupidines^ et Cupidines veros/ de coelo vel mari commo- 
dum ' involasse. Nam et pinnulis et sagittulis ^ et habitu 

cabat Paridi gestihus promtis eum suo auxilio /uturum strenuumf et ciarum 
trophais beUicis. Tum Venus stetit decenter tn media scena eum magno ap- 
plausu fyectatorumy circumdata turba puerorum hUarissimorumf et suaviter 
renidens, Diceres iUos pueros obesutos et candidos, esse Cupidines, et veros 
quidem Cupidinesy qui modo iUue advolassent ex ciehf aut ex msai» Erani 



Colvius. Ita quoque Fnx. Pal. Oxod. Guelf. Oud.— 4 Mss. Pitfa. D*OrvilL 
mctoTUB formamf quod dictHm esset pro /orma vicfnce, de qua vtde ad lib. vi. 
p. 129. ' Exemplo veritatis.' Sed hoc loce neqnaquam admitteiidttin» Qniil 
enim esset ' tradere formam ?' Id. — 6 Edd. Vett. rnrsns tropkeiSf vel traptsis. 
Id. — 6 Gnelf. pr. facturum. Id. — ^7 Venus teque, Vul^, F* eccc Elmenfaors- 
tius. Sic rescribi jnssit Elmenhorstins, eiqne paniit ScriveriaSy e solo Cod. 
Bertiniano. Sed male. Nam de cavese favore erga JuQonem et Mioervam 
nihil dixit Auctor. Locnm itaque habere nequit rh mque. Cum reliqntg 
idcirco ecee edidi. PreBpositio am exulata Palat. Oud* — 8 Casaubonus Hbri 
sni orae ascripsit drcumfusa, Popuhrum Fux. Pro l^etissimorum Vulc. mar- 
ginx a.]\ev\t Umtissim^frum, Id.— 9 ¥ux,con8titutapene. Roaldns. Idem, «ttrn- 
dens constituta pone. Colvius. Flor. constituta pene* Lege, constituta penc 
Etmenhorstins. Immo Fux. et Flor. ut in Lipsii librts, iteni Reg. Pal. 
Oxon. D'Orv. Guelf. est/wne: fit Lindenbrogius margini addidit, yp. pene^ 
Sic ergo pone adverbialiter poneretor, vel locus interpungendus esset, 
eonstitit pone illos teretes et la£teos pueros. Diceres tu Cupid, ut fere' edi- 
dit Scriverins. Verum, praeterquam quod tunc verbiun desit, Venus non 
potest dici constituta post Cupidines, qnorum popnlo erat circumfusa et 
cincta. Lindenbrogius, pcene iegens, videtur intellexisse, Venerera linlce 
snbrisisse, simnl ac constituta ibi foret. At nulinm mliii dubiom est^ qnin 
recte se faabeat constitit, sive qnieta stetit ; donec se plaride, ut mox subdit 
Auctor, comraovere et leniter ad Paridem incedere cceperit. Variae mifai 
subnatse snnt conjecturae. Omnium verisimillima, videtur : At bene Ulos, ifc. 
Oud. — 1 Nihil muto : quamvis In scripto Fulvii, teneros et laeieos, nt aaepe 
alias Apuleius. Wower. T^entes Guelf. pr. Ursini libro consentit D'OrviIK 
Et sic saep^ cum aliis Auctor, p. 126. ' Tenera et lacte eonfecta membra/ 
Sed vide Beroald. ex Horatii Epod. xi. 41. recte excitantis, ' Aut terctis 
pueri Longam renodantis comam.' Jnngit Auctor 'teneras et teretes Cupi- 
dinis genas,' 1. v. p. 97. Passim confundnntur voces. Vide Salm. ad Solin. 
p. 502. Oud. — 2 Cupidines et Cupidines veros. Elegans haec iteratio, quam 
nunc primum ex vet. Itb. reposuimus. Colv. Et Cupidines Pak.et FlOr. indn- 
cunt.. Efmenh* Is hinc eas voces rnrsua incluffit iunulis, et Scriverins pejus 
delevit, exnlaotes quoque a Pitb. Bertin. et Edd. ante Colv. Sed habent eas 
alter FJorent. Pal. Fux. Reg. D'Orv. Oxon. Vide de ista repetitione ad l. 
yiE. p. 141. Si vel semel Cupidines respueres, copula tamen et magnam vim^ 
suavemqne venustatem habet ; de qua alibi. Vox veros exulat item ab nno 
Florent. Vero in Oxon. OiMi.— 3 Guelf. pr. commode. Id. — 4 Oxon. Ouelf. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 



725 



0€terof<>rmaB prseclare ^ congruebant: et, velut nuptiales 
epulas obiturae,^ dominse coruscis praelncebant facibus. 
Et influunt 7 innuptarum^ puellarum deeorae soboles.' 
Hinc Gratiae gratissimae ; inde Horae 9 pulcherrimaB/ quao 
jaculis floris serti et solati * [235] Deam suam propitiantes, 
scitissimam construxerant chorqm^* dominae voluptatis^ 
Veneris coma ^ blandientes.^ Jam tibiae multiforabiles ' <^ 
cantus Lydios ^^ dulciter consonant. Qaibus spectatorum 

enhn rimiles tpris, parvia aitis, partU gagUHs, et reliqno omaiu: tte pratfe" 
ti^Mxid iiBdas hteentes aHte suam dominiim, quari ea itura esaet ad convivium nup' 
tiale* Et puleher chorus virginum innuptarum iUuc conftuU : hinc Chariteajucun' 
disrinuB, illinc Horce /ormorisrinutf qucB litantes Dea suts, projectionibus Jlorum 
contextorum et solutorum, instituerunt choream elegantissimamf abblandientes Dea 
voluptatum coma veris. Jam tibue cavatte muUis foraminibus suaviter edunt mo- 



pr. pinoUs et sagiptis. Id. — ^5 Sic Msa. cam Beroaldo, Vulcan. Wow. Scriv. 
«c Scioppio in Susp. ii. 16. In aliia £dd. pradartB, Minas recte, oec clare. 
Id,—6 Vulg. obUuri. Colvins. Pitb. Edd. Vic. Ber. Bas. pr. nuptiaUs. Tum 
obituri est in soU Bas. sec. £d. In reliquis, nt debet, obUur€B, Mox in £d. 
Flor. ehor, dum. In Pitb. fascUms. Ouelf. pr. a m. pr. faueibus. Oud.^7 
Stewechius ad 1. ix. p. 100. coojecit: Ecce inft, Si quid mutandum, malim. 
Et ecee, Sic enim amat Auctor initio periodi. Vide ad I. iv. p. 78. * £t 
ecce plnrimi.' Id,-^ Piih. Oxon. innuptiarum. Id.— 9 D*Orv. ora. Id — 
1 Ms. conitruxerant, £t post ex eodem scripsimns Venerist pro veris. Colv. 
Inserit £d. Junt. post. prop. seUe^ «ctl, Spe, In Flor. itidem et Onelf. ntroque, 
eonsiruxerantt Oxon. exstruxerant, D'Orv. quorum. Ond.— 2 Vid. Not. Var. 
->3 AI. Jamque t. muUiforatUes.^ Pith. Ludios. £dd. Ber. Bas. pr. male 

NOT^ 



3^ Innuptarum puellarum decorce sobo- 
les} Id est, innoptae poellae, qn« erant 
decorae soboles. 

* Hora ' puleherrinue] Has poetae 
Gratiis et Veneri adjangnot saepe 
comites. Vide supra lib. v. pag. 
369« 

^ Floris serti et soluti'] A serendo 
serviae et serta dicta snnt : item sertt 
flores, qni in serta colligati, aut in 
corollas implexi sunt, opponunturque 
solntis. 

^ Domina voluptatis [voluptatum] V^- 
neri. 

* Veneris [Veris'] eoma] Sic omnino 
legendum est, non Veneris eoma, ut 
male Colvius, ant veris dono, ut mi- 
nus recte Wowerids et £Imenhor8- 



tins. Per ' veris comam ' qnid hic 
aliud inielligas, nisi herbas etflores? 
Hac metaphora plena sunt Poeta* 
rnm carmina. 

* MuUiforabilesl Melius fortasse le- 
gas muUiforatUes, Rndibus adhnc 
Musics saeculis non multiforatiles 
tibiae in nsu erant, sed simplices, 
quatuor tantum forarainibus distinc» 
tae. Horatins de Arte Poetica : ' Ti- 
bia non, nt nunc, orichalco juncta, 
tubaeque ^mula: sed tenuis, sim- 
plexque foramine pauco/ &c. 

« Cantus Ltfdios'] In Floridis, * sea 
-Ljdinm querttlum.' Cassiodor. ^Ly- 
dius' (modus) ^contra cnras animaa 
taediaque repertus, remissione repa^ 
rat, et oblectatione corroborat.' Ly- 



726 APULBII 

pectora suave mulcentibas^ longe suavior Venus placide 
commoveri, contantique lente vestigio,^ et leviter fiuctuante 
spinula,^^ et sensim annutante^ capite coepit incedere, 
mollique tibiarum sono ^ delicatis respondere gestibus:' et 
nunc mite conniventibus/ nunc acre ^ comminantibas ges- 
tirepupulis;' et nonnunquam saltare solis oculis. Haec ut 
primum ante judicis^ conspectum facta** est, nisu brachio- 
rum ^ polliceri videbatqr^ si fuisset Deabus ceteris antelata^ 

dulo» Lydioa. Qua dum obUctant jucunde animos spectatorumj Venus muUo jucun- 
dior ctepit se movere placidej et progredi lento et tardo gradu, et leviter quatiens 
spinam dorsiy et paululum motans caput, con/ormare deUcatos gestus ad moUem can' 
tum tibiarum: et modo leniter connivere ocuUs, modo Usdem aeriter minariy et 
aiiquando saliare soUs oculis. Ubi primum iUa pervenit ad conspectum Judicisi 
videbatur promittere motu brachiorum, se daturam Paridi uxorem prtestantem put-^ 

Lydicos. Oiid. — 5 Ms. eantantique. Colvius. Fiix. eunctatimque, Mss. alii 
nonnuUi et Edd. Vett. de more, cunctantique. Tum D'Orv. lentu- Edd. B?r. 
Bas. pr. lenta: quod pro conjectura ad libri sui oram quoque ascripsit vir 
qnispiam ernditus. Oud.— 6 Et leviter perfluetuantes pinnuias, -Bert. etediti 
quidam, teviter fluctuantes, Assentior iis, qui conjicinnt : fluctuante spinula. 
Scioppius in Symbola. Recte Scickeradns, flttciuante spinula. In Bertino 
est,. f. primulas. in FIor./.;itimtfto. Elmenhorstius. Et deest Palat. Gnelf. 
et Oxon. Leviterfluctuantes pinnuias est in Mss. omnibusy et Edd. primis ac 
Junt. post. vei pinulas, sine sensu. Modius aliqnid reponehdnni potavity 
qnod comas a fronte pendulas denotet, teste Scioppio in Snsp. 1. ii.'Ep. 16. 
Beroaldus, qnera pleriqne secuti snnt, adjecit per, et Cupidines intellexit. 
Yir dodtus £d. Vicent. oras SiWevit, fluctuantibus pinnuUs. Sed sine ullo dnbio 
verissima est Scickeradi emendatio, quam tacitejara receperat Wowerins, 
cnmqne eo Scriverins, et Pricsns, recte citans 1. ii. p. 26. de Fotide: *£t 
simni meml>ra sua leniter ' (sic et liic legi potest) ' illnbricans, Inmbis sen- 
sim vibrantibns, spinam mobilem qoatiens placide, decenter innndabat :' obl 
▼ide plura, et p. 32. Afranins apnd Nonium ▼. * fluctnatim/ p. 111. £d. 
Merc. * magnifice volo fluctnatim ire ad illnm.' Deminntivo spinula usi qno- 
que snnt alii. s vocis spinuta perperain adhaesit praecedenti. Oiut. — 7 Al. 
admictante. — 8 Fux. sonorum. Oud. — 9 Male divinavit Pricaeus gressUms. 
Vide ad p. 746. Id. — 1 Idem Ms. non mire. Colvius. Bert. convenientibua. 
Elmenhorstins. Palat. quoqne et Ouelf. sec. non mire. Ond. — ^2 D'Orv. et 
nunc ac. Pal. Guelf. sec. citre. Id. — 3 Gestire pupiUis. Vulg. pupuUs : nt 
ssepins. Colvius. G. pupulis. Alii, g. pupiUis. Elmenhorstius. Cnm Mss. 
Flor. Pitb. Pal. D'Orv. Oxon. Guelf. Edd. ante Colvinin, item ScriVerii 
praBtuli pupulis. Adi me ad 1. iii. p. 57. ' Defrictis pupulis.' Oicd.— 4 Fux. 

NOT^ 

dios modos invenisse fertnr Amphion. primitur mollis et infractns Veneris 

' Fluctuante spinula'] Lectionem incessiis. 

hanc Scickerado debemus, qnam esse ff Judicis'] Paridis illins scenici. 

sinceram ostendit cnm ablativns ab- ^ Facta^ Graecnm est, ' ante Jndicis 

solutus, qoi seqnitur, ' et sensim an- conspectnmfacta/proconstitutayVcl 

nutante capite,' tuin sensns evidentia cum pervenisset» 
et elcgantia: sic enim optime ex- 



METAMORPHOSEON LIB. X. 



727 



dataram^ se nuptam Paridi forma praecipuam/' suiqae 
coDsimilem . Tunc animo volenti Pbrygius juvenis, malum^ 
quod tenebat, aureum, velut victoriae calculum, puellse 
tradidit. Quid ergo miramini, vilissima capita/ immo fo- 
rensia pecora^^ immo vero togati vulturiiy^ ^ si toti nunc 
judices sententias suas pretio nundinantur ? ' cum remm 
exordio»"' inter Deos et bonfines ' agitatum judicium cor- 
ruperit *• gratia : et originalem ^ sententiam " magni Jovis 
consiliis electus judex^ rusticanus et opilio^ lucro libidinis 



chritudine^ et sibi pernmilem, «t ipsam pratulisset reliquia Deabus. Tunc Phry' 
ffius adoleecens dedity libenti anvno, virgini malum aurevmy quod habebat pns mo' 
nibus, tanquam svjfragium, quo ipsi addicebat victoriam, Quare igitur admirami' 
m, o aljectissimi homnes, velpotius pecora/orensia, immo vero vuUures togaii, sl 
omnes Judices nunc vendunt argento sms sententiaa^i Cumr prvms temporibus 
favor comiperit judicium agitatum inter Deos et hominesj et juvenis agrestis ac 
pastoTf nasumtus Judex consiUis supremi Jovis, vendiderit primam omnium senten- 



nisi brachiorum, Ald. vero nixu, £t Beroald. itMV. Roaldas. Immo nixu 
legas io Edd. Ber. Junt. pr. Ald. et CoUii. uti in Ms. Ozon. /n sub Gnelf. 
pr. Visu in Edd. Rom. Vic. Bas. sec. Bene nisu reposuit £d. Junt. post. 
Basi pr. Colv. &c. Ovd. — 6 PALdituram. Id. — 6 Oxon./. prffctjNca. Id. — 7 
Forte, /. peaua, Wass. Cur ita voluerit vir doctis8imns,non video ; nisi quod 
pecua alibi. Vide ad 1. ii. p. 20. Sed et pecoris pecori, pecoribus est apnd 
Nostrum. Immo hoc ipsum pecora in Apolog. p. 548. Ed, Flor. Otid. — 8 
CoU. Voss. vultariL Id. — 9 Non digiumtur, Fux. nundtnautuTf eleganter ; 
qnod vidit interpres. Roald, In sota Bas. £d. sec. exprimitur tam vitiose. 
Vide Salmas. ad jus Att. p. 173. Gron. Obs. l. iv. c. 11. ' jn« nundinari' 
Gic. 1. 1. in Verr. c. 46. Oxon. nundinentur, Oud. — 1 Ibid. Deum, Colvins. 
Deas in Oxon. Deum Pith. et £dd. Colvio prioribus. Beroaldns conjecit i»« 
ter Deot sive Deas tres, et hominemj nnum Paridem. Locus procul dubio est 
corrnptus. Istnd enim jndicium non agitatum est inter Deos et homines, sed in- 
ier solas Deasy nti statim ' inter inclytos Achivorum duces.' Quomodo vero 
sanitati sit restituendus, nescire me fateor ; nisi quod inciderit conjectura, 
inter Deos non homines, vel simile : vel et hamines pro glossa inserta babeas. 
Per ^rernm exordium' intelligit tempus obscurum et fabulosum. Vide 
Floridum. Oiid. — 2 Fnx. Reg. corrumpU. Id. — 3 Conjicit Brantius virgtna- 

NOM 



^ Forma pracipuam'] Ea foit Helena 
Menelai nxor. 

^ VUitsima capita"] Apostrophe ad 
causidicos, oratoresqne forenses. 

' Togati vulturii] A rapacitate. 

™ Rerum exordio] Jodicium Parl- 
dis rcrum exordio fuisse Apuleius di- 
cit, cum tamen ex Chronolo^orum 
snpputatione Trojanum excidlum, 
quod paucis post illud judicium an- 



nis contigit, cadat in annum Periodi 
Julianas 3530. hoc est, conditi orbis 
2800. diluvii Noe 1147. diluvii vero 
Deucalionei 330. At ideo rerum ex- 
ordium ad illius jodicii tempora re- 
fert ; quia, quae excidium Trojannm 
praecesserunt, tempora parum nota 
£thnicis fuere. 

° Originalem sentenliam] Judiqium 
quod veluti primum celebratum est. 



728. 



APULBII 



vendiderit, cam totius etiam saee dtirpis^ exitio? Sid 
bercules et aliad seqaius^' judiciuro/ inter inclytos Achi^ 
vorum duces ^ celebratum : 7 vel cum falsis ^ insimalationi- 
bus eraditione doctrinaque praapoUens Palamedes^ pro^ 
ditionis damnatur ; ^ vel virtnte Martia praepotenti praefer-^' 
tur Ulixes modicus ' "^ Ajaci maximo. Quale autem et 
illud judicium^ apud legiferos Athenienses/ catos illos ' ^ et 
omnis scientiae ^ magistros? Nonnedivinse prudentise^ [236] 



tiam pretio libidiniSi etiam cum dade totiua sui generis ? Simili modo profeeto 
aliud judicium fmterius redditum est inter claros Imperatores Graiorum: vel 
quando P^damedes, exceUens eruditione et doctrina, condemnatus est faJtsis accusa* 
tionibus, quasi proditor : vel cum Ulpsses mendicus antepositus est Ajaci maximo 
prtepoUenti laude beUica. Cujusntodi autem fuit lUud judicium, quod celebratum 
est apud Atkenienses Ulos legum latores, et prudentes^ et doctores universarum di^ 
ciplinarum ? Nonne senex iUe prteditus prudentia divina, quetn ApoUo anteposuit 



^^t^^^^^^ 



lem^ improbante Oad. — 4 Exnlat pronoroen a Fiix. Oud» — 6 Sic, hercules et 
al, sequens, Ms. «, here, Lipsim scribit, dltud sequius, Colvius. Sequiu8* 
Roni. sequens, male. Eimenh. Vernm non solnm Ed. Rom. sed Edd. O. ante' 
Vulcanii secundam, quin etiam Mss. O. Iiabent sequens ; nisi quod forsan iit 
Flor. legatnr seqvxua, ut expressernnt cnm Vafcanio Elmenh. ac Scriverinsi 
sive pejus raagisque perversnm. Qnod ego qaoque lubens praeferrem. Im- 
mo ea vox in sequens abiit quoqne per nonnullos librarios lib. ix. p. 197. Oud. 
— 6 Palat. Gnelf. sec. Archivorum, Scripsisset saltem Argivorum, Oxon. Jif(/t- 
ces, Id. — 7 Pal. eekhrantur, Id. — 8 Deest eum in Pith. /d. — 9 Oxon. damnatui, 
Id.— 1 Vid. Not. Var.— 2 Palat. hand mfile istud, Oud.-— S Recte hlc Elmenb; 
ante catos omisit copnlam et, qna carent Mss. Florent. Onelf* Pith. Fnx. 
D'Orv. Pal. Oxon. quamqne idcirco in contextu delevi. Legaferoe Onelf. 
sec. carotf Goelf. pr. /d. — 4 Pith. Omniscientite. Id. — 5 Al. providentia, — 

NOTiE 



o AUud sequius [sequens] judicium'] 
Dno jndicia attingit: alterum, quo 
Paianiedes innocens, Ulyssis artibns, 
tanquam proditor ad morteni damna- 
tus est a Grapcis : alternm, qno mor- 
tui Achillis arma, Ajace, cni debe- 
bantur, contemto, Ulyssi ab iisdem 
Oraecis delata sunt. Vide Ovid. lib. 
XIII. Metamorphos. 

P Palamedes'] Ovid. lib. xxii. Me- 
tam. 'Vellet et infelix Palamedes 
esse relictus, Viveret, aut certe le- 
tum sine criniine haberet, Quem 
male convicti niminm memor iste fu- 
roris Prodere rem Danaum finxit, 
fictumque probavit Crimen, et os- 



tendity quod jam praBfoderat, aa« 
rum«' 

4 Ulixes modicus lUlysses mendicns] 
Plautus Bacchid. Act. iv. Scen. 9. 
' Nam illic item audivi Ulyssem, ut 
ego sum, fuisse et andacem et ma- 
him. Dolis ego deprehensus snm : 
ille mendicans paene inventus inter- 
iit, Dum sibi exquirit fata Ilioruni.* 
Vide Odyss. lib. viii. et xvii. 

' Apud legiferos Athenienses'] Clcero 
in Oratione pro L. Flacco : *■ Adsunt 
Athenienses, nnde humanitas, doc- 
trina, religio, fruges, jora, leges or- 
taB, atque in omnes terras distributag 
ptttantar«' 



MBTAMORPHOSEON LIB. X. 720 

seiiex/ quem sapientia prsetiilit cnnctis diortalibus Deus 
Delptiicus," fraude et invidia neqnissiroae factionis "^ cir- 
cumyentus/ velut corruptor adotescentise^ quam fraenis 
coercebat,^. herbie pestilentis suco noxio peremtus est» 
relinquens civibus ignominise perpetuae ^ maculam?' cum 
nunc etiam egregii Philosophi "" sectam ejns sauctissimam 
prasoptent, et summo beatitudinis studio jurent in ipsius 
nomen.'^ Sed ne quis indignationis meds reprehendat* 

aafnentia omnibus hominibuaf oppreastu dolo atque .invidia acelestiaaim^e conapira- 
tionia, quasi eaaet corruptor juventutia, qtum retinebat fnsniay extinctua eat vene- 
no»6 aueco herbai mortifera, relinquena auia civibua lahem «eiema infamuB? cum 
etiamnum praatantea Pkiloaophi eUgant pra^eteria ijua aectam aanetiaaimam, et 
jurent in ipaiua nomen ex maximo deaiderio f3ieitatia, Verum ne fdiquia vitupe'- 



6 Guelf. pr. nequisaime circ. Oud. — 7 Relalivnin non comparet in Pal. fd, 
Suco, Sic rursns edidi cum Fnx. Guelf. pr. Edd. pp. et Ber. non aucco. So- 
pingins et hic volebat auccu. Id. — 8 Guelf. pr. perpetuam. Id. — 9 Ms. mocv- 
laa. Colvins. — 1 Guelf. pr. et ipa. n. Oud.^2 Fux. Gnelf. pr. reprendat, Id. 

NOM 

* CaioaiUoa'] Idfem Cicero de Fa- niimstratommque reipublicae partes 

to : ' Athenls tenue ccelum est, ex tnebatnr, Lycon vero oratorum, ac 

qno acntiores etiam pntantnr Attici.' denique Melitus poetarnm : qnia ni» 

^ Divina prudentite aenexl Socrates, • mirum eos omnes carpebat Socrates. 

qui apud popnlum Athenicnsem ac- Accnsationem detulit Melytns, qutt 

cusatns et condemnatus, coactns est erat cjnsmodi, referente Laertio ex 

cicntam bibere. Cnjus mortem ipsi Phavorini Metroo : 'AHiku ^KpdniSf 

postea Athenfenses, qni eum dam- ots fikp ii t6\is vopil^u 9€ohs ob vofJ^wv, 

naverant, tam graviter tulerunt, tan- h-tpa 8^ Koivii ^kupi&yia wrrgyo^fuyos* 

taqne ejns facti pcenitentia eos in- iiHitKtt tk koX rohs v4ovs iia^lpea». rifjoi* 

cessit, iit palaBStras ac gyuinasia clan- /m $d»aros. Id est, 'jns violat So« 

derent. crates non existimans eos esse Deos, 

^ Quem aapientia pratulit cunctia qnos civitas tales jndlcat, sed alla 

mortaUbua Deua Delphunui] Respicit nova daemonia introdncens : jos etiam 

ad oracnlum, quod Pythia Cbaere- violat Juvenes corrunipendo : poena 

ponti Socratis discipnlo se consulen- illi sit mors.' 

ti, Delphis reddidit. Illnd autem, ' Egregii Philoaopht] Inter illos, 

teste Laertio, in Vita Socratis tale qui snccessernnt Socrati, et appellan- 

tTnt,*A3^p&y afdpTw "XooKpdnjs ao^^^- tnr Socratici, nobilissiml snnt Plato, 

TOTo;. id est, ' Socrates sapientissi- Xenophon, et Antisthenes, teste eo- 

mns est omnium hominnm.' dem Laertio. 

^ Jnvidia nequiaaimis factionia'] Hn- ' Jurent in ipaiua nomen] Id est, 

jus factionis conspirationisque, ut re- ejns placitis firmissirae inhsreant, 

fert Plato in Apologia, principes stndio nempe beatitudinis, quam con- 

erant Anytns, Lycon, et Melitns, fidunt, ejus praecepta sectando, ae 

quomm Anytns qnidem opificnm, ad- consecuturos. 



730 APULBll 

impetam, secam sic reputans: ' Ecce nunc patiemnr 
phUosophantem ^ nobis asinnm? rnrsus^^ unde discessi»^ 
revertar ad fabulam. Postquam finitum est illad 7 Paridis 
judiciom, Juno quidem cum Minenra tristes, et iratis^ 
similes e scena redeunt,^ indignationem ' repulsse gestibus 
professae : Venus vero ^ gaudens et hilaris^ Isetitiam suam' 
saltando^ toto cum choro/ professa est. Tunc de summo 
montis cacumine, per quandam latentem fistulam/ in ex- 
celsum prorumpit ^ vino crocus diluta : ^ ' sparsimque de- 

rethimc impetum mea indignatumU, sie apud se cegitmu : An nunc toUrabimma 
uainuM nobis pMUMtephantem 7 revertar iterum ad narrationem, fiwffin, ex i^ua di" 
gressua eunu Postquam iUudjudicium Paridia peractum /uit, Juno quulemet 
PaUaa discedunt ex theatro nueeta et indignabundief oetendentee euis gestibue tram, 
guam eonceperant ex iUa repulea : at Venue keta et hUarie oetendit gaudium euum 
aaltando cum toto choro. Tunc vinum ndxtum croco aalit tn attum ex aupremo vcr- 
tice montiaf per quendam tubum occuUum: et decidena iri guttaa aapergit phma 



—3 AU crepitana. Vid. Not. Var.— 4 D^Orvill. phUoaopharem. Oiid.^S Oxon. 
ruraum. Id.~6 Gnelf. pr, deceaai. Id.^-T Palat. t«(Md. Id.— 8 Pith.traH. Id. 
— 9 Vulg. acena redeunt, Colvins. Oxon. cedunt. Forte simpl. acena ^unt, 
Wassius. In mea coll. est recedunt, Nihil muto. Lucius adhuc stabat ex- 
tra portam caveae. p. 2S2. £ deest Pith. Bert. et Edd. ante Colvium. Oud, 
— 1 Oxon. tfid^a^n«. Id. — 2 Fux. K. ergo. Roaldus. — 8 Th suam deest 
Vnlg. Cohj. Item Bertin. Pith. neque est necessarium. Oud.— 4 Palat. ant- 
«it ch. Id. — 5 Ms. /riatiUam, Seneca Epistola xc. ' Qui invenit quemadmo» 
dnm in immensam altitudinem crocum lateniibus fistulis exprimat.' Colv. 
V*Orv, latantem, Pal. Gneif. sec. /ruiil/am. Ridicnle. Vide Commentarios 
ad Lncan. I. ix. 808. ' totis se effundere signis Corycii pressnra croci:' ubi 
est qni virgiaf alter ligniSf ant stnis legat. OKd.— 6 Vitiose Edd. Wow. Pric. 
tn excelaam, Oxon. Fux. Guelf. pr. tn excelao prorupit, Id. — 7 C7nda croce dt- 
luta, Fnx, vino crocua diluta, Quam agnoscit Beroaldns, licet non probet. 
Sed eam sane bene constituit ingeniosissimus Lipsius. Roald, Vino erocua d. 
Sic scribo cum amicissimo Lipsio. Vetns impressus, imo croco: scriptas, 
tuno crocus, Beroaldns correxerat unda croco dituta, Colv'. Vid. Not. Var. 

NOTiE 

' Ftno croeua diluta] Mos fuit in Propert. lib. iv. Eleg. 1. <Pnlpita 

theatris et spectacnlis crocum, dulci solennes non oluere crocoa.' Ad 

vino aut aqua dilutnm^ per liphones quem versum videnda suot, qusc di- 

miro artificio exprimere, et scenam cit Scaliger in commentariis snis ad 

pretioso illo imbre conspergere, to- Propertinm. £x Cicilia maxime cro* 

tum vero theatrum jucundissimo odo- cnm Romam advehi solitam testanp 

re perfundere. Plin. lib. xxi. cap. 6. tur vel haec loca dno : alter Ln- 

de croco ait : ^ Sed vino mire con- cretii lib. ii. ' £t cum scena croco 

gruit prascipue duici, tritum ad thea- Cilici perfusa receus est.' Alter 

tra replenda.' IJjusmodicrocensim- Martialis, de Spectaculis, £pig. iii. 

ber * sparsio ' proprie dicebatur. * £t Cilices nimbis hic maduere suis.' 



MBTAMORPHOSBON LIB. X. 



781 



flnens, pascentis circa capdlas ' odoro perplnit imbre ; 9 
donec in meliorem macalat» ' speciem, canitiem propriam 
luteo colore mutarent. Jamqne tota snave fragrante ^ 
cavea, montem illum ligneum terrae vorago decepit' * Ecce 
qaidam m3es per mediam plateam dirigit cursnm^^petitums 
populo jam postulante ^ illam de publico carcere mulierem^ 
quam dixi, propter multiforme scelus bestiis esse damna- 
tam, meisque pra^claris nnptiis destinatam. Et jam^' torus 

Mtuae olenH eapras cireym paseenteSf doneey Hnetai in pvlchriarem /ormam, muia' 
reni guam albedinem in eolorem croceum, Cumque jam totum theairum exhalaret 
jueundum odoremy hiatua terrce absorpsit iUum montem ligruum. Tunc qmdam 
mile9 currit per mediam plateam, ut accerseret expublica cuitodia iUam fmminam^ 
guamdixiaddMetamfuiasebeaiiiseententiaprmndiaf ob jiiurimaflagitia; quiapo' 
puius Jam poecebat eam. • • * • 



** #^#^^^^^**# 



— 8 Paseentes eirca c. Edd. Elmenhoratio priores et Pric. paacentie cnm ali- 
qnot Mss. veterl more. Circa male deest Edd. Vulc. pr. Wow. Pric. 
Adverbialiler ponitnr, ut passim. Oicd.— 9 Pal. Oxon. Ouelf. sec. odore. 
Perperam rursus Edd. Vnlc. pr. Wow. Pric. prncedente jam ry defluenSy et 




qnos collegit Heyn. ad Tib. i. 10. f. ' perploat et poniis 
Mss. 6. a me visl perfluai vel profluat ; et certe amui ibi melius convenit rb 
fluere, qnam jHuere. Id. — 1 Scil. capell^. Vitiose in iisdem £dd. mocitiafa. 
Pro luteo m Pal. Onelf. lucteo. Id. — 2 Flor.et Viom.flagranie^maXe. EUnenh. 
NecDon Edd. Vic. Junt. Ald. ex perpetna confusione. Oacl. — ^S Montem ter- 
r<B vorago decerpii. Fux. decepit, et Aldus. Roald. Decepit. Sic Ms. Ven. 
Ald. A.\Vi,decerpit. Nobiscnm sentit hic Lips. Co/v. Decipii. alu, decerpii. 
Elmenhorstius. Forte deeip^ vel depreesit vel deperdii^ vel ceeperit. Nihil 
tamen hornni affirmo. Viderint, qnibus abnnde et ingenii et otil et verbornra 
est. Brant, In mea Oxon. Cod. Coll. non est recepit ; sed consonat ceteris 
Ms8. et Edd. Vett. item Jnnt. ac Oroslotins notavit in- V. C. Oiselini optime 
legi, decepitf atqne a Lipsio conjici recepit. Fnrto ac citissime abstu- 
lit et depressit montem. Oud. — 4 Sic melius Lips. D'Orv. Pith. et 
Edd. ante Colvium, quam jam pop, in Ed. Bas. pr. p. J, populanie. Id. — 

NOTjE 



Id est, erocea sparsione, qnam nim- 
bom eleganter vocat. Beroaldns le- 
gebat hic unda croco dUuta, quae lec- 
tio ferri potest. Sic enim Seneca 
lib. II. Natnral. Qnsest. c. 9. ' Aqna 
antem sine spiritn qnemadmodnm 
posset intendi?Numquid dubitasquin 
sparsio tlla, quae ex fundamentis me- 
di» arenae crescens, in summam al« 
titudinem amphitheatri pervenit, cum 
inteusioue aqnae fiat?*01o98ac: 'spar- 



810, Kp6Kos 6 Paty6fuvos,* Vide Lips. 
De Amphith. 

• Decepif] Absorpsit, Ms. Oxon. 
teste Pricaeo, habet recepit, melins, 
meo quidem jndicio. Male Bero- 
aldina editio, et qnapdam aliae deeer' 
pit, Lans est machinatoris, qui mon- 
tem illnm lignenm tali artificio dis- 
posnerat, nt, peracta fabnla, velnti 
repentino terrae hiatu absorberetnr. 



732 APULEIl 

genialis scilicet noster ^ faturus,^ accuratissime disteme' 
batnr^ lectns^ Indica testadine perlacidus,^ plumeacon- 
gerie tumidus/ veste serica floridus. At ego^ prseter pu- 
dorem obeundi publioe^ concubitus, prseter contagium 
scelestae^ [237] poUutseque fceminse, metu etiam mortis 
cruciabar maxime/ sic ipse mecum ^ reputans : Quod» in 
amplexu Venereo scilicet nobis coheereutibus,^ quaedum- 
que ad exitium mulieris bestia fuisset immissa, uon adeo 
vel prudentia solers, vel artificio docta, vel abstinentia 
frugi, posset provenire ; 7 ut adjacentem laieri meo lace- 
raret mulicrem ; mihi vero, quasi indemnato * et innoxio, 
parceret Ergo ^ igitur npn de pudore ' jam, sed de salute 
ipsa solicitus, dum magister meus lectulo probe coaptando 
districtus ^ inservit ; tota familia ' partim ministerio vena- 

Ego vero maxime torgMebar quoque timore morti8, eic apud me cogitans : Quod * * 
quaeumque fera immissa/uiaaet ad necem muUeriey nou futura easet ita prudens ae 
toUre, aut ita erudita arte, aut t^unfrugaliSy ae temperans, ut dilaniaret mulierem 
pontam juxta me, mihi autem ignosceret ut innocenti et indemnaio, Igitur ego 
tunc anxiua non de verecundia meuj ted de ipsa vita, dum dabatur mihi libertas 
exequendi quee cogUaeeram^ hero meo incumbente toro apte stermndo, servis omni' 



5 Valg. et, r^ jam omisso. Colv. Omittnnt etiam Bert. Pith. Fnx. D'Ory. 
0«d.— -6 Onelf. pr. noster scU. Id. — T D*Orv. r^uturus. Id.— 8 Destemeba» 
tur. Sic Ms. Cod. Vnlg^^discemebatur, Malim, distemebaturj ut snpra lib. ii. 
* Hnml quam procul distratnm fnerat.' Colo, Distemebatur. Bert. diseerre- 
batur : male. Vide Notas ad Arnob. lib. Ii. f. 6S. Elmenk, Pitli. diffeteba- 
tur, D'Orv. Gnelf. pr. cnm Edd. Vett. diseem, Palat. Guelf. sec. cum Edd. 
Colv. Vnlc. Wow. Pric. destem, In ceteris Codd. et £dd. nt debet, dister- 
neb, Vide ad I. ii. p. 30. Oud, — 9 Pal. Oxon. a m. pr. perlucida. Ambo 
Guelf. perlucide, Id. — 1 Palat. tumidef Guelf. pr. tumidus, sec. tumidis, Id. — 
2 Al. pubtico.^Z Bcrtin. scekroste, — 4 Bert. fra maxime, Lege, permaxime, 
Elmenhorstius. Scriv. permaxime edidit. De quo adi Falsternm Supplem. 
L. Lat. Ita < perdin ' in Florid. N. 9. valet ' valde din.^ nbi Brantius et 
Pricaens p. 599. male leguot perdius, Preeco enim, de qno illic agitnr, non 
perstat per totum diem. Nnllus addicit codex. Sed Pith. Fnx. D'Orv. 
Gtielf. ordinem invertunt maxime cruc,. Vox mortis exulat ab £dd. Junt. 
Ald. Otid. — 6 Male deeat Fnx. Vlde supra. /d.— 6 Coeuntibus, Vnlgo, co- 
harentibus, Colvius. Coharentibus, \u\go, coeuntibus, Elmenhorstius. Bene 
vetustiorum Colvio Editionum lectionem revocavit Elmenhorstins, confir- 

matam Mss. ceteris, excepto Palat. et Guelf. sec. In Pith. est 7bentibu8. 
Adi Pricaeum, et nos ad 1. 1. p. 6. ' ab nnico connexn.' In D*Orv. Venerio^ 
Oud. — 7 Vel artificio, ifc, provenire* Desnnt haec omnia Ms. codici. Colv„ 
Item a Pal. et Oxon. ac Guelf. utroque. Pro frugi in D'Orv.^^t. Ood. 
— 8 D'Orv. tndamiiato. de quo alibi. /d. — 9 Male Casaub. ego, Vide Pric* 
et me ad 1. 1. p. 4. Id,—! Exnlat de a Pith. /d.— 2 Ms. (Urs.) districtius. 
Scioppius in Symb. D'Orv. discretus, Edd. Junt. Ald. destrictus, Sed in- 
spice Beroaldum, et me ad I. ix. p. 188. ' lanificio districtam.' Deest hoc 
participium Fuxensi. Oud.— 3 Mss. Florent. Pitb. Bert. Fnx. D'Orvk 



/ 



METAMORPHOSEON LIB. X. 733 

tiofii^ oconpata, partim volaptario spectacalo attonita/ 
meis 5 cc^itationibus liberam tribuebattir arbitrium. Nec 
magnopere ^ qaisqaam castodiendum tam mansuetum pu* 
tabat asinum, Paulatim fagitivum pedem proferens,' 
porta^ quae proxima est, potitfis,^ jam cursu me celerrimo 
proripio : sexque totis passuum ^ millibus perniciter 9 t;on* 
fectis, Cenchreas ' ** pervado : quod oppidum audit quidem ^ 
nobilissimae colonias * Corinthiensium, alluitur autem M- 

^» pgrtim diitricHs minUterio venatumiSf partim intentis juaSndp gpectaeuio : 
neque uUtu eredebat iam miiem adnMM esse valde cuaMiendum, Pautatim me 
mAducena eee^dtafuga^ eum, pervenissem ad partam proximam, Jam a^i^ugio eurgu 
citaiissime : cumque vtloeiter emenaus fuissem sex soUda, miUia passuumy pervenvs 
Cenchreas : qnce quidem urbs dicitur esse nobUisaima coUmia Corinthiorum : a^jacet 



■^■^^^■^^^ ^ ^^^ » 



Oxon. Palat. item Edd. ante Colv. uti et Elmenhorstii ac Scriv. praebent, et 
teta. Colvins srilicet delevit ; quia putavit casom esse Ablativum, nec vi- 
dit tribuebatur potius mutandum fnisse in tribuebat ; ut recte ascripsit 8uo 
exempiari Salmas. et patet fere e sequenti ' putabat.' Nil not. e Guelf. Id, 
— 4 Spectaculo attenta. Vuig. attonita, excepto Ald. Co/o, Alii, attonita. El« 
menhorstius. In meo Ald. £d. exemplo, nt in ceteris Edd. Vett. est atf« 
tonita, confirmaturqne a Mss. Pith. Fux. I)'Orv. Pal. Oxon. Guelf. pr. Coll. 
Voss. ac bene revo>cari jnssit Pricsus ; ut feci. Eum consule, et notata ad 
1. IV. p. 79. ' ff uic nie operi adtonitum,' i. e. unice attentum, et quasi ad 
cetera stupidum. Oud. — 5 Pitb. nostris. Id.-~6 Oxon. Guelf. pr. magno #pe- 
re. Vide ad l. ii. p. 32. Id. — 7 Al. petitus. — 8 Gnelf. pr. passum, Oud. — 
Palat. Gnelf. sec. pemiciefn. Id. — \ Ideni vet. Eruckeas. Ald. Cenchreas. 
Basil. Cenckras. Adi Beroaldom. Colv. Flor. Cen^meas, niale. Est portns 
Corintbi. Laetantias ad iv. Thebaidos Statii. Pausanias lib. ii. f. 86. et 88. 
Fit et ejus meotio Actor. zviii. vs. 18. Rom. XTi. vs. 1. Elmenh. Inepte 
qooqne D'Orv. et Edd. Jnnt. Conckreas, Guelf. pr. con/chureas. Vide ad 
Liv. I. xxviii. 8. xxxiT. 17. * Cencfareas, Coriothiornm eraporium petierunt.' 
Hic vero ^gyptiorum numina, de qnibus lib. seq. culta fuisse, ex Pansania 
constat. Vide Ampl. Cuper. in Harpocr. p. ISQ. Oud, — 2 Quod oppidum ad- 
venit. Fnx. quod oppidum est. Roaldns. Adeunt q» nobiiiasima cohnue. Lo- 
quendi genhs rarmn : adeunt proaccolunt» Bertin. audit. Wowerius. Audit 
q. nobUiasima colonio: Ita rectissime ex Bertin. correxi. AudU, id est» cele* 
bratnr, dicitor, cluit. Sciopp, tn Spnb. et Suap. ii. 16. Adtunt. Flor. S. Pal. 
Ald. et Bert. andit q, reete. Vide Indicem. Elmenh. Q, o. eat legas qaoque 
in Oxon. D*Orv. Onelf. Reg. Petr. CoU. Voms. et marg. Flor. e glossa pro 
oifdt^: quod servatur item a Pithceano: ut edidere jam Eimenh. Scriv. Flor. 

NOTiE 

^ Cenchreaa'] Cenchre» portus est Codd. Florr. 2. Pal. Ald. et Bert. rc- 

Corinthiorum, ad sinom Saronicuro, ferente Elmenhorstio, non auteni ad- 

sicnt et Lecheas alter portus ad si- ,eunt, ut vulgatae plerxque editiones 

nnm Crissaittm sive Coriothiacnm, qui Beroald. £st antem hic * audire ' 

portas Isthmum hinc atque illinc idem quod ' esse,' aut ' dici esse.' 

clandunt. Scriveriana editio habet sensu adhuc 

c Quod oppidum audit f aidm, ^c.] apertiore : quod oppidum audit quidem 

Ita plane legendum est, ex fide Ms. nobiUasima Colonia Corinthiensium, 



734 APULEII 

gaeo et Saronico ' mari.'^ Ubi portas etiam/ tutissimnm 
navium receptaculum/ magno frequentatur populo. Vi- 
tatis ergo turbulis/ et electo 7 secreto littore,^ prope ipsas 
fiuctuum aspergines, in quodam moUissimo arenae gremio 9 
lassum corpus ' porrectaS ^ refoveo. Nam et ultimam diei 
metam curriculnm SoUs deflexerat : et vespertinae me 
quieti traditum dulcis somnus oppressit' ^ 

vero nutri JEgao et Saronieo: ubi eHam portua esi^ tutie$im»m reeeptaeuluM na- 
rticm, et celebraiur magna populi frequentia» Fugien» ergo eeHut hominumt eligo 
Uttue eoUtarium prope tpeae etumones Jiuctuum^ et reflcio corpus fesaum^ recuban» 
tit moUssimo etrato arena : currus enim Solis declinaverat ad extremum i<rintitKiR 
diei : et cum me dedisaem quieti veepertina, gratus sopor me eorripuerai^ 



■»^^0^^^^^^^^^^ 



atque ita aliqnoties Noster adhibuit verbum illnd. Vide ad l. ii. p. 26. 
' Ornata possit audire.' A Palat. exnlat. Auditnt Cdd. Ber. Bas. pr. aAvemi 
£d. Baa. sec. In ceteris adeumlt. Sed insuper Scioppins in Susp. ait, in 
Bertin. esse wi^Vissxma colonia; et sic margini allevit Salm. ezpressitqne 
Scriverins. Vernm cum ceteri codices retineant Genitivnm, nihil hic teme- 
remuto. 'CencbresB audit oppidum coloniie.' i. e. censetnr esse oppidum 
colonorum Corinthiensinm. Oud.— 3 Oxon. Ouelf. pr. aUuditur, Palat. ai 
ego at S, Guelf. sec. ai Sar. Id. Pal. et Rom. Sardonieo ; male. Vide Be- 
roaldnm. Elmenh* Sardonico Ed. Vic. Scionico Par. Oud. — 4 Haud male 
Pricaeo prseplacnit ibi; nt alibi. Etiam deest Pithoeano. Id.—S Ms. Cod. 
iutissimus. Colvius. Ms. mmitissimum. Sciopp. in Symbola. AHi, nnifitttMt- 
ntum. Elmenborstins. Cunctissimus Guelf. pr. tuiissimus etiam D'Orv. Fnx. 
Palat. Oxott. ut referas ad ' portus.* Ursiniani Cod. lectionem firmes ex 
Hirtii B. Afric. c. 9. * Oppida ad classium receptacnia mnnire.' Sic enim 
legendum. Hic vero nihii muta. Confer Pricaenm. OiMf. — Reg. igitur. 
Pith. Ivr6tl<is, Palat. Gnelf. Oxon. a m. pr. trUmUs. Vide ad 1. iii. p. 62. Id. 
— 7 Guelf. pr. elemento. Id. — 8 Pith. securo l. frustra. Id. — ^9 Bert. mobiUs" 
simo. Elmenhorstius. Sic et Pal. Gnelf. sec. Perperam. Oiid. — 1 D'Onr* 
Gnelf. pr. k^um : et mox /oveo ; quod et habet Pith. Id. — 2 Par. Pith. 
Gnelf. pr. porrecfuni. Malim vero, si Mss. addicerent, prqjedus. Vide ta- 
men ad i. y. p. 101. * Jamque in lecto porrectns.' Id. — S Me quieti tradiium 
somnus obpreserai. Vnlg. cppressit. Ms. oppresserai. Al. obrepaerai. Colvins. 
Oppressit. Vulgo, oppresserat. Elmenhorstins. Me exulat a Fnx. Deio 
Coll. Voss. obrepsat. Somno proprium esse obrepere, vide ad 1. ii. p. 36. 
Sed Auctor voluit signiticare, se protiaits simulac se in molli arenadeposue- 
rat, somno captnm vinctumqne Misse. Pasifini antem somnns aliqnem ejns- 
que oculos premere dicitur a poetis. Ac prsesertim opprimere dicitnr celer- 
rime invadens. ConsflTe Comm. ad 1. iv. p. 79. * Huic me operi attonitnm 
clara Inx oppressit.' L. xi. p. 236. ' Rnrsus animnm sopor circnmfnsns op- 
pressit.' Ceternm in solo Bertin. et £dd. ante Coiv. est oppressiif qnod re- 
vocavemnt Elmenh. et Scriverius, et ego quoque malim. Relictnmne est 
ab Auctore, oppressii. At circaf ^, Oud. 

NOT^ 

^ JEgao et Saronico mari] Nisiy snb p4yx}f(nst seu effusio ; non potest dici 

nomine JEgaei maris, ipsnm qnoqne Cenchreas allui ^gSBO mari. Hoc 

Saronicnm sinum comprehendas, qni enlm oppidum in extremo sinu Saro« 

revera ipsins est qnasi quxdam ira» nico situm est. 



APULEII MADAURENSIS 



METAMORPHOSEON 



LIBER XI. 



[238] CiRCA primam ' ferme noctis vigiliam experrectu^ 
pavore snbito^ video preemicantis ^ Lunse candore nimio 
completum orbem^ commodum marinis emergentem flucti- 
bns. Nactusque opacae noctis silentiosa secreta^ certus 
etiam ' summatem Deam^^ praecipua majestate poUere; 
resque prorsus humanas ipsius regi providentia : ^ nec tan- 
tum pecuina^ et ferina^ verum iuanima etiam divino^ ejus 

Expergrfaehu repeniim metn circiter primam vigiUam noctisy eonspieor plenum 
diicum Luna eplendeniis miro fiUgore, exeuntem tunc ex undia maria. Oblataque 
tacita aoUtudine noctie umbrosiF, cum etiam ecirem iUam primariam t>eam vaJere 
numisie praceUenti, ei re$ humana» omnino gubemari efus providentia ; neque eo- 
htm pecora etferaa corroborari divina potentia lucis, et dwiniiatis <;tt«, aed eiiam 



1 Cirea prtmjprm. Ab his verbis incipit liber x. in Ms. Fux. Roald* £t 
Regio. Owi, — 2 Fax. prinuc, Guelf. pr. pramicante, Id. — 3 Guelf. pr. tn. Id. 
— 4 Ms. lib. sunmatam D. Colvias. Pal. et Flor. summatam D. Elnaeohor- 
stius. Sic quoque Pith. Fax. Oxon. Gaelf. pr. prave. Vide Ind. Flor. et 
Elmenh. 1. ly. p. 79. * snmmateni ejas regionis pnellam.' Oud, — 5 Idem, 
humana. Colvius. Cum Palat. et Guelf. sec. Dein ipH Pitli. ipeim Fux. cnni 
D'Orv. regis £d. Jnnt. pr. rei, Tandem Palat. prudentia. Yide ad 1. x. p. 235. 
Oud, — 6 Bert. tnantma ei divina, Mmeuhorstias. D^Orv. etiam inanima, £dd. 

NOTiE 

*^ Summatem Deaml Lnnam, quae modum Osiris omnia mascuHna. Un* 

et Hecate et Isis est, ntqne (ot patet de eam summatem Deam vocat. 

ex iis quse infra dicit Noster) omnia ^ Pecuina} Ab antiquo, peca. 
foeminina numina continet, quemad- 



736 



APvmn 



luminis naminisque^ nutu veg^etari: ipsa etiam corpora 
terra,^ coelo^ marique^ nunc incrementis consequenter 9 
augeri ; nunc decrementis ^ obsequenter imminui/ Fato 
scilicet jam meis ^ tot tantisque cladibus satiato, et spem 
salutisy^ licet tardam^ subministrante^ augustum specimen 
Dese praesentis^ statui deprecari. Confestimque discussa 
pigra quiete, alacer exsuigo : meque protinus, purificanffi 
studio, marino lavacro trado : "^ septiesque ^ submerso fluc- 

res inanimatas: ipsa quoque corpora qua sunt in terra, in caio^ el in mart, modo 
crescerCf ipsa crescente ; modo decrescere^ ipsa decrescente, ei obsequendo : de- 
creci orare venerandam faciem De€B prasentis, Fortuna nempe jam satiata tot ac 
tantis meis calamitatibus, et offerente spem salutiSf quamvis seram, Excussoque 
statim sopore inerti, surgo promtus : et co^festim eo me ahlutum aqua mariSf cu- 
piens me purgare : et capite immerso aquce septiesj quia divinus iUe Pythagoras 



^^*^*#^**^*^ 



Vic. Ven. jam Jam et, Oud. — 7 A Vnlcanii £d. p. abest numinisque. Male. 
Vide ad p. 341. Id. — 8 D'Orv. corpus, Oxon. Guelf. pr. terrea, Id. — 9 Ox- 
on. consequanter, Id. — 1 Ideni, detremenHs, CoWiuft. Bert. et Fler. detri- 
mentis. Elmenhorstius. Vide Firinicura. Idem in Add, Absequenter, Fior. et 
Pal. obsequenter, Id. Nec aliter ceteri Mss. et omnes Edd. nt debent, prae- 
ter £d. Vnlc. sec. oper^rum errore. Res obsequuntnr et obedinnt anctui 
vel decreroento Lnnae. Obsequanter Oxon. Oud, — 2 Alii libri legunt insn- 
per,jam9}i«M, ^c. Sciopp. in Symb. Intelligit Ms. Ursini. fam Pitb. In Ed. 
Floridi etiam, male. Oud. — 3 Rom. speciem s, Eimenliorstitts. Sic et Vicest. 
Ven. vel speeie, Sed vere emendavit Beroaldus. Perpetua harum vocnm 
confusio. Vide ad l. iii. p. 74. Oiid. — 4 Speciem d, preesentis, Gueif. aec. 
crimen, Palat. Sippecrimam, Oxon. Guelf. pr. prasenii, Id. — 5 Abest qua 

NOTiE 



^ Nunc incrementis consequenter au- 
geri ; nunc decremeniis, ^c.] Plin. lib. 
II. Natural. Hist. cap. 41. * Jam qni- 
dem Litnari potestate ostrearuin, con- 
riiyliornmque, et concharnro omnium 
corpora, augeriac rursusminui, quin 
et soricum fibras respondere numero 
Lnnae exqnisivere diiigentiores/ &c. 
Manilius Astron. lib. ii. ' Sic, sub- 
mersa fretis, concharnm et carcere 
clausa Ad Lunae motum variant ani- 
malia corpus.' Mednlias qnoque ani- 
maliura in osaibns angeri minnive ad 
incrementa et decrementa Lunse, sic- 
ut et hnmorem in arboribus, a Ve- 
teribus proditum e»t, atque hac etiam 
nostra aetate vulgo creditur : obser- 
vanturque ea de cansa a rusticis Lu- 
nae tempora tum in serendis oleribus, 



tum in putandis, inserendis, et inocu- 
landis arboribus, ceterisque id geuus 
agricolationismuniisobeundis. Qiian- 
quam perinulti, rerum naturae stu- 
diosi, multis accuratisque experimen- 
tis deprehenderint ejusmodi incre- 
mentaac decrementa ostreorum me- 
dullarnmque absqne ullis cerlis le- 
gibns, modo crescente, modo decres- 
cente Luna fieri : jamque apud om- 
nes fere doctos constat illos effectus 
aliosqne innnmeros, qui Lnnae tribue- 
bantur, in alias singulares causas esse 
refundendos : Lunaresque illae ob- 
servationes in serendis seminibus, pu- 
tandisque arboribus, ut vanae et iou- 
tiles ab iis repudiantur. 

^ Meque pirotinus purificandi siiidio, 
marino lavofiro trado] In more fuit 



MBTAMORrifOSeOK LIB. XI. 



797 



tibtiis capite/ qaod eom ^ numdmm prGBCipue reKgionibus 
apti>ssimtim 7 ' divinuft llle Pytbs^goras > prodidit^ laetus et 

0itfiRori<9 iraduit^ t/lifm prasirtim numerum convenientisnmum esse religiimif 



^^^^^^t^^^^i^i^^^ 



ab Editionibtts Ber. Bas. pt*. Id, — 6 Ouelf. sec. qvid cum, Id.^7 Reli' 
gianie uptieeimMm, Fux. reUgionibua, Roaldus. Religioni apt, Ms. regienibue 
«ptMitiiNPii* Et post : dwimiui iUe Pyth, Colvius. Flor. et Bert. reUgionibuM* 
P«l« dmniiug* EfnMiiiborattBs. In Edttiombus Bas. tec. Colv. Vulc. 
sec. retigiemi»* Bas. pr« Vulc. pr. Wow. Prio. religiem, Sed Mss. O. et 
Sdd. reli<)ne d«nt religionibus, Quod operarum errore male depravatnm 
e»t. Aroant sexcenties Antiqui eam vocem in plurali efferre. Cic. y. Verr. 
13. ' divinsB et humanae religiones.' Snet. Caes. c. 86. ' Qn» religiones 
monerent.' Drak. ad Liv. I. v. 55. ' Qu» ad religiones pertinebat.' Nos- 
tro in Apol. p. 446. Ed. Flqr. ' lei;es enrimoniarmn, fas sacrornm, Jns reli* 
^lonum.' Et sftpe. Artimmum Ouelf. pr. Mox Plth. dticetifs, Ooelf. pr. 



apnd popolos fere omnes cujusvls^ re- 
Itgionis, nt, antequam sacrls darent 
operam, ant templa ingrederentnr, 
aqna se abluerent porgarentque. Li- 
ber Leviticus et traditiones Judaeo- 
rnm innomerabiles habent ejusmodi 
baptismOs. De ^gyptiis idem refert 
Herodotus in Euterpe. Romauos 
idem fecisse ostendat vel hic locoA 
Persii Satyr. ii. ^ Haec sancte ot 
poscas, Tyberino in gurgite mergis 
Mane caput bis terque, et noctem 
flumine porgas.' Mahumetanl quo- 
que nnnc, Indi, aliteque barbaras na- 
tiones ablutionibus se purificant, 
priusquam sacris suis vacent. Quln 
et Christianos quoque, antequam tem- 
plum ingrederentnr, aquam manibus 
lavandis somsisse TertuU. in Apolo- 
getico, aliique Patres docent; quem 
morem etiam nnnc aliqnatenus ser- 
vamus, dum, templa ingredientes, 
digitum aquae lustrali intingtmiis, 
frontiqne allinimus. Purificationi- 
bus illis aquam de flnmine vivo bau- 
riebant, ant de mari. Aquae enim 
marinse maximam ad purgandum ines- 
se vim, ob salsam et igneam portio- 
nem, credidernnt. Unde fluxit haec 
parGeiiiia : ^dXoffira k\^^u vdifTa riy- 
BpAwcty KaKh, ' Mare untversa proluit 
hominnm mala.' 
« Septieeque eubmerso fiuctibut ca- 



pt^e] Sic lib. 4. Regum qui Hebrttil 
secondus est Melachim-cap. v. Eli- 
aaeus Propheta Naamaoi Syro lepro- 
so per nnntinm dicit : ' Vade, et la- 
vabis te septem vicibus in Jordane.' 
Persius loco supra citato * ter' tan* 
tum habet, sicut et Juvenalls : * Ter 
matutino Tiberi mergetur, et ipsis 
Vorticibns timidum caput abluet.' 

' Religumibue apti88imum] Sic le- 
gendnm est ex Codd. l^lor. et Berth. 
non autem religionie, ut habent vul- 
gatae editiones. Septenarii dotes et 
niysteria fuse recenset Macrob. lib. 
II. in somnium Scipionis, toto capite 
5. et, ut exmoltis aliquid huc afferam, 
hunc numerum ait naturae hominis in 
primis convenire: constare enim ex 
ternario et qnaternario ; quorum bic 
ad corpus pertinet, utpote constans 
quatuor elementis ; ille vero ad aai- 
mam tribus suis partibus absolutam : 
quarum prima est ratio, quam Xoyt- 
oTiic^yappellant: secunda animosltaa 
(philosophi nostri appetituni irascibi- 
lem dicerent) quam Ovfwchv vocant ; 
tertia cnpiditas (appetilus concupis- 
cibilis) quae hrt9ufarruthv nnncupatur. 
Sed et PythagoreoB ait quaternarl- 
om, quem TfTpaKrhv vocant, ad ani- 
mae quoque perfectionem pertinere 
putasse, eumque ioter arcana fuisse 
yeneratos, ita ut ex eo et jurisjurandi 



Delph. et Var. CIm. 



Apul, 



S A 



738 



APUiiyil 



alacer, Dean^ prsepotentem lacrymoso valtu ^ ^ sic appre* 
cabar: ^rbgina coeli, sive tu Ceres, alma' fnignm [239] 
parens originalis^ qase repertu ' laetata fiiias^ vetustfiB ' 
glandis ferino remoto pabulo/ miti commonstrato cibo^^ 
nunc Eleusiniam glebam* percolis : °* seu tu coelestis Ve- 

hilaris et imjnger mc orabcun Deam potentimmam facie tacrymiB madente : 
Regina c<elt, sive tu eis alma Ceres, primordiaUs parens yhtgicm, qtia, exkUarata 
inventione twe fiJHcBy «usltc/Mlt beUvxnvm eibum priaciB glandis^ et ottendieti aU- 
mentum mUiuSf et nunc kalbitas agros Eleusinios : sive tu ai$ Venus ceelestis^ qua 



ditinitus, Oiid.— 8 Pith. letam p,. Pal. Oxon. Oaelf. ambo, alaerissimo v, Id. 
^9 Pal. Ouelf. sec. reperta. Id.— 1 Al.vescuke: sed vid. Not. Var. — ^ Vnlg. 
£iei»tjiam. Colvius. Eleusinea. Ald. EUusiniam, ElmeDhorstios. Qnid velit 
sibi istud Eleusinea, oescio. In Mss. plurimis, Edd. prirais, Colv. &c. 
Eleusiniam. Paraean. elemiasimam. Ouelf. pr. a m. 8. Eteumam. Sed Ms. 
D'Orv. a m. pr. Eleunnis, a m. sec. Eteusinamf cum £dd. Ber, Junt. Ald. 

NOTiE 



religionem sibi fecerint : Obuitrhy ofie- 
t4p^ 4^X? 'rapaSUvra rerpaKrbrf ' noUi 
per eum, qui dat animae nostrae qua- 
ternarium numernm.' Hoc est, per 
Deum, qui dat animae nostrae snas 
quatuor perfectiones, puta fortasse 
inteliectnni, voluntatem, memoriam, 
et iraaginationem. Sed de septena- 
rio satis. Plura vide apud eundem 
Macrob. 

V Divinus Ule Pythagoras'] Coi ideo 
iropositum PjrthagoraB nomen Dio- 
genes Laertius in ejns Vita ez Aris- 
tippo Cyrenaeo refert, qood verita- 
tem petrinde ac Pythius ipse loquere- 
tnr : ^» r^v iJ^Bttay ^6pmiw ohx 5^- 
roy rov UvOiou, Unde merito eum 
Koater divinum appellat. 

^ Latus et alacer, Deam.prapaten- 
tem laerymoso vuUu, 8fc.] Miruin sane 
mihi videtur, quod, quamvis Istus 
esset et alacer, lacrymoso tamen voltu 
Deam precaretur. Quid enim laeti- 
tiae et alacritati cum' lacrymis ? for- 
tatsse, laetitiam suam corde premensy 
faciem rompouebat ad fletum, quo 
faciiius Deam sibi propitiaret. No« 
tum «upplicis orationem lacrymae 
quantum adjoveot, et quam usitatum 



apud Veteres, Deos homano more 
credeie externis signis capi, nec per- 
vadere intima cordium. 

' Sive tu CereSf alma'] Observandnm 
(quod jam monuim;>, cum de Dea 
Syria ageremus) secundnm abstrnsio- 
ris Veternm theologiae peritos, npn 
esse nisi unnm Deum et nnam Deam, 
quae pro ratione officiorum diver- 
sorura diversis nominibus appella- 
tur. Hinc est qnod enndem So- 
lem, eundem Liberum, eundem A- 
polliuem, Osirim et Serapin vu- 
cant. Item Lunam eandem Cere- 
rem appellant, eandem Dianam, ean- 
dem Junonem, eandem Proserpinani, 
Isidem, Scc, VirgiU lib. i. Georgic. 
* Vos, o clarissima mundi Lumina, 
labentem coelo qoae ducitis annum, 
Liber et alma Ceres.' Vide Macrob. 
Saturn. lib. i. cap. 18. 

^ Vetust€B glandis /erino remoto pa- 
buloy 4*^ .] Virgil. eodem loco : ' Ves- 
tro si munere tellus Chaoniam pingui 
glandem mutavit arista,' &c. 

* Miti commonstrato cibo'] Frumento. 

■^ Eleunniam glebam pereolis'] So- 
Inm Eleusinium. Est autem Elensin 
Straboni 1« ix* urbs, in qua templnra 



MBTAMORPflOSBON LIB. XI. 



789 



nas^'' quae primis rerum exordiis^' sexuum diversitatem 
generato amore sociasti/ et aetema sobole humano genere ^ 
propagatOy nunc circumfluo Paphi sacrario^ coleris:^ seu 
Pboebi soror^ quse ' partu foetarum 7 ^ medelis leuientibus ' 



initio mundi cotyuHxiiti diveraos aexus, producto in eis amore, et propagato genere 
humanoprole perpetm, ntmc adorarie in delubro Papkio, quod circumalluitur mari : 
•ive ais toror ApolUniSf qua, levato partu gravidarum mulierum remediia mulcenii» 



^^^^^^^^1»^^«» 



Cotin. Bas. Atqae ita Virg. 1. i. Georg. 163. *■ EFensina mater.' Lactant. 
L I. c. 21. ' Eleasina Ceres.' Vide nie ad Sueton. Claud. c. 25. ' ^cra Eleu- 
«inia.* Oud» — 3 Ms.p*itf rer. Colviiis. Est qiii hincprtt» vel partia conjecif. 
Male. Vide Pric. et ad 1. ii. p. 28. Oud.— 4 Onelf. pr. aatiaeii. Id.— 5 Pal. 
generi, Id. — 6 Circumflui, 8fc, coleria, Par. Guelf. pr. circunnfuso colens. Id. — 
7 Partuferarum» Omuino legendum cum Beroaldo : partu foetarum, Q\om2r 
veteres : fceta, iyic^fwy, irXiiprif, Varro : * Mensse apponebautur cnm 
cdligna et vino : quo, quae veniebant ad fcetam amic» gratulatum, Diis mac- 
tabant.' Arnobius lib. iii. * Puerperiis Juno praeposita est, et auxiliatur 
genitricibus fcetis.' Coh), Fcttarum, Ald. et Rom^ ferarum. Male. Elmenh, 
Ferarum habent Mss. Lips. Pal. Guelf. Oxon. Par. Pith. Bertin. cnm Edd. 

0. ante Vnlc. sec. unde suspicari possis, scriptnm fuisse fetarum, et hinc 
corrigendnm/emtmirifm. Sicut inde ' ferae ' et ' feminae ' sunt alibi confusap, 
Adi ad Caes. 1. 1. B. Civ. c. 84. ' psene ut feras, circnmmunitos.' .Sil. Ital. 1. 

1. 569. 'Saucia dum castris clausa est fera.' In D'OrviU. yix discerni po» 
te8t,yi?rarttiR, Knfetarum scribatur ; sicut opinor in reliqnis, Flor. Fux. Reg. 
quxfetarvm circumferre crednntur. Quod cum Viris doctis quoque amplec* 
tor. Oud.— 8 Bert. medeUs lenieibue. Scioppius in Symb. et Susp. ii. 12. 
Bert. Unicibus. Roro. lenientibus, inepte. Elmenh. J. Isacius Pont. Anal. 
I. II. c. 15. elieibue (ex Nonio et Festo) F. deleniflcie, quod Plaulinitm est. 
Soping, Bertin. Codex tanti mihi non est, ut ideo ceterorum Codd. probam 
lectionero soUcitari velim. Sol. I. y. p. 104. ' permulcet verbis lenientihus.' 

NOTiE 



est Elensiniae Cereds, et roysticum 
delubrum, turbae, quanta in Thea- 
tro solet esse, capax, opus Ictini, qui 
etiam Parthenonem Minervae in arce 
fecit, Pericle opemm procnrationem 
sustinente; quam urbem in demis 
sen pagis curiisve Atticis numerari 
qnoque aif. 

" Ccelestis Venus] Uranie. Macrob. 
Satnmal. lib. i. cap. 7. ' Philochorn& 
qnoque in Atthideeandem [Venerem] 
affirroat esse Lunam,' &c. 

o Nune eircumfluo Papki sacrario, 
Bfc.l Vide quae diximus lib. it. ad 
haec verba * Paphum nemo.' Ideo 
autem circnmfluiim vocat Paphi sa- 
crarium^ qnia Paphos in Insula Cy- 



pro sita est, quse mari undique allui- 
tnr. 

P Seu Phcebi soror, qute, ^c.] Juno 
Lucina. Macrob. Saturnal. lib. vii. 
cap. ultimo: ' Hinc est qnod Diana, 
quae Luna est, "Aprtfus dicitnr quasl 
iL4p6r€iJus, hoc est, aerem secans. Lu« 
cina a parturientibnsinvocatur; quia 
proprium ejns mnnus est distendere 
rimas corporis, et roeatibus viam 
dare, quod est ad celerandos partns 
salutare,' &c. seu potius Liicina di* 
citur, eo quod fostns ope ejus in lu- 
cem edatur: Ilithyia vero EiKtiBvut, 
qnia praesto adest parturientibuf, 

ikwh TOV Mt^f, 

4 Partu fcetarim'] I(a legendpm est, 



740 



APULBII 



fecrecito^ pdpiilod 9 tantos edacasti, ptsDclarisqde nunc ve-- 
neraris'^ delnbris Ephesi:' seu noctamis nlolatibns hor- 
renda Proserpina, triformi facie * larrales ' impetns com* 
primens,'' terrdeqne clanstra cohibens,^ lucos diversos iner- 
ransy' ^ vario cultu propitiaris : ♦ ista luce foeminea * col- 
lustrans cnncta moenia^ et udis ' ignibus nutriens laeta se^ 
mina^ et Solis ambagibus dispensans^ incerta himina:' 

Inu, edidisH in lueem iot popifZoj, et wmc colerie in pukherrimo temph Epketi : 
eive tu sis HecaletformidtUtHie ubdatibua nocturms^ gtitf eub fripttct tmltu cohibeM 
fwrores iarvarum^ ei elaudii eepta teUwri», ae diacurreue per «aria «tfinm caUH$ 
diveroia ritibue: iUumiiuma omnea urbea tuo/nlgore mMUabri, ei aleua gerudua fsi* 
reutia tuo lumine humido, et effuudeua huem inatabilem propier curium aoUa: ttid 



Ac paisim de reiMdiis, apud oinnes. IpiA Lncina teii Uitbyia obivis lenlt 
et mitifl aadit. Oiul.->-9 Pal. popuH, Gnelr. sec. popiito. Id.«-1 AuMUaQutlf. 
pr. a m. sec. Id, — 2 Par. cohiberia. Id. — S Oxon. Guelf* iuerra$. Id.-^ Pftr. 
Gaelf. pr. proptnorM. Id.— 6 Al. nmUa. Vid. K. Var.--6 Ms. Pftiat. Goetf. 

NOTA 



non autem ferarumy ut habent quae- 
dam exemplaria. 

' Veneraria'] Paisive, ut apud Vir- 
gii. ' Venerata Sacerdos.' 

* Delubria Epheai] Celebratissimnm 
fuit templom Diantt Ephesi, quse 
nrbs erat loniae primaria, ab Amazo- 
nibus condita, ut refert Strabo lib. xi. 
vei, ut idem ait initio lib. xiv. ab 
Androclo, CodrtAtheniensium regis 
filio, qni dnx erat coloniae lonnm. 
Templum illud Cpheiiiram inter sep* 
tem mnndi miracula numeratum est. 
In eo faciendo tota Asia (Mlnorem 
intellige) per docentos et viginti an- 
nos insudavit. At mirum illud dno- 
rum saecnlorum opus temerarius He- 
rostratns,nominis immortalitatem ex 
sacrilegio quaerens, incendit eadem 
nocte, qua natus est Alexander Mag- 
nns ; qusB fuit anno primo centesimae 
sextae Olympiadls secundum Peta- 
vium. 

• 3Vi/onnt fade] Virg. ^neid. iv. 
' Tergeminamque Hecaten, tria vir- 
ginis ora Dianae.' Chariclides poeta 
quidam apud Athenaeum lib. vii. 
Aifftrott^ '£ici(ri) rptc^lri, rpifiop^, rpi- 



irp6<rmre, rptyXoLs ini\wft4tnfi* Domina 
Hecate trivia, triformis, tres habens 
vultus, qusB propitiaris triglis ; (pit« 
ces snnt, mnlli dicti) sed propitiaba* 
tur etiam canibiis, utide caiiicida et 
canivora dicta est. Sacra ejus nocta 
fiebant, cum nlulatibns, ad imitaa- 
dam Cererem, qaai raptam Pro* 
serpinam in triviis clamans require- 
bat. 

« £,aroa2e« tmp^^vs comprtm^its, ifc,'] 
Dea enim Inferomm et Manium erat, 
Larvasqne ac phantasmata pro arbi« 
trio sno coercebat, ant immittebat. 

^ Lucoa diveraoa inerrau»] Virgil. 
iEneid. lib. vi. ' Jam subenntTriviae 
lucos,' &c. £odem libro : ' Sed me 
cum lucis Hecale praefecit Aver- 
nis.' 

' > lata luce fcminea'] Plin. lib. ii. 
cap. 100. * Itaqne solis ardore sicca- 
tur liquor, et hoc esse masculum si- 
dus accepimus, torrens cnncta, sor- 
bensque.' Et cap. 101. * £ contra- 
rio ferunt Lnnae fceminenm ac molle 
sidus atque nocturnum solvere hu- 
morem,' &c. 

y Solia ambagibua diapenaana interta 



METAMORPHOSBON LIB. XI. 



741 



qvoqiio nomine, qaoqno ritn, quaqna facie ^ te fas est invb- 
caie; tnmeis jam nunc extremis aBramnis snbsiste, tufortn- 
nam ^ coUapsam affirma ; tu ssevis exantlatis casibns ' pau- 
sam pacemque tribue, Sit satis laborum, sit satis periculo-» 
rum. Depelle quadrupedis ' diram faciem. Redde me con* 
spectni meoram ; redde me meo Lucio.* Ac si qnod ' offen-^ 
snm numen inexorabili me ssevitia^ premit; mori' saltem 
liceat^ si non licet vivere.' Ad istnm modnm fasis precibus^ 
et astrnctis miseris lamentationibus^^ rursus mihi marcen- 
lem animum in eodem illo 7 cubili ' sopor circumfusus 
oppressit. Nec dum satis connixeram :• * et ecce pelago •* 

ptoeumque nomine^ sub quibuacumque earimoniiSf iub quacumque ferma Ueet te 
invoeare ; tu nune auceurre mei$ granerimie miseriis ; tufidci meamfortunam^ qu40 
corruit ; tu jam concede mihirequiem et tranqwlUJtaltem post auperatoa tot duroe 
eaaue, Sii aatis CBrumnarum, sit eatis periculorum, Remwe a me funettam for' 
ntam oHm ; reelitue me aitpectui meorum ; ntforma me in meum pristinum Luciunh 
Etf si aliquis Deus a me oiolatus persequitur me crudeUtate implacabili ; saltem 
concedatur nUhi mori, st non conceditur aUter vivere» ^usmodi facta oraiiene^^ 
et a^jectis hisuper lamentationibus miserandis, somnus ojffisus sopivii iterum mihi 
tn eodem tor» arena animum meerore languentem, Vix clauseram oeuloSf cum c(t« 



9€C. Edd. Vic, Ber. Bas. pr. dispensas, Ond.~7 Tips. Pitb. Fiix. Ouelf. 
Oxon. cum £dd. ante Bas. sec. quaque, Male. Jd, — 8 Perperam tu binc 
abeftt in Oxon. Onelf. pr. Id. — 9 Fnx. exanclatis cum £dd. Vett. nt snpra 
a»pe. 1^1. Onelf. sec. exincUUis, D'Orv, exhaudaHs^ An exhauritis pro 
axhadstisf Vix puto. Id, — 1 Guelf. sec. quadripedis, Id. — 2 Fux. lateiomeo. 
Id.*-9 D'Orv, non male, At si, Pith. Ac si quod est, Id. — 4 Contra mentem 
Apoleii exorabiUVaUU Sautia Oxon. Jd.— 5 Onelf. pr. morti, Id.— 6 AdstruC" 
ti$ lamentationibus, Fux. a miseris l, Roaldus. Miseris addidimos. In nnllo 
«nte vnlgatorum er^t. Colc. Th miseris abest a Flor. et Romano et Veneto. 
Eknenh, Immo vero legitnr in Florent. et hinc jam in £d* Jnnt. post. nti et 
io ceteris Mss. O. Bene eam vocem insernit Colvins. Oud. — 7 Oxon. maro* 
catem, Ooelf. pr. a m. s* merocantem, Pith. iUi, Id.— 8 Conpresseram. Hspc 

lectio Beroaldi est. ^ Ante enm editii eompseram Ms. Cod. ^psseram, etiam 

3Qidam e viilg. censoperam, Tentavi olim, consopiveram, Lucret. lib. ii. * Ni- 
ore offendit nares, consoplt ibidem.' Colv, Connipseram, Sic Flor. Rom. 

NOTiE 



{ttmtM] £x diversitate cnrsns solaris 
ict Innaris, fit ut Lnna aliqnando ple' 
ao orbe fulgeat, aliqnando dimidiato, 
aliqnando falcato tantom : atque hsB 
vnlgo dicuntur Lnns phascs, Nostro 
incerta lamiiia. 

> J^ eodem Ulo eM&^ MolU sciUcet 
araiia» g remlo. 

* CoHnixeram[Conniveram'] Blmen* 



horstius habet ex Ms. Florent. con» 
nipseram^ Rom. compseram: nnde Be* 
roaldus formaverat eompre«sa''«tm ; 
snpple, palpebras. At ex cMiitpseram 
mellns conjicias conniveram, nisi ta- 
men retinere malis ipsum connipse' 
ram, tanquam praeteritnm plnsqnam 
perfectum antiqnom verbi 'conni- 
veo.' 



742 APULBII 

medio^ yenerandos Diis etiam vultus attoUens^' emergit 
divina facies. Ac dehinc* paulatim toto corppre praeluci* 
dum simulacrum^' excusso pelago^ante me constitisse visnm 
est.^ Ejus mirandam speciem ^ ad vos etiam referre [240] 
connitar ; ^ si tam^h mihi disserendi tribuerit facultatem 7 
paupertas oris humani : vel ipsum numen ejus dapsilem 
copiam ^ elocutilis facundis»' subministraverit. Jam pri^ 

vinaftvrma prodii e medio mari extoUeng faeiem^ venerabilem ipds etiam DUs» 
Deindeque imago eplendidisaima toto corpore visa est etare coram me, mwri panda' 
tim auperato, Conahor etiam vobis exponeri admimbiUm ^ue formam: <t tamen 
egeetas humani eloquii mihi fecerii eopiam narrandi : aut ipaa ^u» ditimtaa mt* 
' hi tuppeditttverit largam vbertaiem eloqnentUB, Et primum qiddem capUH deu- 



compeeram, Bert. ameeram, Pal. et Aldus, compreaseram. M^le. Ehnenh, 
Non priinwit Floridus eonniveram conjecit. Sic jam tacite ediderant Wower. 
Scriv. et Pric. Atqiie ita ssppe Anctor. Vide ad lib. iv. p. 80. ' Commo- 
dam conniverat,' vel conquierat: ut ibi videtur rectius. Certe hoc loco 

aliud legendnm suadent Mss. omnes. In pleriBque est copaeram^ vel comp' 
seram^ vel compaeram; ut Fux. Reg. Pal. D*Orv. Edd. pp. coneeram Bert. 

Ozon. Guelf. pr. Conjecturam Beroaldi, qnam adoptarnnt £dd. Jnnt. pr. 
Ald. Colin. Bas. refellit ellip8is,qaaB hic durior statai deberet. Eadem ratio 
est cnr spernenda sit Colvii conjectura, ascita ab £d. Vulc. sec. consopiveram. 
£x lectione marginali Ed. Bas. pr. conwperam, In Flor. est conipeeram, 
Forsan latet vetns conquexeramt sive capnt inclinaram, ex Varrone apud 
Prisc. p. 885. Verum tnm rectius dictnm fnisset vix dum satiet quam nec dwn 
aatis. Congmnra magis fore videtur conquieram, At neqnaquam spernends 
lectio Edd. Junt. post. connixeram. A * niveo' enifn non venit ' nipsi/ sed 
' ntxi ;' unde * nictus,' non ' niptus.' Immo Tnrpiiios ait, * dnm ego connixt 
ftomno,' teste Prisciano p. 866. lib. iz. Obstat tamen litera p in omoib. 
Codd. quorum Pithceanns habet corrupseram. Sed a; et ps fnere confnsa. 
Vide ad lib. iii. p. 67. in f. Oud. — 9 Oxon. meo, Id. — 1 Venerandos DHe et 
vultus. Emendare conati alii : Diisetiam: metuo, et formido male, ne po- 
nere debnerint, venerandos, et dios vuUus attoUens, Testimonia Virgil. Horatii» 
aliornm adderem ; sed pneris sat nota. Steweeh. Diis etiam, Ms. Deee etiam. 
Colvins. Istnd et vitiose exaratnr in solis Edd. Bas. ex quo male refingere 
tentat Stewecbins vulgatam lectionem, qnsp bene se habet. Hecates enim 
fariem venerantur Dii. ' Divina facies' et * dii vnltus' esaet unum idemqiie. 
Pal. dat dis, Oxon. D'Orv. Fux. dei, Pith. dei is, Olim scil.fnerat deis. Ond. — 
2\a\g,atdehinc, Colv. Omnes Mss. confirmant oc. Oud. — 8 Vid. N.Var. 
— 4 Verbnm non comparet in Bertin. Oud, — 5 Vet. Cod.^ui mtr. sp, Colvius. 
Vir rlarissimns, qui mirandam: lego, quani mrrandam, Brantius. In Palat et 
Gnelf. utroque itidem est qui. Hinc G. Vossius coniecit quin. Sed Fux. 
Beg. Oxon. D'Orv. qui ejus. Scripseratne Auctor, Quojus sive ctijvs mir, 
spec? Oud. — 6 Gneif. pr. cofittor. Oxon. eNtfor. Id. — 7 Gnelf. pr. deserendi, 
Malebat Pricscus edisserendi, Sed adi ad 1. vii. p. 134. Tribuit Pith. tribuerunt 
Bertirt. Id. — 8 Idem, loquutilis, Colv. Oxon. dasUem, In eodem, Guelf. pr, 

NOT^ 

, ^ Et ecce pehtgo'] Somniifm narrat* 9a;^t\^s, abandans. 
^ DapsUem copiam"] Grscnm ' est 



METAMORPHOSBON LIB. XI. 



743 



mum^ crines uberrimi' prolixique, et sensim* intorti, 
per divina colla ' passive dispersi/ molliter defluebant.^ 
Corona multiformis/ variis floribus sublimem distrinxerat^ 
rerticem : cujus media quidem super frontem plana rotun- 
ditas, in modum speculi, vel immo argumentum Lunae, 
candidumlumen emicabat.»^ Dextra laevaque sulcis insur- 
gentium viperarum cohibita,* spicis etiam Cerealibus desu- 
per porrectis- Multicolor, bysso tenui pertexta ;9 nunc 
albo candore ^ lucida ; ' nunc croceo flore lutea ; nunc 

9i, at longi, puylaHm cincinnaH, temere 8parn per ditinam ^^^^fil^f^Zi^m 
Uier promM. Corana diversiB formm ex ranis floribus ^^^^^^^^^J^J^^i 
Qus caput: qu€B habebat quidem in media fronte orbem planum tnstivr specutt, 
tel potius lumen candidum refulgens, quod argumento erat eam esse lunam. 
ViperiB insurgentes in modum sulcorum coercebant eam a dextra «* ««"jrf*» " S^ 
i<B CereaUs extendebantur etiam desuper. Erat H f>est%s multicolor ex ^^/^^^[ 
nunc refulgenti albedine candens, nuncflavaflore croci, nunc ardens rutfore roseo . 

et Pal. loquitulis, vel loquiti^, D*Orv. locuturU. Ond.--9 Jamque l»"- 7"\?y 
Jamprimim. polv. Enni secnti snnt Vnlc. Wower. et Pric. de mo^^» »^» " "• 
mii8 recte monet, rursns Ugendnm, jam primum; ut cut >" ^ss. omnions, 
excepto Lipsiano, ceterisqne Edd. 0«d.— l Fnx.uberrtme. Id.--2 *^ "™': 
ui etsensim. Id.-3 Ms. Lips. devia. Id.-4 Pasnim disp^su .f»^' P**^"^' 
nt et Ald. et Beroald. Roald. Nescio qnoraodo hic "»« V?^®" /^®^««!^ihri 
notaB melioris libris, passive dispersi, ut et in Ms. est. Colv. ^V^^^H^^l* 
•w.»...,^A--«^.i „^«Ja^,i-u«« ir/i.«pr. Passive. Alii, |hm«»». Elmenliors- 



NOT^ 



^ Vel immo argumentum Luna, can^ 
didum lumen emicabaf] Codex Ursin. 
liabet, vel in modttm semestris Lunce, 
&c. qnod non probatnr a doctis, cum 
prssertlm adeo discrepet ab aliorum 
omnium lectione. Omissis Pricaei 
conjecturis, nibil in textu muto ; 
ted virgnlam expungo, quae inter 
*candidnm' et Mumen' posita est; 
atque baec verba ' argumentnm Lu- 
ne ' duabns virgnlis tncludo, qoae 
vicero praestent parentheseos, ut sit 
sensus quem in interpretatione ex« 
pressi. 

' Sulcis insurgentiam viperarvm eo- 
hiMta^ Isidi, quae et Luna est, et 



Proserpina, et Ceres, viperas circa 
caput addit Apuleius ; sive quod 
snlci interdnm tortnosi viperas imi- 
tentnr, sive qnod fraenatis currnique 
admotis serpentibns Ceres sulcavil 
coelnni, et per aera vecta est. Mi- 
nucins in Octavio serpentem Cereri 
dat procingulo: «Cere» facibus ac- 
censis et serpente Circnmdata.' Qnid . 
si bic pro sukis XegBnfulcris? ex Pig- 
norio in Mensae Isiacae Expositione 

pag. 10. 

f Nunc albo candore, ^c.] Hls colo- 
ribus vestis designantnr varii Lnnas 
colores. Com enim exoritnr, rubra 
videtur ob interpositos vapores ; 



744 



APULBII 



roseo rubore flammida. £t, qnse looge loiigeqiie ^' etifOB 
xDeum conftitabat obtutum, palla nigerrima,' Bpleiidesceiis 
atro nitore : ^ quaa circumcirca remeaos/ et sub dextram 
latus ad bumerum laovum recurfeos, umbouis : vicem/ ^ 
dejecta parte lacinise^ multiplici coutabulatioue ^ ^ depen- 

el paUa nigerrima,/ul(feua nUore atrOf qva perettinfebat quoque itfiiem meorumocu* 
iorum, qua eireumcirca rediene, ei traiuiene eub dexirum (atus, aecendensque ad 
kwnerwn einkirum, loeo wnbania demieea parte vesHependenU I» miuUae rugae^ 



Oaelf. utroque. 0«d.— 2 D*Orvill. {. laieque. Male. Vide ad Hb. ii. p. 48. 
Getl. lib. XII. 1. XIII. 28. * Longe longeque esse ampUus.' Id. — S Ms. lib. 
pelia nig, Plutarchus de Istde et Osiride : TS^y t^ '^at» obx ^^pa^ rris treKfi^s 
kwoipaiyovrts, %v ical r&v ^oKfidrw ahrrjs, rit tk K€paff^6pa rov fiTfvovHiovs yeyovivai 
iuii-hfkara^ rots S^ ftcXoyooT^AoiS ^yu^aivovffi rhs Kp^n^is ical rohs ir€piffiaa^fjioifSf ir 
oXs Mku leoBovaa rhv IjTaov, Bene igitnr vulgatuniy paJUa nigerrima, Colvius* 
Ineptissime pelia exaratur quoque in Oxon. et Pal. et Ouelferb. 8ed inpri> 
ino tantum a m. recentiore. Oud, — 4 P^th. qui c. r. Oxon. quod e, r. Tom 
dexterum Edd. Scriv. Id. — 5 Umbonis vice. Aldos, umbonie ffieetn. Elmen- 
horstius, et in Add. Umboni» vicem dijecta parie laeiniat. Sic legendHS est 
bic locus, snblata distinctione post fncem, nti rectissime prsebent Pith. et 
Edd. omnes ante Basil. sec. cum Scriveriana. Unde vitiose etiam pariem 
dant idem et D'OrviU. cum nescio qua editione apnd Ruben. lib, ii» 
de re Vest. c. 11. parte emendantem. Sed quod est in ceteris Mss. el 
omnibus, quas vidi» Editionibus, ni faUor. De ' vice/ * vicem/ ' in vU 
^em/ vide ad lib. i. p. 9. In Pal. corrnpte, ui bonia vite, Oudenderpiua. 

NOTiE 



cum jam aliquantum supra finitorem 
ascendit, crocea appareti deniqoe, 
com c«elam medium tenet, terrenis 
jam liberata vaporibus, candidum 
lumen refundit. 

f PaUa nigerrimaf efiendescens atro 
niiore^l Qnsdain corpora tametsi ni- 
gra^ ob laevorem tamen superficiecu- 
larum, quibus extima eorum superfi- 
cies contexta est, splendicant : qua- 
lia sunt marmor nigrum, et ebenum, 
cum polita sunt : vestes etiam non- 
nuUsB seric». At raro admodum vi- 
deas ejusmodi nigrorum corporom 
nitore perstringi oculorum aciem 
(qnod de palla Deae Ulius Noster hic 
ait). Juiianns tamen, in Cssaribus, 
id affirmat de ebeno lecti Saturni. 
Plutarehus de Iside et Osiride sic 
nigras Isidis vestes explicat, nt de- 
signari iUis velit occnltationes JLuDse, 



et obnmbrationesy quibus Solem, 
desiderans, sectatur. 

^ Umbonis vieem Ivice'^ Umbo pro- 
prie clypei centrnm est, reliquo cly- 
peo magis prominens, aliquando in 
acumen desinens. Propter hnjus si- 
mUitudinem, centriim rngarum sea 
plicarum collectarum in toga, uii«bo 
dictus est. 

* MuliipUci contabulaiione'] Ne de 
hujus vocis sincera lectione dabitem, 
facit TertuUiani locus, de PaUlo, c. 5. 
'Adeo nec artifice necesse est, qni 
pridle rngas ab exordio formet, et 
inde deducat in tilias, totumque con- 
tracti nmbonis figmentum custodibns 
forcipibus assignet ; dehinc dilnculo, 
tunica prins cingulo correpta, quam 
praestabat, moderatiorem texolsse, 
rerognito rmrsns umbone, et, si quid 
exorbitavit, Tefbrmato, partem c^ui- 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 



745 



dvH%, lUl ultimas oras nodalis fimbrianim decoriter con- 
flu€toab0t.7 Par intextam extremitatem>' ^ et in ipsa ejus 
planitie^ steUae dispersa» coruscabant: earamque media 
3emestris Luna 9 ^ flammeos spirabat ignes. Quaqua tamen ' 

habebat panas modoiftmbriarum pulehreJlMctuimtes in «tiw extremUoiibut* Stel- 
i^/uigtkmU tpargtg per oram ejus iutextam, et per totum ejue eampum, Et Luna 
jijaif f pomta im iMdio earum, emittebai spkndoremjiammium, m^meumipu iamm 



^4K«#4 



•«-6 Al. eontubuloHone, — 7 Nodulum /. <i. eonfiuetuabat, Fux. noduU» fimhr, 
Alda» vero, moduti» jMr. Ro«ldo9« ModuH» Jimbr. Roni. n9duli$ fimh, £!•* 
menhorstius. Ut debet. Nam praTe £dd. Junt. pr. Ald. Bas. pr. dedere 
moduHs coDtra Mss. O. et Apoleii mentem. Intelligit fimbriaA cirrataa, et 
disttnetas nodnlis, ne fila dissolTerentnr, et carperentur, aut efiluerent, * No- 
dos fimbriarnm/ sed in alia re, sive fiagella talis pecuinis distincta, vide 
lib. VIII. p. 178. De vestium fimbriis adi, quos laudant ad Phaedri lib. ii. 
f. 5. Dein in Oxon. decenier, Palat. et Quelf. CoU. Voss. eonfiuctabat, Ond. 
— 8 P. inteetum e. Ald. Rodld. Ms. Cod. inteetam, Ven. intectam, Colvins. 
P. i, e, et in ipea ^u» planiiie, Non temere discedo a vnlgatis, neqne tamen 
prersns negligam recensere, quae ant meliora in mann exaratis, ant ad meli- 
ora viam aperinnt. Legitnr autem in Cod. Bertin. per ir^unctam extremita- 
temf et tn ipea oris planitie, Limbam pallae describit. £a praetexta erat, 
ideoqne malim intextamf anam if\junctam, Legendam vero, et in ipea orm 
plamcie, Wowerios. P, iniunctam ex. in ipsa oris planit, Sic Bertin. Sciepp. 
in Symbola. Flor. intectam, Bert. ver inteijeclam e. e. i, i, oria planicie. Bene. 
JElmenh. VenetnBy per intectam, Idem in Add. Inrectam Ouelf. pr. intectam 
prttbent Pitb. Palat. et £dd. primae eum Jnnt. et Ald. sive apertam et ocn* 
lis obviam. Sed praestat multum intextam, qnod jam In ^uibnsdam legi mo- 
noit Beroaldas, ac de nostris servarunt Fnx. D'OrviII. sive limbnm fioribu» 
et steltis intextis, (non acu plctis, ot interpretatnr quoque Floridus]) distinc- 
turo ac variegatum, nt mox p. 241. ' Soleae felicibus palmae foliis intextae.' 
Sil. Ital. lib. X. 071. ^ anro Intextam chlamydem.' Dein ora in contextnm e 
conjectnra recepernnt Wower, Scriver. et Pric. Sed ejus servant Mss. ce- 
teri. Ac res eodem redit. Flmenhorstil nota nullins est assis. Otcd.-— 
9 Flor. sementtris Luna^ male. Elmenh, Vera est scriptura Flor. Cod. semen" 
stris. Olossa : * semenstre, ififA^piop,' Olossae Isidori : ' Lnna semenstri.^, Lu- 
na medli mensis,* Idem in Add. Rursus Pricaeuft legi volult medio, Frustra. 
Lnna inter stellas erat media. De scriptura semenstfis adi me ad Sueton. 
Ca>s. c. 80. * Trimenstrique consnle.' Otid.— 1 Fux. quanquam tamen. Ro- 
aldus. Sic et Pith. Lips. Pal. Ouelf. sec. de more. Vide ad lib. ii. p. 22. 

NOTiE 



dem de laeva pronlttat : ambitum ve- 
ro ejaa, ex quo sinus oascitnr, jam, 
deficientibns tabulis, vetrahat a 
scapnlis, et exclnsa dextera, in !»• 
vam adliac eongerat, enm al|o parl 
TkBVjJiTo in terga deraoto, atqne ita 
hominem sareina vestiat.' Ubi vides 
* tabolarom,' et * tabalati ' nomine 
tignificnri stnaa veatls, quBs ex am> 
bone, oraa vcrtas exleadontar, s)bi« 



qne mutuo insidenf, quemadnodttm 
domorara tabulata teu eontignatio- 
nes. 

k Per iniextam eairemitutem] Per 
oram vestis,qu8e erat piota,aut opert 
Phrygiot id est, ^fio, ant opere texto- 
rio. 

' Simestris Luna'] Lnoa plena, qu^i» 
lia est pest diniidinai mensemi a ana 
conjnnctione cum Sole: itaqne 'se« 



*f4S 



APULBII 



insignis illins pallde perfloebat ambitas^ individao nexa 
corona totis floribus^ totisqne constructa pomis, ^ adhaere* 
bat. Jam gestamina longe diversa. Nam dextera' qui- 
dem ferebat sereum crepitaculum : " cujus per angnstam 
laminam in modum baltei recurvatam/ trajectde mediae 
paucse YiTgulsd,^ crispante brachio trigeminos^ jactus,*^ 
reddebant argutum sonorem.7 LeeVa vero cymbium ® de^ 
pendebat " aureum : cujas ansul»,' qua parte [241] con- 
spicua est^ insurgebat aspis^P caput extoUens' arduum, 
cervicibus late^ tumescentibus. Pedes ambrosios tege- 

ora iUiua jnradara pdUa circwmferehatwr, e^onafaeta exfiaribus etfruetibue om- 
uis generia adharebiai ei cannexume indiviaa, Ea vero qute gestabaJt muUMm varia 
errnt. Nam mamu ijus dextra geatabat quidem eistrum aneum : per cnffu» me* 
diam laminam angustam, inflexam intiar baUeif aliquot virga irahimieM edebant 
eonum acutum, dum brachium ijus vibraret tripUces jactationee, Scaphium vcro 
aureum pendebat ex ^us siniatra : super cujue aneay ea parte, qua eminet, surgebai 
aspis attoUens^erectum caput, coUo vaide iniumescente, Cakei intexti exfoliia 



^■^^^^^>^^^<i0^^ 



Tum Goelf. pr. Otcd.— 2 Mn. (Urs.) eonstricta, ScioppiQS in Symbola. Sic 
IVOrv. Gnelf. pr. Pith. Oxon. male,ati a Fux. prave abest totisque, Oud. — 
S Abest nam a1) Oxon. Gueif. pr. Tum D'Orv. et £dd. ante Colv. dextra, Id. 
— 4 Fux. curvaiam, Id. — 5 Bertin. ungula. Scioppius in Symbola. Bert. et 
Rom. ungula, Elmenborstins. Venetns, unguUe, Idem in Addendis. Oxon. 
tran^ecta, D'Orv. maito. Lips. paucuke; nt alibi. £d. Vic. etiam vii^Jcr. 
In aliis unduke, Sed recte cnm Mss. ceteris Beroaidus emendavit virgulitt 
sive sistri fila. Oud, — 6 AI. tergeminot, — 7 Arg, sonum. Fnx. a, aonorem, iLp, 
XaXfffibst ut < canor/ et alia. Roald, Sonorem, Vulgo, sonum^ Florid. iii. 
(N. 17.) * Mntorum animalinm immeditatos sonores.' Colv. Bertin. Rom. et 
Ald. sonum, male. Flor. anim. inmed. eonores. £lmenhorstius. Sonorem in 
Mss. prsBter Btert. omnibus, item in £d. Junt.post. ut bene restituit Colvius. 
De Dogm. Plat. lib. i. p. 587. * Percipere sonores.' Sic et Lucret. Virg. 
alii. Oud.— 8 Vid. N. Var.— 9 Ms, Cod. anxula. Colvius. Sic et Palat. 
ampsuUe Oxon. Oiid. — 1 Al. atioUens, — 2 Ridicule Lips. Pal. Guelf. sec. 

NOT^ 



mestris ' hic, noDy nt fere semper, a 
sex mensibusy formatum est, sed a 
semimense. 

■^ JEreum crepitacuktm'] Describit 
sistrnm, cujns fignram et explicatio- 
nem ex Plntarcho, vide snpra, sub 
finero libri ii. 

" Crispante bracbio trigeminos jaC' 
ius] Id est, bracbio tres illas virgulas^ 
quae in sistro erant mobiles, agitan« 
te ; sicque tribns ictibns tres sonos, 
licet uttica jactatione, exprimente. 



Hac sistri jactatione significari vo- 
luernnt Nili accessns et recessus. 

^ Cymbium'] Vascnlnra oblongttm 
in modnm cymbsB, qnod ex mysticis 
iEgyptiomm caerimoniiSylsidi tribni- 
tur, ad flnentiam lacnnarum, et innn* 
dationem Nili significandam, jujrtat 
Piutarchnm, lib. de Iside et Osiride. 

P A^is] In pompa Isidis Ovidina 
lib. IX. Metamorphos. serpentem 
etiam ponit : ' Plenaqne somniferis 
terpens peregrina venenis.' 



MBTAMORPtlOSBON LIB. XI. 747 

bant solesB, palmae victricis foliis intextse.^ ^ Talis ac tanta ^ 
spirans Arabiae felicia germina/ ' diyiiiame voce dignata^ 
est: £n7 adsnm, tois commota^ Xiaci^ precibas/ reram 
Natnra ' parcns/ elementonim omniam ' domina, saecalo- 

pahn^B, qua inngne vietorum eti, itperiebanipedss ^us immortd^, Talia^ m 
tanta Dea exhalana odorem plantarum Arabia FeliciSf dignata est me aUoqui voct 
dievna: Eeee ego permota t^ia preHbuBf o Laciy admtm tihi Natwra materrerum 
omniMm, Domina univereorum eldneniorumf primordiaUtsoboles temporum, suprema 



^^s#>^ ^»^^^^>#^^ 



lacief e vitioso librarioram more, e ante t scribentinm, de quo alibi dixi. 
Ambroseos mox D'Orv. Pith. Fnx. Oud, — 3 Fux, paima victricibus foUie, Ro- 
aldas. Idem Ms. tegebant sole paJmuB victricibui/, Colvias. Palma ieg, Lips. 
Pal. Goelf. 8ole etiam in Pal. Gnelf. et D*Orv. palmea solea Oxon. Tnoi.. 
vietrieibus legaA etiam in Reg. Oxon. Guelf. pr. Par. D'Orv. Qiiod Apnleii 
aapit stylnm, nt videbiminv plnribus statim. In Par. Cod. intectay male. 
Oud, — 4 Tales ac tiuUa, Talis ac tanta Ald. Roald, Ac deest Lips. Goelf. see* 
Oud, — 6 Spirans ArabiiB feUcis germina, Fnu.felieiagerm^RoMns, Panciora 
in eodem Vet. Ced. TtUis tanta spirans felieia germina, Colvint. Flor. ei 
Berr. Ar.felieia, Eiroenhorstius. Exnlant t& Arabue felicis ab Oxon. D'Orv. 
et ntroqne Guelferb. sed felida exaratum quoque est in Pith. Reg. Edd^ 
pp. et Junt. post. qnod miile mutarnnt alii e conjectnra Beroaldi. Sic ' gle-^ 
bse felices' lib. i. init. Licet vero intelligat Auctor Arabiae Felicis.odores, 
nihilominus per quandam hypallages speciem ipsi amatam alteri Snbstantivo 
junxit Adjectivum, nt roodo habuimns ' palmae victricia folia.' p. 242. ' re]i« 
qna vitaB toae curricnla/ non reUquts, ut qnidam volont. Vide ad lib. f. 
p. 16. ' Amnis vicinia sempitema.' Lib. ix. p. 189. ' cobiblta eqnornm co« 
roli rabie/ non euruUum, Infr. p. 263. ' sobriae religionis observatio.' Oudi 
— 6 Idem, vocare. Colvins. Vocare etiam D'Orv. Guelf. pr. Pal. Oxon.^so^ 
cante Gnelf. sec. d, voce me vocare d, Fux. Forte e var. lect. ore faoc natnnK 
Vignatus Palat. Gnelf. sec. Oud.— 7 Gnelf. pr. Hem. Id.— 8 Pith. Oxon. 
Gnelf. pr. tui, A Fnx. Reg. abest Luci, Gnelf. pr. pretium, Id. — 9 Al. Nu" 
twa, — 1 Idem, elemeniorum et omnium, Forte, elementorum etiam* omnium, 
Coivios. Et insernnt quoque Fnx. D'Orv. Oxon. Pal. Gnelf. Sed, excepto 

NOTJE 

4 Soleee, paimeB victricis foHis inteX' §b9aiiuffv, kp»/MTo^pos, et Xi$a»o^6pot 

ta] Lib. II. *£tcum dicto jnvenem dicitur: Petrsam, qnas irerfMfis, a 

qnempiam linteis amicnlis intectum, Petra vetnstissimo oppido : et Deser- 

pedesqne palmeis baxeis indntum, et tam, quae l^pnf^f qnani incolunt sce- 

adosqne deraso capite, producit in nitae Arabes in tentoriis degentes. 

medium.' Ubi vides palmea calcea- • Rerum Natura parens^ Macrob. 

menta Isiaco Propbetae assignari, Satnrnal. lib. i. cap. 20. < Isis Jnncta 

qnemadmodum et hic ipsi Isidi. Vo- religione' (cum Serapide scilicet) 

cat antem * palmam victricem ;' quia * celebratur : qnae est vel terra, vel 

victoriae est symbolum, et victomm natura rernm subjacens Soli. Hinc 

gestamen. est, quod continuatis nberibus cor- 

. r Arabi4B feUcia {felieis] gemdnal pns Deae omne densetnr; qnia vel 

Gratos odores atque aromata, quas terrae, vel rerum naturae allmeote 

nascnntnr in Arabia Felici. CelelM*m- nntritnr nniversitas.' 
ta est Arabiae divisio in Eelicem, quae 



748 



APUJU&II 



rum progenies initialis, summa numinum, regina Manium^ 
prima coelitum/ Deorum Oearumque facies unifocmis: ' ^ 
qu» coeli luminosa culmina, maris salubria flamina/ "* In** 
ferorum ^ deplorata silentia,^ nutibus ^ meis dispenso. Cu- 
jus numen unicnm, multiformi 7 specie, ritu vario^ nomine 
multijugo totus* veneratur 9 orbis. Me primigenii ' Phry- 



Dearumf regina Umhranm, prima carf/cotonim, reprasentanB in me uml Deo» 
DeatquM omaM» : ego, qua rego meo arbitrio hteida caeumina eeeU, aalubree veiUae 
maris, et defleta eUentia I^feromm : ct^nB unieertus orbis terrarum eoUi dvnnita- 
tem unieam sub forma muUipUei, diversi» eeBrimoniis, et plurimis nomimbue. 



^^^^^^ *^^»^^ 



D'Orvilliano, illi omisernpt mtle damma* Forsan et aliis Mss. exeider^t 
vox •H^iim. Sopinfriiis eniendabaf itidem efia^, obvia conjectnra. Oud, — 
2 Vid. Not Var.«-4 T^ Vewum delei Bert. JSImettA. In Pitboeano exaratnr 
DeoTum, Dearumque, Mihi nullnm e«t dnbliim, qiiin Dearum inrepserit e 
giosia vocifl eeBtUum, cnm qna Edd. primn male Deorum eoBetmzernnt. Isis 
ipsa in seqq. nominat * omnes Deas/ qnarnm norainlbiis et facie ipsa soia 
iBtelligatnr, at * nnllnra Deornm/ qni comprehendnntnr snb Osiride. Non 
opns ergo hio est reftigere ad AfKirwoBiiKM Deos; ut volgo fit. Ouden- 
dorp,—^ M. maris ealuhria Jlumina» Pnteanus. — 5 Idem Mannscriptns, 
fjlorum, Vulgo. in/nKm. Colvins. Pal. tn/rrvm. Elmenherstins. /it^mm 
legas quoqne in Pith. Fox. Oxon. D'Orv. Onelf. pr. et Edd. prioribns (Jolvio, 
qui male innovavit. Amat hane sypcopen Atictor. Sopra babuirans * nam- 
ranm,' * denarinm/ passim * Denm.* Infra ^ pastophornm ' p. 250. 202. 
* ariolnm ' de Deo Socratis p, 676. Ed. Fior. Immo p. 246. h. libri : ' ille 
Snpernm commeator et Inferom.* p. 254. * Inferum claustra.' Tum depto' 
ratu Ouelf. see. Oiid. — 6 Al. moli6iis. — 7 Al. naUtiforme. — 8 Onelf. pr. totas, 
Ond.^0 Par. Ms. vere6alttr. Id. — 1 Vulgo, Inde primig, Colvins. Bert* 

HOTJE 



^ Dteir^m Dearum^ ftdas uniforn 
mis'] Hinc manifeste apparet unicum 
esse Deum rernm oronium condito- 
re^, qnl variis Deornm Deammque 
nominibns appelletnr : qnln et prisol . 
Deos oranes ipaeroA^ts este, id est, 
raascnlo-fceminas, et ntrumqne sex« 
um partieipantes, pntavernnt. Unde 
CalvuB 'pollentem Deum Venerem' 
dixit. Apnd Virgiliiim ^neid. ii. 
^neas : * Despendo, ac,ducente Deo, 
flamraem Inter et hostes Expedior.' 
Ubl per * Deom ' lotelligenda est 
Venos, qnsB modo ipsi appamerat, 
raonueratque nt domura rediret, snam 
•i pollioens opem, * nnsquam abero, 
et patrio teliminesistam.' Ms«Bcrt. 
apnd Elmenhorstinm delet rh Dea* 



ntm, et ba|>et tantnm Dtfarifmftitf/acMs 
ttn(/brmts, et hoc quidem melius ad 
mentem Anctoris nostri, qni videtnr 
fmminina tantnm nomina et nnmlDa 
Isidi attribnere, enm contra mascu- 
Inm Denm faciat Deonim regnatorera 
Osirin, cnjns sacra peragebant Isldis 
ministrl ; sed initiationem ejns tele- 
tamqoe diversam facit ab Isidis tele- 
ta, nt infra patebit. 

« Mariasalubriajlamksa'\ Menrsins 
in £j(ercit. Critieis leglt aerisy non 
mam. 

^ Inferorum deplorata silentidi Id 
est, nmbras silentes, in Inforis degen- 
tes, qnsB jam apnd homines defletse 
s«ot. 



MUTAMORl^HOSfEON LIB. XI. 



n9 



ges * PeissifiQfiticaiii nominant Ddum matrem ; ^ ^ hino An^ 
toclithoned A ttlci ' Cecropiam ' Minettam ; ^ illinc ^ flucta* 

Pknfgis, qui primogenUi iunt mortaUnmf voeani me Peennuniieam matrem Deo" 
ruM : Kine Atkenienies indigenOf euce patriay notninant me PaUadem Cecrofiam ; 



Inde p. p, Vide H^rodotiim lib* ii. num. 2. Elmenk. Inde ^tiam in Pitli. et 
Edd. anteOolT. Otttf.^fi PesHhuntieam nomindnt dtntAni matrem. Fax. Pese, 
K. dom. nuitrem, id est, Deum m. probat Beroald. et est in 11. Aldi. RodUU 
Nominant Ms. al. vocant, ColvinS. Bert. Beasinunticam. Elmenhorstioa. 
Mts. habent peecimwnf jpeeinum, pestimumy peseimonf peerimf peen, et pro 
nomiMnt Pal. Oxon. Gaelf. ambo, mmitani, Fax. mittant, Lips. mUtuni 
a m. pr. Hinc suspiceris, verbam hoc, qaod ignorant Pith. Pal. Guelf. 
sec. idsititium esse, et cAsum tefereiidnm, at ceterorum, ad seq. 'ap^ 
pellant.' Vel legendum potios verbo Lncretiano nominitant, Quis vero 
praeter Nostrum hoc gentile extuletit per ct», Pemnunticu8y nescio. Certe 
si Manuscriptl addtcerent, mallem cum Wowerii et Pricsi Editioni- 
bns. Peieinuntiam. Herodian. lib. i. cap. 11. ^ Ttwffwovvrta BfSs. Inepte 
vero Edd. pp. et Bas. dmnini pro Oeum formarunt. Deam Quelf. pn 
Vid« ad Obs« e. 104. Drak. ad Ut. I. xxxvi. c. 80. Phil. a Torre de Tauro-* 
bolio t. lif. Th. 8alengr. p. 868. Oari.— 3 Pal. Fnx. D'Oty. Edd. ante Colr. 
Ceeropijam, In Par. Atkiothehei pro AntoehthoneSf Guelf. pr. Antraetkonee, 

NOTjE 



*■ Primigenii Phrygee} Herodotus 
lib. II. nnm. 2. refert Paammetichum 
^gypti Regem, 'cnm scire cnperet 
quinam primi iiominum extitissent, 
pneros duos recens natos pastori eda- 
candos tradidisse, et vetoissene qais 
ullam coram eis vocem eJeret : jus- 
sisse prsterea, ut diligenter observa- 
retar, quam vocem primam pronun- 
tiarent. Biennio itaqne elapso, pas- 
tore ad casam, in qna caprino lacte 
alebantur, accedente, et aperiente 
januam, ambos pueros clamare cce- 
pisse Becchus, eamque vocem saepins 
iterasse: quod cum ad Regem pastor 
retulisset, ipseque Rex accersitos eos 
coram audiisset illam vocem pronun- 
tiantes, et inqniri Jussisset quinara 
liomines aliquid hoc nomine Becchns 
vocarent ; compertnm fui&se Phrygas 
sic panem appellare. Quo argumen- 
to Phrygas primigenitos, primosqne 
hominnm, ^gyptiisqne priores, agni- 
tos esse : cum antea ^gyptii primos 
se mortalium dicerent : qua etiam in 
opinione manens Lucianus ait : At- 
y{rimoi Xwyovrat irpSaTOi rwy hMBpdnnav, 



Hanc Psammeticbi historiam tangif 
Claudianos lib. ii. in Eotropium ; 
* Dat cancta vetustas Principium 
Plirygibas, nec Rex ^gyptius ultra 
Restitit, humani postqnara puer nbe- 
ris expers In Phrygiam primum laxa- 
vit murmura vucem« 

y PesrimiWticam nominant Deum ma- 
frem'] A Pessinnnte, oppido Phrygi», 
in quo Templum habuit maximum. 
£x eo oppido simulacrum De» bello 
Punico secuodo Romam translatnm 
est ex dibyllse oraculo, et hospitio 
receptum per Scipionem Nasicam, 
qui optimus a Senatn est jndicatus. 

* Autochthones Attict] AinoxBSvfSf 
qui dicuntur etiam IBarYtPtis, Latioe 
Aborigines, Solino, cap. 15. ' genui- 
ni terrae,' a pronomine airrhs ipse, et 
nomine x^^*'* quod terram significat, 
qnasi dicas, ex ipsa terra, seu regio- 
ne natos. Epitheton est perpetuum 
Atheniensium, eo quod non alionde 
in Atticam, quam incolunt, advenisse, 
nt muUi alli popali, sed in ea semper 
fuisse dicantur. Euripides in lone, 
ixO^v \abv cis axn6x!iova K\twwv 'AOif- 



750 



APULBII 



anteS Cyprii*** Faphiam Venerem;^ Cretes sagittiferi^" 
Dictyanam Dianam;'^ Siculi triliDgues* Stygiam Proser- 
pinam ; Eleusinii^ vetustam Deam Cererem:^ Jnnonem 
alii/ Bellonam alii^ Hecatam ^ isti/ Rhamnusiam illi ; ^ 

alia ex parte Cyprii eiti in medio marif Venerem Paphiam ; Cretenaee sagHtarii 
Dianam Dictynnam: SicuH tribua linguis loquentes Froeerpinam infemaUm: 
Eleusinii antiquam Deam Cererem: alU Junonemy aiti BtUonam, alU Hecaten^ aUi 

Id.— 4 Plth. Fnx. D'Orv. O/ic. Id.— 5 Pal. Cyprum. Id.— 6 Idem, Paphy- 
nam, al. Palaphiatn. Colvius. Phalaphia Pith. Fiix. Phlaphiam Quelf. sec. 
Phalphiam pr. Paphiaphicam D'Orv. Oud.—7 Sagitttferi D*Orv. Id.—S Edd. 
Ber. Bas. pr. prwmittiint rh nam, e prscedentis voris syllaba repetitam. 
Pith. D'Orv. Eleundi, Guelf. pr. Edd. ante Colv. Eleusini, nt p. 239. Id^ 
— 9 Scriveriiis rursiis edidit, vesculam D. Cer, Vide ibidem. Id. — 1 Junonem 
aZtty alii BeUonamf AUi Hecatem, Rhamnusiam aUi. Fax. Junonem o/tt, BeUo" 

nam aiti, Heeatem mitti (forte mystai) RhamnusiamiUi, Roaldns. Idem, Thnmi* 
#tam. al. rahumuaiam. Colvins. Lege ez Flor. Heeaiam oftt, R. iUL Ehnen- 
horstios. Hecatam Flor. ut Arnob. p. 94. Plaut. Cist. i. 1. 50. Wass» Mss. 
Flor. Fux. Reg. Pitb. Guelf. Pal. D'Orv. Oxon. Lips. carent semel rf aHi 
ante BeUonam, iidemqne prffbent, B. aitt, Hec. istiy Rhamn. tttt. Optime, ntl 
jam edidit Elmenhorstius. Nam prave hinc Scriverius retiDuit ubiqiie oitf, 
et omnibus po»tposuit. Vide ad I. z. p. 212. ' Modo istud, modo illud.' Ad 
hapc Palat. D'Orv. Fnx. Guelf. etiam clare habent Hesatam.^ Verissime. Adi 
ad I. II. p. 23. Totura igitur locum expressi hoc modo : Jwnonem oitt, BeUo^ 

NOTiE 



vuv. ' Cum venisset in popnlnm in- 
digenam inclytarnm Athenarum.' 

* Ceeropiam MinervamJl Attica ipsa 
Cecropia quoque regio dicta est, a 
Cecrope rege, qui Athenas instanra- 
vit, et de Minervie nomine, quae 
Gnece*A04ni dicitur, appellavit. 

^ Fluctuantes Cyprii'] Qnia Cypros 
insula Mediterraneo in Mari sita, eo 
undiqne alluitur. . 

c Cretes sagitt\feri] Porap. Mela 
lib. 11. ' Celebrantur arte sagittandi 
Cydon, Gortyna, et Gnossus Cret» 
urbes.' Lncan. lib. iii. Pbarsal. < Jam 
dilecta Jovi centenis venit in ^arma 
Creta vetns popnlis, Gnossusqne agi- 
tare pharetras Docta, nec Eois pe- 
jor Gortyna sagittis.' 

^ Dictynnam Dianam] £o qnod 
Diana retia invenerit, qnae Graece 
Ziicrva vocantnr. Diodorus tamen, 
fib. VI. BibliothecaB, pictynnam ali- 



am facit a Diana, aitque eam ex Jove 
genitaro in Creta, consnetudine Dia- 
nae ^familiarissime usam esse ; qnas 
res causam praeboit, ut quidam Dic- 
tynnam et Dianam eandem esse ex- 
istimarent. IUi Dictynnae nomen fnit 
Britomartis, fertorque Gortynia fuis- 
se, et matrem habnisse Charmen. 

« iStcidt trUingues] Ccelius Rhedi- 
ginns, antiq. lect. iib. iii. cap. 32. 
'Sicnlos ab Apuleio dici trilingnes 
animadverto, quod barbare ' (Sicula 
nimirum Liogna) * iniiio sint locnti ; 
GrsBce mox ; postremo etiam La- 
tioe.' 

' Junonem oltt] Ut Samii» qui Jnno- 
nem singolari cnltn proseqnebantur. 

9 BeUonam altt, Heeatam isH] De 
his jara diximus. 

^ Rhamnusiam iUi [aUi] Erat b«c 
Nemesis, Rhamnusia dicta a Rham- 
uunte Atticas pago, in qno teroplum 



MBTAMORPHOSBQN LIB. XI. 



761 



ety qui * nascentis Dei Solis inchoantibus illustrantur radiis 
^thiopes/ Ariique,3 k priscaquo doctrina pollentes ^ M- 
gyptii/ coerimoniis me propriis percolentes/ aippellant vero 

Nemerin : ei Mtkiopes, qui eoUusirantur primU radiis Dei SoUs exorientis, iirtt- 
que, et MgyptH periti doctruue antiquaf nominant me vero meo nomine Reginam 



^^^^>»^^»^>^^.^s^ 



MOJii oZtt, Hecatam isii, Rhamnusiam iUi. In D*Orv. Thammieionem, Palat* 
6uelf. sec. Thraminany pr. Travusiam, Oad. — 2 In Ms. est, lUi quique. Col- 
▼ins. Jtti scil. ai dixi, pertinet ad snperiora. Copnla et deest D'OrT. Faz. 
Reg. Ooelf. et Palat. Vide Fabri Semestr. 1. iii. 44. Oiu/.— 3 Vid. Not. 
Var. — 4 Priscam d. poUentem Pith. Oicd. — 5 Carimoniis me prorsus propriis 
pere. Prorsus jam primnin ex eodem Ms. additnm. Colv. Th prorsus rect« 
fielent Bert. et Flor. Elmenh. Prorsus abest ab aliis, at jara primiim ex 
Cod. manasc. addidit Colvius. Forte scriptum, proprUs proptitts, ut illud alte- 
rnm sit glossema. Vide notata ad lib. v. si tamen tanti. Brant. Credat, 
qni volety proptitt«que capiat pro propriis. lonnit Brantins, verKa, * Dei 
propitia tela,' 1. v. p. 103. Verisimilius conjiceres rh prorsus, quod agnos- 
^it itidem Palat. et Ouelf. sec. natum esse ex voce priv», ut ejus glossa fue- 
rit propriis, pro quo etiara privis divinavit legendum Sopingins. Sed vlde ad 
I. VIII. p. 173. ' Quod semiviris iliis proprium gestamen est.' Quicquid sit, 
auctoribus reliquis M8«. expnnxi rursus istnd prorsus. In Fux. carimoniisque 
propriisp. A Ouelf. pr. exulat qnoqoe iii^, isque habet praceUentes. Oud. — 

NOM 



habaity et simulacrum egregium, 
Agoracriti, Phidiie discipuli, mana 
elaboratinn. Credita est Nemesis 
Qltrix scelerom, praemiatrix booo- 
rnmy arbitra rerum, Justitise filia, ex 
abdita qnadam leternitate, terrena 
omnia despectans. Pinnas ei tribne- 
rnnt Antiqui, item gubernaculnm, et 
rotami ut snmma velocitate eam sin- 
galit adesse, cunctaqne ejus numine 
regi significarent. Martianus Neme- 
kia pntat eandem esse ac Fortunam. 
' JEthiopes'] Orientales intellige. 
Videtor hic Apuleius ex priscornm 
sententia loqni, qoi, teste Strabone 
lib. I. Oeograph. ^thiopiam voca- 
bant regiones onines illas Meridionali 
Oceano adjacentes ab ortu hyberno 
a4 hybemnm occasnm, qnales snnt 
Mogoli Imperium, Persis, Arabia, et 
ea, qnam /Ethiopiam niinc dicimnsy 
cnm Manritaniie parte : ita nt sinns 
Arabicos Orientalem iEthiopiam, se- 
condom mentem Veterum, dirimat ab 
Occidentali. Eodem modo regiones 



omnes Septemtrionales Scythi«i no- 
mine a Veteribus fuisse appellatas, 
idem Strabo refert. Ad veterem il- 
lam ^thiopiae acceptionem et divi- 
sionem respexisse videtur ApnleioSy 
et ^thiopom nomioe intellexisse In- 
dos. 

^ Ariique'] Arianse incolsp. Artaoa 
&ntem secondum Eratosthenem, re- 
ferente et probante Strabone, lib. 
Oeogr. xv.regio est, quae, ab Orien- 
te, Indo flnvio terminatnr : ab Aus- 
tro,mari magno : ab Aqnilone, Paro- 
pamisso, aliisqne Caucasi rnpibus 
usqne in Caspias portas : ab Occi- 
dente iisdem finibns, (vel montibus : 
scripti enimcodices, ut ad niarginem 
annotavit Casaubonns, habent 6p€ai, 
cum vnlgata editio praB.seferatJfpois) 
quibua Parthia a Media, Carmania a 
Paraetacena et Perside distingnitur. 

* Priseaque doctrina poUenies Mgyp^ 
Ht] Herodotns, lib. ii. num. 121. et 
160. sapientissimos mortalium eos vo- 
cat. Vide quae diximus iib. ii. pag. 



762 



Ai^trLBit 



DoniiDe Reginatii Isidem.^ Adsam taod mifierata cafius^ 
adsum favens et propitia. Mitte jam fletus, et lameuta- 
tiones omitte:^ depeUe moerorem. Jam tibi protrldentia 
mea illucescit ^ dies salutaris. Ergo igitur . imperiis istis 
meis animum intende 9 solidtum. Diem, qui dies ex ista 
nocte nascetur^ aetema mihi nuncupavit ' religio : quo se- 
datis hybernis tempestatibus^ et lenitis maris procellosis 
fluctibus/ navigabili jam pelago,^ [242] rudem dedicantes 
carinam,'' primitias commeatns'' libant mei sacerdotes. 
Id sacrum ' nec solicita^ nec profana mento debebis ope-> 

Uld^y eoUnieB mi ritihus pkme proptHi. Ecce me affectom miseraltione twtrum 
ctdamitatnm, eece me tUd beHev^am et propitiAm. Miseae maufaeito lacryma», et 
iameHta: tihige tristitiam. Mox diee ealutarie iUucebit tibi mea provideniia. 
PteBhe igitur animum attentum his mei» mandatie, Perpetuo eitUu consecratus est 
miki dieSy qui orietur posl hanc noctem : quo die mei Saeerdotes mihi offerunt primi' 
tias wtdgationiSf dedicantes mihi novam mtvMi, cum )am prdcetUs hyemales pacatce 
sunt, et unda tempestutstg pelaei sunt eomposita, ipsumque mare jam factum est 
nat^abUe. t)ebehis expettare lUud mentm animo neque anxio, neque irfeUgioso. 



*^^y 



«^>.^ 



6 Endem Pal. et Onelf. sec. Id. — 1 Mittej.flet. et lament. omUte, Hsbc non 
babet idem ▼etus codez. Colv. Obmitte Oaelf. sec. Oud, — 8 lUucescet. Vulg. 
UtuceseU, Colvias. Flor. Uluceseit. Elnrenhorstius. Prtfsens tempus, quod 
fnturi beneficil- certitndtneib magiB indicat, retinaerftnt qno^ue Mm. Pitb. 
Bertin. D'Orv. Fax. Oxon. veterumqne Edtl. scriptnram revocaraBt jafit 
Elmenh. et Scriver. Otid. — 9 Ms. animum impende. Colvint. Palat. impeii^. 
Elmenhorstins. Sic etiam Ouelf. sec. Acute et nervose dictnm foret tm- 
pendCy sive totoaniroo incurabe in meorum imperiorom observationem. Belg. 
zjfn gemaed besteeden. * Preceit impensas ' in Apol. fine. Hand tamen temere 
vulgata, qns mnlto ositatior et magis ApnlHana est, et ab optimii Codd. 
confirmatnr,est Mlicitanda. OmI.-^1 Pal. D'Orv. Oxon. Ou6lf. numiipeAit. Id. 
—2 Voz flucHbus non es\ in Uertin. ' procellona marie ' ele^ter. Seiopp, in 
Symb. et Susp. ii. 12. Thfluctibus abest a Bert. Etmenh. Sio ejns varietfttit 
mentionem faciendo sal declaravit Elmenh. eam sibi haud placere. Abmp- 
ta illa non conveniunt loxurioso et florido Apuleii stylo. Oud.— S Bert. ad 

NOTiE 



62. ad hsec verba: 'Zachlai adest 
^gyptius.' 

■ NavigabUijampelago'] Vemo tem- 
pore, cnm jam elapsa est hyems, et 
sedatas tempestates. < Ver' (alt Pli- 
nitts) ^aperit navigantibus maria, 
qnSB Uyberno tempore hyemant, et 
ssevitia tempestatnm conclodantur.' 

° Rudem dedieantes carinam'] No- 
vam,etmare nondam expertam. For- 
tassia haec navis dedicabatura Corin- 
tfaii« in Isidis memorianiy qaam navi- 



gio in iCgyptum vectam esse constat, 
non^utem traoavisse. Hoc sacrnm 
tangit Lactantius lib. i. his verbis : 
* Certus dies habetur in festis, in qno 
Isidis navigium celebratnr.' 

<^ PrimUias commeatus'] Kavigatio^ 
nis. Sic Cdpsar : ' Doobus commea- 
tibns exercitum reportare constituit.' 
Alias * commeatns ' sumitnr pro fru- 
mento, alilsque cibariis, quae in cas- 
tra ad milites comportantur : item et 
pro abeundi venia, cong^. 



MfiTAMORPHO^BON LIB. XI. 753 

riri.^ Nam meo monitu saceFdoSj ii^ ip9o pdrQeiActu ppm- 
p8B/ roseam maau dextra sistro^^ ecJM^real^em ge$t^t>it 
coroiiam.7 iBcontaoter ergi&» dimotis turl;>aUs> alaper coxiti* 
nnare pompam meam> yoleatia freta$ : ^ et de proximo cle* 
meBtQr,9 y^at maBum saceidotis deosculabfua4us/ losis 
decerptis/ pesalmm mihique detestafeilis jam dudum ^ 
belluse istjius corio te pcetinjqis eiLue.^ Nec quicquam se-» 
rum ea^upi ^ reformides^^ ut ardutom, Nam boc eodem 
mQmeptQj, quo tibi veuip,^ simi^I et tibi preeseiis>^ qaaa sunt 
CQoaequ^tia^^ sacerdoti meo per quietem facienda praeci-^ 

Sacerdo8 enm adiwmitua a me^feret cormnm rouam in manu dextra adharentem 
nsltsa m ip$o apparatu pompa. Sequere igituip siue mora pompam dispulais turbis^ 
confisus mea benevolenUa: et cum ad Sacerdotem aceesseriSf decerpe roaaa leniterj 
^ua^ ffQle^s ogcuiari manium ^ub^ ac protinua eseue pellem pe$nma ietiue beUua^ et 
mpii jam pridem odioaa, Neque pertuaeacaA quicquam mearum rerum tanquam 
dijfficHe» Nam hoc ip9o puficto tempori$^ quo ad te venioy eimul etiam illic pneeenSf 
impero nm saoerdoti per eomnm ea, qunB debet facere postkao. DtnscB turbcs 



^^^^^^•^^^^^^ 



saerum, Hic antem deficit Guelferb. prim. /</.--4 Opperiri, Flor. operiri. 
Elmenborstiiuf. B. ojierain. M. opfran. Pateanns. Unico p in Mss. babeturi 
non significans expectare, ut interpretatnr Floridns, iBed attente conspicari. 
Adi me ad 1. i. p. 14. Oud, — 5 Bert. protractUf id est, dnm protrabitur, dnm 
procedit pompa. Saopp» tn Symb, et Susp. lu 12. Elmenh, Probamnt id 
Scrtveriiis et Prio9us, qui ioauper malebat legi iUo» Nil ego mutem, et cnm 
Beroaldo 9fi Schei^io ad VeUei. 1. il. c. 5. ipaum pompae apparatnm intelli- 
gam. Oud..^6 £d(|. Jfnn.t post. Scriv. dertera, Pitb. Ms. dextram, Pro sistrq 
inepte sinistra Par* l^d. Bas. pr. Jd.—7 Pith. Pal* Gnelf. tec. gestabat, Salm^ 
binc legit gestflt, Id. — 8 Rectins legas, conijnuare pompamy meavokntiafretus, 
CoUiniB. S.cribe, ^ofi^NiomNea. voIeiitta/retuA. Woweriua. Pompamfmeav.f, 
Sie Modins \mm IqeoBiL reete distinguit. Msti et Editi legunt continuar^ 

pampam meamv.f, Slmenbovstiait In Mss. O. esttiieain vel miea. Nihilomi- 
niu voUntioy pro qno pessime violentia exaratur in 6 Mss. de more (Vide 
Salm. ad SoUo. c. 36. ' ad promtam residesdi wleBtian ') reqnirit illud 
posscssWun. Forte scvipseral Anctor, c. j». meam: mea vol, fr, In Oxoo* 
fleius, Ood.^9 Palat. Oxon. Goctf. sec. et proxima, Vide I. ix. p. 206i 
«leneiiNf Fux. /d.— 1 Mamum s, oscukdmndus, V^lBt, osculabundis. Sed adlad 
1. lY. p. 74. In Pitb. D'Orvill. exarator deoseul, Qnod vernm existimo, et 
Bwre Apoleiannm. Consnle notata ad 1. iv. p. 71. ' Gladinm deoscnlatnm.' 
ld.--a B«rt. fiMW vel d0c. Id.-^8 Fnx. jam det, dudum, Id.— 4 Vnlg. eJCMO, Ut 
Tetas noster, sie etiam legendnm conjecerat Beroaldns. Coio, Imperativnm 
habent eom £d. Jant. post. et Edd. post CoWiom vere Mss. O. nisl qood in 
OxoD. pra var. lect sit exuet, Oud. — 5 Rerum mearum, Quid bic faciat rh 
mearum, non video. Serivertus optime^ ut reor, edidit r«nimearKm, qoae 
jnbebat fieri. M adbssit e praec. voce. Jd, — 6 Abest prspositio a D'Orv. 
Codi Utroque ' formidare ' et * reformidare ' nsns est Auctor. Id, — 7 £d. 
Baa* pr« q, M ». Id.— S Seribo, simul et ibi^ pratens qua sunt conseq, ^c Ms« 
scfK^ia, Coivius. Tibi mordicus retinent Mss. et Edd. si excipias Vulc. 
Wower. Pric. Flor. quas tamen non secntus sum. T^ ibi enim otiosum et 
languidnm foret. Oud, — 9 Thsunt non est in Flor. Colv. aequentia. Elmenhor- 
stins. Scaberrima haec snnt, nec sana, ut opinor. In D*Orv. est qua aubse- 

Delph,etVar,Clas. Apui, 3 B 



9*54 AI^ULBII 

pio. Meo jnssu tibi Goiistrioti comitatas decedent popiili.' 
Nec inter Iiilares cserimonias et festiva spectacula/ qais- 
qaam'deformem istam, qaam geris^' faciem perhorrescet : 
vel figaram taam repente matatam,^ seqaias interpretatus ^ 
aliqaiis^^ maligne criminabitar. Plane memineris» et penita 
mente conditam^ semper tenebis^ mibi reliqaa vit» taee 
carricala ^ adasqae terminos ultimi spiritas vadata. Nec 
injarium,' cujus beneficio ' redieris ad homines^ ei totam: 
debere, quod vives. Vives autem beatus^' viyes in mea 
tutela gloriosus : et cum spatium saeculi tui permensus ad 
Inferos demearis, ibi quoque in ipso subterraneo semiro- 
tnndoy^i me^ quam vides Acherontis tenebris interlucentem, 

popuU dabuni iibi spatuan ad tramewtdum, meejumi. Ei per Ueia UUl mera, et 
/ecitra speciaeukij nemo odh habebU iurpem isiamformamf quam gerU : neHfue fui»" 
quam ie maligne aeeutabii, explicanein deieriorem pariemsubUam mutaiionem tum 
formee. Mefnenio iantumf et habe semper reposiium in intimis priecordtie, reO» 
guum viia iua cureum ndhi ease obeiricium ad exiremum uaque spiriium. Neque 
tniquum est te debere iotam iuam fritam ei Dea, aO^ ope reversus fueris inter Ao- 
mines, Porro vicesfelix^ rivef gUnriosus sub mea proieciiane : ei eum, peraeio eevi 
tui iempore^ descenderis ad Inferos ; ibi eiiam tn t|Mo hemisphario sMerraneOf tu 
ipse^ httbiians in campis ElysHSf me^ quam nunc cends^ eeept veneriaberitfulgentpn 



^^^'^^S»»»^'^^^^ 



queniia, in Fhx. Pal. Ozon. Onelf. quessuni sequeniia. OnJ. Vid. Kdt. Var. 
— 1 Falvius conjicit : t, cansiipaH comiter decedeni popuU, In Bertin. pro 
vomitaius eat eommeeUus. Scioppins in Symb. et Snsp. ii. 12. Elmenh, Malim, 
coneiricie comin/keatus d. populus^ i. e. dense congregatns. Sic Sisenna apnd 
Noniam, ' popnlns conventns.' Sic ' Umite transmeato/ 1. vi. p. 98. 'Ed. 
Colv. Soping, Est etiam qui legat, consiricii commeaiu. In Pith. est eomme' 
mius descendeni, Omnia incassnm. Comitatus constricti popnli snnt tnrbai 
et conjottcta freqaeatia popnli condensi et constipati; nt bene ezplicat 
Mopp. in Snspectis, cum Beroaldo et Pricfleo. P. 344. * Qna sacer lncedc<* 
bftt ceroitatns :' ubi saeri ineedebani in nonnullis* Passim C»sar in plaraii 
dixit UResmiiatus, Vide ad Hirt. B. O. I. viii. 30. quo loco.nunc tamea 
commeatus prmfero» Creberrlme enim hse voces^ confnnduntar« Vide ibid. 
et snpra ad I. viii. 165. In Pith. qnoque deseendent. Oud. — ^2 Flor. feetina 
sp, Elmenb.— 3 Pal. gerio. Ond.^ Id. mniuatam. Id.— 5 Bert. Pitli. «ii. 
oiitd. Id. — 6 Coiidt<Hm. Idem, al. eognittmi. Colvius. D'Orv. p«iitca. Item 
Fux. et D'Orv. eognitum. Oud.— 7 Bert. reliqua v. Elmenhorstins. Id pla. 
cuit viro dooto in Misc. Obs. Vol. ii. p. 899. Sed perperam ; ot vidimnt ad 
p. 841. * Arabise felicia germina.' Sic seqne mox pro fermtMot td<UNt spiriiuSj 
possis scribere ultimos, Abest miAt a Pith. Oud.—S Bert. mtnim. Id. — 9 
Exolat rh a^ ab Oxon. Pal. Onelf. Jd. — 1 Idem Ms. beaie. Colvins. Edd. 

• NOTiE 

V Sequius inlerpreiatut] Qiiasi tu * 4 /n ipoo subierraneo §emirotundo\ 

sis magus, magicisque artibus te in In hemisphsrio inferiori, in qno ha- 

asinnra mutaveris ad aliqua ihgitia bitant Antipodes, quodqne Inferit 

perpetranda. iMsignabatur ab Antiquis. 



MBTAMOR^HOSKON LIB. XI. 755 

Stjgiisque peDetralibns re^naatein^ campos Elysios ' inco<- 
lens ipse^ tibi propitiam * fireqnensi adorabis. Qnod si se- 
dnlis obseqniis ^ et reUgiosis ministeriis^ et tenacibns ^ cas- 
timoniis nnmen nostmm promerneris/ scies ultra statnta 
Fato [S43J tno spatia/ vitam qnoque tibi prorogare mihi 
tantam licere.^ Sic oracnli venerabilis fine prolato,^ numen 
invictom ^ in se recessit.^ Nec mora, com somno protinus 
absolatns^9 pavore et gandio, ac dein sndore nimio ' per^ 
mixtus^ exsurgo: summeqne ' miratus Dese potentis^ tam 
daram praesentiam/ marino rore resperans, magnisqne im* 

tiU«r temehra» Anerm^ et regnmiiem in aecretwrUntB itfgiie Infenu loeig, me tiH 
faventem, Qued n tUn devinxeris meam gratiam (ttu aecuratie oheeqtiHe et mtiiu- 
teriis religioeis, et castitate inviolabili ; noverie me eolaiwpoeee quoque tiH exteu" 
dere^ vitam ultra tempus decretum iuis/atis, Sicjinito venerando oracuto^ poten' 
tissima Dea recondidit se in seipsam» Statimque ego expergefactus surgo correp» 
tus timorCf et latitioy ac deinde muUo sudore : et maxime admirans tam manifestam 
pngsentiam Dea potentis^ abiuo me aqua maris, et attendens ad magna ^us jussa^ 



<#tfi#^>»^»i#'^#^^ 



Vie. Veo. vivere, Ond. — S Bert. ipei f . Elmenhontiuf . Ed. Vic. prospidant^ 
de qua voce vide ad 1. vi. p. 122. * Turris illa propitia.' Oud.— 3 Oxon. m- 
duiusy Onelf. desulis. Id.— 4 Edd. Jnnt. Ald. carent rf et. Id.-^ D'Onr. 
prmneruis. Id. — 6 Bert. ndhi enim vero I. Elmenhorstins. ' Tantnm * valet 
milii solnmmodo, et non aUi| ut siderom regioae. Adi Pricaenm. Notabilis 
tamen liic est Bert. Cod. lectio enimvero ; ut capiamns pro omntMO. Confer 
Misc. Obs. V. II. p. 400. Sic Flor. N. 20. * Enimvero nniversas.^ De Mundo 
p. 742. £d. Flor. * Coimvero ad snnm locum quseque properabunt/ OwL 
— 7 Bert./. perliio. Elmenborstius. Immo perlato^ ut Pitn. Utrumqne bene. 
Pe iis aliqnoties sopra. Oaid.*-^ Al.tavtsicm. — 9 Fnx. a6soiiis. Id.— 1 Idera, 

dem, id cst, deimie. Colvius. Pal. quoque deinde. Par. s. mutuo, Ond.*— 
2 Edd. Vic. Ber. Bas. pr. promtxtas. Sed vide lib. ix. p. 191. /d.— 8 Edd. 
Vett. sunmieque. Id.— 4 Bert. prwsentis. Id. — 5 Dim praelaram preeseutiam^ 
Flor. Rom. et Aid. iom daram pr. Eimenhorstins. In Pith. etiam aliisqoc 
Mss. cnnctisqae ante Colvinm Edd. com Elm. Scriv. Pric. modo exhibetur* 
tam eiaram, 8ed D'Orv. Fox. Lips. Pal. Bert. Reg. pra agnoscunt; qnam et 
ego expnngt malim. Vide ad lib. x* p. 225. * praclara micantes Ince.' Oiid» 

NOTiE 

< Campos Elysios] 'HX^ioy vtSioF tractas licia, &c/ 

Gnecis, &vb t^s Xdo-fwsy a solotione ^ Numeninvictumin u recessif] Cnm 

curarum. enim haec Dea sit ' rerum natura pa- 

• Ultra ttatuta Fato tup spaiiaj Sfc.'] rens/ nt sopra dhiit» nnsquam pote- 

Infra in Oratione ad candem Isidem ^ rat recedere nisi in seipsam. Ovi- 

' £t depulsis vitae procelliSy salota*> dins, lib. Metamorpbos. ii. de Tella- 

rem porrigas dexteram^ qna Fatorom re. ' Suamqne Retulit os in se.' 
«tiam inexplicabiilter contorta re- 



756 



APtriiMi 



periis ioteiitus^ moDitioiitti ^ ordiaeiii reeolebam. Nec mota, 
enm noctis atrse fugato nubilo, SiA exsurgit aurens: et 
ecce^ discursu religioso^ ac ptorsns tcinmphali» tnrtMilao 
complent totas plateas. Tantaque hUmitudine praster pe- 
culiarem meam ^ gestire mibi cuncta videbantur^ ut pecua 
etiam ciyuscemodi,' et totas domos, et ipsum diem serena 
fiicie gaudere sentirem. Nam et pruinam pridianam ' ^es 
apricus ac plaeidus * repente fuerat insecutos : ut canorae 
etiam ayicnkB^* prolectante ^ vemo vapore» concMtus sua- 
yes assonarent» matrem siderum, parentem temponmi,^ 
orbisque ^ totius dominam blando mulcentes ^ affamine. 

reocipeham animo seriem mandaiorum. qjus* Et paub post S<U aureu» exoriiur^ 
dieeussa eaUgine noctis obaeurw, cimtinwique turba: popuU implent omnee viaa incet' 
eu religioso,ae penitue irttimpAaZt. £1 omnia mihi mdebantur exuUare tanta.UBtitia 
prater eoin» 9110111 ego apud me peeuliariter sentiebam, ut existimarem peeora etiam 
amnis generie^ et omnes domioSf ipsumque diem Ustari tndtu aereno, Dies enim clarus 
et tranquiUus exeeperai subitogelu diei prcecedentis i ita ut aves etiam vocales ederent 
dulces concentusy tepore veris eas infjiiante : auavibus suis cantibus abblandientes ma" 
tri stellarum,parenti saeulorumf et domina univerai mundi, Quid ? quod ipaee efioiii 



^^4h*^^^4 



*^^ 



— 6 H^nitionis ^ue, Sjua non est in eodem Vet, lib. Colv, Tb tjua non est ia 
Flor. Elmenh, Apage istam ing[ratam rov ejus repetitionem. Indtnit jam 
Ed. Junt. post. nec comparet in Mss. Pal. Oxdo. Petrarchas. Uncifl inclasit 
Scriverius. Dclevi ego. Oud.— 7 Abext et a Flor. et Fujt. male. Vide In- 
dicem. /d.— 8 Scil. hilaritodiuem. Vitiose erat in Edd. Wow. Pric. eam^ ut 
monuit de sua Pricieus. Id, — 9 Vulg. kujuscemodi, Jam notavimns supra ad 
lib. IX. Colv, Ut non legas iil D'Orv. qui male dat hujuscemodi cmn Pitfa. et 
Edd. Vett. ejuamodi Oxon. IntelKgit enim onrais generls pecna. Vide ad 
Ub. viii« p. 164. Ottd.— 1 Prtdiaiuim non est io £dd. Juat^ pr. Aid. Id, — 
3 GolU Lips. apertus, Oxon. plaeitus, Id. — S Fux. proledate v, v, Lego, pro- 
teiato* RQaldn8.*--4 Coil. Lips. orbieigue jnt. ten^, Oud.— 5 Ptth. midcra*. 

VOTM 



«^ Ut eemera etiam ameukey 9(c, Ma» 
trem eiderum^ S^c, btando mulcenies affa- 
mtne] Lucret. lib. i. de rerum Nato- 
ra. ad Venerem, qbae hic Isis est: 
' Te^ Dea, te fngiuut venti, te nubila 
coeli, Adventumque tuum: tibi sna- 
ves Daedala tellus Summittit flores : 
tibi rident seqiiora ponti, Placatum- 
que nitet, diffnso lumine, coelum. 
Nam simul ac species patefacta est 
verna diel, Et reserata vtget genita- 
bilis aura Favont : Aeri» primum 



volacres te, Diva, ttuimqutt Sigttifi* 
cant initum perculsae corda tua vi/ 
Sic, 

^ Parentem temporum'] At supra se 
vocat ipsa Isis ' saeculorum proge- 
niem initialem/ quod sane primoge- 
nitam filiam temporum, non autem 
matrem videtur significare : nisi 
^ progeniem/ que vox vnlgo passive 
sumitur pro eo qnod gignitur, active 
eo loco sumamus pro eo quod gignit. 



MBTAMORPHOSEON LIB. Xf. 757 

Qaid ? qttod arbores ^ ett»m, qu» ^ pomifeTa soboie fe- 
candaB, quaeque earam tantum unibra oo&tentie,^ ^t steriies, 
anstrinis laxat» Aatibas,^ germine fotioram reaidentes/ 
clementi motu brachiorum dulces str^itas absibilabant. 
MagnoqueproGellaram sedaio fragore,^ ac turbido fluctuum 
tomore posito, mare qaietas alluvies ' temperabat : coelum 
autem^ nubilosa caligine disjecta, nndo sadoque ^ Inminis 
proprii splendore candebat. Ecce pompas magn» paalft^ 
tim proceduut anteludia^^ yotivis cujusqaestudiis^ exorr 
nata paicberrime. Hic incinctus balteo militem gerebat ; 
illum succinctum chlamyde copides ' et venabula ^ vena- 

arbores^ ium qtue firunt pomUf tum qua ex iUi» steriles sunt^ et tafUum umbram 
fimAuKt, remlutaJkiHbus Noti, iofta gerwa%e fronMum, ^irepmdt jueunH» «tftttni 
Itni «isritalfoiie n^oiHwrum : «I nmre, }am paeato ingenti murmure tempewUitum, et 
defreua im^buknta tumiditateuudarum, Uniter aUuebat Uttue : caium wro miebat 
ahtn 'et mremofulftare swBlueio, /ugata eimeuritatie nuMwti. Tunc pr<vMta mug* 
um pemfiB aemim progrediuntur, aruata decentissime secunium vota H ttudia und' 
uMts0u8que, Hie einctus bdteo reprmsentubat militem ; iUe indutu» oMomydtf, et 



Id. — 6 A1. aureSf arbores. — 7 Coll. Lips. et Palat. caret r^ qute^ Ond. — 
8 Tantum umbra^ontenta sterUes, Ms. quteque ear, tant. umbr» contecta Mt, keri^ 
les austr. laxarejlat, Colvius. Pal. tantam, £d. Aldl, et umbra, Guelf. umbra 
^onteeta est st, D^Orv. umb, coni, tantum sterileSf sine copula «nte stenleSf 
quzd deerat omnibus ante Colvium Edd. Contenta est kerUes in Oxon. Fux« 
contectie steriles io Pitli. Oud. — 9 Ed. Vicent. auaerinis, Fu^. lassaite^ Oxo». 
laxata, OucL— 1 Germinefol, renitentes, Sic Pal. Alii» germ,foh revidentes, £!• 
menliorstins. Pal.Jf/iorttm. dein renitentes itidem in Guelf. D*Orv. Edd. EU 
menli. et Scriv. pravo judicio. Adi nie ad lib. iv. p. 63. ' rosarum niveus color 
renidebat.' Oud, — 2 Pal. Gue\f, flagore, Id. — 3 Idem, adlubias, Colvlos. Proc 
babat Lipfiius, ut pallacias. Pal. Guelf. dUubies, Oud. — 4 Idem, suo deque, 
Colvins. Pith, desita, iVudo deest Oxon. Ottd. — 6 Bert. pr<sced«tt^. Elmea- 
horstius. ttem Edd. Vic. Ber. Colin. Bas. prave. Antelucida inepte Pith« 
Oiid. — 6 Vpdbus ctiijusque sludiis, Non sana haec lectio. Forte reponendum, 
bibusci^usque slud,, id est, omnibus: unde'natus ertor vlderi possit. ■ Colv, F. 
votiiis, vel etiam votivis, Brantius. Prima vox male exulat ab Edd. Wow. et 
Pricaei. In Mss. omnibus est vocibus, Hinc Schikeradas conjecit, vodbus 
ciMuque 8tu4iu, Verum f7oce« hic^minlme conveniunt. Anteludia hsc erani 
adornata varlo apparatn secnndum studia ciigusque, adeoque et vota* Hinp 
verissime ex Brantii, ut et Vuleanli, divinatione Scriverius etFloridas 
edidere votivis, Scriptum erat votihis, hiac degeneravit in t;oa6ii«. Auc- 
toris mentem unice illustrant sequentia. XJtramque vocem junxit Tib. 
lib. I. 3. 29. < votivas persolvat Delia voces.' ubi male contra Mss. repo- 
snere noctes, Voces votivs sunt vota, nt ' voces precantes ' apud Poetas 
sunt preces. Oud. Gruterus Suspic. Ined. xv. cap. 4. pco voctfrt», veL ut 
HQflc legitftr, voiivis, conjicit vesWfus e^vsque ttudU, ntnenftiis sit, vestibas 

NOTJS 

'* Copiaes] Qfadii TMatotii. Q. ^adtos lentter cnrvatos, falcibnssi- 
Curtint lib. vif i« * Copides voeant nriles, qvibns «ppetebant belhiaram 



758 APULBII 

torem feoerant : [244] alius soccis obauratis/ indutns s^ 
rica veste/ mnndoqtie ^ pretioso, et attextis ' capite crini- 
bns^ incessn perflao^ foeminam 'mentiebatur. Porro alinni 
ocreis^ scnto,^ galea^ feiroqae insignem, e Indo pntares gla- 
diatorio procedere.^ Nec iUe deerat,^ qui magistratum 
fascibus 7 purpuraque luderet : nec qni pallio, bacnloqne»^ 

gitUinB topides, et ipiada, ortMiui erat in merem tenai9ri» : eiiMS dakeahu Boeeii 
deauraiiSf amietua veste sericaf et pretioao ornaiu mvUebriy et affiocis capiUis capiHp 
simulabat mulierem grenu moUi : oHus autem epeetabiUs erat ocreis, clypeoy caeside 
et gUtdiOf et eum diceres esare e schola gUidiaioria. Erat ^uoque ^vi magisttatum 
tsferretfasdbus mrgarum et veste purpurata ; et qui repreesentaret phihsophMm pal* 



<]iieniqoe indutom fuisse, quae conTeniebant iis personis, quas reprae- 
sentaliant, qnod seqnitnr apnd Aptil. Idem tn Addend. — 7 Quidam, erept" 
da et venamku Ms. Ven* Rom. crepides. Rectissima eat, qnam expres* 
«aimus, scripti codicis Beroaldini lectio. Copidas venatori atti-ibuit etiam 
Oppianus lib. i. Colv. Flor. Pal. et Rom. crepides, Alii, crepHa^ male. 
Vide Indicem. Elmenh, Mss. O. et £dd. pp. crepides, Edd. Jtint. Ald* 
Colin. Bas. erepida, Sed hse minime venatoriaB. Qnare cum Beroaldo^ 
Xiips. Colv.. ceterisque copides sen cnltros incnrvos servo, distinctos a 
venabulis. Confer omiiino Commentarios Ulitli aliorumqne ad Gratii Cy- 
neg. vs. 838. ' tegat imas fascia snras, Sit famulis vitulina tuis ant tergore 
fnlvb Mantica, curta chlamys, canaque e Mele galeri : Ima Toletano praecin- 
gantilia cultro: Terribilemqne mann vibrata falarica dextra Det sonitnm/ 
6cc. Oud, — ^8 Flor. inductus serica v, Elmenhorstins. In Pith. abaur. In Oxoo. 

Snoqne inductus. Recte, si Jnngas, ' soccis obanr. indnctus, ser. v.' Respice 
icta ad 1. ii. p. 39. * palmeis baxeis indnctnm.' Pal. vesta, Ond. — 9 Pal. 
Gnelf. nudoque, Id. — 1 I^alat. a dextris, Gnelf. addexteris, Vide Pric. /d.— 
2 AmbigOk an praeferenda qnorundam librorum scriptor», incessu superfiuo 
feeminam ment, Wowerios. i^wperfiuo in nnllis est libris, sed conjectura J. 
Isacii Pontani 1. iii. Anal. c. 10. qnam unice infirmat nota Des. Heraldt ad 
Arnob. 1. vi. p. 197. * Liqnoris foeminei dissolotissimus laxitate :' cni addas 
Pricaenm, ac Beroalduro. In D'Orv. proftuo, Ond. — 3 Pal. Onelf. fcemi* 
nata, Id. — 4 D'Orv. scato, Id.— 6 Fux. e dolo p. g, preecedere, Vnlgata ante- 
i^tat. Cetemm in hoc Indi verbo corrigendi loci in Glossis Philoxeni col. 25. 
Anctoratns, alBaiperos ^ls Xov^op ^avrhv fiAxXMP^ Kot fiov6iMX05» et col. 542. /u- 
oBhs cls XoUiov, auctoramentnm. Col. enim 129. lanista interpretatnr Xoi;5J- 
TpD^ws. Vnlgo, his locis legitnr, cis HovKov, perperam. Roald, Me iudo Gnelf. 
Oud, — 6 £d. Jnnt. post. n. iste d, Id. — 7 Fior. faciXntSy male. Elmenh, 8ic 
et Gnelf. Oud, — 8 Palat. peraUia bac, An pera, pailiOy b, Cur enim peram hic 
omittit, maximnm philosophorum, certe Cynicorum insigne ? quod iis tribuit 
saepiua in Apolog. et Flor. N. 14. * Peramque cnm bacnlo et pallium hnmi 

NOT^ 

manns/ id est, elephantornm probos- histriones ludiicra pompae praelodia 

cides. Suidae Koirlf machaera est. obibant. 

Poilox vero icoir(5a accenset cnlina* f Socds obauratis'} Soecos bic ac- 

rio instrumento. Noster hic orna- cipe pro foeminamm caleeamentis. 

tus varios recenset, quibus personati Alias sunt calcei Commdomm. 



MBTAMORPHOSBON LIB. XI. 758 

etHl>axeis,9 et bifciDO ' barbiiio' pbilosopbtim fiiigeret : nec 
qui, diTersis barandinibQSy alter aucupem cum visco, alter 
piscatorem cum bamo indueret.^ Vidi et ursam ' mansu- 
em»'' quas cultu matronali, sellavebebatur;^ etsimiam pileo 
textili> crocotisque Pbrygiis/ ^ catamiti pastoris specie/ 
aoreum ^ gestantem poculum : et asinum pinnis agglutina- 
tis 7 adambulantem cuidam seni debili: utillum* quidem 
Belleropbontem,9 bunc autem diceres' Pegasum; tamen 

« 

2io, haoiUOf et crepidis, ae barba capriHO, Erant quoque qui cum dittimUibut amii- 
dinibuB reprasentarentf hic aucupem cum viseo, iUe piacatorem cum hnmo, Vidi 
etiam unam eicurem, qua gettabatur in aella, omatu matrona : et Btmiam induitan 
pileo textili, et veete Phrygid crocei cohris, ferentem ealicem aureum sub fofma 
Ganymedis pastoria: et aainum, cui aUe erant affixa, incedentemjuxta quendam 
aenem inflmmm : ita ui dieerea hunc quidem eate BeUerophontem, iUum vero Pega- 



^^^^^^^^0^^^ 



posuisset.' Vide et Ausod. Ep. 53. ac passrm alios. Id. — ^9 Inepte quidam 
sui libri margini alleTit frtixm, sive poculis e buxo. Fnx. baxm» Id. — 1 Pal« 
Gaelf. Atmitf. Id. — 2 Induceret. Legi aliqiiando, Mueret. CoWius. Indue^ 
ret, Vlor, induceret» Elmenborstius. Mss. O. cum £dd. O. si excipias Vulc. 
sec.y mordicus retinent induceret ; scilicet in pompam, et hancce scenam. 
Molto tamen elegantior est CoWii conjectnray merito per Pricaeum probata, 
L. III. p. 68. ' cnm avem induero.' Vide me ad 1, ii. p. 41. 'Materiam indue- 
ret.' Idem ait, quod Ovid. 1. viii. Met. vs. 854. ' Induit et cultus piscem 
capientibus aptos.' Oud. — 3 Abest et £d. Junt. pr. Id. — 4 Tb qua non ag- 
noscit Bertinns. EJmenh, Relativnm pronomen non comparet quoque in 
Mss. Pith. D*Orvili. nec £dd. Vicent. Beroald. Juntinis, Aldi, aliisque. Ve- 
ris8ime,qua8i per parenthesin. Atque ita seepe cum optimis loqnitur Anctor ; 
sed hic iliic a novatoribus intrusum pronomen docni jani ad 1. 1. p. 18. ^ De- 
monstro seniculom. In angolo sedebat.' In D'Orv. exaratum est, celaa veh, 
Gnelf. reoMitoftcr. Oud. Male alii,.cttZtema<Wm<mta2t. Vide Brissoninm Se» 
lectar. Antiquit. lib. i. cap. 4. Colv. — 5 Croceiaque Phryg, Ald. Roald. Sic 
recie croeotiaque scribi etiam censet Beroald. Non repeto,qnae suprascripsi. 
Colv. AlUfCrocotiiaque, Videindicem, EJm^nA. iSimeam Fnx. pt(9oD'Orv.octts- 
que Fux. crocotiiaque Pal. Gnelf. £dd. pp. Ber. Bas. croceiaque Jnnt. Ald. Colin, 
e glossa. Vide ad 1. viii. p. 172. ' mitellis et crocotis et carbasinis et bouiby- 
cinis injecti.' De Catamito seu Ganymede adi Comment.ad Catal.p..547. Eid. 
B. Oud, — 6 Fux. attnim. Id. — 7 Fnx. agglutinaium, Id. — 8 Ut iUumq, D'Orv. 
et iUumq, Pith. UU. Id.->9 D'Orv. Guelf. BeUaroph, Id.— 1 Pitli. dicena. 

NOT^ 

• ^ 

* PaiUOf baeuloque, et baxeiay et hir» >> Croeotiaque Phrygiis] Crocotae, et 

ctno barbUuii] Omatus Philosophornm per diminntionem crocotulae, sunt 

describitnr, maximeqne Cynicorum, vestes crocei coloris, qnarnm infec- 

qnibutpallium, pera, etsacculuserat tores dicuntur iufectores crocotarii 

omnis snpellex. Plauto in Anlnlaria. 

^ JHanauem'] Autique pro * mansne- <^ Catamiti paator^f apecie] Vide Ub. 

tam.' Festos ex Catone, et ex Var- i. Notas, pag. 76« 
rone Nonios. 



960 APULSii 

fiderefi ^ utriHadP^e. tiiter has obleetatfoii^ ^ lodiforlQB 
'populariuiD/ qufid passim vagabaator^ jan sospitatricis 
DeaB pecailaris pompa moliebatur.^ Molieres candid^ 
spleDdentes amicimitie^ Yario tetaiites ^ gestaantee, vemta 
Sofentes coronamine, quse de gremio per viam, qua S9^et 
inoedebat comitatus,^ solum sterBebant flosoulis : alidgqae ^ 
mlentibus speculis pcme tergum reveHrsis> T^nienti J9esB eh" 
viura eommonslrarent obsequium : ^^ 6t quee pectine/s 
eburneos ' ferentes, gestu brachiorum/ flexuque digitorum» 
orhatum atque oppexum crinium regaliiim fingerent: illse 
etiam^ quee ceteris uHg«entis et geniali balsamo guttatim 
excusso, conspergebanl* plateas. Magnuspxa^terea^ sex- 
vm utriusque numerus/ lucernis, taddis, cereis> et alio ge- 

sufhi et famen ambos derideres, Inter hujusmodi ridictda oblectamenta ptebis, 
^fitte huc ftluc discttrrehantfjam pompit iingtiktria Dete tokeeftahiciB progredieba- 
twr, MuHeres niten^es amictu iiboj eoTHlf oft^ea varHs g^estibu^f omaitB eorenis in» 
testtisjloribus vemiSt qwe spargtbant humumjloribks i^htcti» e suo gtdmio^ per tiery 
quo sacra iurbd incedebat : ^ub erant, qua, positis po9t tergim guum specuHs, 
(fstend^aitt Dea tu^bamillum obsequiosam, quasi venihet ipm^obtiam: eramit eftani 
qwB gesitantes pectines ehurneafSt imitabantUr omtttum^ et peetinationem comarum 
regitt»'Um motu brachiorumf et infiexione digUartttn : uHte qunque eraf^, quoB coH' 
^efgebant vias balsamo suaoi, quad excidiebant «ii/2aftm, tt oHis unguenttb, 'Pra- 
terea ingens erat midtitudo virorum^ -ac wuHerum, qui suffUcahant Deafitia eairo» 



•^'»'4 



Id.~-2 D^Orv. cftm r. Pith. Pal. f. ridms, Id.— -3 Edd. Ber.Bas. {ir. Mgati^ 
nes, Id.— 4 Gittlf. populomm, Id.— S Vid. Not. Var.— 6 Palat. Gifelf. Ialaii<e9. 
OAd.-9-7 Palat. qwm: irt et hic * incedere viAm ' dicatur. Sacer deest Fnz. m- 
criincedehant beiie exirrfttiim est in CoU. Vo». Lips. v.fs 242. ' Ckmstrieti conii- 
tatns decedent popirii.' fd. — 8 Ed. Fior. aiim qwm : «t icoiy«eit Sai* in ttiarg. fd. 
— 9 Flor. obiuim o. male. Elmenh, Ski passim «a vox soribitQr tn Muk 6iie« 
tonii Memmiano et Mediceis, «t aliis aoctorltiiia. Oud. — 1 Oburnos Ouelf. 
i<<.— 2 In PitiK et D^rv. conspargebtmt, De boc etiam snpra dictum. Id,-* 
3 Oxon. pniBtamin, Id.— 4 Pitii. meis, Id.— 6 Et taioigenerejieti ftkmtm. Fax. 

NOT^ 

d Aliaque [^Alia, quai] nitentibus illis specnlis viderentur. 

speculis, Sfc. venienti DedB obviitm com^ ^ Gestu braefhiorum, ^.] Seirercti lib. 

fnonstrdrient obsnquium] Hoc sic fiebat. contra superstitiones : ^ Sntit quse 

Mulieres specnla pone tergnm ges- Junoni &c MinefVte capiltos diftpo- 

tantes priores inced^bant, in quibns nant: longe a temploy tioti ttnttnn 4 

specnlis tota subsequentiiim pomp^ simulachro stantes, digitds inovcfnt 

ceroebatiTT, vutttbus ad Beam con- ornantinmvniodo: iuirt qtrdb specnlnm 

versis : ita ut qui atite feam rev^ra leneant/ Sce, 
incedebant, obviam ipsi venire in 



MBTAMORPHOSEOK LIB. XI. 



m 



uere fkciom, himine ^ siderum coelestiiiih £tiipem ^ preptti<t> 
antes. Symphonise ^ detiinc suaves, fistulae [245] tibiseque 7 
modalis dulcissimis peFsonabant.^ Eas amoenus lectissi- 
msB juventatis 9 veste nivea et cataclista ' ^ praenitens se- 
quebatUT chorus, carmen venustum ^ iterantes : quod Ca- 
meetorom fiKrore solers poeta modtilatus, edixerat: ^ qaod 
«igumentam referebat interim majerom antecantamenta 
yotonim. ♦** Ibabt et di^ati mfagtio Serapi * tibicjnes : * qui 

rum eoplisthtmf lueemU, tadis^ cereU^et uUo genere hune artificidlk. Demdedulce^ 
concenbu resenabant euavisrimis moduiaiionAus fistukanunt et tibwum. Pulcker 
durus exquintieeimorum jkveuum splendentium veate alba^ ei. undique eiUtuuh eat 
sequebatury canens sapias lepidum carmen, quod poeta ingeniosus musarum ope com^ 
posueratf quod expUcabat argumentum pompa, Inter cantica pravia me^orum votO" 
rum ibant etiam tibicines consecraii magno Serapiy qui canebant modukiionem con- 

et alio genere facium^ lumine, qaod probo. Uoaidus. Faciumf lumine. Vnlg. 
ficti lulninis. Colvins. Bert. Rom. et Venet. a. g, ficti iuniinis, Elmenhor»* 
tias.^^ Sympfumof. Fox. symjikoniee, et Aldus. RoaUlus. Solee £dd. Ber. 
Bas. symiphoneB, Ondend. — 7 Negiigentta eperamni 70X tibia excidit £dd. 
ElmeDhorst. Scriv. Flor. quam O. Mss* ceteraeqne £dd. praebent. /d.— 
8 Ms. personabata, Colvins. Rescribendnmy nisi animi faiiloTf personitabani* 
Brantins. Onelf. personabantque. Oxon. D'Orv. personabatquCf sine flfeq. eos. 
Fnx. Is parabat. An atque excldit? Oud, — 9 Flor. Bert. Pal. kBtissima}» 
Elmenhorstins. Nec aliter Pith. Fnx. D^Orv. Oaelf. perpetna fere varia- 
tione. Juvenis Pal. Gnelf. D*Orv. 0x0». Lips. Ovd. — 1 Forte, eataclita., 
Tertttllianus de Pallio : * Quanqnam et pavo plmna Yesth et quidem de cata* 
ditis.' Nec dum tamen ^eiinire nobis est^ quid vestis cataclita. Colv. Vida 
Indicem. Elmenh, Oxon. catacristUf Fux. D'Orv. Guelf. cathaelista. Oud.-^ 
2 F. vetustum. Vass. Verum vulgatum esse sanum, clamant seqq. Oud,-^ 
S Vid. N. VaT.^ Mti^orum dntecantambia v. Vulg. aKtecantam/enta, Colviuft^ 

NOTJE 



^ AHo genere facmmy lumme [fiiiti 
faonmM] sidenm oeekttiwmsttrpemy ^T^.] 
Per fictara litmen inteUige artlficiale, 
qnale est cereormn, tsdamm, drc 
qnod diversum facit a natorali, vA 
est, Soiis et «ideruoi. Porro quem" 
edmodam Ub. iv. dicft de Psyche, 
qmm, «t noveni Venerem colebant 
homines: ^vel certe rnrswM nev» 
cofelestiiim «ttenaram germiiie, nen 
maria^aed terras Veoeren alia» yhr» 
ginaM flore praditam pnllnlasse.' 
Qola ftbnlantur Venerem «x Coeli 
genitMdibiis prsetisis, et in mare pro« 
jectiay iMtam iiiiwe : ita hie isideai 
(qnae eadem Ve&ns e«t) sideram cce* 
lestium stirpem appellat. 



9 Et MfuciMvt] Beroaldni ezpenll 
catacUstam ^vtstem undfqn6 eliui- 
feam' itaraHKtun-ht^ a Grafreo vefbo 
Ka>r«MX«fi», qaod est clando. Vel, ex, 
tdente aHorum, * vestem ndntiUm, el 
ehie matiicls/ qu«e et «•Jo6t|Mi didn 
tur. €li(lviu8 eataelitu fortaswe li»gea« 
dum «iltyftrmatqise conjecturatn stUHA 
hoc Teftulthml loce, Stt de Mtlo : 
'Qnainqaam et paY4> plmtta vestis^ 
et qttidem de ealacllYls.' Mcc tainen 
de6nit qttl4 sit ^taima^ «letft «M 
qtti t>Mt Gt>Wititt etripsit Elmen^ 
tior8tiu&. Malll^ primtt ezpoMtiDDt 
More. 

^ Inierkn mqfdfiOn vMtoanlammte 
lunteMiftmikiia} ^fotnrm^ -iktnt tf» 



762 



APULBII 



per obliqoam calamam^ ad aurem porreetum dextram,^ 

$Uitam Dei UUus et ^us tempUf tibia obliqua extensa ad aurem dextram. Erant ac^ 



^^■^^■^^^^^^.^^ 



Anttcantamenta, Alii, anteeantamxna, Elmenhorstins. Solna Ms. Lips. et 
Edd. CoW. Vulc. Wow. Pric. dant anttcoMtamina, Qnare alterani restitoi. 
In Ma. D*Ory* maiorum antecunetamenta, Guelf. qnoque malarum, Pith. caHia" 
menta ante, Ond. — 6 Ms. edicati, Num dedieati, Sed parnni refert, ntro 
modo legas. Lncianns de Dea Syria : "Eori B^ leott KaXo itk^Bos kvOpAvmy ip&Pf 
aJbhgfriMV rc kcX avpvTrittVy koI TdKSMv^ &c. Colo, D'Or?. PaI. Onelf. edieaiu 
NH nrata. Et valet eftom, nt passim. Dero Gnelf. saraptif Oxon. sarapidif 
D'Or?. iatfapi, Graeci semper :idpaxis, sed Latine aeque Serapis ac Sara- 
pis : ut docent innnmerae inscriptiones. Sarapis etiam Mss. aliqnot p. 261. 
Hi tibicines dicti qnoqne sunt ^apairluves, Vide Ezech. Spanhem. de 
PraBSt, Namism. t. ii. p. 6S. D'Orv, tibucines, Ond. — 6 Oxon. parrectam, 

NOT^ 



4*^.] Alia exemplaria habent oftleca- 
tamentaf sed idem est. Locns hic 
corruptus est procnldnbio. Recte 
mihi videtur eom emendavisse Stewe- 
chius : cnm ipso tgitur repono Jnter 
m€0orum aniecantamenta (vel antecan" 
tamina) votorum ibant et dieati magno 
SHrapi, ^c, Sublata interpunctione, 
quae vnlgo pooitur inter has voces 
wtorum, et ibani; quo facto, sensns 
est aperttts. Per * antecaotamina ' 
quid intelligas aliud, nisi carmen il- 
Ind, qnod a choro canebatur? Quid 
per ' majora vota/ nisi ea vota qnae 
postea Dese nuncnpata snnt, pro 
novi comnieatns prospera naviga- 
tionoy cum novom naviginm pelago 
redditnmest? utinfra dicet. 

^ JUagno Serapi] Serapis vocatns 
etiam fnit Apis, et Osiris, et a Per- 
818 Mithra, qni Sol erat ^gyptiis, ut 
testatur Macrobiusy lib. i. Saturnal. 
G. 20. snpra laudato. Verba ejus 
annt : ' Accipe nunc quid de Sole vel 
Serapi pronnntietnr oraculo. Nam 
SerapiSy qucm ^gyptii Deuni maxi- 
mnm prodiderunt, oratus a Nicocre- 
4>nte Cypriorum rege, quis Deornm 
haberetur, his versibns soiicitam re- 
Hgionem regis instrnxit: El/il $^s 
rouJdrSc pjaBuv, otop k* iyif ttir», Obpdyio» 
k6afJMs Kc^aX^, yoKrr^p t^ BdKanra, 
ToM ^4 $UH wSies tialf rh 9* oihvr* iv 



edBipL KMvrau "O/tfta rc niKauy^s, Xo^- 
irpbv ^s itOdoio, Ex his apparet 
Serapis et Solis unam et individoam 
esse naturam :' hactenus Macrobius. 
Sed tamen, ex relatis ab ipso oracnli 
versibnsy Serapis videtnr fnisse non 
tantnm Sol, sed tota rernm omnium 
nniversitas. Eornm enim sensuni sic 
Latine reddas : ' Deus snm talis cog- 
nitu, qualem me dico esse. Mnndus 
ceelestis mihi capnt est, raare autem 
venter, terra vero pedes: at anres 
me» snnt in aetliere, et ocnlus mens 
late lucidus est clarum jnbar Solis/ 
Diodorns, Eusebius, et alii muUi 
aiunt Solem qnidem Osirim, Lnnam 
vero Isin significare. < Hinc ' (in- 
qoit Macrob. lib. i. cap. 21.) ' Oairin 
^gyptii, ut Solem esse asserantyquo- 
ties hieroglyphicis literis suis expri- 
mere volnnt, inscnlpnnt sceptrnm : 
inque eo speciem ocuU exprimunty 
et hoc slgno O^irin monstrant ; sig* 
nificantes hunc Denm Solem esse» 
regaliqne potestate sublimem cnncta 
despicere.' Qnidam tamen Oairin 
esse Jovem dixeront, qnihns assentiri 
videtur Noster iufra, alii Nili Oe- 
ntom. Sed haec de Osiri satis sint ; 
niinqnam profecto finem scribendi 
fecerim, si omnes ^gyptionim de 
Osiri et Iside Fabolas perseqiti ve« 
lim. 



MBTAM0RPH08EON LIR, Xf. 



763 



lEamiliarem templi Deique modnlnm freqnentlBibant : 7 ef 
pleriqne/ qni * facilem sacris viam dari prsedicarent.9 Tnnc 
inflaunt turbae sacris divinis initiatse/ viri foeminaeque om- 
nis dignitatis et omnis aetatis/ lintese vestis candore ' puro 
luminosi : illae limpido tegmine ^ crines madidos ^ obvolutae ; 
hi ^ capillum derasi 7 funditus, vertice praenitentes : * ^ 

eenn^ fid chmabani, ut daretur iter commodum sacrtM. Tunc turba initiatcB Mcrit 
Dea incedunt, viri et muHeres omnie gtadm atque omnis atatis, micantes nitido dan» 
dorelinei vestimenti: ha kabebant eapUlos unctos, involutos tegiuine peUucido ; iUi 
erant crimbus penUus rads^ et capite splendicanti, et Ula astra ierrestria magus 



^^^00-^^^*^^^ 



D'Orv. et Edd. qaedam dexteram. Id. — 7 Pitb. frequentarent, Id. — 8 Ele- 
gantiMimos Bousa legendum putat: Et preecue, pii: argnte et acute. 
Colv. Praciam. Ita Dousa. In Mss. et vnlgatis est^ plerique. Vide 
Festum in ' pnecia.' Elmenh. Malebat Dousa, qnem vide ad Plaut. 
1. II. c. 24. ezpuncto et legere praciaque ; in Edd. Vulc. aec. et £1« 
menh. sine sensn legas, et pracusm» Constantissime Mss. retinent Et 
plerique corrupte ; nec tamen pneeiaque verum puto. Oud, — 9 Bert. viam 
prapararent. Pal. viam prtmandarent. Elmenborstins. Minus accnrate EI« 
menb. enotavit horum Codicnm varias lectiones. Nam in Bertin. erat saeri» 
preBmandarentf in Pal. petfacilem s. mandari pradic. In Ouelf. itidem saeris 
moMdari. Ceterum rationem nhllam video» cur bic snbjonctivus modns pr«- 
dicarent adhibeatnr : cnm cetera omnia praecedentia, et subseqnentia indi- 
cativo modo enarrentur. An ergo scripsit Auctor, /requentabant^ ut pleris- 
qoe, perfacilem sacris viam dari, pnedicarenl : vel simile quid ? Oud, — 1 Initiatte 
Bert. mitrattB, Elmenh. — 2 Ouelf. ietaiis omnis. Ond. — 8 D'Orv. candee. Id. 
—4 £d. Vic. lympieo» Ms. Reg. linteo t. al. Umpido tegimine. Id. — 5 Pith. 
maiidos. Id.-^ Ms. kic. Colvius. Item Pith. Guelf. Pal. D*Orv. Oxon. 
AtM Fux. OiMi.— 7 Fnx. detersi. Roaldus. Ms. cap. detersi. Colvins. Vide 
Notata ad Minnt. fol. 30. Elmenh, Oxon. etiam, Guelf. et Palat. detersi^ 
perperam. Vide Rigalt. ad Artemidor. Oneirocr. 1. 1. c. 23. et Comm. ad 
i. II. p. 39. ' Linteis amiculis intectum, adnsque deraso capite.' Oud. — 8 PaL 

NOT^ 



^ Per Miqunm eailUmum\ Tales snnt 
fistnhp, quas Germanicas dieimns, 
qus lion extrema sui parte ori admo- 
ventnr, sed foramen habent ad latns» 
ad qnod tibicen os admovet. 

' Et pkrique [pracug] Vnlgo pieri' 
que legitnr : sed absurdnm plerosqne 
illius pompiB clamavisse, nt facilis 
via sacris daretnr : cnm illud pauco- 
nmi manus eise debnerit. Sic tamen 
Mss. et editiones omnes. Dousa le« 
gebat praeia, cui accessernnt editi- 
ones Scriveriana et Elmenhorstiana. 
Ego quoque libens accedo. Sic enim 
Festus: ^PrBBcias dicebant, qnl a 



Flaminibus praemittebantnr, ut de- 
nuntiarent opificibus, manns absti- 
nere ab opere : ne» si vidisset sacer- 
dos facieotem opus^ sacra pollneren- 
tnr.' Idem Festns eos * Prteciami- 
latores' vocat: vel potius {ut habet 
Paulus Diaconns) ' Praeclamitatores.' 
Ego * accensos ' exposui in interpre^ 
tatione : hi tamen ab acciendo dicti 
snnt, teste Varrone, illi vero, nt ip- 
snm vocabulum prse se fert, a prae- 
ciendo. 

» Hi capUlum derasifundituSy vertiee 
pranitentes'] Isiacos rasisse verticem, 
et lineis vestibus fuisse amietos jam 



764 



APULBIl 



magndB religionis terrena sldera^'' asreil et argenteis, immo 
vero aureis etiam sistris argntnm tinnitnm coBstrepehtes. 
Sed et antistites sacrorum, pioceies iili,^ candido lintea- 
mine ' cinctum pectoralem, ^ *" adusqne Testlgia,^ strictim 
intecii/ potentissimornm Denm^ proferebant insignes ex- 
nvias.^^ Qnornm primus lucemam ciaro prsemicantem ^ 

relighnis edehatU «oitt^iiin acuium siHrU enuis, ef &rgeiiiiei», tif^ «IJMt €mrei$. 
At fnHmariiilli tiri, preeeuka sacrerumy qui indMti trant eitrioia teste peet^raU ex 
Uno tdbo, pendenie usque ad imes pedes, gestabant indfta spolki DH>rmi p0tmttssi'- 
morum, Atque harum primus ostendeM lampadem pre^^entem ektro lumifiey non 

verticempr. Elmenhorstius. Vertieem malo ob varietatem s^iit&^^eos. WasSm 
Sic etiam Pith. Fux. D^Orv. Oxon. Edd. Vi<c. Ald. Jnnt. titt. Colin. Adi a^ 
1. Tiii. p. 170. * Faciem pigmento deliti.* lo Pith. |»r<ejiit<^^s. Ond. — 9 Sed 
antistites sacrorum, proceres iUL Vulg. JEt antistites. Colvius. Et prsebeiit 
!P3th. Bert. Fux. cum Edd. V^etl. sed Mss. pturimi cnm £d. Jtint. post. et 
recentioribti8. Verissime D^Orvill. sed eit, Quod resctipsi. Antistes prave 
I)*Orv. et £d. Bas. pr. Perperam etiata qnaedam £dd. jungunt sacrorum 
proceres, Sacrornm Antiatites et praesules etant Corinthii proceres et magis-^ 
tratus; nt bene advertit Pricaeus. Oiid. — ^l Par. luciamine, Id.— 9 A1. pec- 
toraie, Vid. Not. Var. — 3 JD'Orv. vestia, Oud. — 4 Ai. it^jecti,-^ Potentissi*- 
morum domini, Fux. p, dm, i. e. Denm. Qnod probat Beroald. et fest apud 
Ald. ttoald, Oxon. patissimorum, Ineptissime rnrsns Edd. pp. et Bas. do^ 
mini: nt saepissifue snpra. Vide Ber. Ond. — 6 Bert. prc^erebamt* Elmen- 
horstius. IMtalebat Prieaens, wogerebant^ ex 1. tV.p. 85. ' Snb ocnlis donninae 
specnliim praegerit.^ Nam inlc in nonnnllis est pr4>gerit ; ut 1. vi. p, 128. 
^sinu serico progelstans imcleos.' Infrap. ^250. * Carbastu literas votivas 
progerebat:' et mox : ^sacerdos ma»mii«, quiijae divinas eifiigies progere- 
bant.' £go tamen praefero scripturam Bert. Pal. 1Coll. Lipft. praferebanty 
"verbo pompae et sacromm processui pro4>rio. Vide Virg. Xjh, 1li, 24d. Caes. 
1. II. B. Civ. c. 30., Liv. 1. vii. 27. Suet. Caes. c. 84. Tib. c. 44. < Pra>ferenft 
acerram miuister.^ Vide plura apud Cl. Burm. ad Gratii C^neg. vs. 488. 
' viridi fiimantia liba feretro Praeveoiuut.' et me ad Hirt. B. Alex. c. S2. 
' Sacrisque omoibns praelatis.' ubi eadiemy ut passim, confusio, et supra ad 
\, VI. p. 113. ^Adventum Dete prwnttntiairt.' Itbm Drakeabw adSil. i, kvir. 
56. In D'Orv. pr^ferebat, pox. D'Orv. £d. Vic. aM^gni^. lidam Mss. «t 

NOTiE 



observavlnMis^ lib. ii. «bi die ZacUa 
j£gyptio. Diclt aatem eas vertiee 
preenitent^ fais«&, <I«m Biisiriim gUn 
bri «ranty «equ« oapiilornm color «a^ 
tivam vertieis albediaem obtegebfttb 
Sic Valerivs Maxinus tie ^ci^Io 
poeta:^ < £liiaa' (a<}iiila) <{|pieodere 
capitts (erat enim capillis vacunoi} 
periode atqiie iofMdi Ulisit' (testam 
Bcilicet testndiiHs.) 
n Magnte re^gknis t€n>enn ddm\ 



Sic Isiacoe ^aariA «t reUgii»B&« cattM 
vecat. 

^ Cmfinm pestsntlem Ipeeioraie] Vee- 
tem liDeam tatarem iatelitge, ^nse 
peetns ar^te «ircunidaret. 

P Insigues-Munmuii S,y«iibola peefi* 
liaria Deorum^ 

« jMtemam prasniMnimii Haec vel 
ig^raboi«ai erat Vuloaiii^ 'ignia iaveiH 
teria, ^nem priaMm ia .£g^ple reg^ 
iiasse affiroMUBt ^G^[ptii aacerdotes : 



MBTAMORPHOSBON Llfi. XI. 765 

povrigebat tmiiM/ nott. adeo nostris illis consimilem/ qnas 
vespertifia» ilhUDinaBt epulas ; 9 sed aorenm cymbiam ' 
medio sui patore^ flamiiiiilam suscitans largiorem.^ Se- 
cnndus, vestito^ quidem similis, sed manibvis ambabus 
gerebat altaria^ id est, auxilia : ^ ' qoibus nomen ^ dedit 
proprium Deee sommatis auxiliaris^ providentia. Ibat 



simrlem iUU nosiriSf qtuB lucent in noehtrnis eonvitms ; sed erat aureum «eapAtvm, 
quad emHeiatJhanmam aatis magnam ex media aipertwra* Seatndus erat quidem 
vestitus eodem modo, sed ferebat utraque manu aras {hoc est, auxiUa,') quibus pro- 
videntia opUuiairix suprema Beat imposuit hac primium namen, Tertius ineeddfat 



i»^»>»^^i^^»»^>^ 



Cvaelf, PbK ColU Lips. excubias^ Oiid« — 7 Lueemam pramicantem porrigebat 
lumen, Fux. l. elaro pr, p. Imnine: et Ald. qnod probo. Roald, Ma*]^tenUen' 
tem, CoMns. Repone ex Bertin. ct Palat.. pramieaintem claro pomgebat 2h* 
mine. Qaaiiqttam in Palat. pretnitentem, Wowerius. Claro p. bmune. Sic 
Bertin. et statim, medio fnt peeloris Jlaaunuiam factitans largiorem, Scioppius 
in Symb. et Sosp. ii. 12. Claro preem, por, htmine, Ita Bertin. A Flor. vox 
porrigebat abest. Palat. autem pro pramicantemy preenitentem legit. Elmenh, 
Mss. ad. DBnm onnes, item £dd. primaB, Junt. Ald. Colin. lucemam claro pr,p, 
htmine, u% restituere Wower. et seqq. Vitiosiitsima Colv. Vnlc. lectio, lue, 
pnem, porr, limenf profluxit ex corrnptis Beroaldi et Bas. Editionibus. Male 
tamen posterlores rh claro postposneruDt suo participto. Preenitentem extat 
item in Fux. Reg. Par. Guelf. Ozon. Sed confer Pricaeum, et 1. v. p. 101. 
* lacernamque cUro Inmine praemicantem subde.' Sic putem legendum ia 
Ausonio c. iv. parent. cognatoriun vs. 26. * Amissum flesti post trina decen* 
nia natum Saucius, o ! (vel ac) claro lumine cassus eras.' In vetustissimo 
Cod. ocUuro^ Varia hic tentarunt viri docti. Inspice Comment. ac N. Heins. 
Advers* p. 601. Oud.— 8 Ab Oxon. £dd. Jnnt. Ald. exulat rh ilHs, Pitb. 
consimiles, Id. — 9 Fux. quod v, t. e, Ald. vero qua, £go vero qui, Roaldns. 
£dd. qnoque Junt. qua, Nil mutandum. In Flor. est vespertina. An Ves- 
periinOf sc. tempore, vesperi ? De quo aKbi. Sed haud opus. Otid. — I Pitb« 

cybium, Flor. iynibium, Id.-— 2 Bert. t» medio sui peetoris. Fimenhorstius. 
Prsepositionem addunt O. £dd. Colvio priores ; sed a Mss. raeis O. abest. 
Dein pectore Pith. et £dd. ante Beroald. qui bene rescripslt Apnleianam 
vocem patore, Nara nimis Bertiniaoo Cod. obsecntus Scriv«rius temere in» 
novavit patoris* Apaleiamim stylnm magis sapit sui pator, Vide ad 1. v. 
p. 89. ' sul fatigiitioBem diluit.' Oud, — 3 Bert. flammulas largiores, Elmenh. 
Id rarsas arcipait ScriveriuSy refragantibus Mss. et £dd. reliqnis. Oxon. 
famutam, hert,faciitans, Ond. — 4 Pith. veatitus, Id. — 6 AUariay idem auxUicu 
AU, id est^ auxUiOy Ald. recte. Quod vidit etiam Beroald. eoqne modo ssepe 
erratnm in libris, Roaldus. GIosssb H. Stephani: ^tfxtita, *Upwy. Kdrpa, 
CoUf, In plerisqne, idem auxiUa, Fortasse, Uem aneiUa, Wow. Vid. N* Var^ 
^6 Ms. nihilominus, Colv.— 7 Reg. ouxtiiaHS, Oud. — 8 Pal. Mereuridle cadU" 

NOT^ 

ve!sy«ibolnlnOBiridityqaiSolest,et bnc symbola erant anxilii Isidis: 
recte per ardentem lucernam repres- unde etiam ^ auxilia' appellata fuisse 
sentatur. Noiter ait. 

' Altariaf sd etl, amUia] Altaria 



766 APULBlf 

fertins^ attoHens palmam anro snbtiliter foliatam, ' tiecBon 
Mercarialem etiam caduceum.' Quartas ^qaitatis osten- 
debat indicium^' deformatam manum sinistram porrecta 
palmula : quse genuina pigritia/ [246] nulla calliditate^ nulla 
solertia praedita, videbatur aequitati magis aptior * quam 
dextera. Idem gerebat et^ aureum vasculumi in modum 
papilldB rotundatum/* de quo lacte libabat."^ Quintus^ 
auream vannum^^ aureis congestam ramulis : 7 et alins 
ferebat amphoram.'' Nec mora, cum Dei, dignati pedibus 
bumanis incedere/ prodeunt ; hic^ horrendum ! ille Supe- 

tustolUns palmam auream, cmjus folia soterter dueta erant, atque una caduceum 
Mercurii, Quartua ostendebat symbolum JustituBf manum nempe nnittram effic- 
tam cum expanta vola : qua videbatur magii conveniens justituBf quam dextra ; 
quia nempe a natura pigra est^ et caret omni induatria, Idem gettabat etiam vas 
aureum rotundum inatar mammUUBf ex quo effundebai lac. Qumtua ferebat vannum 
iauream plenam ramulis aureis : et alius amphoram* Et poat ho$ atatim Dii pr^ 
$;rediuntur, non dedignantea incedere pedibus hominum; hic horrendo modo exloJ- 



e^imi. Elmenhorst. MercuruUe habent qnoqoe D'Ory. Fnx. Ozon. Par. Onelf. 
Nec male. Sic enim ipse Anctor lib. X. p. 233. ' Qnem cadocenm et Yirgola 
Mercnrinm indicabant.' Gell. lib. x. c. 27. * Cadncenm et hastae simnlacra 
fuere inciaa.' De similibns vide ad lib. i. p. 4. * casenm recens.' Oacf.*— 
9 Pal. Onelf. equitalis, Edd. Scriy. judicium, male. Itf. — 1 Pal. Onelf. paiU 
meaque gemutia p. Pith. gemina. Id. — 2 Fnx. aquitate. Pal. Gnelf. magis aetor. 
Tnni Edd. qnaedam, dextra. Id. — 3 Male rh et exnlat ab Ed. Floridi. /d.^ 
4 Idem Ms. rudundatum, CoWins. D'Orv. rotundumj Onelf. nidundatam» Ond. 
—5 Pal. Gnelf. cunctis corrnpte e quinictus. Id.— ^^ Palat. Gnelf. Coll. Vou. 
sive Lips. manum. Hinc conjecit O. Vossius mannam, Quod nou intelligo. 
Vannns Osiridis et Bacchi mystica notissinia ett. Hinc et p. 250. < Vannos 
onnstas aromatis.' Id. — 7 Vid. Not. Var. — 8 Hic horrmdum, ilU Sv^perum 

NOT^ ' 

* Patmam auro aubtUiter foUatam'] in se compleetens) animos hominnm 

Symbolnm victoria, et atgomentnm pnrgari» qnemadmodnm vannis fru- 

palmiferae regionis : magna enimpal- menta pnrgantnr. Potest etiam hsec 

marnm in ^gypto est copia. vannns ad illam fabnlam pertinere, 

( In modum papiUUB rotu»datum\ Vas qna fernnt dilaniati Osiridis membra, 

illnd synibolnm erat nbertatis natnras ab Iside post dintinam investigatio- 

(qnse, nt jam dixi, Isis est) ant etiam nem reperta, vanno sen cribro fnisse 

NiloticaBfcecnnditatis. soperposita. Vide Piotarchnm, de 

<* Lacte libabatl * Lacte ' accnsati- Iside et Osiride. 

vns casns est. A veteri recto * lacte ' ^ Amphoram'] Amphorahaec fortasBO 

de quo jam pag. 562. symbolnm fuerit augmentornm Nili^ 

^jlttr^aifivafiiium] Virg.Georg. 'Et et ejns exnndationis in .£gyptiof 

myatica vannus lacchi.' Haec vannns agros. 

8igni6cabat sacris Liberi patris (qni ^ Dei, dignati pedibua humani$ ince» 

ctOsirisestyOmniamascnlinanumina der«] InteJlige Deorum effigie» ab 



MfiTAMORPHOSBON LIR. Xf. 



707 



rum commeator et Inferum/' nunc, atra^ unnc aurea foeie 
sublimis, attollens canis cervices ardoas/ * teva * cadaceum 
gerens^ dextera ' palmam virentem quatiens. Hujus ^ ves- 
tigiom continuum ^ sequebator bos, in erectum levata sta:*' 

tenaaUuM capui eamnuMf UU nmHus Superorumei I^ferorwn^ ereetum habens 
vultum partfm nigrum, purtim aureum, gestans manu midstra eaduceum, et concu* 
tien§ mmtndeagtra paHnutm viridem : etgus greeiibua boa ereeta in pedes mox insis» 



eommeator et Ittferum, H»c loco suo mota snbstitnenda illis verhis : attollens 
canis eervices arduas : iUe «tfpenim, Sfc, Wowerius. — 9 Pro atra in Guelf. avrt. 
Ms. Palat. £dd. Junlinae, Aldi haud agnoscunt voce», nune atraf pessime. 
Cum enim commeat Mercurius, seu Annbis, ad Superos, anrea facie, cum 
ad Inferos descendit, fnrva facie est visendus ; ut bene exponunt Interpre- , 
tes. Qnalia itidem de Hecate tradi, notnm est. Dubitem vero, an non 
rectins rh ' snblimis ' referas ad seqq. ' attollens,' &c« Vide de boe locp 
Panl. Ern. Jablonskium Epist. Lacrozian. 1. 1. p. 169. Oud. — 1 Sic Aldns. 
Vnlg. canes cervices arduas Anubis, Et certe t^ Anubis glossematium videtnr 
fuisse rov *■ canis.' Co/o. Att, e, carius ardua anulis. Sic Bertin. Sciopp, tit 
SymboUi, Pal. et Flor. a, c, c, a, Anubis, Bert. c. ardua anuUs, male. Elmenh* 
Ms, etiam Pithoeanns cum omnibns Edd. ante Colvium addu.nt Yocem AnubiSf 
nec dnbinm est Cel. Wesselingio, qnin ita scripserit Auctor, ad Oiod. Sicnl. 
lib. I. § 87. To7f 1<rc/ou Tpovopt^Bm rohs Kivas. Mibi secus videtnr. Ex tn« 
ilgnibns enim satis patet, quis Deus intelligatnr, sicnt etiam non dixit rooz 
* bos Isis,' sed e descriptione eam intelligendam dedit. Errat quoque £1« 
roenh. cnm scribit in Palat. esse Anubis, Ab eo, sicut a Fux. Florent. altero, 
I>*Orv. Oxon. Guelf. abest. E vitiosa Bertin. Codicis scriptura dlvinavit vir 
doctus : aU, canis capita ardua Anubis, Oud. — 2 Palat. Ubvc, Fux. levem hsva, 
Id. — 3 Sic MsB. et Edd. pleraque, npn dextra, nt in Ed. Floridi. Id,—- 
4 Quatiens, tJFC, H«c usqne ad finem periodi desunt Codd. Pal. . Oxon. Par, 
nist quod agnoscnnt participium Uvataj vel levatam, nt est in Oxon. Ouelf. 
Par^ Id, — 5 Ci^s vestigium continuum, Flor. hujus vest, Elmenhorstius, Sic 
qnoqne Fux. Reg. quod cum Scriverio prstuli. Dein continuum exnlat a 
CoU. Von* Pro eo Wower. tacite reposnit cQntinuo^ sequentibos eum £dd« 

NOT^ 



Isiacls sacerdotibns gestatas, non au- 
tem homines Deorum habitn inceden- 
tes, nt Beroaldus, qui sane non re- 
spextt ad hunc Apnleii locnm, lib. iv. 
* Conseqni vestigio me pedibus fiigi- 
entem alienis,' nbi sermo est de pnel- 
la rapta, atqne asportata latronum 
hnm^ris. 

* lUe Superum commeator etlnferum'] 
Mercnrius, qni eam ob rem ab ^gyp- 
tiis fingebatur facie partim atra sen 
coQmlea partim aurea et cfara, nt per. 
atmm colorem Inferornm commea- 
tor, per aurenm vero Superornm nun- 
tins declararetnr. 



* AttoUens canis cervicesarduas'] Hie 
erat Anubidis simulacrnm. Ovidins 
* Latratorem ' eum vocat lib. ix. Me* 
tamorphos. * Inachisante tommpom* 
pa comitata sacrorum Aut stetit, ant 
visaest: inerant Innaria fronti Cor- 
nna, cnm spicis nitido flaventibns 
auro, Et regaie decns : cam qna la« 
trator Annbis,' &c. Item Virgifins, 
^neid. viii. * Omnigennmque Denm 
monstra,et latrator Anubis.' Hnne 
Osiridis et Nephthyos filinm e fnrtivo 
concnbitn tacit Plntarchus, enmque 
ait apud iEgyptios eam obtioere vim, 
qnam apud Grscos obtittet Hecate^ 



788 



APULEil 



tom, et bos,^ onUiiparentts^ B^s^^ ftectuiduiii sunoIaeniHi: ^ 
quod residens humeris suis» pvofereiliais uaus e mmisterio 
beato/ gressu gestuoso. Ferebatur ab alio ^ cista secreto- 
rum capax>' "" pwitus c^aas ^ operta magnificas religioais. 

tebai. lUa bo$ erat tjf^ifigcunda Dea ommum rerum matri$f.qvam Ufm$ e ioero 
famulUio gestabat imposUam suis humeria, gestieuUin» inter tHMKleMiMW* AHue 
ferebat canislrumf qnid continebat arcana^ et tegebat saffra ^dmkmd^. r^iigisms 



Pric* et Floridi. OtML— 6 Bos in rectum levaia statuMy bos, Fnsu b» t» erectum 
I. s, erat et 5os. et Ald. recte. Roald* Liber Vet. et Eom. in erectum : qiiod 
reponeDdnm pnto. Colv. Bos in rectum U s. bos omniparientis Dets. Ita idem 
Bertin. Sciopp. in Syndiola. In erectum l. s. Erat et bo$. Vulgo, in rectum l, 
s. Piinius Natur. Histor. lib. vii. cap. 46. Elmenh. Erectum constanter dant 
Ms8. et Edd. O. prseter Bas. Colv. et Vulc. lib. iv. p. 63. * de jumenti^iocurvo 
gradn erectus in bominem, resurgerem :' nbi vide. Inf. p. 247. * In erecta 
porriguntnr officia.' Dein Colvius cum Vulc. Ktm. Scriv. edidit : statum. 
Erat et bos, Atque ita citat Doct. Jablonskius in Misc. Nov. Lips. voL vl. 
p. 90. intelligens Venerem Atbor. Quasi alia bsc eAset bos, qnam qnae 
prscesserat, et hsc Uda sit, illa ipsa pedibns iverit. Atque ita babent ali- 
quot Mss. sed male. Describitnr enim nna eademque. Idque perspicieoB 
wowerius tacite exhiboit : Erat ea bos, atqne ita dedernnt quoqne Pric. et 
Plor. Sed optimi Codd. Florentini, Bertin. Pith. et Edd. Colvio priores 
non agnoscunt rh Erat et. Rectissime per elegantem epizeuxin, quam ai&at 
Koster. Vide ad lib* ix. p. 182. Merito itaque id probavit Sciopp. in Susp, 
lib. II. ep. 12. Si quis tamen omnino retioere velit, ita distinguat ; sequeba' 
tur bos. In erectum levaia siatum erat et bos sive efiffm, soilicet ut praecedens 
Anubis. Oud. — 7 Ms. et vulg. omnia parentis. Iliud prius a Beroaldo est. 
Colv, Flor. et Bert. omnia jmrientis, male. Elmenh. Omniaparentis^ non pa^ 
rientis habent Flor. Pitb. Fux. Pal. D'Orv. Guelf. Oxog. &c. et Edd. primse 
com Basil. Atque ita Mss. et Edd. Vett. exhibent de Mundo p. 734. < Om- 
niaparentis mundi.' Sciopp. 1. ii. Snsp. ep. 12. ait in Bertin. esse, probatqne, 
omniparientis. Beroaldum cum ceteris sequi malo. Alibi 'Jupiter, terra 
omniparens' apud Poetas, et in Glossis. Oud. — 8 Vitiose Parean. Edd. Wow. 
Pric. eecundum $. Id.^-9 In Fux. ferebat. Id.— 1 Bert. mysterio. Elmenhor- 
stius. In D'Orvill. beatus. Ond — 2 Pal. Guelf. Ulo. Id.— 3 Fnx. s. caput. 
fioald.— 4 D'Orv. ce^os. Oud.— 5 Skmmi numinis. Ita Mss. Fior. Lips. Fnx. 

NOT^ 



namen scilicet terreatre et ecBleste» 
S()d vide plura -apiid eundem Plutar* 
chuQi supra laudato oposciilo, de Isi- 
de et Osiride. 

*> Et [erat ea] bos omniparaUis JPe^, 
^.} Ifiidi»» qua prius lo fuit, qmta- 
taque in bovem, cui Acgns praeposi- 
tiit cttstpSy deindeque, cum in JEgyp- 
lOBi traoas3et, humaB» formn restl* 
tntft, ftub Isidis nomine adorata eat. 
Potuit nihilomiBUS esse simnlaernm 
Apisy teu Osiridisy quem snb bovis 
figura veDerabMitttr: quin et vivQOi 



bovem Apim habebant» qinbnsdam 
notis di8(inctnm,^que», post certos> 
vite annoB, in sacerdotnm loate m^r^ 
Bum necabant, qutesituri eum lucta 
ac mcerore alinm, quem ei snbatitu- 
erent. De Api bove, vide Piin» lib» 
Viii. cap. 46. 

^ Cista seeretorum capa»] Hiec clsta 
sacra occultabat Cereris, quse et Isis 
est* Supra lib. vi. Psgrcbe Cererem 
orat ^ per tacita sacra cistarum :' ad 
quem locum vide qu«B annotavimus 
pag. 379. 



MBTAMORPHOSEON LIB. XI. 



769 



Gerebat alius felici suo gremio summi suinuminis^ veneran- 
dam effigiem,'' non pecoris^non avis, nonferse, ac ne homi* 
nis quidem ipsius consimilem ; ^ sed solerti repertu, etiam 
ipsa novitate reverendam,^ altioris utcumque * et magpo si- 
lentio tegenda) religionis argumentnm 9 ineffabile ; sed et ' ad 
istum plane modum fnlgente auro figuratum. Urnula fa- 
berrime cavata/ ^ fundo quam rotnndo,' miris extrinsecus 



uUerius abacoTuLUa, Alius portabai tn sm beato gremio reterendum nmukcritm 
supremi Dei, quod non erat simile pecudiy negue volucri, nequefera, ac ne homnii 
quidem ; sed venerandum subtUi sua incentionef et novUatey quod certe erat ar^H- 
mentum omni sermone mqpu religionis sublimioriSf et ceUmdtB magna tacitumitate : 
sed erat htee effigies hoc prorsus modoformata : erat parva uma ex auro splendente, 
aolertissime excavata, fundo rotundissimo, insculpta eScterius admirandis imaginibus 



^^^^^^^ ^#^^» 



Pal. D'OrT. Gnelf. Oxon. et Edd. Jnot. post. Elm. Scriv. Flor. Aiii iiiferiint 
sui, Id.— 6 Vnlg. qnid. eonsimile. Coivius. Nenipe Edd. Ber. Colin. Bas. 
Ac ne h. quidem desunt Ed. Ber. Oud. — 7 Solerti r.epertum e, t. n. reverendam, 
Fnx. s, fepertu et ipsa n. reverenda, et est in lib. Ald. Roald, Repertum vitiose 
Edd. pp. «t Butt, cum Ms. Pith. reperta D^Orv. Adi Indicem. Tnnc malim 
et cnm Palat. Guelf. Oxon. Edd. Jnntinis et Aldi. Reverenda Coll. Lips. Oud, 
— 8 Ms. et Bas. 1. utrumquck Colvins. Item Pal. Pith. inepte. 0¥(/.— 9 Pal. 
et Flor. tegetUe, Elmenhorstins. Tegentem Oxon. recte. Wass, (temqne 
Guelferb. Eodem modo legit Pricseus, qno facit omnino pliirimorum Codd. 
in qnibus et Fnx. D'Orv. Lips., et primal-um Edd. scriptura, tegente, Verum 
sic et constrnctio et sensns loci redduntur intricatissima. Qnare ceteris Edd. 
accedo, qni Beroaldiuani emendationem admiserunt, prassertim cum ea con- 
firmetur a M ss. Pitb. et Bert. Effigies illa non texit tantnm et abscondit per 
invisitatam suam figuram religionis argumentum sen fjuMrrtipioy; sed illa ipsa 
tam mira fuit argumentum ineiTabile religionis altioris et summo silentio 
teg^ndsp. Oud. — 1 Copula et dee«t Mss. Pith. Fux. D'Orv. Edd. ante Col- 
▼ium. Id. — 2 Scribe et distingne ex Palat. figurata umula, faberrime cavata. 
Wovrcrius. Accedit Oxon. Guelf. cum Edd. Elmenh. Scriv. Pric. Floridi, 
qui tamen post,/!gt<ra<a plenam ponit distinctionem, explicans, ' sed crat ha'C 
effigies ita formata. Erat parva nrnula.' In ceteris Mss. et Edd. est ftgU' 
ratum, scil. argumentum. Malim tamen /gruratom, sc. effigidm. In Fux. est 
fulgentem. Oud. — 3 Scribe, ut snpra ex emendatione mea: fundo ultra quam 
rot. Brantius. Inepte : nec bene Pith. ¥nx,fundoque, Auget significationem 
rh quam, docetqne ponl pro rotundissimo ; ut benS observavit Beroald. Vide 
me ad lib. iii. p. 46. In Coll. Voss. modo erat fabrerrime, Dein Oxon. por- 

NOT/E 



^ Summi sui nttmint* venerandam effi- 
giem\ Simnlacrum aliquod Isidis, aut 
Osiridis, sed tuHmK^€pov, et arcani 
abstrusiorisque significatns, qualis 
erat haec urna, quam mox describit, 
per quam fortasse exundationem Ni- 
li, fiuentiamque omnium lacnnarum 
significabant, qnam, ut maximum 



^gypti bonnm, magno suo nnmini, 
Isidi nempe, aut Osiridi, acceptam 
referebant. 

^ Urntda faberrime cavata"] Insolita 
sane haec erat nnminis facies : sed et 
Quintns Curtius tradit Jovis Ammo- 
nis effigiem umbilico similem fuisse. 
Et Tacitus simulacrum Veneris Pa- 



Delph, et Var. Claa, 



Apul. 



S C 



770 APULEII 

simulacris iElgyptionim ^ effigiata. Ejas orificiam non 
altiusculo levatum^ in canalem porrectum, longo rivulo pro^ 
miuebat. Ex alia vero parte ^ muitum recedens spatiosa 
dilatione,' adbasrebat aAsa : ^ quam contorto nodulo ^ su* 
persedebat aspis^ squameae cervicis striato ' tumore subli* 
mis. Et eCce praesentissimi numinis promissa nobis acce- 
dunt beneficia, et fata : salutemque ipsam [247] meam ge- 
rens sacerdos appropinquat^ ad ipsum praescriptum divinae 
promissionis ornatum^^ dextera proferens sistrum Dese, 
mihi coronam^ ct hercules coronam consequenter ; ^ qaod ■ 

JEgypliorum. Ob ^ub, non tmdtum eUvntum^ porrigebaiur longo rivulo in tubuhtm 
jtrotensum,- Ex aUera autem parte anuL adharebat recedeuM 06 ipsa uma dtfata- 
tione ampla : eui aapis erigent eoUum equammeumy rugosumy et tumidumf insidebaty 
ipaam compkctena uno tui corportM vohunine. Et eeee benejiciaf etfata^ qute poten" 
tiemma Dea mihi poUicita erat^ appropinquant : et aaeerdee aeeedit portans meam 
ipsam Mlutemy froraue omatus, ut mihi Dea proudeerai, gestan» numu dextra m- 
trum Deap mUu vero coronam :' etjure quidem coronam ; quia maxima Decg provi' 



rectam. Ond. — 4 Edd. Vic. Ber. Jnnt. pr. Ald. Colin. Bas. pr. ex alia parte 
vero, VSi, — 5 Al. recens .... dilatatione, — 6 Oxon. ampsa. al. ansula, Ood. — 
7 Pal.Heg. Guelf. cum t, D'Orv. modulo, pessime. Vide ad lib. v. p. 99. Id, 
— 8 Al. stricto. — 9 Male in plerisqae editionibns post omatum ponitur ma|or 
quaedam distinctio. Dein dextera edidi cum Mss. et £dd. melioribus, non 
dextra. Ood.^1 Sistrum Dea coronam, mihi etiam hercules coronam conseq» quod, 
Ms. coronam et hercules coronam^ nts. Colvins. Mendosa ha^c sunt, et resti- 
tuenda ex Fulv. Cod. boc modo : sistrum De<By mihi coronam; et coronam her^ 
cnUs consequenter : quod tot ac tantis exantlatis laboribus savissimam Fortunam 
superaram, Vere, inquit, mihi coronaro, post tam grave tot laborum et peri- 
culorom certamen. fVower. MeJidum huic loco inhsrere, non est dnbium. 
Qoomodo enim sistrnra est Deae corona ? Rescribo manuscripti secutus dnc- 
tnm : sistrum Dea^ mihi coronam, et coronam hercutes consequenter quod, fyc, Et 
probabit lector inteliigens. Sciopp. in Syitobola. Mihi coronam et coronam h» 
conseq, Sic locus iste ex Mss. legendns. Elmaih» Dea, mihi coronam, et her^ 
cules coronam praebent Msa. Urs. Florent. Pal. D'Orv. Oxon. Pith. Fux. Gnelf. 
et £d. Junt. post. Quare nescio, cur Elm. et ceteri coronam postposnerint. 
Pro etiam jam et legas in £d. pr. Junt. immo rh et abest quoque a Flor. et 
Bert. Putem idcirco verius, boc ordine voces constituendas, prqferens sistrum 
Dea^ et coronam; mihi hercules coron, Nam corona non soli Lucio proprie pro- 
ferebatur, sed Isidi quoque et aeque ac sistrum, verum ouqc praecipue in 

SOTJE 

phiae non hnmana fuisse forma, sed f Mihi eoronam, et kereuies eoronam 

orbem continuum latiore initio te- consequenteTf 8^,] Sic reponit Elmen- 

nuem, in ambitum metae modo exsnr- borst. ex fide Mss. mihi eoronamy ife* 

gentem. Cnjns rei rationeoi in ob- coronam ez rosis qnas ederem, quae 

scnro esse dicit. corona mihi vere erat, qni, post tot 

' Simulacris Mgyptiorum] Charac- tantosque exantlatos labores, totque 

teribus et hieroglyphicis. pericula superata, videbar tonc tem- 



METAMORPHOSBON LIB. XF. 771 

tot ac tantis ^ exantlatis ' laboribiis» tot emensis periculis/ 
DesB maximae providentia^ alluctantem mihi ssBvissime ' 
Fortunam snperarem. Nec tamen gaudio subitario com- 
motus; inclementi me^ cursu proripui, verens scilicet/ne 
repentino quadrupedis 7 impetu, religionis quietus turbare*- 
tur ordo : sed placido ac prorsus ^ humauo gradu cuncta^ 
bundus, paulatim obliquato corpore, sane divinitus dece* 
dente populo, sensim irrepo,' At sacerdos, ut reapse^ 
cognoscere potui, noctnmi commonefactus oracnli/ mira-» 
tusque congruentiam mandati muneris, confestim restitit : ' 
et ultro porrecta dextera»^ ob os ipsum meum coronam 
exhibuit^ Tunc ego trepidans^ assiduo pulsu micanti^ 

denHa fnMcebam crudelisiimam foritmam contra me pugnantemy posi tot laboree 
sitpenUoSf et tot perieula evitala, Neque tatnen cueurri cursu violento, quameis 
percitus essem repentina lcBtiiia: timebam enim ii« tranquiUa series sacrorum 
turbaretur cursu subiiario asini : sed paulatim me penetro greasu quietOy ac penitus 
humano, h^esitanSj et obliquans tantiUum corpus, cum plebs mihi viam daret, nutu 
Detg proculdubio. Sacerdos tero_, {quemadmodum revera potui advertere,) recor* 
datus oraculi noetwrni, et admirans convenientiam officii sibi commissit substitit 
statim : et extendens manum sponte sua obtuUt ipsi meo ori coronam. Tutu: igitur 



^^^«r*#^^*s^*^ 



Lacii otilitatem. In Bert. eonsequentemf qua. Oud. — 2 Pith. D'Orv. tot et t. 
Id. — 3 Rnrans aliquot Mss. et £dd. Vett. exanclatis, D'Orv. exhaudatis^ ut 

snpra, et paulo infra bis vitiose. Id, — 4 ^mersis perieiUis, Idem Ms. emsis 
perictdis, Qnod esse potest, emensis, Colvius. Sic vere rescripsit Vulcan. 
£d. sec.et sequentes. Confirmatur enim emenns a Fior. Guelf. Pal. Bert. D^Orv. 
OiL. Petr. V. 1. 1. p. 2. ' post globosa eamporum emensa.' — 6 A. m, savissitnam F, 
Idem, savissime, Colvius. ScBmssime, Ita Ms. Vulgo, savissimam, £lmenh. 
Expressit Auctor rursus, quamvis nnnc in roalani parteni, rh frpootraKaituf, ut 
in bonam vel ludicram I. x. p. 223. Sicut et Qrsecnm verbum ntroque sensu 
adhibetur. Glossae : Atlncto, «-poenrotXoU». Seevissime firmant Flor. Fnx. Guelf. 
Reg. Pal. Oxon. £d. Jnnt. post. £lm. Scriv. Ceterum male in £dd. Vulc. pr. 
Merc. Wow. seqnentibus excnsnm est siuperaram contra Msstos et £dd« Vett. 
mentemqne Anctoris. Nondam enim saperarat Lucius Fortnnam : sed mox 
snperaret, simnlac rosas gnstavisset. Oud, — 6 Fnx. indementissime, Roald. 
Idem, inclementissime, Colvins. Sic quoqne D'Orvill. incrementi me Bertin. 
incl. vitB Palat. Gnelf. Omnes perperam. Oud, — 7 Gnelf. quadrip, Id. — 8 
D'Orv. aut pr. Id. — 9 Idem, irrepto, et pro at, ac: quod sequitnr. Colvius, 
Accednnt Pal. Gnelf. Oxon. idque frequentativum irrepto bis apnd Statium 
occurreredocuitFalsterus. Ac talia amat Madanrensis. Ac s. Pith. Gnelf. 
Oud. — I Oxon. reasCy Gnelf. £dd. primae reabse. Ad marg. £d. Vic. re ipsa, 
male. Vide ad 1. 1. p. 9. /d.— 2 Vid. Not. Var.— 3 Idem, restituit. Colvius. 
Cum Fuxensii Oud. — 4 Sic rnrgus Mss. melioreSy non dextra. Id. — 5 £xn1at 
ab Oxon. in quo mox, Tunc ergo tr. Id.^6 Al. mutanti et nutanti. — 7 Idem^ 

NOTiE 
ports ipsam Fortanam saperare adversns me certantem. 



772 APULEII 

corde, coronain^ quse rosis amoenis intexta fulgarabat^^ avi- 
do ore susceptam, capidus cupidissime * devoravi. Nec 
me fefellit coeleste promissum. Protinus mihi delabitur ^ 
deformis et ferina facies. Ac primo quidem squalens pilus 
defluit, ac dehinc cutis crassa' tenuatur; venter obesus 
residet^ pedum plantae per ungulas * in digitos exeunt. 
Manus non jam ^ pedes sunt, sed in erecta ^ porriguntur 
officia ; cervix procera cohibetur; oset caput rotundantur; ' 
aures enormes repetunt parvitatem pristinam ; ^ dentes 
saxei^ redeunt ad humanam minutiem : et, quae me potis- 
simum ^ cruciabat ante, caiida nusquam comparuit.9 Populi 

ego iremenSf eofde aaliente continua palpitatione, cepi are cupido coronam, qua mi- 
cabaty impiexa rusis jucundis, et avidus voravi ipsam avidissime, Nec promissio 
divina me decepit: turpis, et beltuina forma statim mihi exeidit: et primum qtd-^ 
dem vUli sordidi mihi cadunt, postea crassum corium attenuatur ; lata alvus arcta^ 
iur; plantte pedum extenduTttur in digitoa per ungulas. Manus desinunt esse 
pedes ; sed extendmtury et eriguntur ad miniBteria sua : coUum tongum breviatur ; 
facies et caput contrahuntur in orbem ; vasttB aures redeunt ad suam priorem brevi^ 
tatem ; dentefi lapidei fiunt minuiioreSy et quales sunt hominum ; et cauda^ qute 
antea me angebat maximey prorsus evanuit. PopuU admirantWf pU adorant tam 



^^■^^^^^■»^^9^ 



coronamque rouis, Colvins. Oxon. in dextere /. Fux. fuigorabat, Oiid. — 8 
Idem, al. cupidus promissi. Colvius. T^ cupidissime ignorat Flor. telmenh, 
Altera harnm vocum, prtecedenti jam avido ore, sine uTlo sensus aut elegan» 
tiaB detrimento abesse posset ; ac cupidus tunc excludere mailem. £a enim 
vox, non sequens, comparet in vetustissimo Florentino : quam etiam uncls 
circumsepsit Scriverius. At Palat. Oxon. Par. Guelf. £d. Junt. post. dant 
cupidus promisai: sed sobjicitur coeleste promissum: quae rursus exulant a Palat. 
Immo, quia similia nonnunquam per pleonasticum paregmenon usurpavit 
Anctor, nihil novare, tutins est. Sic p. 250. ' navem quam purissinie purifi- 
catam.' L. fv. p. 71. 'nulli nostrum parricidium suadens persnaderepossit.' 
L. VIII. p. 109. * fugiens anfugere :' et alia. Forte p. 262. ' dissemiuationes 
serebat.* Quin et Plaut. Cas. ii. 3. 49. 'cnpide cupere.' Oud, — 9 Fux. 
D'Orv. Gnelf. Palat. dilab. Id. — 1 Fux. cr, eut, Id. — 2 An pro unguli»? Id. 
— 3 D'Orv. jam non, Id.— 4 D*Orv. Fux. Reg. Par. male in erepta, Id. — 5 
Rotundatur, Pith. Pal. rotundantur. Bene. Id,^ Pith. D'Orv. Fux. Guelf. 
prist, parv. Id. — 7 Offendit haec locutio Piccartum, in Peric. Crit. c. 16. coo- 
jicientem maximi. Sed perperam omoino. Dentes intelligit saxornm mag- 
iiitudinem babentes. L. x. p. 226. ' labiasque modicas tam amplo ore tam- 
que enormi et saxeis dentibus deformi saviari.' Id. — 8 JE^ qua potiss, Fnx. 
q, me p. et Ald. Roald, A solis £dd. Bas. me prave abest. — 9 Verbum cont- 
paruit in Bertiniano Codice uon comparet. Recte, velut apud Florum lib. iv. 
cap. 2. * Primum de Gallia trinmphnm transmiserat Khenus, Rhodanus, et 
Oceanus : alterum Nilus, Arsinoe, et Pharos : tertius de Pharnace currus et 
Ponto : qoartus Jubam et Mauros, et his subactam ostendebat Hispaniam. 
l^harsalia et Thapsus et Munda nusquam. £t quanto majora erant, de qoi- 
bus n'on triumphat !' Sdopp. in Symb, et Susp. ii. 12. Comparuit non est in 
Flur. et Bert. Elmenh. Neque etiani in PithcBano. Uncinulis qnoqne inclu- 
sit Scriverius. Neque uego, elegans esse abruptnm istud loquendi genus. 



MBTAMORPHOSBON LIB. XI. 773 

xnirantUT^ religiosi venerantur tam eyidentem maximi numi- 
nis potentiam, et consimilem noctarnis imaginibus [248] 
magnificentiam^ et facilitatem reformationis : claraqne et 
consona ' yoce, coelo manus attendentes, testantur ^ tam ' 
illustre Dese beneficium> At ego^ stupore nimio defixus, 
tacitus hderebam, animo meo tam repentinum tamque ^ 
magnum non capiente gaudium : quid potissimum prsefarer 
primariumy unde ^ nov8D vocis exordium caperem^ quo ser- 
monem^nunc renata lingua, felicius auspicarer,^ quibus 
quantisque verbis tantae Deee gratias agerem. Sed sacer- 
dos^ utcumque divino monitu cognitis ab origine cunctis 
cladibus meis, quanquam etipse insigni permotus miraculo^ 
nutu ^ significato prius praecepit^ tegendo mihi liuteam dari 
laciniam.9 Nam me cum primum nefasto tegmine ' despo- 
liaverat ^ asinus ; compressis in arctum ' feminibus^ et su- 
perstrictis accurate manibus/ quantum nudo licebat, ve- 

manifesiam potentiam niprema Deay et miraadum simile somniis nociumis, et 
fadUtaiem menB immutationis ; et tendentea manus ad ccelumf prcBdicant voce clara 
et unanimi tam insigne beneficium Dea, Ego vero supra modum attonitus aiU' 
bamy cum non possem capere animo tantamf et tam subitam kBtitiamt dubitans quid 
pnssertim, ac primum diceremy unde sumerem initium novi sermonis, unde feltcius 
auspicarer orationem, linguajam mihi reddita^ quibus^ et quam magnijicis verbis 
grates agerem tant<E Deat, At sacerdos^ qui nempe monitione Deas cognoverat om- 
nea meas cakunitates ab tntlio, quamvis ipse quoque pereitus esset iUo insigni mira- 
culo, signo ante per nutum /acto, jubet dari mihi vestem lineam ad me cooperien- 
dum. Statim enim atque exutusjfueram turpi velamine asininaformaf puichre me 
contexeram tegmxne naturdliy quantum nudus pateram^ coarctatis coxis et manibus 



^^^^^^^^^^■*^ 



Veriim Anctori nostro est insolens, qni saepius cnm aliis *■ nnsquaro compa- 
rere * conjunxit : nnde etiam Apnleio hic vindicavit Pricsens, quem et vide 
ad 1. Tiii. p. 167. ' Nec usquam senem comparere.' Oud. — 1 Fux. clara con- 
aonaque, Id.— 2 Testatur Oxon. Guelf. Id,^% Deest tam in Pith. /d.— 4 
"Ouelf. benef, Dea, Id. — 5 Ms. quamque, Colv. £t Pal. ac Guelf. OiMf.— 6 Idem, 
quod potiss. Colvins. Est qui distinguat, prafarer, primarum undey ^. Oud. 
— 7 A1. sermone et auspicarem.—S Exulat vox nutu a Palat. Oud. — 9 Pra" 
eipit. Pith. D'Orv. Flor. Edd. Vulc. sec. Elm. Scriv. pracepit, Petr. lineam, 
Oxon. dare, Pith. Uciniam, Id. — 1 Nttfando tegmine, Fux. ntfasto, Roaldns. 
Ms. mfasto, Sciopp. in Syrobola. Pal. et Flor. n^asto t, Elmenhorstins. 
Sic et Pith. Pal. Reg. D'Orv. Gnelf. Oxon. verissimey pro nefario, infausto. 
Consnle Fabri Thes. et Pric. Rnrsus quoque tegimine. Reg. Oud.— 2 D'Orv. 
dispol, Id. — 3 Alii t» altum, Pricsns malebat multum,-^4 Et superstridis 
acc, manibus, Desunt haec Parvano. Edd. Vic. Ber. Junt. Ald. Bas. super- 
sirietus: nnde pronnm est reponere, supentructis, quod Pricseo prseplacebat. 
Sed mimiB eleganter, ut arbitror. Non tantum volt indicare Auctor, se pn- 
dendis snperinjecisse maous ; vernm etiam illas .arte complicavisse et con-i 
nexas habnisse. Vide de ' strictis ' vel * substrictis manibus ' plura ad 1. vii. 



774 APITLBlt 

lamento me natarali probe ' mtmiveram. Tunc e cohorte 
religionis nntis^ impigre dnperiorem exntus tunicam, super- 
texit me celerrime. Quo facto, sacerdos yultu geniali/ et 
hetcules perhnmano in aspectum meum attonitus,^ ^ sic af^ 
fatur : ^ Multis et variis'^ exantlatis ' laboribus^ magnisque 
Fortunds tempestatibus et maximis actus procellis^ ad por^ 



ttudiosit superinjeciis, Tune unua ex turha sacerdoitm, exuia prdmie vesie «ic- 
periore, operuit me ea velocissime, Qnofacto^ sacerdos laiari faxie^ et cerie etupenB, 
quod me videret Jam ease humana forma, sic loquitur : O Luci^ venisti tandem ad 
portum quietia, et aram Mieerieoriuef superatis pUarimis et diverrie arumm$f ei 



p. 151. 'snbsertis manibus :' ac PricaeQm ad 1. iii. init. < Palmnlas saper 
genna connexas.' Hinc vincula passim ' MStringere raanusy palmas' a Poefia 
dicnntiir. Oud, — 6 Al. propere.— 6 Pith. gen. vul, Ond. — 7 Malo ex Bertin. 
in aepectu meo attonitua. Wower. Bertin. tn humano, Malim in aspectu meo^ 
more Apuleiano. Sciopp, in S$mb, Bert. et Flor. inhumano^ probe. Vide In-* 
dicem. Elmenh, Inhumano pro c(file.sti, ut inquit Elmenh. Nags. Sed recte 
dlvisim» tn huntano m. aspectu, ut lib. iv. ' iii aspectn alioquin attonitnm/ 
Wass, Variis modis hic fallnntur viri docti, aliosqne fefelleront. Constans 
Mss. et Edd. lectio nsqne ad Wowerium ha)c, est : perhunumo ui aspectummeum 
attonitus. Nlsi qiiod in^uno Florent. tantum sit humano, et in Bertino ac 
Pith. inhumano, qnod Sciopp. 1. ii. Susp. £p. 12. exponit per * valde hnmair 
Hnm.' Malim certe tunc intelligere divintim, ca^lestem vultum. Vide ad 
lib. V. p. 93. ' Inhnmanae menssB.' Efrat vero Wowerius, et cum eo PricaBua 
Ceterique scribentes, in Cod. Bertln. esse in humano aspectu meo, et tamen 
edentes perhumano i|i aspectu meo, Nam tit aspectu meo est mera Scioppii con- 
j^ectura, ut in abnndet Apnleiano more. Neque etiam huc facit locns, male 
^itatus a Pricso, quem haud inspecto loco secuti sunt alii, lib. iv. p. 72« 
' In prospectu alioqoin attonitum,' i. e. intentnm prospiciendo, ut saepe vox 
* attonitas' Nostro usurpatur. Vide ad lib. iv. p. 79. * Operi attonitnm/ 
Kec magis valet locus, quem affert Scioppius e lib. x. in f. p. 2d4. ' Oculla 
iu aspectu minacibus.' Ibi enim aspectus est Palladis, active. Hic passive 
snmi debet, ac significat, stnpens ad aspectum meum qnod me videret ho- 
minem. Vide ad 1« iii. p. 57. ' In amentiain attonitus.' Qnare si quid mutan- 
dum est, malim simpliciter legere, humanum in aspectum meum, • Sed obstant 
prsecedentes vocnlae et hercules: quae snadent ceterorum Codd, lectionem 
retinere, ut perhumano ad Sacerdotis vultnm referatur. Interpolate nimU 
Cdidit Scriverins et ex eo Fior. in humano jam as, meo, Fux. inde aspectunn. 
Oud.— 8 Al. effatur, Vid. Not. Var.--9 Et variis, Desunt Pal. Oxon. 
Goelf. Oud, — 1 Exanclatis, Fux. exantlatis: et ita fer^e semper scriptnm ob- 
servavi. Aoald. Bene, Ait snpra ssepissime t restilnit Colvius. In Pith. Pal. 
Guelf. et aliis, ac Vett. £dd. exanctatis, D'Orv. rursus, ut p. 246. exhauda* 

KOXiE 

h Et hercules perhumano in aspectum bent cditiones, perhumano in aspectum 

mewn [in humano jam aspectu meo"] at' meum attonitus, interpnnge post vo- 

tonitus] Ita excudatnr ex fide et Ms. cem perhumano, eamque refer ad ver- 

Bert. et editione Scriverii. Similiter ba praecedentia, nt ait, tmUu geniaUf 

dixit 1. IV. * et in aspectu atioquin at- et Hercules perhumano, 
tonitnm.' Ooodsi legas, ut vulgatae ha- 



METAMORPHOSBON LIB. XI. 



775 



tam quietis et aram Misericordi» * ^ tandem^ Lnci, venisti. 
Nec tibi natales^' ac ne dignitas ^ qoidem^ yel ipsa, qna 
flores, nsquam doctrina profuit: sed lubrico virentis setatu- 
Iffi/ ad serviles delapsus ^ voluptates^^ curiositatis impros- 
perce sinistram prsemiam^ reportasti. Sed utcumque Foi>> 
tunae caecitas, dum te pessimis periculis discruciat^ ad re- 
ligiosam istam beatitudinem^*" improvida produxit ma- 
litia.^ £at nuoc^ et summo 9 furore saeviat, et erudelitati 
[249] suaB materiam quaerat aliam/ Nam ^ in eos^ quorum 
sibi vitas servitium' Deae nostrae majestas vindicavit^^ 

jtieUdus iMgms FoHwub turbidinilmi, et maximU tempeatatibus : neque nobiUtas 
tui generis, ac ne dignilaa qnidem tua, ant ipsa acienHaf qua paUeaf nUo modo tibi 
profuit : sed coUapitus in libidinosos amores anct2/«, propensione tiiridis juoenta^ re- 
tuUsti itifaustam mercedem tua infeUcis curiositatis. Verum cacUas Fortuntgy 
dum te vexat difficilUmis perieuUSf deduxit te uiique sua imji>rudenti maUgmtate ad 
hunc religiosum statum, Eat nwsc^ et saviat maxima rabte^ et quaraJt aliam ma- 
ieriam sua savitia. Adversa enim /ortuna nthU potest adversus eos^ quorum ot« 



#iff. Ond. — 2 Male nUsericorduB abest Oxon. Par. qni praebet nunc lof^dem. 
PUh. jyOrt. et £dd. Vett. M, Luci, tandem, Id.— 3 Fux. nataluld.—^ Mem> 
branaceus liber, dignitatis» Colvius. Item Palat. Otid. — 6 Flor. florentis at.- 
Elmenhorstius. Receperunt flor, Elm^nh. et Scriv. Temere nimis. Na- 
fum enim videtur e prsecedenti, * qua flores.' De flore aetatis passim in usu 
est rh virere. Auctor noster lib. x. p. 232. * virenti* florentes aetatula.' 
Claud. Cons. Prob. et Olyb. vs. 63. * Prima cum parte viresceret sevi.' Oud, 
-^6 Vs\. delapsu, Id.— 7 Ad reU ist. habUudinem, Vulg. beatitudinem. Coi- 
vins. Rom. Ald. et Flor. beatitudinem, Elmenhorstius. Non tantura iste 
codex, eaeque Edd. sed et Pith. Fnx. Reg. D'Orv. et omnes Edd. Colvio 

Sriores exbibent beatitudinemf seu felicitatem. Quam vocem male loco ce- 
ere jussit Colvins pjro habUudinem, sive statum et conditionem, ut alibi. 
Recte Elmenh. et Scriver. vetereui scripturam r^stituernnt. Oud. — 8 Leg. 
^x Pal. perduxit. Wowerius. Pal. perduxit. Elraenhorstius. Atqne ita Fux, 
])*Orv. et Edd. W^oweriana posteriores. Otfd.— 9 Ms. Eat,etnummo, Col- 
vins. D'Orv. ea, Abest nunc a Fnx. Pal. Gu^If. Oxon. Oud.— 1 Flor. ma- 
teriem. Elraenhorstius. Sic quoque Fux. Oxon. Ouelf. nt bene ediderunt 
^lmenhorstins ac Scriverius : ut in Thuan. ac Fnlv. Mss. de dogm. Plat. 
p. 574. Ed. Flor.et passim alibi. In Pith. alias. Oud.— 2 Pith. nemo. Id. — 
S In eos, q. sibi vUa. Fux. quorum sibi vit€U consuetudo jam fecit, et est in 
libro Aldi. Bmld. Vitas servitium. Sic script. Cod. et Ven. Alii, vita servi- 

NOT^ 



^ ilrflm Misericordiaf] Alhidit ad 
4\4ov fiwphv, misericordiae aram, qnam 
Heraclidae, impetrato ab Athenien- 
sibus adversus Eurystlieum anxiliO) 
Athenis consecrarnnt : quas misero- 
rum erat perfugium. De hoc vide 
Statium^ libro ultimo Thebaidos. 



^ Ad servUes voluptates'] Amorem 
•cilicet Fotidis Milonis ancillse. 

^ Sinistrum prainium'] Funestam in 
Asinum Metaniorphosin. 

^ Beatitudinem IHabUudinem] Ex- 
posui) statum. Quid> si legas, cum 
quibusdam 6ditionibu8y beatUudinem 7 



776 APULBIE 

non babet locum casus infestus. Quid latrones, quid ferae, 
quid servitium, quid asperrimorum ^ itinerum ambages 
reciprocsa, quid metus mortis quotidianse nefariae Fortunas 
profuit? In tutelam jam receptus^ es Fortunas, sed vi- 
dentis : 7 ° quee sudB lucis splendore ceteros etiam Deos 
illuminat« Sume jam vultum ^ Isetioremy candido isto ha- 
bitu tuo^ congruentem: comitare poinpam Dese sospita- 
tricis^ in ovanti gradu.' Videant irreligiosi ;"" videant/ et 

iam, et/amulatum nostra veneranda Dea atM mancvpamt. Quidjn-adonea, quid/era, 
quid aervUus tua^ qmd varii an/roietus viarum difficiUimarumfquid timor mortis, quo 
afficiebaris quotidiCy pro/uit Fortunee ii^usta f nunc receptus ea in protectionem For- 
tuna, sed Fortuna ocuktta : qua etiam coOu$trat reliquas Deosfidgore sui luminie, 
Nunc tndue/adem hHariorem^ eonvenientem isti tu/e vesti alba, Comitare greesu 
triumphanti pompam Dea servatricis tute, VideaMt impU ; vidieantf et ugnoseani 



tium. Unde legebaro, ita servitium. Lipsias ex scriptara veteri» vitas aervitio* 

Colvias. Vitas sibi et servitium. Sic lego cum Flor. Alii, in eorum mtas^ quo' 

rum q, s. serv. Elmenhorstius. In eos q[uorum sibi vitas servUium. Hsec con- 

Btan» est M sstornm et Edd. Vett. lectio, (nisi qnod in Edd. Coltn. et Bas. sit 

vita) ut servitium ditrissime dicatnr per appositionem pro in servitinm ant 

seryitio. Nam quid sibi velit Roaldns, nescio ; et errat Elmenhorstios, asse- 

rens in Florentino interponi ei, ut edidit Scriverins; et amplecterer quoque, 

si verom foret. Audacissinie Vulc. Ed. sec. cnm Wow. Pric. Flor. exhibent, 

tn eorum vitas, quorum sibi servitium, ac negligentissime Elmenb. in sua Ed. 

omisit vitas. Existimo, servitium, quod salvo sensu abesse potest, hnc irrep- 

sisse ex seq. versu ' quid servitinm, vel lcgend. servientum, Ond.— 4 In Pitli. 

est mani/estas. Palat. Guelf. m. indicavit. Id.-~6 Onelf. oxperrtmiim. Id. — 

6 Deest rhjam Oxon. Id, — 7 Bert. s. savientis. Elmenhorstins. Oxon. sevi- 

dentis, Par. sementiSf Pith. sevientis. Ineptissime. Vide Macrob. i. s. 19. 

citatum a Beroaldo. Oud.—Q Ed. Ber. mitlhcm. Id. — ^9 Vnlgariter vulgati, c. 

isti. Colvins. Immo isti non est nisi in Ed. Bas. sec. De hac forma dativl 

isto vide supra. ^ A D'Orv. et Pith. abest tuo. Oud. — 1 Inovanti gra^u* Sic 

scripsi, una dictione. Vetl inovandi. Vulgo, in ovanii. quod Beroaldi est. 

Colv, Ms. tn novando gradu. Scioppins in Symbola. Flor. tn novanti gr. 

Beroald. in ovanti g. Alii, tnoiNiiido g, Bertin. t« oanti gradi indece. Inepte. 

Elmenh, Palat. Fux. Gnelf. Reg. in novandi, D'Orv. Oxon. in ovandi, Pitb. 

Ed. Vicent. innovanti^ sive instaurato. Quia nnnc iternm inciperet Lucius 

ingredi more humano. Non cepisse tamcn librarios locntionem puto m 

ovanti gradu, sive laetissimo, et nt solet victor ovans.' Ita enim malo cnm 

Beroaldo et Editoribns eum secntis per solitum Apnleio pleonasmnm rov tn, 

quam cnm vnlgaribns post Colvinm junctim tnovan^t, sen valde ovanti. Adi 

ad p. 239. * In udis ignibus nntriens semina.' Oiid. — 2 Bert indeceat. Id. — 

NOT^ 

n FortuntSf sed videntis'] Macrob. na malaque hominibns secnndiim me« 

Satnrn. lib. i. cap. 19. 'Luna' (quaa rita dispensans. 

Isis est) ^rlxty (nascentium^) ' quia ® VideantirreHgiosi] Temagnae Isi- 

corporum praesul est, qnae fortuito- dis providentia et beneficio asininse' 

rnm varietate jactantur.' Isisigitur forma^ ereptumy et hnmane restita- 

Fortuna est, non caeca illa, qnam vul- tnm. 
go homines-colant, sed videns, et bo- 



MBTAMORPHOSfiON LIB. XI. 



777 



errorem saum p recognoscant En ecce ' pristinis aarum- 
nis absolutus,^ Isidis magnas providentia gaudens^^ Lucius 
de sua Fortuna^ triumpbat. Quo tibi tamen tutior sis/ 
atque munitior, da nomen huic sanctse militiae^^ cujus 
non olim sacramento etiam rogabaris:^^ teque jam nunc 
obsequio9 religionis nostras dedica,' et ministerii jugum 
subi ^ volnntarium. Nam^ cum cceperis Deae servire^ tunc 
magis senties fructum tuas libertatis. Ad istum modum 
vaticinatus sacerdos egregius^ fatigatos anhelitus trahens/ 
conticuit.* Exinde ' permixtus agmini religioso procedens^ 

sKttm errorem, Ecce nunc Lueiua liberatus suia inioribus miaeriia, gmden» provi' 
deniia magna Dea Isidis, triumphat de sua fortuna, Ut tamen «ts seeurior, et 
melvu protectus, amplectere hanc sanctam mUitiam, quam gaudehia aliquando te 
eate amplexum: et consecra te nunc jam obsequio nostrte religionis, et subde te 
sponte tua jugo h^jua famulatua, Cum enim iuceperis servire Dea^ tum maxime 
frueris hta libertate» Sic effatus praclarus ille sacerdos, ducensfessos suspiriius^ 
tacuit, Ego postea incedens permixtus turba reUgiosa^ comitabar sacram pom^ 



^^^^^<^^^ ^■^^^^ 



3 Ms. et eece, Colvius. — 4 Fux. primis eer. absolutis. 'RoMns, — 5 Ms. item : 
Isidiis magntB prudentia. Colvius. Protideniia. Bert. prudentia. Elmenhor- 
8tiu8. Sic ejus nota est legenda. Vnlgo corrupte concipitur. Prudentia 
est quoque in Pith. Fux. Pal. D'Orv. Oxon. et Edd. ante Beroaldum, per- 
petua fere variatione. Sed vide ad 1. x. p. 235. Saepius hoc libro : * De» 
maxim» providentia.' In marg. Ed. Bas. pr. prudentiay Jnnt. post. providen- 
tia, ut ' gaudere voti ' lib. i. p. 18. Sed alia ibi res est. Insidiis m. Pith. 
Is magte Guelf^ Oiid.^6 Fux. defort. sua. Oxon. de suaforma. Male. Con- 
siderat enim Lucium tota hac periodo, nt victorem ssevae, sed CKcae et im- 
providae Fortunae. Id. — 7 Quo t. tutior sit. Fux. t. sis. et Ald. Roald. Quo 
tibi t. tutior. Th tibi in nullo vulgatorum est. Colv. Dele rh tibi ex Florent. 
et Bert. Elmenh. Colvium secuti sunt Vulc. Wow. Pric. Sed vocnlam tibi 
in Mstorum nnilo, si Lipsianum excipias, inveni. Pro sis atque in £dd. Ber. 
Bas. pr. sisque. Oud. — 8 Et, rogaheris. Ms. rogabans cum aliquot vulg. Colv, 
Flor. rogabaris. Elmenhorstius. Vid. inf. et Not. Var. — Pal. Ouelf. obse- 
quUan. Oud. — 1 Pith. dicata, Id. — 2 Vitiose Fux. minisierium J, sibi, Id. — 3 

NOT^ 



* P Errorem suum"] Quo putant nullos 
eaae Deos: hut, si sijity res humanas 
Don curare. 

1 Da nomen huic sancta militiai] Id 
est, initiare his sacris. Metaphora 
est a re militari dncta : quasi sacer- 
dotalis vita militiae genus sit. 

' Cigus non o ... rogabaris [ci(jtts 
oHm sacramento etiam lataberis'] Sic 
habet Pricaeana editio, qnam lectio- 
nem in interpretatione expressi. Aliae 
habent^ c^jus non oUm sacramento eti' 



am rogabaris: quas seqni si velis, 
* non olim,' expone * haod ita prr- 
dem :' nempe nocte snperiore, qua- 
Isis, ut snpra habetur, Lucium in som- 
nis sic affata erat : ' Plane memine- 
ris, et penita mente conditum semper 
tenebis, mihi reliqua vitae tuae curri- 
cala adusque tierminos ultimi spiritns 
vadata/ &c. 

" Fatigatos anheUtus trahens'] Ejus- 
modi impostores se anhelos simula- 
bant, ut divino spiritu afflati vide- 



778 APULEIt 

comitabar sacrarium : ^ totas civitati^ "* notas ac conspicn^ 
us ; digitis hominum nutibusque notabilis. Omnes ' in me 
populi fabulabantur.^ Hunc omnipotentis hodie Dese nu- 
men augustum reformavit ad homines.7 Felix hercules, et 
ter beatus ! *-qui vitee scilicet praecedentis innocentia fide- 
que meruerit ^ tam prdBclarum de coelo patrocinium ; ut re- 
natus quodammodo, statim sacrorum obsequio desponde*- 
retur.' Inter haec, et festorum votorum tumultum/ paula- 
tiro progressi; jam ripam maris [250] proximamus : atque 
ad ipsum illum locum^' quo pridie meus stabulaverat ^ 

pam ; notuSy et spectabilia toti cwUatU designatus digiHSf et capitia gestibua ikamt- 
num : tota plebt de me loquebaturf dicene : VenerabUe numen Dea omn^tentis 
restituit huncformcB humana. Prqfeeto iUefelix est^ et ter beatue, qui nempe mi^ 
ruerit innocentiay et probUate nue anteacta vita, tam insignem protectionem cff/i« 
tus : ut quadam ratione renatua, iUico assumerttur ad ministerium sacrorum. Dum 
hac dicuntur, et populus perstrepU, vota lata nuncupando^ sensim procedentes^jam 
dccedimus ad littus maris : et pervenimus ad eum ipsum locum, in quo ego prtdM ja- 



Pith. Fux. Oxon. Edd. ante Colvinm exin^ nt alibi. Id.— 4 Flor. toti e. £1- 
inenhorstins. Toti quoqne Fux. Reg. D'Orv. cnm £d. Scriv. Sed snpra 
dic iip^aXK&i isto, Infra p. 251. ' Equiti totoqne R. populo.' nbi vide. Mss. 
mnlti in Anct. ad Herenn. iv. 48. ' res tota tot» rei similis.' Oud. — 5 £x- 
piscari nequeo, cnr et nnde ScriverianaB Edd. habeanti d. omniumn.n. Cuncti» 
In Pal. Fux. Oueif. Oxon. nutisque. Id. — 6 Fabulaniur. Ante nbiqoe,/a6u/a- 
bantur. Colvins. Flor. fabulabaiiUur. £]menhorstins. Praesens est in Pal. 
Pith. Lips. D'Orv. et Edd. Colv. Vuic. Wow. Pric. Ceteri servant imper- 
fectum ; cnjus mntandi nulla erat causa. Preecedit ' comitabar/ Oud, — 7 
Oxon. deform. D'Orv. ad hominem, Sed p. 243. * Cnjns beneficio redieris 
ad homines:* et alibi. Id.-^ Et tibi beaius. Fux. et ter beatus: quod 
agnovit Beroald. vere. Roald, Ter, VnXgo, tibi 6. Beroaid. sibi b, Colvins. 
Ter. Alii, Et tibi b. Flmenhorstins. Abest et a D'Orv. Cod. Ter recte 
conjecit Beroaldus, ut servarnnt Mss. O. et jam £d. Junt. post. tibi, quod 
vitiose edebatur in Edd. primis, male secuti sunt Jnnt. pr. Ald, Bas. sec. 
mbi, qna fnit aitera Beroaldi conjectura, adoptaveriint Colin. Bas. pr. Oud, 
— 9 Pal. D'Orv. meruU. Id. — 1 Ms. Cod. responderetur. Colvins. Item 
Oaeif. Fnx. Pal. redderetur Oxon. Par. male. Oud.—2 D'Orv. eo^fesforum 
vot. tum. Id.— 8 Pith. D'Orv. loc, iU, Id.— 4 £d. Junt. pr. stabulanit. Id.— 

NOT^ 

rentur. De iis Tertnllianns in Apo- nempe secretior, in qno sacra recon* 

logetico : ^ Ructando conantnr, anhe- dnntnr. 

lando profantur.' Sic lib. viii. Gal- • Tota eivitati] Veteres <toto' et 

lorum De» SyrisB antistes ' crebros * totsp/ < solo' et ' sole/ et similia io 

anhelitus referens simnlabat sauciam dativo dixerunt, pro toti, soli, &c. 

vecordiam.' sic Terent. £unucho : ' milii soln ri- 

* Sacrarium] Pompam sacrorum. diculo fuit.' Infra Noster : ' totoqne 

Alias sacrarium est adytUm, locus populo Romano.' 



MBTAMORPHOSEON LIB. XI. 



779 



asinus> pervenimus. Ibi Deum simulactis "^ rite dispositis^' 
navem faberrime factam^ picturis miris "^ ^gyptiorum cir- 
cumsecus variegatam,^ summus sacerdos taeda lucida^ et ovo^ 
et sulfure/ soleimissimas preces de casto praefatus ore^ quam 
purissime purificatam) Dese nuncupavit^ dedicavitque. Hu-^ 
jus felicis alvei nitens carbasus^^ littore votum ingestans 
progerebat. Ecce literae * votum instaurabant» * de novi 
commeatus prospera navigatione. Jam malus insurgit, pi- 
nus rotunda^ splendore . sublimis, insigni carchesio conspi- 
cua : ® et puppis^ intorta chenisco,^ ^ bracteis aureis vestita, 

cueiym^ dym adhue esaem wnug. Imaginibns ibidem coUocatis ex more, tacrorwn 
antietes dedicavit, et consecramt Dea navem artificiosisiimefabricatamf varie oma» 
tam nndique mirabilibus picturia Mgyptiorum, mundissime purificatam tada ar- 
dente, et oto^ et aiulfare, prolatis suo Sancto ore precibus valde solennibus» VeHan 
nitidum hujus beati navigii gestabat votum scriptum magnis ckaracteribus, li 
eharacteres renotabant votum^ pro fausto eventu nova navigationis, Jam malus 
iRius navigii erigitury qtd erat pinus rotundaf excelsa^ et sj^endenSf insignis car» 
ehesio spectabili, Et puppis tnsignita ansere, cui coUum intortum eraty micabat 06- 

5 Ibidem simulaeris rite disp, Idem cod. riete, Colvius. Ibi simulacris Deum 
r* d. Ita iiialim ex Bertin. Sciojap. Su^, 11. 4. et Symb, Flor. ibidum. Bert. 
s. Deum r. d, recte. Elmenh, Ead. Scriv. Ibi dum s, DeuM r. disp, Sed va- 
cat rh dum, Verissime Pitlneanus, nt edidi : Ibi Deum sim, r. disp, Oad.— > 

6 A1. cireumseptus, Vid. Not. Var.*^7 Hoc ordine voces hae locantur in 
Mss. Pitli. Fox. D'Orv. Palat. £d. Juot. post. Vnlgo alv,fel, Palat. Ouelf. 
abad. D'Orv. nitens, Ond. — 8 S, s. vMignUt carchesio eonspieua, Lege, inngni, 
Wowerins. Subtimis, Vnlgo, sublimi, Elmenhorstius. Nerope Vnlcan. Ed. 
sec. subUmi ediderat : <|uia ttcil. videbat, rem qnampiam non posse dici snbli- 
mem esse splendore. Qnid enim splendor facit ad snblimitatem P Hinc 
etiam vir doctus ascripserat : tor»s §pl, subUmi, insigni earch, In Flor. N. 28. 
' procero malo» insigni carchesio, splendentibns vetis :' aliusqne ad Lucian, 

NOTiE 



^ Simuhuris'] Quibus onnsti erant 
Isiaci Sacerdotes. ^ 

* Picturis miris'] Hieroglyphicis. 

7 Tada tueiday et ovo, et sulfyre'] Hsee 
Instrationibus et pnrificationibus ad« 
hiberi solita testantpr Servius ad 
/Eneid. vi. * Lnstratio a eircnmlatione 
dicta est) vel tasdae, vel sulfuris*' 
Ovid. Metamorphos. Ub. vii. «Ter- 
qne senem flamma, ter aqua, ter snl* 
ftffe Instrat.' Idem in libris de Arte 
Amandi : * Et veniat, quae Instret anus 
Ifctumque locumque, Pneferat et tre* 
mula sulfur et ova manu.' 



' CarbasuSf lUtore v. ingestans p, 
Eece t, [C. lUeris v, ingentibus p, Eee 
Htereff ^.] Sic emendavit ez vetuS- 
torom codicom vestigiisPricteus : ait 
scilicet votnm pro novl commeatns 
proRpera navigatione magnis cha- 
racteribus in velo navis fnisse scrip* 
tum. 

* Votnm instaurabant'] Quia jam a 
saeerdotibus in littore factum, priuA- 
quam navifl mari redderetur, et car- 
basus^ patefaciente vento illod sibi 
inscriptum ostendendo, renovare vi* 
debatnr. 



780 APULEII 

falgcirabat :' omnisque ^ prorsus carina citro limpido ^ 
perpolita florebat. Tnnc cancti^ populi, tam religiosi, 
quam profani^ vannos onustas ^ aromatis et cujuscemodi 
suppliciis^^ certatim pongenint; et insuper flnctus libant*^ 
intritum lacte confectum f donec muneribus largis, et devo- 
tionibus faustis completa navis, absoluta strophiis 7 ancho- 
ralibus/ peculiari ^ serenoque flatu^ pelago redderetun? 

ducta bracteis attreis : et carina tota (mnino fahricnta ex citro nitente splendebat» 
Tunc amnis pleba, tam reUgiosi, quam profauiy ii^iciunt certatim wnmoa plenas aro" 
matibus, et omnis generis rebus ad supplicationea pertinentibus, et infundunt m 
mare intritum factum ex lacte, donec navis repleta copiosis donis etfavMis precati'- 
onibuSf solceretur funUms anchorarum, et in mare impeUeretur vento singulari et 



tom. III* p. 253. emendavit : splendore sublimi insignia, carchesio consp. sive 
splendens in sublimitate seu cacnmine. Insigni Salm. ascripsit qnasi e 
Pith. £go malim insuper.vocnm ordinem invertere, splendore insignis^ sub' 
iimi carcl^eaio conap, £st enim carchesium in snmmitate mali. Vide Lucan. 
lib. V. 428. ' summi carchesia mali.' et Scheffer. de Re Navali p. 144. et 
330. Oud, — 9 Cerucko legit Beroald. quod etiam est in Ald. Roald. Sic Ven. 
et Bas. 1. Ms. chenascoy a1. theniaco, Beroaldus reposuit cerucho, Lipsius« 
tcemia cum, Sed postea etiam nihil verins lectione, qnam vulgavimnsy se 
anteferre indicavit. Colv, Caelins Rhodigin. Antiq. Lect. lib. xxx.c 1. c&«- 
rucho legit. Lipsios £lect. ii. c. 21. puppia intorta taniia eum bracteia aureia» 
Sed vuigatam reti|iet,et recte expIicatGyraldus de navigiis fol. 697. Elmenh* 
Oxon. cheruaco, £dd. Junt. Ald. Col. Bas. cerucho, Schceniaco Groslot. prave. 
Oud.~l XMifulgebat.—^ Abest ^ue a D*Orv. Ottd,— 3 Fux. Reg. citrolim^ 
pida, sc. arbore, haud male. Plin. lib. xni. c. 5. ' laudatissimam fert citrum.' 
Oxon. inepte atro, Adi Beroald. Id, — 4 £xulat a Pith. Id,—6 D^Orv. ban- 
noa, Pal. Gneltl onuatoa, Id. — 6 Ei kujuac&mdi auppliciia, Lego, cujuacemodif 
ut alibi, hoc ipso lib. ' pecua etiam cujuscemodi/ pro quo vnlgo, /itt^iMc^modi. 
Brantins. Sic et Pric. aliiqne recte. Vide ad lib. viii. p. 164. Oxon. hu- 
juamodi, Tum suppliciis Fux. Pal. Oxon. Otid. — 7 Vid. Not. Var.— 8 Qnis 
ille pecuUaris sive singularis ventns fuerit vel esse potuerit, non percipio. 

NOT£ 

^ Intwta ch&iHsco\ Cheniscns xnviff' Hac accedit qnod navem Isidi dedi- 

Koa Bayfio pars est prorse nnde an** eatam niaxime decuerit pro insigni 

ciiorse dependent. At videtnrpotius habere anserem, qnae ales est Isidi 

fuisse anser Insigne navis hujus in sacra. Unde Ovidius : *■ Nec defensa 

puppe pictum ant scnlptnm, intorto jnvant Capitolia, quominus anser Det 

coUo, ut vulgo pingnntnr anseres ; jecur in lances^ Inachi lanta, tnas.' 
X^" «nim Grscis est anser : unde di- ^ SwpfpUeiis'] Rebus sacrificalibas, et 

m\n%ki\yvm xv^^^f^os, ^^y\ismodi porro snpplicationibus Deorum accoromo- 

anser saepissime navibus pro insigni datnm. Alias ' supplicium ' poenam 

erat : unde Lucianus in veris narrati- significat. 

onibus : 8, rc yap iv rf itp(tfu/jf x^Wo*- <> Libantl £fiiilidunt sacrificii ergo. 
Kos t^vw imepi^aro ical ia^eP^ef « Intritum lacte cw^ectuin\ Genns 

* qni enim erat in puppe anser re- aliqnod pultis, aut condimenti lactei. 
penta coepit alas qnatere^ et clamare.' ^ Strophiis anehoraUbus'] 8 trophium 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 781 

Qude postquain cursus spatio prospectum sui nobis incer^ 
tat/ sacrorum geruli^ sumtis rursum^ quae quisque detule- 
rant/ alacres ad fanum reditum capessunt similis ritu pom- 
pae 3 decori. At cum ^ ad ipsum jam templum perveni* 
mus; sacerdos maximus, quique divinas effigies prOgere- 
bant,^ ei qui veneraudis penetralibus pridem fuerant initiati^ 
intra cubiculum Dese recepti, disponunt rite simulacra spi- 
rantia.^ ^ Tunc ex his unus, quem cuncti Grammatea di- 

sermo. Qua postquam tam ionge procesaU, ut dubim jum nobU esset tju8 aspectuSf 
qui mcra gestabant, resumunt singuH qute attuhrani, et incipiunt redire tdacriter 
ad tempUtm decenter, eodem ordine pompte, quo venerant, Ubi autemjam perveni' 
mu8 ad ipaum delubrum, awtisHtes socrorttm, et qui ferebant divina simulacra, qui- 
quejam dudum initiati erant arcanis asrimoniia, ingre^si eacrarium Dea,reponunt 
ordine effigies iUas faberrime factas in mia locis, Tunc uwus ex iUie, quem omnes 



^^^#v»^<»s^^^v»«^ 



Nec magis tamen intelligo, quis sit &y€fju>s aypcvrtKhs, seu piaadaris ; quemodo 
liic corrigendnm existimat acntissimU8 Markland. in Epist. Crit. p. 69. 
Oud,—9 Pal. redderent, Sed cur redderetnr navis pelago, qnae nunqnam 
navigarat, nec mari commissa fnerat.' Malim itaque crederetur. Passim 
poetfle ainnt, ' credere navem mari, ventis/ sexcentis locis. Id. — 1 Palat. 
Guelf. in nobis inc» Id. — 2 Fnx. Pal. D'Orv. detulerat^ minns eleganter. Tide 
ad lib. IV. p. 70. ^Quisque de1;urrnnt.' /d. — 3 Simili ritu pomptB, Fux. s, 
strictu p. Roaldus. Simili structu p. Bertin. servUi ritu pompce dec. Scioppiu& 
in Symbola. Scribe : simHis ritu pompte dec, Wowerius. Flor. simili strictu 
p. decor. at Bert. servili ritu p. Wowerius. similis Htup. recte. Etmenh. Ista 
Wowerii emendatio, qiiam prseceperunt Elm.Scriv. Pric. multum adjuvatur 
istis codicibuB, qui habent simUi strictu, in qnibns sunt Palat. Gueif. Millies 
enim a librariis c prsepositum fnisse rtp t, crebro monitum. Supra hoc ipsum 
rictu pro ritu \n Cod. Lips. et alibi. Infra, * sacrornm ritn vetnsto.' Pith. 
B^Orv. et alii cnm Edd. Vett. ac Floridi, simili ritu, Nequaquam tamen 
spernenda fuerat Lipsiani codicis lectio, qnam contra consuetudinem tacite 
recepit Colvins, structu, sequente eum Vulcanio. Nam e^dem est in Oxon. 
ac Parapano, et Reg. pro apparatn, sive instrnctn, nt optimi quoque loquun- 
tnr. Non raro ' straere' pro 'instruere - occurrit. Vide ad lib. vi. p. 112. 
121. *Strictus' et ^structus' passim confunduntur. Vide ad Liv. lib. iii. 
50. Alio tamen exemplo destitnitur simplicis nominis bsec declinatio, seu 
structura. Oicd. — 4 Ac cum, Vulg. at cum. Colvius. At mnltum prsefero, con- 
firmatum a Pitb. Fux. Pal. Oxon. et Edd. Vett. Oud. — 5 Ms. progerebat. 
Colvius. Bert. effigias. Elmenhorst. Glossse : effigium, &ir^(^a)/Aa. Effigia 
non legitur. Wass, Dictum esset, ut rabiai scabia, et similia supra in 
Mss. nonnuUis. Vide Misc. Obs. V. ii. p. 396. At puto librariis as- 
cribendum : hinc in aliquot est Codicibus lib. de Deo Socr. pag. 685. 
et Ms. Harlem. Val. Max. lib. ii. cap. 10. Ext. 1. Progerebat etiam 
Fnx. .pragerebat Reg. Vide ad pag. 245. Diversas in D'Orv. dinitifls 

NOTiE 

vnlgo fascia«st pectoralis, qna mnli- ras erat alligata. arpSipiou Suidae est 

eres papillas cobibebant : at hic nihil arpoyy^Xav (topdpiov, zona teres. - 
aliud sunt strophia quam Tincula, n Simulacra spiremtia'] Imagines 

«eu rudeutes, quibus navis ad ancho- illas Deorum, qu% tanta arte erant 



788 APULBU 

cebant^ pro foribQS ^ assisteBS, coetu Pastopboram,^ qaod 
sacrosancti coUegii nomen est,^ velat in [251] coocionem 
vocato, indidem de sablimi saggestu^ de libro^ de literis ^ 
fausta vota' preefatas: principi magno^ ssnatuiqub^ 
£T BQUiTi, TOTOQUB * ROMANO poPULo^ nauticis, navi- 
bus,^ qua&que sub imperio mundi nostratis ' reguntur,'^ re- 
nuntiat> sermone rituque Graeciensi»^ ita> AAOlS "^^E- 
SlSfi^ Qua voce^7 feliciter cunctis evenirej* signavit^ 

vocabwli scribamf siana inUe fores^ advocaio veluii in emdonem grege Pa$iopka-' 
rorumf qvod nomen, esi eaiu$ Uliue aaerosanetif cum tncta ex aUa eaikedra pro^ 
nuniiastet voia prospera ex librOf ttt quo scripia erani : Pro inagDO Imperatore, 
Senatoque» et Equestri Ordine, universoqne Populo Romaao, nambus nmUi^ 
cisj ei iis omnibus, qua reguniur sub impefio ki{jus nosiri imiiitft» ita pronuniiat 
linguaf ei more Graeo : Aaois &4>€ffiSj ndssio popuiis^ Qwm vocem damor popuU 



^w»^»^>^^^<»^»» 



Oaelf, Oudendorp, — 6 Pitb. spiranda. Id.— 7 Fux* D'Orv. pr^ foribuSf mftle. 
Vide ad 1. ix. p. 190. * pro limioe.' /d.— 8 Pitli. qud, Si per Mss. liceret, 
mallem et hic deleri istud praenomen. Adi ad 1. i. p. 18. In Fior. N. 6. 
* £st praeterea genus praestabile/ Gymnosophistae vocantur. Substantivo 
verbo caret D'OrvilUanus. /d.— 9 Pith. de libro, de libris. Id.—l In Ms. 
(Fulv.) vox voia non legitur, Seiopp, in Sifmb.-^2 Al. ioHque, — 3 Nauticis na- 
vibus. Vulgo male hae voces sine distiuctione junguntur ; cum nuUae sint 
naves, nisi nanticae, qnas ' pinus nauticas' poetice dixeris cum Virg. £ci« 
IV. 38. Recte igitur Edd- Vulc* sec. Elm. Scriv. exliibnere nauticis, navibus, 
Nautici suut tum navium gubematores, tum omnea socii navales. Vide ad 
liiv. 1. XXX, 25. ' Jussus e nauticis unus :' et passim. Neque nautics naves 
diversae suot ab iis, quae sub Imperio Rom. reguntnr. Qoare insuper puto 
legendum, n. navibusquef qutB sub tmp. In Oxon. e glossa naxHs : uti saepe 
bae voces v^riantur. Adi Stewecb. ad Veget. 1. v« 13. 14. * Ignorantibua 
nauticis.' Mss. 2. iiatclts. In D'Orv. n, m4mt6H5. Oud. — 4 FaUquoque. D'Orv. 
tjnpertts, non roale. Doct. Jablonskius in Misc. Berol. vol. vii. p. 441. legi 
vult vekuntur^ sive iter maritimum faciunt. Mutandi nuliam video causam. 
Passim occurrit ' regere navem/ nnde * navis rector ' crebro de gnberna- 
tore. Pueri sciunt. /d.— 5 PaUt. D'Orv. Guelf. Gracensi. Vide ad I. iii. 
p. 48. * ritu Graeciensi.' Ed. Vic. GraOensL Id.— 6 Vid. Not. Var. Quam 
vocem felieUer c. evenire, Fux. qua voce. Roald. Qua voce, Vulg. quam va- 
cem, Colv. — 7 Al. quam vogem, — 8 Ms. significavii, Colv. — 9 Fux* d. pop, Ab 

NOTiE 

elaboratae„nt vivere ac spirare vide- am dicta est iraffro^poSf thalamifera. 

rentur. Arnob. lib. vi. ' Spirantia ' ilfimdt nosiraHs} Ad distinctio- 

haec sigQSi quorum plantas et geoua nem Inferorum, quod ' snbterraneum 

contingitis,' &c. semirotundum ' supra dixit. 

^ Ccetu Pasiophorum'] Pastoplioriy ^ Aaois &(^<rui] Michaei Ritius^ 

vaorot^Spoi, sacerdotes erant ferentes lib. ii. de Reglbus Francorum, pag. 

•acerdotale pallium in pompis publi- 539. * Antiquitus, in illa vanm Deo- 

cis : et ita/aro^peuiVf tabernaculum rum superstitione, peracta re divina, 

pastophororum, thalanius, in qno ha- conversus ad plebem sacerdos, dice- 

bitat templi praepositus. Venus eti* bat : haois tu^is^ id est, popolis mia- 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 783 

populi clamor^ insecutas* Ekiii* gaudio delibuii popn- 
lares, thallos, verbenas^"' coroUas^ ferentes^ exosculatis 
vestigiis DoBd, quae gradibus haerebat argento formata,' 
ad suos discedunt ^ lares. Nec tamen sinebat me animus ^ 
ungue latius indidem digredi ; ^ sed intentans Dese speci- 
men7 pristinos casus meos recordabar* Nec tamen Fama 

aubsequens significavU jueunde accidere onmibus* Poslea populus perfutus kgtUia, 
ferens ramos oleee, verbenaSy et corollas^ osculatur ve^igia Dea, qua adhffrebimt 
gradibusfacta ex argento^ et singuU abeunt in suas domos, Neque tamen animus 
meus paHebatur me diseedere ex Ulo Utco tel latttm unguem; sed attentus ad simu" 
laerum Dea reeegitahoM meas priores fortunas» Attamen fama vehx non cessa^- 



Oxon. et Gaelf. exalat pepuU. Oad. — 1 Pal. D'Orv. Guelf. eonnde, freqaen- 
tisstma variatione. Id, — 2 Vulg. talos, In Fux. Reg. corallos. Id. — 3 Qute 
gradibus harebant, Valg. luBrebatm Colvios. Lege, harebat, Elmenh. Satis 
inepte Colvius e Lips. Cod. reposuit plaralem numerum, qnasi soli Dese pe* 
des haBsissent templi gradibos argento formatae, et non tota ibi stetisset vd 
sedisset Dea, nt patet e seqq. ' Intentos in Deae specimen.' Ceteri scripti 
et Edd. praeter Vulc. Wow. dant harebat, Oxon. qu(pque h. Guelf. a m. pr. 
formatas, Oud. — 4 Descendunt, Fox. discedunt, et Ald. Roald, — 5 Fnx. 
D'Orv. Guelf. n, t, me sin, melius. Coll. Voss. n, me t, s, Ond. — 6 Ms. uH- 
que ne latius, Colvius. Hinc Sopingios conjecit, utique hoc latius, Sed frus- 
tra. L. II. p. 32. ' Invita qnod a se ungne latius degrederer.' L. x. p. 230. 
' Nec eum nngue latius a se discedere passa est.' Alii * ungnem latnm, trans- 
versum discedere' aiebant. Vide Manut. ad Cic. 1. vii. ad F. £p. 25. 
Oxon. ididem» Fux. disgredi, Oud. — 7 Jntentus Dea specimen,- Ms. intentans, 
Forte, intuitans, Colvius. Plerique scripti, intentans, Emendabis, intentus 
in Decs speciem, Wowerius. Manusc. Fulvii et Colvii, intentans, Scioppius in 
Symbola. Intentus in Dece speciem, Ita Msn. Vulgo, intuitus d, s, Elmen- 
horstins. Fallitur vir doctos et cum eo N. Heins. ad Valer. Flacc. 1. vii. 
▼s. 114. pntans exhiberi in Mss. qood ex.mera Wowerii conjectura in textum 
recepta, ibi remansit. Mss. O. et £dd. priores carent rf in, Sed Fux. Reg. 
D'Orv. Pal. Oxon. Petr. cura reliquls, per eruditos citatis, exhibent inten-' 

sio, nt est apud Apnleinm : qno ver* voce, sed pamm interest utro modo 

bo potestatem faciebat abenndi vo- legas : otroqoe enim significatnr, hac 

lentibuB.' Simile habemus exemplom voce fausta et Ista omnia omnibus 

in solenni hQC versicnlo, qoem sacer- portendi, qnod nempe Dea Isis per 

dotes nostri post peractnm sacrnm ad suum scribam renuntiaret nnicnique 

plebem conversi dicere solent : ' Ite; jam licere domum reverti, sacris rite 

missa est :' ubi ' missa ' est missio, peractis, qurbus foerat propitla^a. 

tt^tSf qnemadmodnm et sanctns Cy- '^ ThdUoSf verbenas, ifc,\ OaA\Q2 

prijetnus * remissa ' pro * remtssione ' rami sunt, ac praesertim oleaginei, 

dixit 1. ad Fortonatdm, de exborta- aat palmei. ' Verbenas ' (inqnit Ser- 

tione martyrii : ' In aqnae baptisnio vins ad ^neid. xii.) ' abusive voca- 

percipitur peccatorum remissa.' mus omnes frondes sacratas : ut est 

1 Qua vocey [Quam vocm,] fetieUer lanrus, oliva, vel myrtus.' 
euncHs evemre, ^c,1 Alii legont, fiui 



784 APULJEU 

volacris pigra pinnarum ^ tarditate cessaverat : sed proti» 
nus in patria Deae providentis adorabile beneficium^ meam* 
que ipsias Fortunam memorabilem "" narraverat passim. 
Confestim denique^ familiares ac vernulae, quique mihi 
proximo nexu ' sanguinis cohaerebant, luctu deposito^ 
quemde* mece mortis falso nuntio susceperant^repentino 
laetati gaudio^' varie ^ quisque munerabundi, ad meum fes- 
tinant illico divinum ^ reducemque ab Inferis conspectum. 

verat lenta dendia guarum alarum : sed illico narraverai ubique in mea patria 
adarandum beneficium Dea prmndaf et meoa celebrandos eatus» Denique domestiei, 
et sermtli meiy et ii, qui mihi cor^uncti erant proximo vinculo conaanguinitatiBf po- 
aito statim mioeroref quem conceperant ex falaa relaJtione mea mortiSf exhilarati 
subita Uetitia accurrunt protinus ad videndum me^ qui aervatua eram divinitua, et 
quaai reductus ab l^feris, afferentea mUii ainguti varia munera. Quorum inape* 



^^^^^^>^^>^^^^ 



tan8f quod exponit quidam frequentative ' crebro inspiciens/ Male. Kectins 
Colvios intuitanaf vel Viilcan. £d. sec. intuitua conjecernnt. Neqne enim 
credo, quenqnam in sententiam Pricaei itnnim, qiii emendabat spedmini: 
quia vox intentua tnm Nostro, tnm aliis tspe Dativo jungitur. Hoc non ve- 
risimile est ita corrupturos fuisse librarlos. Vide, num lcgi possit : inlentuSj 
,De<B apecimen^ et pr, m, casua recordabar ; sensasque sit, eum attente cum 
pristinis casibus suis recordatum ' angustum specimen DesB,' qnod ipsi in 
somnio apparuerat p. 238. et hoc, qnod in templi gradibns erat, bene con- 
iemplatnm, inter se comparasse. Intentaa certe aliquoties absolute sine ad- 
jnncto casu ponitnr. Vide Burm. ad Sueton. Caes. c. 65. ' paratum et in- 
tentnm.' et Virg. 1. V. iEn. 137. 'Intenti expectant signum.' Infra p. 254. 

* Intentns miri qniete, &c. obibam ministerium.' Immo et verbum * inten- 
dere' plus semel casn destitutum adliibuit, ut jam monuit N. Heinsius d. I. 
Pessime vero a Wowerio conjectum esse speciem, advertit PricaDUS, ex allatis 
Anctoris verbis p. 238. Adde Heins. et Bnrm. ad Valer. Flacc. I. vi. 58. 

* Insnper auratos collegerat ipse dracones Matris Horae specimen.' Auson. 
Parent. xxiii. 2. * Amissi specimen qni genitoris eras.' Oud. — 8 D'Orv. 
pennarum» Vide snpra. Id. — 9 Abest a CoU. Voss. /d. — l Pith. quaque. 
Pal. Guelf. quinque m, proxime, Ed. Bas. pr. sexu, quam typoth^tarnm men- 
dam tnrpiter pro ipsa Apuleii manu admisit Stewech. ad Arnobii 1. vii. p. 
149. £d. Lngd. Id, — 2 Idem cod. qua de, Colvins. — 3 LtBtalig, Fux. Uetati 
g, Roaldns. Sic M ss. et Edd. O. ut debent, prseter Bas. Oud.— 4 Bert. vefe^ 
Scioppins in Symbola. Haud vere. Etmenh, item Pith. Mwnerabundi^ Pal. 
Goelf; minerabmidi. Ond. — 5 DiuJtinum, Fnx. diuJttimum, Roaldus. Dhoinum 
Venet. et Bas. i. Rom. dtitrnttfii. Colon. diutinum, Ms. durinvm* Colvina. 
Bertin. dtiimum, id est, in diem lucemque, ut Modius interpretatnr. Sciopp, 
in Symb, et Suap, ii. 4. Diurnum, Ita Mss. omnes. Vulgo, divinum, Modius, 
d, in tucem, Elmenliorstins. Divinum, Quidam Diutinum, alii diumum, Ma- 
nusc. durtfittm.' Mihi accnratins sententiam expendenti placet redivivum: 
quam veram esse lectioDem cnm qnovis mortalinm pigons ausim dare. Lu^ 
cem bfec capient ab iis, qnae affert Joieph. Scaliger ad Fest. actio poatli» 
fntnium. Brantius. DiviKum, sive dono divinitus datumj maxime mibi arri- 

NOT^ 
■ Fortunam memorabilem'] Reditum nempe ex asinina forma adhumanam. ' 



METAMORFHOSBON LIB. t,U 785 

Qaoraio desperata ipse etiam ^ facie recreatus^ oblatiopes 
faonestas aequi bonique facip : qaippe cum mibi familiares, 
qaoad caltum sumtamqae largiter ^accederet,' deferre 
prospicue curassent.' Affatis itaqae 9 ex officio siagulis^ 
narratisque meis pristini^ ' aerpmnis^ et praBseotibus gau- 
diis, me rnrsoip ad Deas gratissimum mihi refero * conspec- 
tum: sedibusqae' conductis^ iptra conseptam ^ templi>^ la- 
rem temporarium mihi constitao : ' Dese ministeriis adhuc 
[352] privatis ^ appositus,7 contpbemiisque sacerdotum in- 

raio OBpedu ego dtam exhHardu», grmiiaM ago ipeie de nu» honeetis wttmerilm: 
quia mei domutiei provide dederant operamy ut mihi afferrent quod abundauter 
fufficeret ad omatum mtfUfn, et impenaam tn victum, AppeUato igHur unoquoquef 
prout debebam, memoratieque meie laboribu» praeedentibuSf et taititia praeentif 
redeo iterum ad conspectum Dea mikijueundUsimum: et, amdueta mercede domo^ 
eonstiiuo miki habitationem ad aliquod tempue intra eonsepfum templi : adhibitue 
adkMC prioati» mini»$erii» Deet^ in»eiparabUi» a eocietate »acerdotumt »t adorator 



■^^^^^■^^^^■^^■^ 



deret aeque ac Colv. Vnlc. Wow. Pric. Flor. vel, at exponit Burmannns, qnasi 
more Deornm de coelo missnm. Sed in nnllo est Codice. Constanter mei 
codd. cnm £dd. primis, Beroald. Jnnt. post. £lm. et Scriv.' habent dncmuiiiy 
qnod me haud intelligere fateor, nisi significet conspectum, quod mibi, ut 
bomini, diem rursus videre liceat. Sed exemplum quaero. Nec placet dtu- 
tumwaiy qnod est in Petr. Cod. nec dvatinum, qnod edidere Jont. pr. Ald. 
Colin. Bas. pr. Natoralis maxime et facillimi sensus est optima Brantii con- 
jectnra rfdmvum, sive N. Heinsii rectdtvum ad Ovidii Fastos 1. iv. 45. < ille 
dedit Capyi recidiva vocabnla Trojae :' et qtios laudat Burm. ad Virg. £n. 
IV. 344. Shpra I. x. p. 218. ' remeare in diem lucidam ' de mortno credito 
dixit. Oudn — 6 CoU. Lips. <p«o et. £d. Bas. pr. ip»a et. Id. — 7 Vid. Not. 
Var. — 8 Perepicue cura»»ent. Pal. Oxon. Onelf. Pith. Fnx. £d. Scriv. pro- 
epicue, nt legendum monuit Pricaens. Verissime. Vide ad I. i. 16. * Prospi- 
cne in me consnluit.' Apage igitur Stewechii conjectnram percura8»ent. 
Oxon. cura»»em. Ond. — 9 Ms. ita. Colvins. Pal. Guelf. affati»que ita. Oud. 
' — ^l Fux. nuetpr. Roaldos.^ Primo loco perpolysyndeton, Nostro frequen- 
tissimum, addidi et, anctoritate Codd. Florent. Fux. D'Orv. Pal. Oxon. CoH. 
Voss. Vide ad 1. 1. p. 16. * Et cnjatis sit, et qoibus deversetur Bedibns.' Oud. 
— 2 Fnx. me rtf. Roaldus. D'Orv. inde r. non male. Oud. — 3 Copulamaleabest 
Oxon. Id. — 4 Inepte D'Orv. Oxon. Edd. Ber. Bas. pr. conspectumf Junt. pr. 
Ald. coimcmtttm, Fux. Cod. coceptum. Confer Cnrtii descriptionem templi 
Hammoniaci. De Pastophorio et Pastophoris agam ad p. 261. Jd. — 6 Pal. 
tempolarum. Oxon. Gnelf. temporaiium. lidem cura Fnx« et £d. Bas. pr. coiuH- 
tuto, Id.— 6 £d. Bas. pr. mysterii». Jont. pr. Ald. privatu». Id. — 7 Idem Cod. 

NOT^ 

. 9 Intra con»eptum tempU] Ruffinns celsum porrectaB : in quibas vel JEdi- 

HistoriaB Fcclesiastics lib. ii. c. 2S. tni, vel hi, quos appellant arytf§6ovras, 

in descriptione templi Dei Serapidis : id est, qui se castificant,' (talis erat 

^ Jam vero in snperioribiu extrema noster Lucius,) ' commanere soliti 

totins iimbitos spatia occnpant exbe- erant.' 
4c9ey et pMtophoria, domnsqne ip ex- 

Delph. et Var. Chu, Apul. 3 D 



786 APULBIl 

dividuus> et numinis roagBi cultor inseparabil]S« Nec foit 
nox nna, vel quies aliqua^' visu Dese monituque jejuna;^ 
sed crebris imperiis^ saoris suis me jam dudum destinatutn, 
nunc saltem censebat initiari. At ego/ quanquam cupi* 
enti voluntate praeditus, tamen religiosa formidine retra- 
bebar ; ^ quod enim ' sedulo percontaveram^^ difficile reli* 
gionis obsequium^ et castimoniorum abstinentiam ^ satis 
arduam, cautoque circumspectu^ vitam, quse multis casibus 
subjacet^ esse muniendam.7 Hsec identidem ^ mecum re* 

tHdividvua mdgtuB Dete, Negue transegi uUam nocteM^ aut uUum somnum exper* 
iem vigionia et monitiomis Dea : aed-pracipiebat jUa mihi frequentibus mandMtie^ 
ut nunc certe initiarer sui» sacris^ q[uwu»}am pridem fueram destinatua, Ego vero, 
quamvis id ardenter euperem, eohibebar nihilominus pio timore: quia ntfittnini 
studiose scisdtando cognoveram ministerium retigionis esse dificilej et observatio" 
nem castilaiis vatde difficHem, et vt/am, qua exposita est plunmis eventibuSj d^en* 
dendam esse prudenti circumspectione : revdtens sape ista apud tne, pracrastina^ 



^^^^^^^^^^^^ 



tn/xi». Colvins. Coll. Voss. Gnelf. cwiiuhemxique* Palat. tadtiTtm. Ond, 
'-^8 Nojc una vel dies aliqua. Alii, n. ». v> requies. Elmenhorstius.— 9 Idem« 
ei\ una. Colvins. Lege cnm Ms. Falv. Jussu Dea. Scipppins in Symbola* 
' Fnl. jussu Dea. Flor. ^us una. roale. Elmenhorstius^ Fortassean vana ant 
vaciva, Utrnm mavis, elige. Floccum non interdnim. Brant, Perperam 
Qmninq Scioppius praefert jussu, Is nihil differt a monitu et imperiis, Sed 
optim^ visu; quia in somnio et qniete saspe illam videbat, hinc maxime lae" 
tatiis. Confer seqq. Tnm in Pal. etiam et Oxoo. a ro. pr. etima; qnales 
Ubrariornm aberrationes non debentCriticum indiicere, nt aliam tentet snb- 
stituere vocem pro vnlgata et bona. Otid. — 1 D^Orv. prave aCyCgo, Id.^ 
2 Formidine renitebar, Idem, recreajbar, Colvins. Colvii Ms. recreabar, 
FulvianuSy retardabar. Lego reiinebary tran^positis literis. Sciopp, in Symb, 
Pal. et Flor. retabar. Scribe ex Fnlvii libro retardabar. Elmenhorstiua. 
Forte re/ragabar. Brantius. Scioppii conjecturam retinebar tacite expresse- 
runt Wower. et Pric. Retardabar, nt est etiam in Cod. Inc. aroplexi snnt 
Elmenh. et Scriv. nt p. 260. * sumtuum tenuitate contra votqm raeum re- 
tardabar.' $ed io D'Orv. est renitebat, in Fnx. quoqne ac Guelf. retabar, 
Oxon. et Par. retrahebar: qnod mihi prse oinnibua placet maxiroe. Sic pa&- 
sitn optimi qnique loquuqtur. Idemqne,quod alioqnin aiunt, revocabar, Certe 
renitebart quod repetiit Floridus, hic in Lucio, * cupienti voluntate praBdito»' 
locnni habere nrquit. Oud. — 9 Pith. quid enim, Male. Non cepit etiam 
hanc locutionem Pricieus, postea snpplendam censens inaudiceram vel didice* 
ram. Sequentia cuncta pendent a verbo percontaveram. Ex stylo Apuieil 

?tiod enim nihil est, niHi quoniani, si qnidem, quippe qui. Adi ad lib. ix. pu 
84. ' Quod eniin rebar.' Minor distinctio ponatur post refraA^W. Id.^ 
4 Al. percunctaveram. — 5 Idem, abseni^am, Colvius. Cnm Pal. et Guelf. In 
]Ed. Flor. CAt castimoniarum, nt solet alibi Anctor, sed hic contra Mss. O. et 
Glossas. Vernm an abstinentia castitatis est difficilis i Immo ejiis seu cas- 
timoniarum observatio est ardua ; ut iuterpretatur Floridns. Debuerat ergo 
dixisse, castim. tenadtatem, ut p. 242. ' SeduUs obsequiis et religiosis minit- 
|er|is, et tenacibus castimoniis/ Puto igitor ifoces et castim. esse tr^jectaa, 
ac legendum, diff. reUgionis et castimoniorum obseqmum, abstinentiam satis ar- 
dtiam. vel corrig. casteun morum abstin. Sed illam continentiam rectios vocas- 
«et, Ot<d.— 6 £d. Bert. taf^oque circumveciu^ Id«— 7 Vid. Not. Var.-— 9 indii^ 



MBTAMORPHOSEON LIB. XI. 7S7 

putanS; nescio quomodo,? quanquam festinans^ differebam.' 
Nocte quadam plenum gremium suum visus est mihi sum- 
mus sacerdos offerre : ac requirenti/ quid utique istud ? 
respondisse, partes illas ' ^ de Thessalia mihi missas ; ser- 
vum etiam meum^ indidem supervenisse, nomine Candi- 
dum. Hanc experrectus imaginem diu diuque apud cogi- 
tationes meas revolvebam^ quid rei portenderet ; ^ praesertim 
cum nullum unquam habuisse me servam isto nomine nunr 
cupatum certus essem. Ut ut tamen^ sese praesagium. 
somni 7 porrigeret> lucrum certum modis oronibus ^ signifi- 
cari partium oblatione 9 credebam. Sic anxius^ et in pro- 
ventum prosperiorem attonitus^' templi matutinas aper-r 

fMtmy nescio ^ua ratione, quamvis avide euperem, Quadam nocte videre mihi tfisut 
sam supremwtt sacerdotem mihi offerentem suum gremium plenum : et cum interro^ 
garetn eum^ quidnam esset istvdj respondisse mihi iUa esae frusta ad me missa e» 
Thessalia ; famulum etiam meumy nomine Candidumy advenisse ex eadem provincia, 
Pottquam evigilavif agitabam animo diu multumque quid rei visio iUa mihi prasa- 
giret; prcecipuey quia certo sciebam me nuUum unquam habuisse servum vocitatum 
hoc nomine. Existimabam tamen quastum haud dubium prorsus designari per ob^ 
lationemfrustorum, quoquo modo prcesagium somni se explicaret» /& soticiluSj ei 
intenius iUi abundantiori lucro, expectabam templi apertionem^ quis rnane Jiebat^ 



^«^#^«^^^< 



dem Ald. Roaid. Male. Elmenh, Sk: et Jnnt. pr, Oud.— 9 Exnlat modo a 
Reg. /d.— 1 D'Orv. deffer. Edd. Vulc. Wow. Pric. disser. vitiose. /d,— 2 EdiK 
ante Colv. cnm Ms. D'Orv. at req, Id. — 3 D*Orv. iUa. Id. — 4 Attendi mere<^ 
tar, in optimis membranis Florentinis ac Pithoeanis exarari contra constrac- 
tionis legem, servus etiam meus. Hinc snspicor, ab Apnleio hoc vel simiK 
modo relictiim : servos etiam meos indidem supervenisse, et in iis, vel unumy no- 
mine Candidum. Nam p. 253. snbUit : ' superveninnt de patria, qnos ibi re- 
liqueram cognatos scilicet famulos nieos, nec non et equum illum meum co» 
lore Candidnm reducentes.' In Edd. Jnnt. Ald. servum et meum. Id.— >• 
5 Fux. hac experreclus imagine. Roaldns. Hac exp. inutgine. Vulg. Hane 
exp. imaginem. Colvius. Hanc exp. ima$inem. Vulgo, Hac exp. imagine. 
Bertin. q. r. protenderet, raale. Elmenh. Ablativnm sane cnni Lips. et Fux. 
Cod. ostentant PaU D'Orv. Reg. cum Edd. Colv, Vulc. Wow. Pric. Sed 
rectius Eimenhorstius revocavit priorem lectionem accusativi,. ut dant Flor. 
Bert. Pith. alii. Jungit priori verbo revolvebat imagintmf per syllepsin. 
Subintelligitur enim rursus, quid rer. portenderet haec miago. Sic solent pas- 
sim politissimi scriptores. Consnle, quos laudavi ad Hirt. de B. Afric. c. 
30. * Sagittas, uti fierent, curare.' Dein Palat. perttnderel, et Oxon. ^tus 
esse. Oud. — 6 Ut tamm. Ed. Bas. pr. ait t. Reposui autem ex certissima 
PricaBi, alteriusque viri docti ad marg. Ed. X^olv. conj[ectura : Ut ut tamm^ 
sive quoquo modo. Passim * ut ut sit/ et similia. Id. — 7 AI. somnii, — 8 Petr« 
Ms. luctum. £dd. Juat. Aldi carent r^ omnibus, Oud.— 9 Ms. lib. patriam. Veiu 

NOT^ 

t Partes illas] QvtM Biminim in ^ Ationitus'] Idem h\c est atqne at- 
f remio suo habebat. tentos* qnemadmedom et in hoc Jn- 



788 



APULBII 



tiones opperiebar. Ac, dum velis candentibus' reductis in 
diversam^ Deae ^ Yenerabilem conspectum' apprecamur^ et 
per dispositas aras circumiens sacerdos ^ rem divinam pro* 
curat ^ supplicamentis solennibus^ de penetrali fonte peti- 
tum ' spondeo * libat.^ Rebus jam rite consummatis, in- 
choatae lucis salutatioiiibus/ religiosi primam nuntiantes^ 

Etf dum reiraetia in conirariat partiM albU aiparU», oranm ve»eraiid4im fadem 
DetBy sacerdos circumiens altaria ordine diaporitaf dat in iis operam^sacro:^ et 
eum Bolitia precHms effundit vaae aquam hmutam ex fonte, qui fn penetr§Ulm$ 
tempU erat, Saero Ulo jam debite peracto, religiosi strepUum edunt, adoratiO' 



patrium, Colv. Gaelf. jMilnttiii, Pal. palrumy Edd. ante Ber. pairium. Giielf. 
oblationem. Oad.— l Al. attentus. Vid. Not. Var.— 2 Velis reductis, indiversum 
DciB, 8fc. Distingue ; reductis in diversum, Deee ven, trc. Wower. Bertin. 
jfuffi valvis, male. Vela erant ante aras, qiise adduci soiita et rednci. Arte- 
midorus Oneirocrit. c. 262. Lipsius loco praenominato, et Colvius in notis. 
lElmenh, A Lipsio optime velis emendante et lib* ii. Etect. cap. 10. expli- 

cante Colvium sua pleraque bauslase credideriin. Brani. De ullis Pitb. du 
valvis veUs Ed. Jnnt. post. lectiones sic jnngens varlas. Nam in ceteris Edd. 
ante Colv. dum valvis candentibus^ ineptissime. Oud. — 3 Deo D'OrvilL com- 
piexum Palat. compkctum Guelf. Idem. — 4 Et disposUae aras circumiens s, 
Vulg. et per dispoa. Colvius. Praepositione carent Mss. Lips. Guelf. Pal. et 
Florent. ut videtur, cuin Edd. Colvii, Vulc. Wow. Pric. . Sed Pith. Fux. 
D'Orv. Reg. Oxon. et Edd. prlores, item Elmenh. Scriv. Flor. eam ag- 
noscunt. Nec causam aut rationem video eam abjiciendi. Non enim jnn- 
gejQda sunt circumienSf vel circuiens, (ut pro raore in nQmiiilUs est Codd.) aras 
dispositaSf sed praeurat suppUcamentis soleunibus (Non enim distingnendam erat 
post procurat. p. 254. ' qnantoqne sumtii d. procnrare supplicamentis.') rem 
divinam per dispositas aras, Virgii. lib. ti. Mn. 501. ' per aras Sangnine fee^ 
dantem, qnos ipse sacraverat, ignes.' iv. 56. * pacemqoe .per aras Exqai- 
runt»' Codices iUi non debaerant omisisse per^ sed copulam ei, qns non 
comparet in Edd. Elmenfa. Scriv. Flor. Bene, si cjuidem eam reponas post 
SBlewiiim^ vel deque potius, nt videbimus, legas : alioqnin enim biat, nec co- 
liaeret oratio. Dum apprecabatnr Lucius Deam, Sacerdos procaravtt rem 
4lvinamy et libavit fontem spondeo. Oud. — 5 Palat. proturat. Id.—O Vid. 

NOTiE 



venalis loco, Satir. tii. * Magnse 
mentis opns, nec de lodice paranda 
Attonit^/ &;c. id est, attentsB, ant 
jiolicitae/ Alias 'attonitus ' mirabnn- 
dom slgnificat, et velnti tonitru stu- 
pefaetum. 

' Velis candentibus'] Quibus Deae 
simulacrum a profanorum aspectn ar- 
cebatnr. 

■ Petitum'] Subintellige liqnorem. 
^ JSpendeo'] Spoadeum vas erat sa- 
crificale, qno aquam aliosve liqoores 



libabant. Hesychins ^iroMoy, &y- 
7c7of iv f ro7s tl^Kois otvov hdffv^' 
8oy. 

^ inchoata lucis saiutationibus'] Ador 
rationibu8,qnas prima Incefaciebant. 
Seneca epist. 95. * Vetemns saluta- 
ttonibns matutinis fungi, et foribos 
assidere templorom. Humana ambi- 
tio istis officiis capitur : Deum colit, 
qni novit.' 

^ Nuntiantes'] Strepitu suo sigaifi- 
cantes P an conceptis verbis horam 



MBTAMQRPHQSEON LIB. XI. 789 

horam perstrepuiit £t ecce [253] superveniunt? de patria, 
quos ibi reliqueram famalos;^ cum me Fotis^ malis inca- 
pistrasset erroribus. Cognitis scilicet famalis meis, nec 
non et eqnam quoque iilum meam reducentibus/ quem di-- 
verse distractum^ notse dorsualis agnitione^ recuperave- 

nihus maiutinia Dea, annuntiantes pntnam horam diei, Et subUo advenimt ex 
mea patria servi, quos ibi reliqueram, poatquam Fotis me ad capistrum adegisset 
improbo suo errore; meia nempe cognatia redueentilms meos servos^ atque etiam 
meum iUum equum, quem agnitum ex macula, quam habebat in dorso^ recuperave 
rant, postquam vendituafuisset tariis emtoribus : quapropter tunc maxime admira*' 



Not. Var. — 7 Oxon. veniunt. Oud. — 8 Vulg. famulL Colvins, In solo Ber- 
tin. est faHHiH, In ceteris Mss. /omulos, nt omnes post Colvinm reposuernnt, 
per eleganfem nominis coiistiHicttonem cum Relativo, ctii postponitnr, de qno 
et dixi ad lib. y. p. 122. ' data, qnam reservaveras sttpem.* Vernm nentriim 
bonrai Iric est admittendmn, et constrnendum eadem syntaxi, nt statim pate- 
bit : q, ibi rel, cognaJtos scUicet. Oud. — 9 Mss. Pith. Fux. D'Orv. Fotidis. An 
excidit pyxiSy vel scrib. Fotis pyxidis. Nam respicit ad pyxidis errorem, 
quo pro ave factns erat asinus, Ub. iii. p. 69. * Incapistrare * invenias qno- 
que in Olossis. Idem. — 1 Fiix. reducentis. Rbaldus. Ms. Cod. reducentes. 
Scribe, eognatis scil, famdos meos, Wowerius. Cognatis sc. famuhs meos. 
Vulgo, cognitis scU, famutis meis, male. Bcrt. et Ftor. redueentett, Elmen- 
horstins. Emendationem Wowerii, vel potiu^ Schickeradi, cni non nominato 
illa est snbleeta, receperunt oinnes Editores, meliorem certe, qnam qnae 
ante vnlgabatnr, cognUis seil, famulis meisy et circnmfertnr ab omnibns Mss. 
lilsi qnod in Palat. sit cognUio, Sed quod Mss. a viris doctis landati, quibns 
adde Pith. Oxon. Reg. Pal. D'Orv. et, nt puto, omnes dent redueewtesj de- 
buerat eos admonnisse, veram non posse esse lectionem istam, cognatis redu- 
centilms, Omnino legi debet, nt dixi, cognaios scil. famulos meos redueentes: 
nt ' cognatos' jnngamns Cnm ' reliqneram,' deleto illic/amRfos; Vel etiam 
simplicius, Cognati se. nempe superveniunt. Facillime enim s e seq. vocnla 
vel litera s hnic voci adhaesit. Immo jam video ita emendasse, nescio qnem 
virum doctum, forte Salmas. qoi Cod. Pithceannm consuluit, in qno ettam 
primnm famuios non comparere videtur. Oud, Grnterus Suspic. Ined. lib. 
XV. c. 10. legit : Cognitis sciUcet f. m. n. n. equo quoque ith meo...quem diverse 
distractum n, d, a, recuperabam. Ideni in Addend. — 2 Fnx. districtum, Roald. 
£dd. qniedd. pessime diversee, Ond.->3 Notce dorswdis cognUione. Fnx. ttg- 
nitione, Roaidns. AgUatione, Vnlgo, eognUione. Colvtus. Le^e cum scrip- 
to Fnlvii, agnitiene, Wowerins. Diversas d. n, d. agitathne. Heec Colvianat 
est lectio, in qna neqne pes, neqne capnt. Lege cum Ms. quem dS/versediS' 
traetum n. d, agnitione recuperaverant, Lege loenm integmm, et assenties. 
8chpp. tn Symb, Bertin. n, d. eognUume, Elmenhorstins. Ex agitatione fece-^ 
rim agniHoney nt et ifi M«nnscrip. legi, ex eodem Scioppi<o postea didlei. 
Brant, Pal. Ouelf. nocte, Pith. D'Orv. cum vulgaribus Edd. ante Colv. 
cognitione, qnse vox ssepissime intrusa est pro agnUione, et contra. Hic nlti- 
mnm praestat, servatnm a reliqnis Mss. immo et Edd. Jnnt* post. ac Vulc. 
sec. qnod itaque posteriores sibi arrogare hand debnerant. p. 259. ' Ut agni- 
tionem mihi aciUcet certo altqno sni signo subministraret.' Ridicnlnm ett 
Colv. et ViUe. |h^ agitatione e Lips. Cod. Ceterum notam hanc dorsualem 

NOT/E 
diei primam eue declarftntes, ex aliqua coosuetadine, qu» inter ipiof vic«ret ? 



790 At>UL£U 

i 

rant:^ qoare solertiam somni tum^ mirabar vel maxime; 
qaodprseter^^ congraentiam lucrosse 7 poUicitationis^arga- 
mento servi Candidi^ eqaam mihi reddidisset ^ colore can- 
didam. Qao facto idem solicitas 9 sedalam colendi fre- 
qaentabam ministeriam, spe futara beneficiis praesentibus "^ 
pignerata.' Nec minus indies mihi magis magisqae acci- 
piendorum sacroram cupido gliscebat. Summisque preci- 
bus primarium^ sacerdotem saepissime conveneram^ pe- 
tens, ut me noctis sacratae^ tandem arcanis initiaret.' At 

bar acumen tnei somnii^ quod prater convenientiam quaetua, quem mihi promise- 
rat, restituisset nUhi equum alln coloris sub designatione serei Candidi. Qudfacto, 
ego eidem cura semper intentuajungebar assidue officio colendi Deam, videns spemf 
quam conceperam de futuris bonis, jam conjirmatam esse, prasentibus beneficiis^ 
tanquam pignore, Nec eo secius desiderium suscipiendarum sacrorum mihi auge- 
batur qwttidie magis ac magis, Et sapius adiveram antistUem sacrorum, Jlagi- 
tans instantissimis precibus, ut tandem me initiaret mtfsieriis noctis saera. Sed 



fieroaldns exiRtimat faisse nattaralem, Pricaeus vero faetitiam, et iniistuin 8ci<- 
licet characterem ; qnod et mibi prsplacet. Consulendus est uterque, et 
Comm. ad Auson. de Cl. Urb. iii. 11. 'Qnalis inusta solet generis Bota 
certa.' Scalig. ad Varr. de L. L. p. 109. De siraili equi redditiorie, Xeoo- 
phonti facta, adi eum in 'Avafi. Kvpov. lib. yii. p. 425. Oud. — 4 Recupermve- 
runt. Fux. recuperaverant. Roaldus. Sic Mss. et £dd. O. preter Ber. et Ba^. 
Oud, — 5 Abest a Pal. tamen Bert. Id, — 6 Exulat a Fux. . propter D'Orv. /J. 
— 7 Al. lua^osque. — 8 Oxon. reddidissent, Pal. Guelf. respondissent, Bert. re- 
spondissentque, Oud. — 9 Bert. solicito. Vera videtnr Pricaei aliorumque con« 
jectura solicitius, ut in Apol. p. 403. Ed. Flor. < solicitius cavet.' Id. — 1 Ex 
eodem libro Fulv. Tecte emendabis, spe futuri. Wowerius. Lege cum Ms. 
futuri, Scioppius in Symbota. Praeivit jam eos Ed. Bas. pr. ex monitione 
Beroal^i; ac ceteri paruerunt. In reliquis Mss. et Edd. Vett. /u^ura. A 
Fux. Reg. ahest prasentibus. "D* Orv. pignorata. Sed vide ad lib. iii. p. 51. 
Oud, — 2 Bert. summqrium, Elmenh. — 3 Noctis societate, t. arcanis init. Vulg. 
noctis sacra, Colvius. Haec ita exhibnerunt recentiores Apuleii editionea. 
Vulgo : Ut me noctis saertB tandem arcanis initiaret, Pal. noctis sociata. . Se- 
quenda est scriptiira aotiqua : ut me noctis societate tandem sacris arcanis initi" 
aret. Wowerius. Haec a Colvio sunt, ciijus aciimen haud raro delirare video. 
Vulgo legilur: ut nte noctis sacra tandem arcanis initiaret. Ms. ut me noctis 
arcams tandem sacratis (Fnlvius sacris) initiaret. Scioppius in Symbola. Noc' 
tis opacitaie fuisse ab Auctore scriptum, aliquis suspicari posset. Brant. N* 
9acratw, Ita Flor. In Roro. et Ald. Bert. n, sacrte t, PaU Guelf. n. sociata. 

NOTiE 

^ Benejiciis prasentibus'] Adventu tute, ut male habet Colviana edijtio. 

sciUcet cognatorum, et recuperati- ' Nox sacrata ' ea est, per quam in- 

one servorum et equi : quae omnia fra dicit * se a sacerdote ad sacrarii 

tanquam Isidis beneficia repntabat. penetralia deductum accessisse con- 

7 Noctis sacrata} Ita lege ex fide iininm mortis: et calcato Proserpi- 

plorimorum Mss. non: noetis sode^ nn limine, per omnia veetum ele- 



MBTAMORPHOSBON LIB. XI. 791 

ille/vir alioquin gravis, et sobriae ^ religioQisobservatioiie 
famosus, clementer ac comiter/ et^ ut sc^nt parentes im- 
inaturis liberonim desideriis modificari^ meam difierens 
instantiam/ spei melioris solatiis 7 alioquin anxium;; mibi 
permulcebat animum. Nam et diem, quo quisque ^ possit 
initiari, Dese nutu demonstrari, et sacerdotem, qui sacra 
debeat ministrare, ejusdem providentia deligi : 9 sumtus 
etiam^ cdQrimoniis necessarios^ simili praecepto destinari.' 
Q^ae cuncta nos quoque observabili patientia sustinere cen- 
sebat: quippecum^ aviditati contumaciseque summecavere,^ 
et utramque culpam vitarCj'^ ac neque ^ vocatus morari, nec 
non jusi^us festinare deberem.^ Nec tamen esse quenqnam 
de suo numero^ tam perditse mentis^ veP immo desti- 

UUf qui eetenm vir eritt aeverusj et inclytus obaermtione reUgionia illius absHnen' 
tis, procrastinaiia meum poatulalum mantuetef et lenUerf atgue eo modo, quo pa- 
ires solent moderari desideria intempestiva suorum fiUorum, deUniehat meum ant- 
miif» aHuinde solidtum solamine spei melioris» Dicebat enim diem, quo unusquiS" 
que poiest tniitart, dest^ftart voluntate DetBf et prooidentia ipaius eUgi sacerdotemj 
quem oporteat saera faeere : in^jtensas quoque necessarias aerimoniis designari 
mandato ^jusdem, Qua omnia suadebaty ut noa etiam expectaremus patientia ofr- 
sequiosa: cum sciUcet deberem magnopere miki cavere a fitmia cupiditatCf et per- 
tiHsciay et neque esse in mora, cum voearerj neque properare, nisi mihi imperare' 
tur : ne^e tamen uUum esse ex numero suorum tam profligati animif aut potius 



Valgati, li. focietate* Fulvins, n, arcan^B saeris, Elmenliorstius. Verissime 
Elmenb. cnm Scriv. et Flor. restitnit, n. sacrata, Sic enim habent quoque 
Pith. Fux. Reg. D'Onr. Oxon. Eam noctem vide p. 256. ut recte monet 
Floridus. £ ceteris Mss. et Edd. ante Coiv. in quibus saera, facile videre 
est, cur exciderit syllaba. societate prave edidere Colv. Vulc. n. arcance sacris 
Wow. et Prrr. Oud.— 4 Malit Piccart. Per. Crit. c. 16. sobria. Sed vide ad 
p. 241. Id,—5 Oxon. commi^niter ; solita variatione. Id, — 6 Meam differens 
exulant a Palat. et Ouelferb. Par. tn eam d. inst. Id. — 7 Pal. solatus, Id. — 
8 D*Orv. quisquis, Eodem redit. Id, — 9 Alii, dirigi, Elmenliorstius. Pal. 
Guelf. male dirigi, Pith. diUgi, Sed adi ad lib. vii. p. 143. Oiid.— 1 D'Orv. 
Pith. sumtis. Pith. destinaret, Id.— 2 Censebatj quippe eum, Sive suadebat 
cum auctoritate ; ut passim Apuleio. Tres hse voces excidernnt Edd. Bas. 
pr. Id, — 3 Aliiy eontumaeiaque summa, Colvius. Flor. aviditate, male. Elmenh, 
In eodem eontumacie, Scilicet vel elapsa est prsepositio ab^ vel lineola pro 
m. Vulgata enim Latina nego. Consule omnino notata ad lib. viii. p. 166. 
*■ Qna potissimum caveremus clade.' In Guelf. et Pal» est a^udicati, Mox 
male in Edd. Bas. sec. Scriv. summa, Vide Indic. Oud, — 4 Pal. Ouelf. irrt* 
tare. Id.'-5 D^Orv. Fnx. ne, Vide ad lib. i. p. 12. et alibi. M— 6 Edd. 
Junt. Ald. debere, Id. — 7 Oxon. quisquam, Ed. pr. quamq, In Pith. deest 
niim€ro. Id. — 8 D'Orv. caret perperam ry vel, Id. — 9 Forte potins, jubsnte 

NOTiE 

menta, remeavisse : nocte media So- mine/ &c. 
lem vidisse candido corDBcanteiii lu- 



793 APULBII 

natsB mortis, qui non iSibi quoqtie seorsnin jabentd dominaj^ 
temerarium atqne [254] sacrile^ani' avdeat ministeriam stib- 
ire^ noxamqtie letalem conttahere. Nam et Infenini claas«i 
tra> et Salutii^ tutelam in Deas manu posita/ ipsamque tra- 
ditionem'' ad ini^tar voluntaride ' mortis et precarise saltttis 
eelebtari : quippe cum transactis yitsB temporibud^ jam inipso 
finitsB lucis limine constitutos^^ quis tamen tuto possint ^ 
l^agha religionis committi silentia/ namen Dese soleat eli^ 
cete/etsua^ providentia quodammodo tenatosadnovaere^ 
poAete i-cTrsus Salutis curricnla. Ergo igitnr me quoqiie opot-^ 
tere coelei^te sustinere prdeceptiiin^ quanqoam perspicua evi-^ 
dentique ' magni numinis dignatione, jam dudum felici mi- 
nisterio'' nancupatum destinatumque : nec secusquam cul- 



tfttk mnddUftuin mortiy qui mtdeai temere et impie suneiperB miniiterliitin, vk^e 
corMmittere cuipam morte dtgrnftm, nisi etiam Dea ipti peekliarHer iMperHteriii 
Vattiiie enim lf\femi, et vuiBtodiam tntit eeee paeitae in mtmu Dea^ et ipeam 
tihdditiofiem eacrorum peragi ad exempliah moriis epontanea, et Vttee priettrio 
ireeitperaia : qUia nempe Dea aolet eHgete viroe perketo jam OWt poetto» in er- 
ttemo tthii/dno eute toff^, ifUibus iOmen magna arcana feUgionie poBsini seeure 
eredi, et eoh festHaere stadio novie mttt, quodam' modd tenatos sua providentia, 
OpbHere igitUr nt ego etiam expeetarem mandatum cceHsti^ quanwis jam pridem 
(feitfHatus eseem, et dediedtue beato ndidsterio, ^Hgnatidne elara et fttan^eeta mag* 

dea. Coinpeodio scriptnm erat doia, CoXv» Wd, N. Viir. — iMs^sacrHegium» 
Cok. — 2 Idem, twtela, Colv. Fux. Reg. Pal.Oxon.Oiie)ffc4C|aoiqne tutela, prftve. 
Contra in Ptth. est positam, non male. Sed p^rinde est. Oud, — S Oxon. vo- 
kiptariaf, Id. — 4 Fnx. /. l, lutnine. Aldns tero, numine. Utnimqae parnm 
rectnm ^rie vnlgato. Roald. Flon et Ald. I. lumine. Elraenhorstins. Lumine 
exfaibent insuper Pal. Oxon. Guelf. Edd. primse, Jnnt. pr. et Scriv. £d. fteCi 
sive Blaviana. Qnod pravo jndicio htc BeroaIdin« emendationly ac ceteris 
Mss. praetulit Prirc^us. Oad. — 5 V,lj,post sunt: nnde genuinam lecftonem 
pnto, |N>f essim^. De qna voce adenndns Lipsins llb^ r. Xar. cap. 14. Brauti 
Oxob. tam. Pith. Fnx. B'Orv. possit. Edd. pp. post sint. Nil rsrsns mnta: 
licet restent potestur^ patesse, ifc, Oud. — ^ At. e&gere. — 7 Abest et a Fax* 
Reg. Ottd. — 8 Fnx. prwerpuk. Roatdus. Bert. et Pal. prespieua. Elmenh. 
In Pal. »que ac Reg. Oxon. Coll. Voss. et Ed. Junt. post. est preecipua» 
Utrumque hic male. Vide ad lib. iy. p. 85*. * perspicua pnlcfaritudine/ et de 
synonymorum copula frequefiter Apnleio amata ad tib. i. p. 13. r^ p# 08. 
Pro dtgnations tnOaelf. k m. pr. indignatione. Oud. — 9 Vvilg.felids ministerioi 
Colvtin. Felicis in Pitb. et omnibfus Edd. ante Colviutn. Rursutne s. signit , 

Kofifi 

■ Traditionem'] Sacrornm. tamen non sint adeo deerepiti, nt 

* Quis tamen tuto poisint mognare* dtfHrent, et cMnmissa 8v»€dM aroa<« 
ligionis committi sHeniid] Id est, qui im, atriiiil leaKftte^ nvMitt. 



MRTAMORPHOSfidN LIB. XI. 793 

torefic^teri^ cibis' profatiis ac nefariis^ jam nanc (empet- 
rare ; qtio rectias ad arcana purissiraee religionis secreta 
pervaderem. Dixerat sacerdos : nec impatientia ^ cormm^ 
pebatur obsequium meum : sed intentus ' miti quiete^ et 
probabili taciturnitate, sedalum quot dies obibam cultarae 
sacrorum ministerium»^ Nec me fefellit^ nec longi tempo^ 
lis prolatione^ cruciarit potentis Def&^ benignitas salu- 
taris^ sed noctis obscurad non obscuris imperiis ^ ^ ^viden* 
ter monuit,^ advenisse diem mihi semper optabilemy quo me 
maximi voti compotiret.^ Quantoque sumtu debetem ipro^ 
curare sqpplicamentis, ipsumque Mithram ' * illum siniiid 

ncB De<e: et ut Jam tunc abstinerem a eibis profanis et vetiiiay perinde ae ceteri 
Religioei; %A melia» pervenirem ad secretiora arcana aanctisnmte religionU, Cum 
eaeerdoa hdtc mihi dixiseeij obedientia mea non ii^ringebaiur impatientia, sed ego 
atientefungebar quotidie sedulo offieio cokndonem sacrorum,eum UniiranquiUiiaiej 
ti sHenHo laxtdahiii, Ei bomtas saiiitaris potetUis Deee nmn me deeepii, nefue cm^ 
eiavii dilaiione diutumi iemporis : sed me aperie monuii ekuis praeepOs, miki per 
noetis obseuree fuietem datisj diem advenisse a me semper expeiittunf quo me/aoe^ 
rei eompoiem maximi voii. Ei eonstiiuk qmania impiensa sntAt instruendus esset 
«pparatuM saerorum^ ei siittad desigmsi mikipro minisiTo seterefum Hinm ipSMm Affr 



ficat scUicei? de qiio aiipra sspiiis. Oud, — 1 Pal. eeieris^ Oaelf. Cereris» Fux. 
eibi. Id. — 2 Al. imparientia. Vid. Not. Var. — ^3 Pith. Edd. pp. Jiint. pr. Ald. 
inientis, Ond.— 4 Fax. D'Orv. ministeriorum, Id. — 6 Faz. vel l. i, Roaldus. 
Ms. vel longi. CoWias. Ms. Falvianas et Colvianus, vel longi i, Scioppius in 
Symbola. Pal. Guelf. D'Orv. Oxon. vel, Bene. Saepe enii& Noster, com 
alits, praecedenti nee sabjicit vel, Vide me ad lib. iii. p. 50. * Neqne tnsB 
dignitatis» vel etiam,' &c. Probaiione in Reg. Oud, — Inverso ordine Pitb. 
PaU Fux. D*Orv. £dd. Vic. Jnnt. post. Ald. Id, — 7 Homines librarios nosti, 
cnm in aatographo invenissent, obscuris indeiciis, perpetna lege, id est, con- 
stietudine inveterata usi. Steiveck. Nequaquam rontari oportet imperHs, 
Passim ita et praecepta vocari Deorum monita, qnem latet ? Sfepissime in 
hac tpsa narratione occurrit. Vide p. 252. Insana talis est 4nnovaadi pra«- 
rigo. Oud, — 8 Pal. admonuii* Id.— Al. competeret. Vid. Npt. Var. — 1 Ms. 
cod. ilft<AAm. Colvins* Oxon, Mirthium, Edd. Wow. Pric. Miihiamf pes- 
sime, nt p. 258. Vide Beroaldum. Ac nomen hoc non solom de Persarom 
Deo 8ole seu ^gyptiorum Osiride vel Serapide, sed etiam nt proprinm ho- 
minis nomen in Inscriptionibus occurrit apud Fabrettum et alibi. Oud,-^ 

NOT£ 

^ Ct6wpniAmi«actt</artu]Ciborum riis} Somnio, quo clare et evidenter 

delectns non roodo apnd JndsBOs lo- me monebat, quamvis per obscnram 

cam habuit, sed.et apud Ethnicos. noctem. 

Tertull. adversns Psychicos : ' Quales ^ Ipsumque MUhram'] Nomen est 

castimonis Apim, Isidem, et mag- Sacerdotis, qno nomine etiam Pers» 

nam matrem eertornm ednliornm ex- appellant Solem ipsHm) qni Ostria 

ceptioiie pmificaot.^ eat, sea BerftpM jEgyptior«m« 

« Noctis obscnrw mn ebscnri» impe»- 



794 APULEII 

sacerdotem * praecipuum, divino qaodam stellarnm consor- 
tio^ ut aiebat^' mihi conjunctum,* sacroram ministrum de- 
cemit^ Quibus^ et ceteris benivolis praeceptis summatis 
Deae recreatus animi/ nec dum ^ satis luce lucida discussa 
quiete, protinns ad receptaculum sacerdotis contendo: at- 
Hne [255] eum, cubiculo suo commodum prodeuntem con- 
tinuatuSy^ saluto. Solito constantius^ destinaveram jam^ 
velnt debitum sacris obsequium, flagitare. At ille, statim 
ut me conspexit^ prior: O mi quidem Luci^ inquit/ te feti- 
cem« te beatum, quem propitia voluntate numen augustum 
tanto opere ^ dignatur ! £t quid^ inquit, jam nunc stas otio- 
sus^ teque ipsum demoraris? ' Adest ^ tibi dies votis assi- 

ihram suum primarium sacerdotem, quem dicebat mihi esee cofQunctum calegti qup- 
dam cdnseiuu astrorum, QuUtue dietis, et reliquie benignia jussia supremm Dea, 
ego r^ectus animo, expergefactus die nondum bene claro, eonfestim pergo ad domi- 
cilium sacerdotis ; etassecutuseumtuncexeuntem e suo cubiculo, saluto Ulum. Jam 
decreveram postulare pertinaeius soUto ministerium sacrorum, vetut mihi debUum, 
Verum illesinad ac me vidU, sic quidem ccepit prior : O mi Luci, quamfelix es, quam 
/ortunatusl siquidem veneranda Dea adeo te honorat benigno suofavore, Et quare^ 
aitf nunc cessas, et tibi ipsi in mora es 7 Advenit tibi dies expetUus continuis d^H- 



*^#*<*-#^^^^^ *^^ 



2 Deest suum Pithoeano. /d.— 3 Ut aiebat. Desunt D*OrT. Oxon. Gnelf. nec 
Anctoris videntur. Id, — 4 Idem, ministerium. Colvius. Bert. ministerium, 
Elmenborstius. Neque aliter exaratur in Pith. Pal. Gnelf. Oxon. Fux. 
D'Orv. Blinisterium tamen, nt alibi, pro ministro hic sumi non placet. In 
Flor. N. 9. ' PraRConis vox garrula ministerium est.' Salmas. margiui ascrip- 
•it ministerio, Vide, num scripserit Auctor, sacrorumin ministeriwn, Cernis 
€)]im, Lector, qnam facile in potuerit absorberi. Oiu/.— 5 Pith. D*Orv. et 
£dd. ante Colv. quts, ut alibi saepe, et p. 256. Id, — 6 Oxon. recreatius an, 
D*Orv. recreaticum, Vide ad lib. ii. p. 27. ' Recreabar animi.' Id, — 7 Pal. 
Fux. Guelf. nec. Id. — 8 Pitb. concinatuSy £d. Ras. pr. concinnatus, Vide ad 
iib. V. p. 109. * £am Ccres et Juno continnantnr.^ /d.— 9 Alii, amtantius, 
£lmenh. Ita sril. est in Florent. male. Haec verba et prapcedens saluto de- 
sunt Oxon. et Par. Oud, — 1 Aberant liaec mi quidem a vulgatis editionibus. 
Colv, O Luci. Ita Mss. Vulgo, O mi quidem Luci, £lmenhor8tius. Absnnt 
mi quidem ab omnibus meis, si Florent. forte excipias, et ab £dd. Vett. In 

Palat, Guelf. est Oi p Luci^ hoc est, O, inquit, Luci, sicut est in margine 

Guelf. et qno ordine dant Pith. Fux. D*Orv. Oxon. Sicut in Lips. etiani est, 
o mi qiadem inquit Luci, Elmenh. cum Scriv. et Flor, edidit : O, mt Xruct, tn- 
quU. Frequenter occnrrit apnd Nosrrum *0 Luci.' Vide ad llb. ii. p.2l. 
Oud. — 2 Tantopere, Oxon. tanto opere. Bene. Vide ad lib. ii. p. 32. /rf. — 
8 Atque ipsum demoraris. Corrige meo suasu, atque ipsum te moraris, Cora- 

NOT>E 

« Dtvtnd qwtdam stiUarum consortioj v. ' Non eqaidem hoc dubites, tmbo- 
ut aiebai, mihi coiijunctum] Persius, ad rum fcedere certo ConBenttre dies, et 
Corimtnm praeceptorem snum, Satir. ab uno sidcre duci/ &c. 



METAMORPHOSBON LIB. XI. 



795 



duis exoptatus^ quo Deae multinominis^^ divinis imperiis, 
per istas meas manus piissimis sacrorum arcanis insinueris. 
Et^ injecta dextera^ senex comissimus ^ ducit me protinus 7 
ad ipsas fores ^ §edis ampIissimaB : rituque solenni ^ aper- 
tionis celebrato ministerio/ ac matutino peracto sacrificio, 
de opertis adyti^ profert quosdam libros» literis ignorabiU- 
bus > praenotatos : partim figuris cujuscemodi animalium^' ^ 
concepti sermonis ^ compendiosa verba suggerentes : par- 
tim nodosis^ et in modum ^ rotae tortuosis, capreolatim- 



deriisy quo initieris reUgionsHmis arcanis aacrorum, his meis manibu8,ju88udivmo 
Dae miutinominie* Et senex kumaniasimus apprehensum me manu ducit statim ad 
ipsas valvas ampUssimi templi : et peracto officio apertionis secundum morem solen- 
nem, et celebrato sacrificio matutino, depromit ex intimis sacrarii penetralibus^ quos' 
dam Ubros seriptos characteribus incognitis, exhibentes verba orationis in eis con- 
tenta^ partim abbreviataflguris animalium omnis generis, partim dtfensa adversus 
euriosam lectionem profanorum^ accentibus nodosis, et intortis in orbem, atque etiam 
implicatis inter sese instar capreolorum, Ex iHis libris mihi declarat quanam 



inemini quidem, Auctorem hnnc libro septimo dicere: 'plascnlis dicbns ibi- 
dem demoratns.' Nibilominns tamen id verbi hic usnm, nondura persuaderi 
mi potuit. Stewech, Teque ipsum demoraris, Vulg. atque ips. dem, Unde 
ante inspectnm Teterem codicem legebam: atq. ips, te moraris, Plautus 
Menaechrois : ' Te morare, mihi com obloquere.' Pseudolo : ' Me nunc com- 
moror, cnm bas fores ferio.' Colv, Atque in solis est Pith. ac Bert. Codd. 
moraru in Fux. Reg. Ceteri Mss. cum £dd. Colvinm secntis recte, tequei, 
demorarisy praebent. Trita est^locutio 'demorari aliquem.'0«d. — 4 I>'Orv. 
adesto. Id. — 5 Pal. Fux. multimois. Vide ad p. 239. Id, — 6 Oxon. comms" 
sus, Id. — 7 Tb protinus delet Bert. Elmenh, qui cum Scriverio hinc male 
uncis inclusit. Oud, — 8 In Guelf. noh est ipsas, Id. — 9 Fux. solempnii. Td. — 
1 Alii, a. c. mysterio. Vide qus Casanbonus notat &d Athensuro. Elmenh. 
Apertioni Oxon. Oud. — 2 Pal. Oxon. Ouelf. adytOf Coll. Voss. aditUf D'Orv. 
apertis editi, Id. — 3 Volgo, h^juscemodi. Colvins. Abest ab Oxon. Guelf. 
Pal. hi^. Pith. D'Orv. et Edd. ante Colv. Voss. CoU. et ciQuscem, Vide supra 
saepe, et Ind. Not. Item Rittersh. et Piccart. Per. Crit. c. 13. Oud.— 4 Ber- 
tin. conceptis, D'Ory, accepti. Male. Id,—S Ms. etiam in modmn, Colvins. — 



NOTit 



' Deee multinomims'] Hojus libri ini- 
tio, pag. 748. ipsa Dea, de se : ' Me 
primigenii Pbryges/ &c. Vide totum 
locum. 

f lAteris ignmrabiUbus'] Eae erant 
hieroglyphic» literfe. Martianus Ca- 
pella, lib. xi. * Erantque quidam li- 
bri sacra nigredioe colorati, quorum 
Utera animaiitium credebantur effi- 



gies,' &c. 

^ Partim figutis e^juscemodi anima' 
Uum'] Sic per figuram apis mella con- 
ficientis ^gyptii Regem designabant, 
cumjucunditate imperantem : picio 
dracone caudam snam mordente, an- 
num indicabant in seipsum redeon- 
tem, &c. 



796 APULEII 

que^' condensis apicibus, a curiositate profanorum lectione 
munita.7 Indidem mihi prsedicat^ quaei forent ad usum tele- 
isb^^ necessario prseparanda. Ea protinus gnaviter,^ et 
aliquanto liberalius partim ipse^ partim per meos socios 
coetnenda procuro.' Jamque tempore, ut aiebat sacerdos, 
id postulante^ stipatam me religfiosa cohorte deducit ^ ad 
proxiinas balneas : et prius sueto lavacro traditum, pras- 
fatus Deum veniara,' purissime circumrorans^ablait: rur- 
sumque ad tcmplum reductum>^ jam duabus^ diei pcutibus 
transactis, aute ipsa Dese vestigia constituit : secretoque 

6pi>ttetet a ttie ptaparari necessario ad usum initiationis. Ego eott/esHm streTtue 
eficio, ut ea, atque etiam aliquanto largiora compararenturf partim per me zpram, 
partim per meoa socio8, Cumque tempus (ut aiebat sacerdoi) id flagitaret, ducit 
me ad lavacrum proximum cinctum cateroa religiosorum : et eum me eollocasset in 
balneo woUtOf ipse, oratis prius Diis, abluit me,a8pergensaqua mundissime; iteram- 
^e teducit ad templum^ atque ibi me coUocat ante ipsa vestigia DetSy transactis 



6 Fnx. campolatinique, Sed meodose, Roaid. Ideniy capitulatimque. Rom. 
campolaiimque. Colvius. Bertin. eampolatimque. Scioppiiis in Synibola. Male. 
Elmenh. In Ed. Beroaldi etiam est cctmpolaHiii^K^: dediictnm a 'campolis,* 
ctncinnis sea clavi<!ulis vitineis, ex Varrone. Yerum apud eum lib. i. R. R. 
c. Sl. § 4. ^capreoli' diduntnr, ut debet. Sed quos Itali vnlgo campolos \o- 
cant. Huc pertinent Qlossae : Capriolus, avyerdTHSf wp^opos. Oud. — 7 Sic 
recte praebent Mss. et Edd. plersque. Conitructio enim est, Lectione mo- 
nita a coriositate prof. In Edd. Ehnenh. Scriv. Flor. exbibetur curiosa^ nt 
' mKRila foret Arcusativns, respondens rolr «er6a : sed rectius turo legeretiir 
iRtfm^os, SG. Hbros. Veram typothetarum videtiir errorcurtMa» Edd. Vic. 
Jnnt. Ald. ac cur, Id.— 8 Bertin. ad «. ecslestem, roak. Elmeuh. OKon./oret. 
Pltb. celata, Ed. FHiridi tuteke. Inepte. TeXcH Or. p. 257. ' teletae legitima 
consumroatio.' p. 2<9. < Telet» discrimen maximum.' 261. * tertiam quoqne 
teletam snieipere.' p. 262. < instrnctnm teleteB coraparo.' Ottd.^9 Fux. Et 
p, GNelf. naviter, Id. — 1 Th coemenda delet Modiui. Elmenh* Perperam. 
Nam initiandNs snmtus faoere et impensas teletae ferre dHoebat. Vide em- 
nino p^ 260. et C«iperiim in Epist. ad Dalenum p. 650. Oud.^2 D'Orv. de- 
duxit. Id.>^3 Domini vemwu. Fox. Deum veniam, Qiiod etiam notat Beroald. 
Uoald. De more scil. Edd. pp. Junt. Ald. Basil. dantdomtnt: ut aliquoties 
id vitii inest istis Edd. Oud.— 4 Mendose Edd. Beroaldi (non in notis) Junt. 
ntr. Ald. cireumrotans, Id.— 5 Ms. cod. deductum, Colvius.— 6 Palat. dubiis. 

NOTiE 

' CoprtfoMtm] Invtar capreolornm. «itnr. Significet etiani religionera 

Sunt autem capreoli clavienlfle, seu et sacerdotinm. Hostia antem, aea 

maaus, quibw vitin adminicala ftppre- facrificium iUnd ^|«iod ab initkindis 

kendit. fiebat, ideo teleta dicebatnry q«od 

^ ildu«MH<eKef«]TfX«r^Or»cce«t Mga« esset impenin; TcXcSr enim, 

expiatio, initiatio, atque initiaitionis praeter multa alia, Aamtua facere sig- 

hostia ; quo postremo sensu hic su* uificat. 



MKTAMORPHOSRON LIB. XI. 797 

mandatis 7 quibusdam^ qaas voce mdiora * suut/ illud 
plane ^ cunctis arbitri» preecipit/ decem * continuis illis 
diebus cibariam voluptatero ' [256] oDercerem^ neque ullum 
animal essem, et inviuius* essem."* Quibus* venerabili 
continentia rite servatis^ jam dies aderat ^ divino destina* 
tus vadimonio :^ et Sol curvatus intrahebat vesperam.^ 
Tunc," ecce confluunt undique turbas^ sacrorum ritu ve- 
tusto,9 variis quisque me muneribus honorantes.' Tunc 
semotis procul profanis omnibus/ linteo rudiqne me con- 

jam duabw portihtts diei : imperatisfue cIom quibusdam, qua non hcet mihi logut, 
id certe eoram amnibusimperat^ ut rtfnsnarem voluptaiem esua per iUoe deeem dies 
eontimm^ iie^iie comederem de eame uUhts animdlie, et ahstinerem a vino. Qute 
eum leg^ime observoisem religiosa continentiay etjam advenistet dies, quo sacris sisti 
debebaMf et Sol descendens adduceret vesperam ; populi undique concurrunty affiden" 
tes me quisque dicersis donis secundum antiquam consuetudinem sacrorum, Tunc 
9ficerdos procul remotis cunctis profanis^ apprehensa manu, deducit ad penetralia 



^^s»^^^.»^»^\*^\» 



Oud,— 7 D*Orv. mandato, 1^.-8 Vid. Not. Var.~9 Tdque pkaie, Vulfo, 
iUudpiane, ColvUis. F\or, Ulud plane, Elmenhorstins. Illud recte rescrip- 
aere alii, .quod iiiveni in Mss. O. et £dd. prxter Colv. Vnlc. Elm. Scriy. 
Istnd que officit eti^ construntioni. Nil not. e Gcielf. Oud, — 1 Prcecepit 
]Bert. et CoU. Vosa. Id, — 2 Guelf. Pal. deesse, Id.— 3 Palat. voluntatem, Id. 
— 4 Ma. lib. tnciiis. Vide Plntarch. lib. de Isid. et Osir. Colv, Et abest 
Pith* iflbinius p'Orv. innunimus Oxon, invinuus Guelf. Inepte. Oud, — 5 Vnlg. 
Queis. Colvins. Qu$s Pith. et sic, vel quets^ £dd. ante Colv. nt sopra, et 
a^pios. QtMi.— Palat. Guelf. aberat, Id. — 7 Et Sol curvatus intrabai vespe^ 
ram. Pmx. intrahebftt v, non omnino niale. Roald, S, curv, intrahebat v, M^. 
introibai, ^cioppiiui iji Symbola. Traheb^t v, Vnlgo, intrahebat v, Alii^ introi' 
b^ V, jpUmenhQratius. < Intertrabere ' Plaut. 'intrabo' non alibi. tVass, 
At lib. V. p. 101. ' sulcatos intrahens gressus.' et Msb. Plin. etiam lieid. pr. 
Jib. Tih c, 19* ' Intractio liognae.' Istud irahebat hausit £lmenh. e Mss. Flo- 
rentinis. Vide ad lib> v. p. 102. * Vespera noctem trahente : ubi cbntra in- 
tr^hente placebat Pricseo, qui recte animadvertit, versum esse senariura 
qnaleji multi sunt in Apuleio. Ac manebit ita, si pro curvatus legamus incur- 
vatufivetvsto cum Pithceano. Qnia tamen intrabat cum £dd. Basil. ostentant 
Palat. Guelf. quod etiara defendi posset, et introibat D'Orv. Fulv. pr»estat 
bic intrab» cum reliquis pervare £dd. et Mss. sive adducebat et accelerabat. 
Qxon. Sq^ eurai^s. Oud. — 8 £dd. plersque male tum, Id. — Fux. iurbuke, 
Roaldu^. Iiego, turbtB sacratorum ritu vetusto, Alii distinguunt, turba, 
sacrorum, ritu vetusto: Brantius. Prave jungebant qnidam, turba sacro' 
rum ritu vetusto: variis, Post turbte enim erat distingnendnm, ut recte 
observarunt £dd. posteriores. In mea Fux. Ms. collatione est tube, 
Oudendorp.-7-l Al. onerantes, — 2 Bertin. proscinio omnibus. Modios lege- 
hu^fprogdnus, Scioppins in Susp. 11. 4. et Symb. Nulli enim aderant profani ; 
jted soli initiati. Etmenh, At ande id scivit Modius ? Turbae ergo ille, qua- 

NOTJE 

1 Que vpce meliora sunt] Quae aanc- ^ Inmnius eueml Vox a ' vino ' et 
tiora aunt, qnam at ^ermoiie efferan- ' in ' formata : uaitatins est abste- 
tur in vulgus. ^ miw. 



793 



APULEIl 



tectum amicimine^^ arrepta manu^ sacerdos deducit^ ad 
ipsius sacrarii penetralia. Quseras^ forsitan satis anxie, 
studiose lector^ quid deinde dictum^ quid ^ factum ? dice- 
rem, si dicere liceret ; cognosceres, si liceret audire.7 Sed 
parem noxara contraherent aures et linguse illde temeraiiise 
curiositatis.^ Nec te tamen, desiderio forsitan religioso 
suspensum,9 angore diutino cruciabo.' Igitur audi: sed 
crede, quae vera sunt. Accessi confinium mortis : ^ et cal- 

ipsitts sacrarii me velatum amicttt lineo, et novo\ Curiose leetor, fortam rogabis 
vatde solieite quid dictum eit, et factum postea. DicererHy n mihifas easet dicere; 
tu audires sifas tHn esset audire, Verum aureset litigutB incurrerent in simUem cul» 
pam curiosUatis temeraria, Neque tamen Umga anxietate torqueho te suapenaum for» 
iam desiderio religioao» Audi ergo : sed crede qua vera sunt, AccesH ad viciniaM 



^*^^^^^*^:»-*^ 



rnra mentio facta est, solisne constabant initiatis ? Qaiscredat? Tu niliil 
muta» et consiile potius seq. pag. ' In aspectum populi errabam.' Oud,^ 
3 Linteo et rudi me cont, amicimine, lidem, rudique me e, Colvius. Bertin. 
linteo et undique cont, amic, 'Wo\ieriu&. Sciopp. in Symb. Flor. l, rudique me. 
Elmenhorstius. Lineo Ms. Petr. et rudi dant Lips. Palat. £dd. Colv. Vulc. 
Flor. Accedit Oxon. l, et rudimine contectu amic, Ceteri Mss. et Edd. Vett. 
rudique: quod reposui interim, licet tioc loco ' rnde amicimen * parnm pla* 
ceat pro novo et non trito. Verum vehementer dubito, an lintea vestis pos- 
sit vocari 'rudis.' Alia res est in Mana rndis/ etsimilibns. Qnare magis 
inclino in lectionem Cod. Bertin. ut pro et legamas me, sic : Unteo me undiq^e 
cont, Nam male £dd. Wow. Pric. carent r£ me, Edd. Scriverii dant, l, 
undique me, Oud. — 4 D'Orv. adducit, Id. — 5 Fux. quares, Roaldus. Sic et 
D'Orv. Oxon. Par. CoU. Voss. Vide ad lib. ii. p. 23. Credas v. l. Credes, 
Oud. — 6 D*Orv. bls quod, Id. — 7 Pith. audires, Id. — 8 N, c, a, et l, temerar 
ruB curiositatis, Ms. lib. et aures et linguce curiosa temeritatis, Colvios. Pal. 
et Colvii liber, a, et l, temeritatis curios€B, Fl. a, e, l, iUce, Elnoenhorstius. 
Pith. conirahentem, Pal. Gnelf. Lips. D'Orv. contraheni, Tnm bene omnino 
Oxon. cnm Lips. etaures, etlinguce, Ambigo quoque, an non praestet Ungua 
inea, dicentis sc. ut aures tuis, Lector, audientis. curiosa temeritatis itidem est 
in Ouelf. Oud, Illa tem, cur, Primam vocem restitui auctoribus Mss. si Fux. 
Reg. Lips. Guelf. Pal. excipias,qui carent illacum Ed. Colv. et seqnentibus. 
^ Nam priores agnoscuut, iipxaiK&s pro UUus ; ut apud Plautnm. Vide Parei 
ludicem, et ad lib. iii. p. 66. * Nocti istae.' In Flor. N. 7*. Ed. Junt. post. 
^ Alexandri illi, I. o. excellentissimi regis, &c. Ejus igitur AJex.' Id, — Pal. 
suspectum, Elmenhoistius. Cum Guelf. religio in Pith. religiosum in Gnel/. 
Ottd.~l Fux. Reg. angore diumo cruciabor, Ultimum etiam in Coll. Lips: 

NOTiE 



** I>totiio destinatus vadimonio'] Quo 
scilicet debebat se sistere coram Dea 
I»ide initiandnm, quomodo et qui va* 
dimoninm dedernut, die vadimonii 
coram Judice slstere se solent. 

^ Aecessi confinium mortis, ^c.] Sn- 
pra hoc libroy ^quippe cum transactis 



vitae temporibus, jam in ipso finita 
lucis limine constitutos, queis tamen 
tuto possint magna religionis com- 
mitti silentia, numen Deae soleat eli- 
gere, et sna providentia quodam mo- 
do renatos ad novse reponere rnrsttl 
fialntis curricula.' 



METAMORPHOSpON LI^. XI. 



799 



cato ProserpindB limine/ per omnia vectas clementa reme- 
avi.^ Nocte media, vidi Solem p candido coruscantem lu- 
mine : ^ Deos Inferos^ et Deos Superos a^ci^ssi coram, et 
adoravi de proximo. Ecce tibi retidi, quae quamvis audita, 
igndres tamen necesse est.^"! Ergo^ quod solum potest 
sine piaculo ^ ad profanorum intelligentias enuntian, refe- 
ram. Mane factum est ; et perfectis solennibus, processi 
dttodecim sacratus stolis/ ' habitu quidem religioso satis^ 
sed effari^ deeo nullovinculo prohibeor : quippe quod tunc 
temporis videre praesentes plurimi. Namque 9 in ipso aedis 



mortis : et pedem intultin osiium Proserpintgf ae rediif delatusper universa elemewta, 
Vidi media nocte Solemfulgentem splendida luee : accesH manifesto ad Deos Infe" 
ros, et ad Deos Superosy et eos veneratus sum e propinquo. En narravi tibi, quw 
necessario non intelUges, quamvis ea audieris. Narrabo i^tur tantum td, quod 
potest exponi captui prqjfanorum sine crtmtne. Maneadvenit: etj peraetis cteri^ 
moniis, ego prodn sancte vestitus duodecim vestibus, habitu quidem talde mystico^ 
sed nuUa lege impedior quih de eo loquar: quia nimirum qui tunc ^erant eum vt« 



** ^^^■^■^^^■^^■^ 



diutina Pith. Edd. Ber. Bas. pr. 1^.-^2 Pith. Itimttt^. Vide ad p. 254. Id.^ 
3 Fiix. remeravi» Id. — 4 Coll. Lips. candidum c, lumen, Id. — 5 Fnx. t. crederg 
necesse esi, Recte. ItoaM, Idem, ignores, tamen credere necesse est, Colvius. 
Tamen credere n, Ita Pal. Alii tS credere non agnosciint. Elmenh, Qiiia Flor. 
Bert. Pith. rhcredere non babent, satius diixi, illad verbi non incnlcare, licet 
ceteri Mss. O. id ostentent; et Scriverins quoqae adiniserit,sed uncintilis in« 
clasum, probaveritque item Pricapos. Qux andita etianisi ignores, tamen 
necesse est, nt credas. Oud, — 6 Oxon. is inde p, Id. — 7 Idem, solennitatibue^ 
et post sacratis, Colvias. Sacratis etiara Pitb. Pal. Guelf. Male. Adi Herald* 
ad Arnob. lib. v. p. 171. Pag. seq. ' Oiympiacam stolam sacrati nuncn- 
pant, sive waarAy,* p. 259. ' Sacratorum consilia.' et dein, ' quendam de sa* 
cratis/ i. e. initiatis, Itpovfilvois, et de 12. stolis vide Beroaldum. Oud. — 
8 D'Orv. affari. Id.— 9 Abest a Pal. Guelf. et Oxon. /d.~l Oxon. astit. 

NOTiE 



P Nocte media, vidi Solem, S^c,'] Dio 
Chrysostomus, Orat. 12. nbi de Mys- 
teriis initiato : IIoXA^ bpuvra pMcriKk 
Bfd^afrOf xoKKup 8^ &Kovopra roiolnw 
^mv* ffKSrovs rc koI ^wrhs ivaW^ 
avT^ <p<uvofi4vaVy &K\u>v re pvptctv yivo» 
fifyetVf * videntem muUas mysticas vi- 
siones, multas qnoqiie tales voces au- 
dientem : dnm tenebrae et liimen 
aUernatim ipsi apparent, et innumera 
alia fiunt,' 

4 Qu<e quamvis audita, ignores ta- 
nien necesse est"] Quia tam obscure nar- 
ravi,nnUis adjectis circnmfttantiiSj at 



aadiens non andi veris, et scieni nesci* 
as. Quidam habent, qua quamvis audi- 
ta ignores, tamen credere necesse est. 
Sed malo priorem lectionein. 

' Duodedm sacratus stolis'] Stolas 
hic intellige vestes quasdam sacerdo* 
tales. Qnod autem daodecim ejns- 
modi vestibns amictns fuerit, inde 
fortasse factum est, quia hic est.sig- 
norum Zodi^ci numerus, quem in sa- 
cris Isidis (quae Luna est) magnam 
profecto vim habere Oportebat. I/d- 
de, non indntnm se modo iliis duode- 
cim Btolis, aed sacratum fniiie dicit^ 



800 



APULmi 



sacT8B medituUiQ^ ante Deae simulacrum constilutum ' tri- 
bunalligneum jussQs superstiti, byssina quidem, sed floride 
depicta, veste ^ cpnspicuus. Et humeris dependebat,^ pone 
tergum^ talorum tenus^ pretiosa cblamyda. Quaqua [257] 
tamen viseres,^ colore vario circumnotatis insignibar ^ ani- 
malibus, Hinc dra^ones Indici:^'' inde gryphes JZyperbo* 
irei:7^ quoSy in speciem pinnatae alitis, gener^t mundus 
alter.' ^ Hanc Olympiadem stolam 9 sacrati ' nupcupant. 
At manu de&tera gerebam ^ flammis adultam facem : et 

derunt, Ego enim conscendijussu aacerdotis solium ligneum positum in ipso medio 
templi spatioj ante effigiem Dea, eramque ^pectabilis veste, lineaquidem, sed elegan» 
ter picta, Et pretiosa chkmufs pendebat miki ex humeria post tergum usque ad 
eaices : undeeumqtte tamen aspicerer, distinctus eram animaUhus cirewMpietis dt- 
verso cohre* Hie erani dracones Indieif iUic gryphes Hyperbereif quas eker orbis 
procreat ad fomum vtducris alata. Religiosi voami eam vesiem Olffmpiacam* 
Sedferebam manu dextrafacem accensamjlammis, et habebam capfU decenter redt- 



Id. — 2 Idein, 93 qnod potest esae quasi, Colvins. Flor. fioree, Elmenli. — 
3 Elegantins sine copnla legas, ex humeris, cum Piccarto Peric. Crit. c. 16. 
et Arntzen. ad Anrel. Vict. de Vir. 111. c. 21. ut apud Ovidium, * anreaque 
£x hnmeris medios coma dependebat in armos.' yernm tamen «ic ' amicnla 
hameris deflnentia ' dixit Anctor lib. x. p. 23S. In Guelf. calorum. In Oxon, 

est colorum tenuis. Oud. — 4 Palat. 9399. Fnx. Oxon. Edd. Jnnt. pr. Ald. 
quanquam. Male. Vide ad lib. 11. p. 22. Tum in Bert. t, inscie. Id. — 5 Idem, 
insignabatur. Colvius. Pal. Oxon. Gnelf. Par. ifisignabar. Ond. — 6 Idem, 
IndietB. Colvins. Philostratns apud Photium p. 582. Elmenh. In Ed. Vicent. 
tndice, Vide de his bestiis in stola depictis Bayer. in Epist. ad Crozium 
tom. I. p. 15. Oud, — 7 D'Orv. hinc gr. borei, Inepte. Adi Comm. Id.-r- 
8 M. alacer. D'Orv. Abest rh alter a Bertin. Id, — 9 Bert. olim pictam st. 
Elmenhorstins. Item Pith. nnde malebat qnidani Olympicam. In Coll. Lips. 
Ohfmphacum. Olympi et Olympiorum in sacris Isidis nnllam rationem, nec 
mentionem esse, censet Reinesius, conjiciens hinc Leonticam, Inscript. Cl. i. 
N. 48. p. 96. Oud. — l Pal. Onelf. saccati. Id. — 2 Ad tnctntim dextram gere- 
bam, Fux. at manu dextra. Roaldus. At manu dextera. Vulg. ad manum, 
dextram, Colvius. Flor. at manum dextram^ male. Elmenh. Cum prioribus 
Colvio Edd. etiam Pitb. dat ad manum dextram, Ceteri Codd* Colvianse re- 
stitutioni assentiunt. Scriv. edidit^ ac manu dextera. £d. Ber. gerebant, 

NOT« 



' Hine dracones Indiei} India dra- 
cones gignit jnaximos cnm elephanti- 
bus perpetua discordia bejlantes^ 
teste Plin. lib. viii. cap. 11. 

* Inde gryphes Hyperborei] Servins 
^d Eclogam viii. Virgilii, * Grypbes 
genus ferar^m in .Hyperboreis pas- 
citur montibus.' 

^ Quofy ta speciempinnata alitis, ge- 



nerat mundus alter'] Qnidafn Hyperbo- 
reos, apud qiios nasci grypbe^ dicun- 
tur, medios fecere inter utrnmqne 
Solem, Antipodnm scilicet occasumy 
ct orientem nostrum : ex quorum 
mente hic loquitnr Apnleins. Pli- 
nius tamen hoc negat. Pinguntnr 
autem Gryphes alis etrostrp aquilis 
fimiles, cetera leones. 



METAMOBiPHOSBON LIB. XI. 801 

caput decora corooa cinxerat^' palmaB candidad ^ foliis in 
modum radiorum prosistentibus. Sic ad instar Solis exor^ 
nato/ et in vicem simulacri constituto, repente velis re- 
ductis^ in aspectum populi errabam.^ Exhinc festissimum ^ 
'celebravi natalem sacrorum : "" et suaves epulee/ et faceta 
convivia.^ Dies etiam^ tertins pari caerimoniarum ritii 
celebratus, et jentaculum ' religiosum, et teletas legitima 
consummatio. Paucis dehiiic ^ ibidem commoratus diebus, 
inexplicabili voluptate simulacri divini perfruebar : irremu- 
nerabili quippe beneficio pigneratus.^ Sed tandem Dea^ 
monitu,^ licet non plene,^ tamen pro meo modulo^ suppli- 

ndhon -conna^foliis palma candida promicanitbus iHstar radicrum, Cwn sic orna- 
tua esiem in modwn Solis, et positus in loco effigiei, retractis eubito velis, ferebar 
per ocuios popuH. Postea celebravi Ustissimum diem initiationis mea : et appontte 
suntjueundtB dapes, et celebrata eonvitiajocis condita. Tertius etiam dies celebra- 
.ius est iisdem cetrimoniis, etfactum est sacrumjentactdnm, et initiatio rite absoluta 
esi, Deinde manens ibidenf^ per aliquot dies, percipiebam voluptatemf quam exprim 
mere^ non possumf ex contemplaiione effigiei Dete : addictus nempe ipsi ben^icio 
omni rennmeraiione majori. Attamen moniiione Dea, actis ipsi suppHciier gratiiSf 



^^^^^^■^■^^^^^ 



Bas. pr. gerebat. Oiid. — 3 C. decore corona c. Fux* decorata. Roaldus. Ms. 

decora, Colvius. Ms. Vrs.decora. Scioppius in Syinbola. Lege cum Pal^ 

decora c. Elmenhorstiut. Adde Oxon. Guelf. cum Edd. Elm. Scriv. (|uas 

sequor. Decorata D'Orv. Petr. De bac coroua adi Tristan. tom. i. Numism. 

p. 608. Oud. — 4 Pdlma candida. Flor. p. candida. Elmenhorstius. Sic Mss. 

et £dd. O. nt debent. lu qna £d. sit candida, nescio. Oud. — 5 Yid. Not. 

Var, — 6 Exkimc festivissimum, Fux. festissimum. et Ald. Roaldns, Ms. Cod. 

festimmumque. Colvins. Fulvianns, felicissimum. Scioppius in Symbola. 

.Vide, qnae vir eximius morumque integritate modestiaqne &i emditione 

prseclarus, Henricns Lindenbrogius ad Censorinum pag. 7. cap. 2. notat. 

Alii, felicissimum. £lmen1iorstin8. In D'Orvill. et hinc felicissimumf Palat. 

Gnelf. fetissimum. Sed Pith. Bert. Oxon. et £dd. O. ante Colinenm dant 

/estissintum, Verissime, nt restitni. Ita ' dies festissimi' apud Vopiscnm 

.inTacitoc.il. Oud, — 7 £dd. Wow. Pric. epuias^ ut jungas verbo ' cele- 

bravi.' Sed aliter placuit Apuleio. Vide ad lib. i. p. 5. ' Jam scitum et 

cavillnm : jam dicacitas tinnula.' Id, — 8 Idem, facete, Colvins. Sic etiam 

Fnx. facetam D'Orv. Oud. — ^9 £d. Flor. vitiose enim. Id. — >1 Oxon. ventacw- 

lum, Pitb. tentaculum, £d. Vuic. sec. intentaculumj typothetarum, nt reor, 

«r^Aftart. Id. — 2 Addit Oxon. etiam. De ' inexplicabili voluptate ' vide ad 

)ib. II. p. 21. Id. — 3 Pith. quidemf D'Orv. rnrsus pignoratus. Vide supra. 

Id.-^ Sed tiunen dea monitu. Fux. sed tandem d. m. recte. Roald. Pal. 

sed Umdem^ Wowerins. Tandem rescripsi fide Msstornm, etiam D'Orv. Oxon. 

Gnelf. Par. Coll. Lips. cum £dd. Junt. post. Wow. Scriv. Pric. Sequitur 

illico iamen. Oxon. Guelf. monita. Ond. — 6 D*Orv. ptane. Id. — 6 Pal. sup^ 

NOTiE 

^ Exomaio'] Sopple me: vel iege ' Celebravi naialem sacrorum] Ser- 
coKn Ald. codice e^bomafiif, etpatilo vius adiii. £cldg. * Natales apud 
post consiituius : quod melius pnto. niajores plenots nomen est. Poste- 
Delph. et Var. CUts, Apul, 3 £ 



^ 



803 APULSII 

^ue gratiis pwsolntis/ tardam satis domaitioDem compara ; 
Yi^ equidem abruptis ardentisairai desiderii retiuaculisJ 
Provolutus deuique ante conspectum De»/ et facie mea 
diu detersis yestigiis ^ ejus» lacrymis obortis/ singultu 
crebro seroionem^ inta^cieos, et verba devorans^ aio:^ 
* Tu quidem sancta, et homani generis sospitatrix ^ perpe- 
tua, semper fovendis mortaiibus ^ munifica^ dolcem matris 
affectionem miserornm casibus tribuis. Nec dies, nec 
quies ulla, ac ne momentum quidem ^ tenue^ tuis transcnr^ 
rit beneficiia 7 otiosum ; qoin mari terraque ^ protegas ho- 
mines, et, depulsis vitse procellis^ salutarem porrigas dex- 
teram:' qua Fatorum etiam inextricabiliter contorta re- 
tractas licia^ et Fortunaa [268] tempestates mitigasj* et stet- 

npn condf^u qyidem, ud saXUm aeamdnm meaa facuUnieSy ptmparo me lenU ad^ 
modum ad redeundum domMm. Poetquam epgrefregi vincida ardenHatmi deeiderii, 
qno ten^ar^ remanendi apud Deam^ proalratus Uandem earam ipea et abateraisdiu 
^ua veatigita meo vuUu^ laerymia mawmtUma, ittteraeeana arationem meam frequm- 
tihua ainguUibu8f et auffoeana uaeaa voeea, dieo : Tu quidem aanetay et aaaidua con- 
aervatrix generia humani^ aemper UberaHa iu nutriendia hominibHaf praataa duleem 
affeetum parentia cakanitalibua infortunatorum : neque diea^ aut nox uUa^ ac ne 
orjanaaimMm quidem punetum temporia eUdntur vaeuum tuia benefieiU, qmn tuearia 
kominea in terrOfetin marif et, diaaipatia tempeatatibuavitay offeraa eU iMiiiiin aer» 
vatricemf qua retrahia etiam fila Parcarum inexpUeabiUter eontortaf et aedaa pro» 



*^^^^ 



pUcum, Ooelf. ai^^pUcU. Pitb. gratU cum Edd. pp. /d.— 7 Comparo Vix^ eq. 

. retinaeulUf provoL £dd. Ber. Bas. pr. compero, Malim antem cam aliis non 
plene distinguere post eomparo; sed post retinacuUa. Ardentiaaimi deest 
Oxon. Zd.-^ Flor. eonapectum D. Lege, eonMp(ttm Deof. Elmenliorstins. 
Ineptissime. Seqoentia satia docent, conapectum bene se habere. Ad Dee 
enim imaginem provolutns, eam lacirmis hnmefecerat, et facie crinibnsqne 

^ deterserat, e freqoentissiroo adorantiom more. Vlde modo ad Lncani lib. ii. 
SO. * H» lacrymis sparsere Deos.' ConHctum io £d. Vnlc. sec. est typo- 
thetas error. Oiid.— 9 DetruaU veatigiU. Fux. deterna. et ita Beroald. et Ald. 
)iber. Roald. Vitiosissime Bas. repetiveront lectionem Edd. primarom de- 
<rvsM,qnam beoe correxerat Beroald. ot Mss. habent, et sensos postolat. 
teraU Edd. Jont. pr. Ald. Ond.— l Fnx. abortU. Id.— 2 Ptth. aermone. Id. 
— 3 AU, Edd. Jnnt. ntr. Ald. animo. Id.— 4 Pal. Gnelf. tecreta. Par. 



aoapUatU. Id.--6 Pitb./<w«»do moraUbua. Id. — 6 Tb quidem abest a scripto 
codice. Cohiua. Item a Palat, et D'OrviU. Nec male. * Ne' siepe Nosrro 
et aliis pro ' ne qiiidem' osorpatnr. Vide ad lib. i. p. 17. * ac oe soA- 
cientem sapetlectilem.' Oudendorp.-^7 Oxon. a m. pr. benefieium. Id.— 
S Qu4B mari terraque. Fnx. ^tttn m. terraque. £t Ald. Roaldua. Istnd que 
prave est in sola £d. Bas. Oud.^ Dexteram. Edd. Vett. dextram. Id. 

NOT^ 

ritas, natalis dies, dicere coepit.' Na- cnm religioso stato DO?am vitam fois- 
talem sacrorom vocat bic diem, qno set auspicatus. 
consecratos foerati qoasi illo die una 



MBTAMORPflOSBON LIB. XI. 803 

larQm noxios meatus cohibes.* Te Saperi colunt ; obserr 
vant Inferi : tu rotas orbem ; luminas Solem : ' regis mun* 
dum ;3 calcas Tartarum. Tibi respondent sidera> redeunt 
tempora^ gaudent numina^ serviunt eleroenta.^ Tuo nutu 
spirant flamina^^ nutriuntur nubila/ germinant semina, 

cettoi fartuna^ et cderee» noxioM cursug aairorum. Superi ie colunt : J^feri tf 
veneraniur: tu mundum agis tn gyrunn ; tu collustrat Solem : tu gubemas orbem; 
tu pedibusprenua iufemum, StMce tibi obsequuniurf in te DU ketantur, tuojustu 
vertuMturamn tempeatatee^ elementa tUn ohedkuMi : ad iuum arbitrium venti fianty 



r^^^t 



— 1 Pitlr. iempestate m. Id. — 2 Stell, varioa motue coMbee, Fax. at, noxioa mo-^ 
iua. Iilqoe doo abs re. Roald. Noxioa meatua, \a\g6, varioa meaiua, Col- 
vius. Hinc vagoa meatus conjecit Cl. Jac. de Rlioer in Fer. Day. p. 227. Sed 
noxioa meaiua vere prsebent Mu. O. et aote CoWium qnoqne £d. Jnni. post. 
Motua typotlietaruni modo est error in notis Roaldi, licet ssepe de sidernm 
corsQ vox illa usurpetnr. Sed et ' errantinro siiderum meatus Plinio lib. u. 
c. 8. et ftaepius, item Manilio ; ac Nostro de Dogm. Plat. p. 582. De Deo 
Soor. p. 666. Mart. Capell. lib. i. p. 4. ' Fnlgnnim jactns, atqne ipsius mea- 
tos coe.li sidernmque.' Sic Mss. optimi, non ae tpstt». Hinc eidem lib. tiii. 
p.~274. ut e Mss. plnrimis et vetnstissimis legi debet : auperi eceleateaqueyqui 
veatra recensebiiis meacula. Vulgo, meiacuia, In Fux. cohibens, 000.— 
3 Vid. Not. Var.-— 4 T. respondent sidera, gaudent «ufntiia, redeunt temporay 
aerviuMt eiementa, Lege kunina, Wowerius. Reap, aidera^ iempora redeuntf nd'^ 
ntma. Serv, elem, Sic Bert. in qno et panlo post legitnr : creacunt graminit, 
Sciopp. Snsp. II. 4. et Symbola. Eimenh, Perperam omnino. Legendum 
est enim cum Mss. ceteris, et £dd, ante Colvium,qui e tiipAiano immntavit 
non nibil ordinem : Rea. nderUf redeunt tentpoTa^ gaudeni numina, aerviuni ei,. 
Inepte btmina refinxit Wower. et ex ejoa editione de more Pric. Sidera et 
fmmtna solent disjunctim nominari. Adi omnino notata ad p. 249. ' summa 
Inminnm, prima ccelitum.' Oifd. — 5 Fnx. s/». ^mtna. Vere. HocviditBe- 
roaldus. Hjoald. D'Orv. >tilmttta, Kdd. pp. Junt. pr. Ald. Bas. pr. flwmna» 
De ' spiritn fluviali * egirous ad lib. vi. p. 117. Sed praterquaro quod ill« 
tenuior est, qnam ut inde Isidis laudes decantarety agitur bic de rebus cie^ 
lestibnsy ut e seq. enontiato patet. Bene igitur Jlamtita in Mss. et ceteris 
Edd. Oud. — 6 Palat. nitlrtva^. CoUigont aqoas. Sed fortasse band male 
rescripseris, mngvunt nubiia : quo loqnendi genere osns libro de mondo. Wow, 
Elmenh. In D'Orv. item Fux. et Coll. Lips. est ntiiriiml; atqoe ita edidit 
Scriverios; scil. aqoas. Sed p^ssim nota syllaba ur in Mss. omittitur, ac 
nusqnam bic activnm verbum, qnod bic obscuram redderet sententiam, adhi* 
bet. Nec mtigtKn^y ut de tonitro agator, habet locum. Nam Anctor recen- 
set omnia salotaria Divse opera, eiqne fcecnnditatem omninm rerum ascri- 
bit : nt docent etiam seqq. Hinc p. 239. ' udos ignes, quibus notrit l«etB 
semina/ ei ascribit, ac sidera ali et nntriri humore, aiunt passim Veieres. 
Contra male tir addiderunt in Floridis N. 12. de psittacis : ' Eo facilins ver- 
ba liominnm ' vel hominis * articnlant.' Stc enim leg. e Mss. Pitli. Lips. Ed. 
Jnnt. post. ut bene citat Salmas. in Plin. p. 713. Vnlgo artieulantur. Ood« 

KOT^ 

y Ltcmtnos Soleml Hinc evidens est, turaro, seu animaro mundi, ac snm- 
per Isidem ab Apuleio non tantum raum nnmen. Quis enim a Luna So- 
Lunam intelligi, sed ipsam rernm na- Lem ilhtminari dicat ? 



804 ^ APULEII 

crescunt germinaJ Tuam majestatem perhorrescunt aves 
cdelo meantes/ feras montibus errantes, serpentes sold la- 
tentes^ belluaa Ponto natantes. At ego referendis laudibus 
tuis^ exilis ingenio/ et adhibendis sacrificiis tenuis patri-^ 
monio: nec mihi yocisubertas ad dicenda^ quae de tua ma^ 
jestate sentio, sufficit: nec ora mille^ linguasque totidem, 
vel indefessi sermonis ^ dBtema series. Ergo^ quod soluni 
potest^ religiosus quidem, sed pauper alioquin^ efficere, 
curabo, divinos tuos vultus, numenque sanctissimum ^ intra 
pectoris mei ^ secreta conditum ^ perpetuo custodiens^^ 
imaginabor/ Ad istum modum deprecato summo numine,^ 
complexus Mithram sacerdotem/ et meum jam parentem/ 
colloque ejus? multis osculis inhaerens, veniam postula- 

nubea concrescunt, semina germinant, germina adolescunt, Volucres volantes per 
aerem^fertB vagantes in montibuSf angues abditi in terra, cete natantia in mariy re- 
formidant tuam mqjestatem, Verum ego sum ienuioris ingenii, quam ut possim 
referre tuas laudes, et patrimonii angustioris quam par esset, ad offerenda tibi sacri- 
fUna condigna : nec mihi suppetit copia rerfrorttm, ad exprimenda ea, qwB cogito de 
tua majestate ; nec mihi sunt mille ora, ac totidein UngwBj aut perpetuumJUum ora- 
Uonis infatigabilis. Ego igiturfaciam, quod pntestfacere vir, religiosus quidem, sed 
inops: reprasentHbo mihi tuamfaciem dtomam, et tuam sanctissimam mtyestatem, 
atque illam servabo semper conditam in intimo meo pectore, Sic orata suprema Ded, 
amplector Mithram Siuserdotem, quem jatn vocabam meum parentem, et afflocus 
ejus cervici, ac ingerens crebra oscula, rogabam eum veniam, quod non possem ei 



^^.^^s#>#>^^^^.#^«> 



— 7 Bert. gramina, Elmenhorstius. Ex perpetna harum vocum confusione; 
qua hic totnm Apnleii acumen, et solitus ipsi in repetitionibns earundem 
syllabarum hiaus, dc quo saepins supra egimus, perit. Ceterum vox hsc 
cum tribus seqq. deest Fux. et cnm qnatuor seqq. Oxon. et Par. Oud, — 
8 Perhorrescunt aves ccelo meantes, H-dec omnia non sunt in membrams. Colv, 
nempe quatenus est Venus. Lucret. lib. 1. 10. &c. Wass.—O Pith. r^erentes. 
Palat. Gnelf. l, ^us, Oud. — 1 Exiguus ingenio, Vulg. exilis ingenio, Colvius. 
ExiUs. Ita Mss. Vulgo, exiguus, Elmenhorstius. Soli Mss. Llps. et Pai. 
cum Colv. Vulc.^Wow. Pric. habent exiguus, Ceteri servant melius exUis, 
bene revocatum ab Elmenh. Scriv. Flor. Sic ' oratio, vox exiiis/ &,c, In 
■Fux. exii, unde proclive est refingi exili. Sed exiUs ingenio praestat» vel ob 
seq. * tenuis patrimonio.' Oud, — 2 D'Orv. Cod. indefeci, Quod valde con- 
firmat Pricaei conjectnram indefecti, In quibus vocibus aeque probis perpe- 
tua haec est varietas. Consule notarum Indicem. Id, — 3 £d. Flor. sacratis- 
simum, Id. — 4 Pectoris meis, Lego, p. mei, Elmpnhorstins. Meis est typo- 
thetarum error in.Edd. Vnlc. sec. Oud,—5 Ms. lib. condita. Coivius. cum 
Palat. et Gueif. Oud. — 6 Bett, perpetuum c. Elmenhorstius. — 7 Pith. s. nomine. 
Ond.— 8 T^ sacerdotem delet Bertinus. Elmenh, Oxon. Par. Mithiam, £d. 
Bas. pr. mirum, Vide supra. Oud, — 9 T^ colloque non est iu Bertin. Elmenh, 

NOTiE 

^ Meum jam parentem'] Quia cnm ipsum secundo genuisse, vitae scili- 
eum ministeriis initiasset, videbatur cet religiosae. , 



METAMORPHOSKON LIB. XI. 



805 



bsim^ quod eum,' condigne tantis beneficiis^ munerari^ ne^ 
quirem. Diu denique gratiarum gerendarum sermone pro- 
lixo bommoratus, tandem digredior: et rect^,^ patrium La-*. 
rem.^ revisurus meum post aliquam multum tempotis/ 
contendo: paucisque post diebus^ Dese p<^tentis instinctu^^. 
raptim constrictis sarcinulis^^ nave conscensa, Romam ver- 
sus^ profectionem dirigo : tutusque prosperitate ventorum> 
ferentium^ Augusti portum ^ celerrime, ac dehinc carpenta 
pervolavi:9 vesperaque^ quam' dies insequebatur iduum 
Decembrium^ sacrosanctam istam [259] civitatem^.accedo. 

relribuere mercedem dignam tanlis beneficiis, Venique, eum diu demoraius essem 
in agendis ipsi gratiis Umga oratione, discedo tandem : et recta e6 in meam pater^ 
nam domum^ revisurus eam post valde longum tempua: et posi paueos dies, monitu 
Dea poterUis^ coUigo celeriter aarctTiaa meas, et conacendo navem, ac dirigo iter 
Romam versus: et securus secundofiatu ventorum, quxbus impellebar, intravi velo* 
cissime inportum, deindeque celeriler delatus sum curru ; et pervenio ad hancsacro" 
sanctam civitatem pridie Idus Decembris vespere» Nec postea mihifuit uUa cura 



^^^^^■^^^^^^■^ 



— 1 Q.ujod deum. Quod eum Ald. Recte. Roald. Idem Ms. quod Deum, Col- 
vins. Dewn inepte Pal. Fax. D'Orv. Oxon. Gnelf. et Edd. primae cum Bas. 
Eum recte jam correxit Beroald. Exulat a Florent. Oud. — 2 Remunerare, 
Fux.^ munerare, Ald. autem munerari* Roaldus. Remunerari. Vulg. remune' 
rare, Nec male Ms. munerari, Colvius. In solis £dd. Colin. et Bas. .est 
remunerare. In Colv. et seqq. remunerari, Vide ad lib. iii. p. 53. Sed 
Mss. O. et Edd. priores exhibent munerari. Verissime, ut reposui. Mn- 
nero vel muneror aliqnem condigne beneficiis valet, munns do alicni ob 
praestitnm beneficinm. Lib. x. pag. 227. ' liberto magnifice mnnerato.' 
Plant. Captiv. v. 1. 15. ' Ut beneficinm bene merenti nostro merito 
muneres.' Pal. et Gnelferb. unam.neq. Oud. — 3 Vnlg. et recta via. Col- 
vins. Bertin. et recta via. Elmenhorstius. Ceteri Mss. et Ed. Jnnt. 
post. optime habent, nt restituit Colvius, ex Nostri genio, Et recta. Vide 
ad L VI. p. 120. Oud. — 4 Pal. Guelf. patrum L. Id. — 5 Post aliquantulum 
temporis. Fux. post aliquam wultum t. Quomodo nos emendavimus snpra. 
Roald. Aliquammultum. Ibidem, aliqmntulum. Colvius. Elmenborstius. Suf- 
fragantnr r^ aUquam multum Mss. O. ut a Colvio et dein edituro. Vide ad 
1. 1. p. 17. * Post aliqnam mnltnm temporis.' Oud. — 6 Edd. Ber. Bas. pr. in» 
siructn. Id. — 7 Sarcinulis. Gnelf. sarcinolis. Id. — 8 Palat. versus R. Pith^ 
D'Orv. R, usque. Id. — 9 Vid. Not. Var. — l Pervolavi, vesperaque quam. Ab 
£d. Beroaldi haec absnnt. In £d. Bas. pr. vesperamque unam, Oud. — 

NOTiE 



* Augusti [Hausi'] portum"] Sic vett. 
editt. Lipsins legebat, Augusti por- 
ium: sed absque nllo sensn. Non 
est routanda antiqna lectio. 'Hau- 
rire portum ' est penetrare portnm, 
intrare in portum. Sic 'gladio latus 
haurire,' est gladio latns penetrare. 
Portum autem Kwr^ H^x^^ vocat Os- 



tiae portum, qui Romanornro erat 
portus : qnemadmodnm et ipsa Ro- 
ma urbs antonomastice dicebatur. ' 
^ Sacrosanetam istam dvitatem'] Ro« 
mam, qnae Deorum sedes existimata, 
et cujns verum nomen ne in sacrii 
qnidem eloqui licitum erat. 



806 APULBII 

Nec allum* tam prsecipuQm mibi exinde' stadiam fiiit^ 
quam quotidie supplicare sdmmo numini Regidse Isidis^ 
quee, de templi situ ^ sumto nomine Campensis/ "" smnma 
cum veneratione^ propitiatur.7 Eram denique cultor* as-- 
siduus, fani quidem^ adTena, religionis autem indigena.'^ 
Ecce, transcurso signifero circulo/ Sol magnus' amiuRv 
cotnpleverat ; et quietem ^ meam rursus interpellat numinis 
benefici cura pervigilis : ^ et rursus teletfie^' rursus sacronim 
commonet Mirabar quid rei tentaret,^ quid pronuntiaret * 
futumm. Quidni? plenissime^ jam dadam videbar initia- 
tus. Ac dum 7 religiosum scrupulum partim apud sensum 

tam pradpuaf quam quotidie orare supremum numetl Regims laidis : qws^ eolitur 
eum maxima veneratione tub nonUne Isidia CampenHs, quod nomen aortUa ett a 
ntu m templi, Denique eram assiduua adorator, extraneus quidem in templot aed 
domesticui Religionis, Ecce cum Sol magnuSf emensus circuium «^nonim, absoi' 
visset attfiicin, vigilans cura DetB henefictB interrumpit iterum somnum meum ; et 
iterum me common^acit sacrificH, et tnitiationis, Stupeham quid moUretur^^ qmd 
pradicaret eventurum, Mihi enim videbar jampridem abundantissime initiatus, 
Dumque partim examino apud meum animumf partim expendo coTisiUis sacerdotum 



^>»I^S»^>»^l^»»^»#«^ 



2 £d. Ber. iUum, Id.— 3 Deest Oxon. fd.— 4 Pitb. tempHio, Fux. siti, Id.~- 

i Ms. ^phesis, AI. -fpesis, Colvius. Flor. et Pal. Compensis, Bert. comprensio, 
Inepte. Elmenh„ Compehsis Mm. pleriqne et Edd. pp. Sed optime Cam' 
pensis emendavit Beroaldus, confirmatum a Fox. Vide ipsum, et ad Juven.- 
8. Ti. 629. Oud, — 6 Guelf. summa natione, Id. — 7 Palat. prospicuatWy Gnelf. 
prospiciaiur, Id. — 8 Fux. cuUor deniquCf Guelf. coator denique, Pal. cra^or de* 
nique, Id. — 9 D*Orv. quidam, Id. — l Al. magnum. — 2 Pith. et e quietem, 
Forte pro et ecce, Oud. — 3 InterpeU(tt, 8fc, sacrorum, Absunt hsc omnia a 
Palat. Id, Bert. pervigil. Elmenhorstlus. Nusquam alibi Apaleius in No- 
roin. casu vocis hnjus foemininum genus sic expressit, sed pervigU, ut ceteri 
scriptores. An ergo recipienda Bert. Cod. ficrlptnra ? In D^Orv. est benC' 
ficii, An ergo intelligit curam numinis, quod Dene6oti pervigilis est, sive 
pervigil in bene6cio praestando? Pith. ei rurstw sacr. Oud. — ^4 Pal. Oxon. 

reptaret ; corrnpte sc. et ex more scribendi teptaret, Pricaeos tamen hine 
diyinavit restaret, Id.— 5 Bertin. repetit quid rei pron, Id.— 6 Palat. ^uui 
implen. D'Orv. 911111 nipleniss, PntMsbius conjiciebaty ^icid mi^ ptoi. Lip- 
tius, quippe ptot. Mallem tum, q;uippe ni ? pl, Nam pertinet ad rh ndrabir, 
Vide ad I. iv. p. 90. lofra bis Dccurrit * qoidni ?' p. 261. 262. Dein videbar 

NOTJE 

« CafRpensis] Templnm Isidis fnit notum ex Livio et aliis. 

in Campo Martio : unde Campensis ^ ReUgionis autem indigena] Qnia 

est dicta. Juvenalisy Satyra vi. * ca- Mcris Isidis Corinthi fnerat initiatat. 

lidaqne petitas A Meroe portabit « rraiwcttrso signifero dreuio} Zo« 

aqoas, ut spargat in aedem Isidis, diaco, cojus decnrsn Sol aniHim eom* 

antiquo qose proxima surgit ovili.' plet. 

Qnod ovile in Campo Martio fnisse, ' PervigiUa'] Pro pervigU» 



MUTAMORrHCHSEOK LIU. XI. 807 

mMm ^ dispiito» partim sacratoratki ^ consUiia examioo ; 
Donim miramqae' plane comperior:' Deae quidem me 
lantiim sacris imbutum^at magm^ Dei Deamqae stimmi 
parentiSy'^ invicti Osiris necdom sacris illustratum.^ Quan*' 
qjBom esiim comiexa^s immo vero unita ratio ^ numinis religi-* 
Onisqoe esset> tamen teletae discrimen interesse maximum. 
Prohinc ^ me qitoque peti magno ^ etiam Deo famolam, sen<- 
liredeberem«9 Nec diu resin ambigoo stetit. Nam proxima 
Mc^ \idi qoendam de sacratis/ linteis intectum/ qui tbyr^ 

meum scrujndum religiosum ; cognosco rem novam et prorsua admirabUem: me 
nempe initiatwn quidem duniaxat aacris Dea, aed nondutn initiatum aacria magni 
Dei, ae aupremi pairia Deorum, inmcH Oairidia. Quanwia enim ratio divinitaitia, 
*t reUgionia eohtm eaaet oii^tmeta, ^nimmo eadem proraua, masiimam tttmen 
Me diff^erentutm inter eorum initiationea: mihi itaque notum eaae debere, me etuti^ 
poitulmri a Magno Deo in miniatrum. Neque rea fuit diu in dubio. Nocte enim 
Hquet^i viH, per aoftmum, quendam ex aacerdotibua amictum lineia veatibuaj qui 



OxoB. Id.*^7 D^Orv. at dum, Pith. ac da, Id.— 8 Palat. Gnelf. meum a, Id. 
—9 D'Onr. Fux. Oxon. aaerorum» Male. Vide ad p. 256. * XH. . sacratiia 
stoUs.' /d. — 1 Fnx. novumque mirum. £d. Merc. novo. Id, — 2 £dd. Vnlc. 
Wow. Pric. FloT. comperio, invitis Mbb, O. et £dd. Vett. Adi ad I. ii. p. 36. 
* Qoid hoc, Inqnani, comperior.' Id. — 3 Ac magni. Scriptus idem, ad mag-r 
nii Ck>lvin8. Vel pner mendnm videat et corrigat : at magni Dei, Mirum 
non lioc vidisse ColvinHi ; cum tamen tn libro Lipsii scriptum testatnr: ad 
magni Dei, Scioppfu» in Symbola. Ms. ad, Leiice at. Brantins. Ae m, D. 
Lege i at m, Dei. Elmenhorstius. Ad babent Mss. Pith. Fux. Reg. Bert. 
Oxon. Guelf. cnm £dd. pp. et Beroaldl, qni jam vidit reseribendom 2^. item 
Piceart. Peric. Crit. c. 16. Jntit» tameif et seqq. aliorum Codd. lectionem 
ac male praetulernnt} ex(!eptis Scriv. et Plor. Oud,-M Dmmique a, parentis, 
VniL, Deumque a, iit et A\d, , Hoald, DeuMque leg. jam vidlt Berbald. nt ha» 
bent Mss. et £dd. prster primas, et Bas. Oiid.-^5 Ouelf. Uhtatratua, Id. — 
Vnica ratio, Ms. urUta, iaque pi-obnm est. Sciopp, in Symbota, Munita ra- 
#to. Sic Palat. Fulvii liber, vnita ratio, Flof. munia artio, Valgat. uniea 
taiio, Bertin. unica drctio, male< Elmenh. Oxon. etiam, Guelf. et Plth. mft- 
nita; sed nftifa ^xaratnr in Fdx. Reg. D^Orv. Lips. Petr. et Edd. Junt.. 
post. Wow. ac Prie. Recte, tit opinor. Vide ad I. vili. p. 168. ' Udita se- 
pnftnra :* nbi eadem in Mss. et Edd. dlversitas. Unica Edd. reliqnae. Pro 
rtttio mire dormpernnt artiOf et expresser not Editoret primi. Correctnm a 
Beroaldo. Oiid.^7 l)'Orv. perhinc, Id.-^8 Flor^ mano, niale. Elmenh, In 
mea Coll. mdgo^ D'Orv. magne, Oud.^9 Seniire debere, Fnx. deberem. et 
Ald. Roald, Nusqnam nisi in Ed. Bas. see. <^8t debere, Nec male. Forsaa 
ttrumqiie verbnm abondat. Certe facile carere possemus. Ottd. — 1 Pith. 
prave «acm. Vidi abest ab Oxoti. /d.^2 Ftfx. (, injectum, Vide snpra. 

KOT^ 

9 Quanquam enimconnexa,8f c^^Hinc tribuebant, quorum fceminina omnia 

Uqiiet unicum fuisse, etiam paganis, Nost^r Isidi attribuit, et raasciilina 

beum, cui pro variis maneribus et Osiri» quos tamen unum idemqiie 

attributisy» varia nomina et numina numen fuiise ait, eadeihque religio- 



808 APULEIf- 

sos et hederas/ et tacenda quaQdam } gerens^ ad ipsos meos> 
Lares collocaret : et^ occupato sedlli meo, religionis amplee. 
denuntiaret epulas. Is, ut s^nitionem ^ mibi scilicet eerlo. 
aliquo^ sai signo sumministraret, sinistri pedis talopaulu- 
lum reflexo, cunctabundo^ clementer incedebat vestigio. 
Sublata est ergo^ post tam manifestam Deum yolnntatem/ 
ambj^nitatis tota caligo. Et illico Dese matntinis ^ perfec- 
tis salutationibus^ summo stndio^ [260] percontabar sin-% 
gulos^ ecqui vestigio similiSx ut somnium? ' Nec is defuit.^ 
Nam de Pastophoris unum conspexi ' statim^ prsBter indi- 
cinm pedis^ cetero etiam statu atque^ habitu examussim 

ferens thyr$o$y et hedera», et quadam olui, qute n^as est dxcere^ apponehat ea ipsis 
meis _Diis penatibus : et sedens in mea sella, indieebat mihif ut pararem convivium. 
magna religionis, lUe placide incedebat claudicanti gradUf talo pedis sinistri 
paululum incurvato, ut netnpe mihi daret aliquod indiciumj quo ipsum agnoacerem» 
Igitur tota obscuritae dubH sublata est, post tam evidentem declarationem volunta- 
tis Deorum. Et mane simul ae saluitam Deam, studiosissime interrogabam unum' 
quemque, num aliquis esset incessu similis eij quem videram per somnium, Et 
tlle' inventus est : na;m stiUim «tc/i unum ex Pastophoris ajtprime convenientem cum 
imaginef quam noctu videramy non tanium signo pedis^ sed etiam reliqua staturaf 



RoaM. Injectum, Vulg. intectum, Vide snpra ad lib. ix. Colv, lAneis Petr. 
Injectum habent Mss. pleriqne et Edd. Colv. Vulc. pr. Wow. 1. ii. p. 33. 
* Anreis vestibus intecti :' ubi vide quid differentise sit tnter * vestibns in- 
jectus ' et * intectus ;' ut et ad 1. viii. p. 172. * bombycinis injecti.' Oud, — ^" 
3 Fnx. etjadenda q» Sed falso. Intelligit enim ballos, (ph.) de quibns vide 
Plut. in lib. de Os. et Iside. Roald» — 4 Ms. ambitionem, Sciopp. in Symb. — ; 
5 T^ certo non est in Bert. Elmenh, — 6 Contabundo. D'Orv. rursus et Edd. Vett. 
cunct. ac deinceps. Oud,-^! Ubiqne editum ante Pjtmini. Colv. In Coll. Lips. 
erat Dei, In Oxon. Onelf. dominis^ ut Osiris intelligatur, cnm vnlgaribns 
ante Coiv. Edd. Sed Deum est in Mss. ceteris et £d. Jnnt. post. voluntate 
PaL Oud. — 8 Pitfa. de mat. Id. — 9 Prioaius hic rursns mavult, ex s. studio. 
Sed utrumque in Nostro. Vide me ad 1. viii. 149. ' snmmo' studio fngiens 
nrsam.' /d. — 1 Vid. Not. Var. — 2 Necfides abfuit. Fux. nec ia dtfuit. RoaU 
dus. Nec is defuit. Vulg. neefide» abfuit. Colvius. Flor. necfide afuU, Bert. 
nec vide affluit, Elmenhorstins. Utrumqne nec fides abfuiti et nec ia d^uit 
conjecerat Beroaldns ; cum in Edd. primis repererat, quod est in Pith. quo- 
qne, n.fide abfuit. Prius secuti sunt editores nsqne ad Colvinm, Sic * som- 
nii fides' Snet. Claud. c, 37. et alibi. Sed alternm nec is defuitt diserte extat 
in ceterts Msstis ; ut retinuere post Colvium pmnes. Vide etiam Priceum. 
Oud. — 3 Fux. eomplexi. Id. — 4 Flor. ceteroSf male, Elmenh» Nihiloroinus 
eeteros dant qnoque Pith. Fnx. Ouelf. Oxon. CoII* Voss. ac eeteros status 

NOT^ 

ne coli, excepto teletae ritu, et appa- volut», ac circnmfusse. Porro thyrsi 

ratu. et hedene insignia Bacchi erant, qn» 

^ QuithyrsosethederaSft^.'] Thyrsi' merito Oslri tribunntur, cum ipse si% 

erant hast« pampinis et hederis in- Liber pater. « ^ 



METAMCJRPHOSION Llfi. XI. 809 

DocturnaB imagini congruentem, quem Asiniam Marcellum * 
vocitari cognovi postea,^ reformationis meae alienum no- 
iuen.7 ' Nec moratus^ conveni protinus eum, sane nec ip- 
9nm futuri sermonis^ ignarum : quippe jam dudum, consi- 
mili^ praecepto^ sacrorum ministrandorum commonefactum. 
Nam sibi visus est quiete proxima/ dum magno Deo ^ 
coronas exaptat,^ et de ejus ore, quo singulorum fata dic- 

taty^ audisse,^ mitti sibi Madaiirensem,^ sed admodum pau- 

» < 

idque kabiiu.: quem rescivi postea fsoeari Annium MarceUumt quod nomen sati» al' 
ludebat ad meam mutationem» Et absque mora, adivi protinus t/^um, qui etiam 
non ignorabat, quid essem sibi dicturuSf quid jam pridem numitu» fuerat aimili 
mandato, ut me initiaret sacris, Nam sibi viaus est nocte superiore, inter aptan- 
dum eoronaa summo Deo, audivisse etiam de ejus orcy quo pr^nuntiat sortes omnium; 
ad se mitti Madaurensem, sed valde egenum, quem protinus deberet initiare suia 



► ■»l»V#V»^^ 



D*Orvin. An scripsit Atictor, cetero oris et.statu, vel c. corporis? A Palat. 
et Oxon. Onelf. absunt r^ habitUf &c. nsqne ad quem, Oiid. — 5 Vet. cod. 
asinum. Colvins. Sic et Pith. Fux. D'Orv. Guelf. Pal. £dd. Rom. Vic. Bene 
correxit Beroaldus. Asininum Ald. rldicule. Oud,—Q Oxon. a m. pr. post, 
Id. — 7 Fnx. r. m, non al, n, et Ald. Rectissime. Roald, Nec ab edita olim^ 
nec a scripta lectione discedere volui : quanivis Beroaldus, negandi copnla 
addita, reponat, non alienum nomen, cujus sententia vera videri possit. Colv. 
Repone ex Ms. Fulvii, D^ormationis mea non aUenum nomen, Alludit ad 
sni in asinum metbmorphosin. Ideo Asinii Marcelli haud alienum nomeh 
suae deformationis. Wower. Ms. d^orm, m, non aL n, Qnod forte non fue- 
rit contemnendum, ut alluserit ad sni in Asinum deformationcm. Sciopp, in 
SifmboUi, Deformationis mete non. Sic liber Fulvii. Vulgo r^ormationis, 
Ehnenhorstins. An deformationi? Wass. Mei Codd. O. item £xc. Fnx. ' 
Oxon. prspbent vulgatam olim et in Bas. Colv. Vulc. £dd. lectionem, 
riformationis aiienum nomen, Hoc enim alienum erat a reformatione, 
scil. ea, qna recens ex asino in hominem erat reformatns. Reliqui ta« 
men Editores ex Beroaldi conjectura insernerunt non: cni siroile Gni- 
terus conjecit, in alienum,' Qnod si verum est, in Ursin. Cod. invenirl 
non, prseferrem oiiinino cum Wower. Elm. Scriv. et Flor. d^ormationis, Ref, 
enini vox, licet etiam in malam partem sumatur, hic tamen nimis foret am- 
btgua ; qnare in ea retinenda Pricaeo assentiri nequeo. Fateor deforma* 
tionem simpliciter notare nonnunquam quamcnmque /4^p^a;irii/: utVitruY. 
1. i. c. 1. ^ Ad propositum deformationis.' Adde Munker. ad Hyg. in Praef. 
Astron. Sed ssepius tnrpitudinem exprimit. Vitruv. 1. ii. Praef. * Faciem 
deformavit aetas.' Noster I. i. p. 7. ait : ^ Deformavit in ranam,' et ' in ari- 
etera deformavit :' ac^deformem' suum asinum vocat. Oud.— 8 Palat./iff. 
se serm. Id.~9 Pith. simUi, Id. — 1 D*Orv. Pith. q* permaxima. Id.— 2 Fux. 
Reg, nuigico D, Id,-^^ Fux. exapta, Id. — 4 Factadietatfaudisse, Ante im- 
pressnm passim audisset, Colvius. Onmino emendandum, quo s. fata dictat. 
Wowerius. Bert. et Flor. /acta d, audisset, Elmenhorstins, Recte fatat 
emendante Beroaldo, edidere Junt. Ald. Colin. item Lips. in marg. Vnlc, 

NOTiE 

* R^or. [DeformationWi mea [non'] magna cognatio est. 
^Uenum nomen] Inter Asinom enim, ^ Et de ^us ore, quo singviorumfaia 
in quem mutatns fuerat, et Asinium dictat] Fata Jpvi (qui idem Osiria 



810 



APXJLKU 



perem,^ cui statim sua sacra deberet 7 minlstrare. Nattt et 
illi ^ * studiomm gloriam'» et ipsi "^ grande compendiam stia 
«omparari? providentia. Ad istum modam despodsus sacris/ 
sumtoum tenuitate, contra votum metim^ retardabar/ Nam 
et viriculas' patrimonii per^inationis attri verant impensse ;^ 
et erogationes urbicds ^ pristinis illis ^" provindalibus^ an« 

tacrUt Sua enm prctidentia aiebat ftiBparmi eilaudem ex eMiitf et ip^imai^ 
numlwrum. Sic promisme sacriSj retardabar contra meum denderium inopia 
peeunicBj qun facerem impeneas, Sumtus enim itinerie eonsumserant meae parvai 
9pe» l et largitianeSi quas oportebai me/aoere Romtep euperabaKt ittut piioree, fww 



^^^^^^0^^^^^^ 



£d. sec. Wow. Eltn. Scrtv. Ftor. In Mss. et Edd. ceteris tralatitio eorrop- 
tioiiis more e$tfacta, In Pal. Onelf. ditatf Bert. dicta. Pitli. awftsi^ com Bdd. 
ante Colv. Auson. Parent. iii. 16. ' Bictasti fatis verba notanda meis.' Flor. 
N. 16. < fabnlas in scena dictavit.' Virg. /En. vi.7S. <fata dicta me» genti.' 
Oud.— 5 \et.Mandoren8em. Coiv. Oxon. mtii. Fux. itfaildaarmsanjOuelf. AfoMfo^ 
teneem. Tnrpiter vero hic sni oblitus est Apaleint. Qul enim Madattreasis est, 
qui toto opere se finxit esse Locinm Oriecura ab incly to Plntardio oriunikmi ^ 
Heec sane nou conveninnt. Meliusfabnlae eventtim narrat LuciaBns,8iveqnis«> 
qnis istins Orspcas de Asino fabulae anctor est. Oiid.-^6 Okob. adinodo. Id.-^ 
7 Ed. Merc. suovi d. Id.— 6 Edd. Jnnt. Ald. Ulud. Id.^ Fnx. comparare. Idi 
—1 Idem Ms.. deeponei» s. Sed supra : * Vtf renatns qnodammodot, statlm 
sacrorum obsequio desponderetur.' Coln, PaTat« dtsponStts, Pith. respoastis^ 
Oud. — 2 Ctrca votum m, retardahar. Fux. eontra votum m. Becte. De eo dixi 
pag. 680. Boald. Circa non eoniparet, nisi in Edd. pp. Jont* pn Ald. Bas; 
de more. £roendavit Jam Beroald. reeordabdr Pith. Oud. — 3 Copula non 
erat in editis. Colv. Abest qnoqne a D'Orv. et Pitfa. jartcictos Edd. pp.vm- 
^fos Oxon. vilaeulas al. viricul. Pal. Bene correxit Interpres. Otfd.^ Ms. 
lib. peregrinatioHes. Colvius. Bert. attenuaverant. ElmenhoFstins. Pal. Oxon. 
Oneif. peregrinaiiones. Deficit hic codex Lipsii. Attenuaveraut, qnod est in 
Bertitto, et per se probnm, admitti hic nequit ob prsscedens ' snmtuum * 
tenuitate. ' Atterere opes ' etiam frequens est locntio. Vide Petron. c. 110* 
8il. vi. 301. Cland. Epigr. 16. Plin. Hb. ix. Ep. S3. f. Hinc conjeci atierue' 
fant, ut lib. VIII. p. 160. * mannm conterni.' Ibi vide et ad f^neton. Ang. 
c. 40. ^ Attrito patrimonio.' Sed vide tamen Burm. ad Seren. Samon. c. 2S; 
vs. 474. Oraeci dicnnt ovfx^vai rb iipy^fuoy, Vide Snid. in Y. *Apy^pHot 
aravpdf, cum Observ. J. Oronovii ad Snidam. Oud.— 5 Bertin. peregrinatio* 

NOTJE 



est) cum tabulis assistere, et quic- 
qoid homtni cniqne eventnmm es» 
set, ipso dictante notare credeban- 
tnr. Latinns Pacatos, in Panegy- 
rico : ' Utrnm te tamen admones 
ipse ? an nt illi majestatis tuae par- 
ticipi Deo fernntur assistere Fata 
cum tabulis, sic tibi aliqoa vis dlvina 
Ivbservit, quatf, qttod dixeris, scribat, 
«H snggerat i* 



I Illi] Madaurensi. 

s^ /pffi] Asinio Mareello. 

* EterogaHomeaurbieeifpriitHtisiUhf 
^c.] Sensns est, erogationes pecunia- 
rum, qnas in urbe Roroa facere co- 
gebar, ut Osiridis sacris initiarer, lon- 
ge majores erant, qnam illse priores, 
qoas Corinthi in Achala Provincia 
feceram, eum foeram Isidis iacrfi 
initiatu*. 



MBTAM0RPH0810N LIB* XI. 811 

listabant Plarimutii ergo dnritia paupertatis^ interce« 
dente» quod ait^ vetus proverbium» inter sactam et saxum^ 
positus^*' cruciabar. Nec secius^ tamen identidem numi-* 
nis premebar ' inatantia. Jamqne saepiculey* npn sine magna 
turbatione, stimttlatus^' postremo jussus/ reste ipsa mea 
qnomTis parvula ^ distracta, sufficientCTi corrasi summu^ 
lam. Et id ipsum praeceptnm fuerat specialiter. An tn,^ 
inquit, si quam rem voluptati struend» molireris^^ laciniis* 
tuis nequaquam parceres; nunc^ tantas ciferimonias ' adi« 
turusy impcenitendas te pauperiei cuhctaris committere?* 

feceram in protincia, Igitw dura egestate multum adveriOHte meia votisy torque" 
bar poaitua inter sacnm tt saxmih nt fert tetus adagium, Nikit^ tamen minm$ 
wrgebar aubiude instantia Dei, Etjam gape iiutigaiuSf wm abBque iugenti yet» 
turbaiMae^ nmrimmejuam Dei adaetua vendita nua veeie^ tieet ienui, eoUegi ticm* 
mam atfieientenu AtfUM hoe mHn fuerat expreaH ii^peratum, An tu (aiebai 
ntU nsnieii) nuUatenue parteres veetibua <id«, ai aggredereria dHquid ad praeu» 
rmdam tibi uatuptatemj nmie vera cum initiandua aia aaeriaf dubUaa te eommittere 



^#># ^«««tf^^^^w^ 



nea u, male. ElmetUi, Itero Pith. Ed. BUt. erogationia, Oud.— 6 Bert. dunita 
paupertati, male. Elmenh, Paupertati Pith. Oud, — 7 Oxon. q, ciKler, Pal. 
fuod occit', Onelf. q^ aeeiturf D'Ory. quod oeiter, Faltne, quod eceinitf vel, q* 
oitperifetHa? Id.--8 E Plauti Capt. iii. 4. Vide Beroald. Pitb. etaaaxuM, 
AbsuDt et aaxum prave n Palat. Id, — 9 Pith. aectiua, Id, — 1 Bert. premebat, 
Elmenhorstina.— 2 £d. Vie. afpide. Oud. — 9 Fnx. Reg. atipulatuaj non male. 
Sive ad nnminis vel pastopfaori Interrogationem poUicitns. Vide Brisson. 
de Verbor. Signif. et Fabri Tbes. /d.— 4 Ed. Ald. Juaaoa, Id.— 5 Oxon. po* 
rieula, Id.— 6 D'Orv. at te. Id.— 7 Bert. moUrea, Elmenhorstina. Acce* 
dnnt Pith. Fnx. Flor. D*Orv. Pal. Gnelf. cnm Edd. Elm. Scriv. Oud.— SFox. 
laaeiniia, Id.— 9 Pitb. nam, Id. — 1 Ed. Vulc. aec. cairemenia, Id.— 2 Pmipe- 
riei contaria eemUem, Fnx. cunctaris cotnmittere, Bene vertit Beroald. RoaXd, 
In Bertin. contaria conjeetore, In Palat. eontaria eommtem, Vera lectio iii 
Cod. Fniviano, eoniaria comndttere, Wowerius. Mirabar, qnid esset, qnod in 
Bertiniano Codlce scriptum: eontaria conjectore, Sed nimimm cnm Fulvil 
Ms. legendnm, cont, commitlere. Scioppins in Symbola. Cunetaria eommittere, 
Ita Flor. Vttlgo, c, comitem, Bertin. cont, conjectore, Elmenhorstins. Com* 
mittere vel comittere^ nnde error natus, etiam praebent D'Orv. Pith. Oxon. 

NOTiE 

• Inter aacrum et aaxum poaitus'] ' niis, in qnibua Feciali» porcum saso 

Sie apod Plautudi, Capt« Act. iii. feriebat, haec pronontians: <Qiri 

Scen. 4. ' nunc ego omnino occidi, prior populus foedus mmpety ita eom 

Nnnc ego inter aacrum saxumque feriat Jupiter, qnemadmodum ego 

•to ; Dee qnid faciara icio.' Prover- porcnm hoc lapide ferio.' Qood 

biam boe de iis dicitur, qor per« dum fieret, porcu» ille inter sacmm 

plexi uescinnt quo se vertaat, Instano feederls et saxnm Fecialis stabat pe« 

te nndiqoe pericnlo. Tractnm est riculo proximas, et Jamiiam morito* 

ex prltci» fcederis feriendl csrime^ rus. 



812 APULEII 

Ergo igitur cunctis affatim praeparatis^ rursus decem die- 
bus [261] inanimis^ contentus cibis^ insuper etiam de Se-' 
rapis ^ principalis Dei noctumis orgiis illustratus^ plena jam 
fiducia ^ germandB religionis^ obsequium divinum frequen-. 
tabam. Qu86 res summum peregrinationi ^ meaa tribuebat 
solatium^ nec minus etiam victum uberiorem sumministra-^ 
bat Quidni? spiritu faveirtis £yentus/P quaBsticuIo fo- 
rensi nutrito^ per patrocinia sermonis Romani. Et ecce, 
post pauculum tempus^^ inopinatis^^ et usquequaque miri-: 
ficis imperiis Deum/ rursus interpellor, et cogor tertiam 
quoque teletam suscitare.*^ Nec levi cura' solicitus^ sed 

pat^pertaH nou pomUend^B? Omnilms igUur abundanter praparatis^ rursus conten-' 
tua cihis inanimati» per decem dieSf praterea eruditus quoque noctumis sacris tnaxi' 
mi Dei SerapidiSj fungebar jam obsequio divino cum peffecta confidentia, quam 
mihi dabant cognatee religiones, Quod prabtbat magnum solamen mea peregrina' 
iionif et simul suppeditabat mt/u largius unde vioerem: quippe cum aJterer lueroj 
quod, aspirante bono Ecentu^faciebam inforo, orando causas Latino sermone, Ei 
post aliquantulum temporisy iterum excitor imperiis Deorum improvisis^ et prorsus 
mirificis, et compellor ad suscipiendam tertiam consecrationem* At ego non pa- 



Pslt, Gnclf. Reg. et Codd. Beroaldi, ut jam olim recte edidit Jant. post. cam 
Wow. et seqq. In Flor. exaratnr permittere, a\, committere, Decont,ve\ 
cunct. alibi. Oud, — 3 Inanis, Fax. nt infra, inanimis c, c, Verissime. Id vidit 
etiam Beroaldus. Roald, Inepte inanis, ut contra monitum Beroald. retinu- 
erant ex Edd. primis, Jnnt. pr. Ald. Bas. p. 262. * Inaniraie castimonisB ja- 
gum.' p. 256. ' Neque ullum animal esset.' Oud, — 4 Flor. rascapi, monstru- 
ose. Elmenh, Sic etiam Oxon'. Fux. Palat. Onelf. scilicet pro Sarapis, Vide 
ad p. 245. Lindenbrogias exemplaris sui roargini alleverat Therascapi, Quod 
non capio. Mox origiis Palat. Ouelf. Oad.— 5 Fux. plenaria fid, Id.-^6 Ms. 
peregrinationis. Scioppins in Symbola. Genitivum exhibent etiam Pith. Fax. 
D'Orv. Bertin. Eodem redit. Oud.— 7 Oxon. cunetus, 16. — 8 £d. Fior. prave, 
p,paucumt, Mox dies paucuU, Vide Indicem. Id, — 9 Edd. Ber. Bas. pr. 
inopinatus, Id. — I Imperiis domini. Fnx. imp. dom. id est, Deum, quomodo 
etiam emendabam infra, pro manifestam domini voluntatem, legens, m. Deum 
veiuntatetn. Roaldus. Deum, Corrigit ita Beroaldns. Ante imp, domini, £go 
ipalim Dei, id est, Serapis. Colv, Cnm £dd. primis, Jnnl. pr. Ald. Col. Bas. 
posset hic retineri domini, sc. Serapis iroperantis ; ut snpra p. 254. * Domina 

Isis.' Sed Mss. omnes Deum vel dm exhibent, nt supra et infra saeptns, ac 
bene correxit Beroald. expressitque Jnnt. post. Colv.&c. sc. Isidis, Osiridis, 
Serapis. Incassum Dei conjetit Colv. Oifd. — 2 Malit Wovrer. susceptare : in 
Okou. sciscitare. Id.— 3 J^al, Uni c. Ouelf. lenitura. Id. — 4 Cogitationes exer* 

NOT^ 

P Quidni ? spiritu faventis Eventus, percepisse, qnibus panperiem spam 

^c.] Hoc valt dicere, se post secun- reficeret. De bono £ventn Deo jam 

dam illam initlationem magis faven- diximns, initio lib. iv. 

tfim babui8sefortnnam,etplare8ora« <i Suscitare [Susceptare'] Itareponit 

visse causas, et ampliores mercedes Wowerius. Quod si vnlgatam lec- 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 818 

oppido saspensus aaimi^ mecam ipse cogitationes exerci^- 
tias agitabam/ quorsus nova haec/ et inaudita se coeles- 
tiam ^ porrigeret 7 intentio : quod subsicivum/ qaamvis 
iteratae jam^ traditioni remansisset. Nimirum perperam^ 
vel minus plene consuluerunt 9 in me sacerdos aterqae.^ ' 
'£t bercules^ jam de fide quoque eorum opinari cceptabani 
sequius. Quo me cogitationis asstu fluctuantem, ad instar 
insanise percitum,^ sic instraxit noctuma divinatione cle^ 
mens imago : Nihil est« inquit/ quod numerosa serie reli- 

rum anxitUf ted valde soUeiius anmo, revolvebam sapius ajmd me eogit^tionee 
meaSf quortum evaderet hae nova et inaudita voluntas Deorum: quid nqteresset 
adhue addendum initiaiioni jam bis repetit<B. Nempe {aiebam) utrique sacerdotes 
nuHe eonsuhterunt miki, aut aaliem, mm quantum opus erat : et profeetojam tnri- 
piebam quoque male sentire defide eorum. Qua agitatione cogitationis cumjaeta- 
rer, et commotus essem perinde ac si insaniremj mite simulactum Dei sic me edo» 
cuit noctuma visione. Non eat, inquit, quod terrearis longa serie sacrorum, quasi 



cttus cogilabam. Fnx. eicercitiue agitabam. Forte, extrinsecus ag. Roaldits. 
Exercititts. Alii, exercitus. Illnd maluimns. Colv. Al. exerdtus: illnd mavult 
Colvius, no8 exertvusy jxt 'ekerte' dixit Teriull. lib^ii. ad uxorem in princ. 
*■ exerte jubet/ et Noster lib. I. de As. * exerte clamitans.' Brant. Primo 
extrcUiui habent Mss. nt reposuit Colv. et seqq. omnes, si excipias Pal. Par. 
Oxon. Gnelf. qui exercitus male retinent, cnm praecedant * solicitus ' et ' sns- 
pensus.' In Pith. exercium^ quod favet Brantii conjectnrae. Et sic Septim. 
de B. Troj. lib. v. c. 5. et 18. * Exertius disserere.' Verum omnia exempla 
docenty eani vocem nsurpari de homine palani snas cogitationes faciente, 
easque verbis exserente, non de eo, qui clam secum eas volvit, ut hic. Aliud 
enim egit Roaldus, divinans extrinsecus, Dein Pricaeo placebat, cog. consule- 
bamf ex Nostri lib. Vi. p. 113. *Sic ipsa snas cogitationes consulnit.' Sed non 
opns ad conjecturas confngere, cum in Fnx. restet optimeagi^afram: quod 
verbum cum derivatis s»pe in alternm est depravatuni. Adi ad lib. i. p. 8. 
* Si qni alind aptarit.' Oud.—S Abest htec a D*OrvilI. /d.— 6 Exulat a Palat. 
Guelf. Id. — 7 Prorigeret. Fnx. porrigeret, et Ald. Roald. Typothetfe error 
in £d. Bas. sec. est pror. Gell. Ilb. iii. c. 18; ' Ad noseendoa bomines vim 
nnmeri illius porrigi.' Oud. — 8 Oxon. Pith. Fnx. quid subs. cum Edd. ad Bas. 
sec. usqiie. In Palat. subsecuum, Guelf. subsicuumj Par. «ifj^ciiiifm, al. subci^ 
sivum, De hac voce egi nd lib. tii. p. 48. et alibi. Id. — 9 Pitb. perpera. Pa- 
lat. Gnelf. consulerunt. Id. — 1 AI. sacerdos utrique. — 2 Abest rh et a D'Orv. 
Oud. — 3 Malim, ad instar insani p. cnin Pricaeo, qui roinns bene insnper ad- 
dendum censebat copnlam et. In talibus oinittere eam solet Auctor, varia- 
que participia coacervare absqne conjunctione. Vide ad lih. iii. p. 45. et 
passim. Id, — 4 Caret verbo D'OrviII. ut saepe supra. /</.— 5 Pith. numerosas 

NOTiE 

tionem retinere malis, tertiam teU' que"] Mithras scilicet, qni eum sacris 

tam suscitare : expone tertlum sacri- Isidis initiaverat in Achaia> et Asi- 

ficium inatruere. nius Marcellus, qni Serapidis, Rofti%. 
' Sacerdos uterque [Sacerdotes utrin 



814 



APULBII 



gionifi/ quasi qaicquam sit prinB oinisBam, terreare,^ Qaia 
aBSidua ista 7 nomioom dignatione laetom capesse gaodiom» 
et potios exolta, ter fataros,^ qood alii vel semel vix: conce- 
ditar: teqoe de isto nomero 9 ' merito' pra^some semper be* 
atom. Geterom fotora tibi sacrorom traditio pemecessaria 
est; si tecom* nanc saltem repataveris, exovias Deie>'* 
quas in provincia somsisti» in eodem solo ^ depositas perse* 
verare : nec te^ Romee diebos solennibos vel Buppiieaif 

aliquid tit praterndstum aniehae, Quin potiui perdpe ffu^nifii» gnMdium, ob 4o- 
norem, quo te Dii affieiunt aanihUj et Ustare potiiu, cumfuturus ma ter, quod eegre 
coBflflgihir aln ut ntvA eemel : et jure eowfide ex iato numera te eempet feire feH*- 
eenu Porro initiatio Jutura tibi vaUe ueceasaria eat ; ri nune aaUem eagitaoeria 
i^d te, veatem Dea^ quam induiati in provineia, remanere depoaitam tn eodem 
templa : naque te peaae aupplieare in ^uamodi veata Ronue, dietma aolenmbuay aui 



^^^^4 



P^^^^^^ 



ferie. Oxon. et Par. n, acientia, Cavc, qnid mutare tentes. Sic Nostro 
* aeries serroonis/ * fabularum * aliquoties, com ona alteram sequitnr, ut hic 
teleta teletam. /d. — 6 Fior. terrere. Elmeohorstins. Sic quoque Pith. Fox« 
D'Orv. Ozon. Pal. Gnelf. Ovd.— 7 Exnlat a D'Orv. i({.-~8 ExuUare futurua. 
TuiL,futurum, Roaldns. Exulta^ ter fkturua, Sic emendavimus, vestigia an- 
tiquioris scriptor» s^cuti. Bas. l, et pot, exuUare fut, Ro. exulta ter 
fut, Tu, inqnit, jam Iietare et exulta. Nam ter jam eris sacris bis iuitiatos. 
Quod multis aiiis difficulter, vel semel duntaxat, conceditur. Coh, ExuUa 
tcTf futurua, Ita et Fnlvii Ms. Sed ipse tamen FolVius mavult fruUurut. 
Scioppins in Symbola. Bert. ter functurua, Inepte. Fnlvins, t, fructurua, 
Elmenhorsttns. Pith. exuUant fut, Oxon. Onelf. et Edd. Jnnt. Ald. Colin. 
exuUanter fut, Pal. exultarer fut, Sed D^OrvllI. Fux. Reg. Florent. Edd. 
primae, Ber. Colv. &c. exauUa, terfuturua, Qnod secutus sum. scil. id, quod 
eaae^ sive taliSy qualis, ejnsque conditionis, nt Nostro aliisque millies ea pro- 
nomina nentro genere snmnntur : ut in illo Lucanl lib. ii. *■ contentns/ qnod 
Sylla fuit. Sed vide ad lib. iii. p. 67. < Qnidvis aliud videbar, quam Lnci- 
us.' Nihil opus igitur conjectnra Fulvii /mthirtM, alioquin ingeniosa. Oud, 
— 9 Teque isto numero, Flor. teque de iato num, Elmenhorstius, De adduAt 
Mss. omnes et Edd. Vett. usqne ad Bas. ex qna per librariorom incnriam 
primum excidit. Jnre igitur restitnit Scriverins, quem secutns snm. Id 
enim flagitat Anctoris stylns. Snpra hac pag. * de Serapis orgiis illostratus.' 
et saepissime. Adi ad 1. iv. p. 68. * de tam sera refectione.' Palat. Guelf. 
de mUto, Ood.— 1 MerUo, Exulat a Fux. Id,—2 D'Orv. totum, Id.-<3 D'Orv. 
exubiaa, Pith. eximiaa, Dea abest Oxon. Guelf. /d.>— 4 Al. Jfano, Vid. Not. 

^OTJE 



■ lato numero'] Temario, qni mys* 
ticus admodum, et optimi angnrii 
est, Allndit ad rpis pjiKopis, 

^ Exwoiea Deai\ Stolam illam, O- 
lympiacam nuncopatam, Bracooibus 
Indicis, et Gryphibos Hyperboreis 
insignitam, quam indoerat, dom Isi- 
dis sacra snsciperet, quamque Isidi 



ex more dicatam, in ejos templo re- 
liqnerat. E||nsmodi enim vest«s, in 
qnibus initiati erant, Diis ant Dea« 
biis, quorom sacra susceperant, ap- 
pendere et dedicare consneveraol, 
nt ex vetere Aristophauis Scboliaste 
patet, ad hnnc versum Pluti : Mv 
ohf ip.v(fifis h airrf Th, fi4ya\a.; 



MBTAMORPHOSBON LIB. XI. 815 

his/ vel, cam praDceptum faerit, felici illo amictu 7 illaS'« 
trariposse« Quop felix itaquk ac faustvm, [262] 
SALUTAR^QUB TiBi siT>^ animo gaudiali ruTsam sacris inii- 
tiare> Diis^ magnis auctoribus»*' Hactenus divini somnii 
Quada majesta3' quod usus foret* pronantiaviM Nec 
deinceps postposito, vel io supinam procrastinationem 
rejecjto negotio^ statim sacerdoti meo relatis, qaae videram^ 
inanimee ^ protinus castimoniae "^ jugum subeo : et lege 
perpetua prdBScriptis illis decem diebus ^ spontali sobrie^- 
tate multiplicatis, instructum telet» ^ comparo : largitus 7 
ex studio ' pietatis magis quam mensura rebus coUatis.' 
Nec hercules laborum me, sumtuumque quicquam poeni-r 
tuit.' Quidni ? liberali Deum providentia^* jam stipendiis 

etiam inrigniH iUo beato vettimento, cumfuerii imperaium. TgHur^ Qaod tibi sit fe- 
liK ae fantrtaiii, et salutare, auscipe iterum aacra hilari animojuseu magnorum Deo" 
rum, Hactenua mtfjeeiag suaaoria somnii divini mihi dixit quod opua eratfaeere, Ego 
vero non negtexi negotiumpostea^ neque dietuli ignava cunetationef eed iia, qua viae" 
ram protinusnarratis meo eacerdatiysubdo me statimcasiitatif et esw ciborum inani-» 
matorum : H muUiplieatie uttronea abstinentia iUis decem diefnupraecriptis legepev' 
petua^ emo qua ojnu erant ad apparatum sacrificU initiatoriiy re$ erogans liberaHu» 
ex affectu pietatie potiu», quam ad mensuram certam, Et profeeto nuUatenus me 
peenituit laborumy atque impenearum mearum, Jam enim aat pulchre locupletatua 



Var. — 5 Oxon. nunc te. Ond. — 6 Fnx. auapicare, Pal. iia, Id. — 7 In Cod. 
Petr. aine f, i, a. Oxon. amittu. Id. — 8 Abest rh ait a Palat. Gaelf. Id.-^ 
9 Pith. Deia. Id. — 1 In Pith. est auda nu^eataa. i. e. serena. Sed male. De 
hac Yoce en^ ad iib. it. p. 86. D'Ory. aua Dea. Id. — 2 An uaui ? Vide ad 
Itb, I. p. 17. * Profer lintea eidem usni.' Sed vide Cort. ad Plin. lib. vi. 
£p. 28. * Qua tamen ne sit usns.' Id, — 8 Fnx. pronuntiaret. Id. — 4 Pitfa. osi* 
nua, Id. — 5 Pal. proMr^ts. Elmenhorstins. iteni Guelf. Abest iUia ab Oxon. 
Owl.— 6 Pitb. Fux. Reg. D'Orv. Guelf. Pal. Oxon. ac teta^ vitiose. Id,^ 
7 In Edd. Elmenh. ae Floridi est larghusy quomodo conjecerat vir doctoa ad 
marginem £d. Jnnt. post. Alins largiter, sed contra Mss. O. Largitua dixit 
pro lafyi^tfr, at Afranins apod Noninm p. 614. Ed. Merc. 'Qnid lacrymas 
largitos ?' qnod jam monnit Beroaldns. Id, — 8 Flor. e atudio. Elmenhorstiiu. 
— Bertin. menaurarum coUatia. Elmenh. £t sic Pitli. rebua exnlat a Palat. 
Fnx. Reg. Oxon. D'Orv. Guelf. Oud. — 1 Fux. 9. tamen pcenituii. Roaldiis. 
Abest que a D'Orv. Tamen addnnt quoqne Pal. Oxon. Ouelf. vel tantum. 
Oud. — 2 Domtiit providentia, Fux. Deum proMentia, Roaldas. Ac ceteri 

NOTJE 

" Ditf magnia auetoribua'] Osiri» sive tia docent, snnt Dii magni, et hiy quos. 

Serapide et Iside. M. Varro : ' Prin* dixi mnltis nominibns,' Sec, 

cipes Dei Ccelam et Terra, hi Dii ^ Inanima protinua caatimonim] Cas^ 

iidem qni ^gyt>ti Serapis et Isis» timoBiie, qns erat conjnncta ciim 

in Latio Saturnns et Ops. Caelnro . abstinentia a cibis animatis. 
enim et Terra, nt Samothracom ioi- 



816 APULEII 

forensibus bellule fotum.^ Denique post dies ^ admodlam 
pauculos, Deus Deum magnorum potior^ et majoram sum- 
mus/ et summorum maximus/ et maximorum regnator 
Osiris^ non in alienam quampiam personam reformatus^^ 
sed coram suo 7 illo venerando me dignatus affainine^ per 
quietem prsecipere visus est^ quam nunc^ incunctanter^ 
gloriosa in foro redderem ' patrocinia : nec extimescerem ^ 
malivolorum disseminationes^' quas studiorum meorum^ 
laboriosa doctrina ibi deserviebat/ Ac, ne sacris suis gregi 

eram mercedilms patrociniorum benigna Deorum providentia, PostremOf poat pdu- 
dtaimoe dies, Deua pracipuu» inter magnos Deoa, et supremus mtnjorum, et supre^ 
morum moxtmt», et Rex maximorum Osirie, non Jam latens sub quapiam aUena 
ftgura, sed mantfesto me alloquens suis divinis verbisy mihi visus eat per somnium 
imperare, utjam absque uUa dubilatione cum laude agerem eauaas inforo, nequi' 
rtformidarem obtrectaiiones invidorumf quibus doctrina mea^ studiis meis et labore 
partaf materiam prabebat, Et^ ne namstrarem suis sacris permixtus reliqwe tur- 



^^ ^^^^*^^^^^ 



Mss. nt bene correxit Beroald. et ezpressit Ed. Junt. post. cnm Colv. et 
seqq. Vide ad p. prsec. ' imperiis Deum.' Oud, — S Oxon, prave, dispendiis*. 
Pal. Oxon. Guelf. veUule^ Fux. veUuta. D'Orv. Ed. Vic. beUula, Id.— 4 Viti- 
ose Ed. Flor. per dies. Id. — 5 Bertin. magnorum s, Elmenhorstins. Pith* 
fiMffor summus, Oud. — 6 Flor. non al, Elmenhorstius. Praepositione carent 
etiam Pith. Fux. Reg. Pal. D'Orv. Oxon. Guelf* Verissime, ni fallor, per 
Grxcam synecdochen ; de qua vide ad lib. ii. p. 21. ' Obtulum in me con- 
versa.' ad lib. viii. p. 172. ' faciem deliti :' ac saepiui*. Pith. alienum, Edd. 
Junt. utraque et Ald. quippiam, Ond. — 7 Fnx. coram Ulo suo, Roaldus. Ma- 
lui, coram suo iUo v. Nam eo ordine dant Pal. Oxon. Guelf. et Edd. Elmenb. 
ac Scriv. Ex mero Apuleii genio additum rh iUo. Vide ad lib. i. p. 2. * In- 
clyto illo :* et creberrime. Oud, — 8 Ms. recipere : non fortassc nimi» niale^ 
pro poUiceri) promittere. Sciopp, in Symb. Flor. recipere, Elmenhorstius. 
Non tantum non nimis maie, sed unice vere legitur recipere in Mss. Fulv. et 
Flor. sed et Pith. Fux. D^Orv. Oxon. Par. Pal. Gnelf. Edd. primis et Bas. 
pr. alternmque pracipere est Beroaldi inventum, ut in notis docet, tunc alie- 
num, et temere a ceteris Edd. receptnm : a quibus deceptus,Pricaeus corri- 
gendum hic jndicabat jam nunc, Nihil minns. Promittebat sen polliceba- 
tnr ipsi Deus summam gloriam e causarnm sive forensibus acttonibns. Vim 
hnjns verbi illustrarnnt Gronov. lib. ii. Obs. c. 24. et Burm. ad Snet. CflRS. 
c. 23. Oud, — 9 D'Orv. percontanter. Id. — 1 Flor. infaro, Pith. reddere, Id. 
— 2 Plih. extimescere,ld, — 3 M%, dissensiones. Sciopp. in Symb. Pal. dissensi- 
ones, Eimenh. cnm Guelf. Oxon. Sed vide PricaeHm. Oud, — 4 Fux. st, nostro'- 

NOTiE 

*■ Jbi deserviebat'] Mendosa procul- bat, sed tantnm in cansa erat cur ip- 

dubio lectio. Pricaeana editio habet si eas dissererent. Adde, qnod ^ dis- 

exercebat, sensu apertissimo : sed ne- seminationes disserese ' invenusta sit, 

scio unde Pricaeus id sumserit : reti- et putida repetitio, Lncio nostro in- 

nui tamen in Interpretatione. Bero- digna. Pricaeanam lectionem retioe- 

aldus reponit -disserebat, sed male ad mns donec certiorem aliquis nos do- 

rem : neqne enim Apuleii doctrina ceat. 
malevolorum obtrectationei dissere- 



MBTAMORPHOSEON LIB. XI. 



817 



cetero ^ permixtas deservirem, in coUegium me Pastopho- 
rom^ suonim^ immo^ inter ipsos Decurionum quihquen- 
nales^ allegit^ Rursus denique^ quam raro capillo^^' col- 
legii vetnstissimi/ et sub illis SylldB temporibus ^ conditi/ 
munia,' non obumbrato vel obtecto calvitio/ sed quoquo- 
versus obvio^ gaudens obibam.^ 



biB rdigiosorumf aseicU me in ccetum suorum Pastophororum, quinimmo, et inter ip* 
908 Decurionea quinquennales, Denique coma rursus penitua derata^ hUariierfun- 
gebar officiis collegii antiquianmi, et eonstituti circa tempora SylUe^ non telana aut 
tegena calvitiem meamf sed Ulam manifestans ab omni parte. 



^0^<»^0<»*-»^^^ 



rwm, D*Orv. qua, Id. — 5 Ed. Ven. ceecio^ Gaelf. eetor, Id. — 6 Pattophororum. 
Flor. Pattophnrum. Elmeob. Pastophorum exaratur qooqae in Mss. Fulv. Pal. 
D'Orv. Onelf. Oxon.aliis, et Edd. ante Colvinm,ex Apnleii more. Quare re- 
stitai. p. 260. * Coetn Postopliorum vocato.' Plara vide ad p. 241. * Infernm 
silentia.' et Misc. Obs. V. ii. p. 401. V. iv. p. 140. Oud. — 7 Jmmo. Carent bac 
voce £dd. Ber. Bas. pr. Id. — 8 Quinquennales elegii, Fior. adegit. Elmenh. 
Oxon. in marg. et Ouelf. adleges. Sed veriesime Pith. Pal. D'Orv. Fnx. Edd. 
Jnnt. post. Scriv. dant adtegit^ vel aUegit. Propriiiro est ' adlegi in ' vel 
* inter ' de eo, qni in coUegii societatera asciscitur. Sic passim Livins, Pli- 
nius, Suetonins, alii, et Inscript. Vide Indices Gruteri cap. 6.- Murat. Cl. 
IX. Videtnr huc egregie pertinere Inscr. Orat. p. 83. N. 14* sacerdos 

ISIDIS TRIUMPHALIS ADLECTOR COLLEGI IPSIUS. Plura vidc iu MISC. Obs. 

d. 1. Nnsquam tamen me legisse memini ' Isidis decuriones qninqaennales.' 
Abestque vox quinq. ab £d. Scriverii. Vide.nnm bic pertineat fnscr. Grnt. 
p. 82. 3. ' ^dis decnriones.' Oud. — 9 Qua; raso Ald. Roald. Bert. qua caro 
c. Elmenhorstiud. — 1 Reg. vetustissima. Ond. — 2 Vid. Not. Var. — 3 Alii,fio- 
mina. Eloienhorstius. Pal. numina, Par. munium. Oud. — 4 Deest non in PaK 
clavitio £d. Ven. Id. — 5 Flor. obio, male. Elmenh. Par. obedUun. Oud. 

NOTJE 



' Inter ipsos Decmionum quinquen' 
nales'] Inter eos ex Decurionibns, 
qnorum rounus erat qninqucnnale. 
Per Decuriones autem inteiUgendi 
santy qui aliquem dignitatis gradum 
inter Pastophoros tenerent, praees- 
sentque certo sacerdotum nnmero, 
pnta decem, aut pluribus, panciori- 
busve. Qnanqnam enim Decurionis 
nomen a 'decem' sit inclinatumi 
non ideo tamen existimandnm est 
Decoriones omnes decem semper ho- 
minibus prsefuisse. Quin et Senato- 
res ipsos mnnicipiorum Decuriones 
fnisse appellatos, jani observavimus. 

* Quam raro capiUo] Beroaldus be- 



ne reposuit quam raso. Ex Apolo- 
gia enim Apnleii constat enm non 
fnisse raripilom. 

^ Sub iUis SyU<e temporibus conditi} 
NuIIa apud historicos mentio extat 
conditum fuisse Syllae temporibus 
Isiacorum Past^phororum colleginm. 
Forte, qoia res haec historicis digna 
visa non est, qus scriberetur. Corn. 
Tacitns refert, ez dignitate P. R. 
repertum esse res ^Uastres scriben- 
das annalibiis man^are : minnta ve- 
ro, et vilia (qualia sunt haec de colle- 
gio Pastophorornm) dinrnis urbis ac- 
tis tradi. Hsc consulenda essent, 
si extarent. 



Delph, et Var. Clas, 



Apul. 



3 F 



APULEII MADAURENSIS 



FLORIDA. 



INDEX CODD. MSS. 

Mss* qai nsai fuere in Floridorun libris snnt : 

Ms/PitkceanH» penretastasy ex eollatione P. Pithcet. 

JtfM. dw FUnmtmif coUati a l»indenbroglo et citati, ab ElmenliorstiOy cnjas 
tamen in hoc genere negligentias egregie occarrit eadem collatio, ipsius 
Lindenbrogii manu scripta, vide CeL Rnhnken. Praef. ad Metam. p. ix. 

Ms, LipnamUf citatns a Colvio et eujos Tarias lectiones in margine Vulcant- 
anse Ed. notavit Is. Vossios. 

ilfs. Fttloti, citatos a Scioppio in Symb. Crit. et Wowerio, 

Ms. Bembimu, ex Var. Lect. £r. Pateani. — J. Boueka, 



APULEII MADAURENSIS 



FLORIDA/ 



LIBER I. 



NuM. I. Ut ferme ieli(i;iosis viaotiain *> moris est, cam ali- 
qui lacQS, aat aliqai locos ' sanctas in via oblatas est, ve- 
niam postalare, Totom apponere/ paalisper assidere ; " ita 

Quemadmodum aolent vulgo reUgiosi viatoreSf quando aliquod nemuSf vel aliquia 
locus aacer oecurrit in itinere, nuneupare votum, appendere munuSf aasidere tantis' 



r^#w#^ 



1 AKquie lue, a. aliquis loc. s. Emend. aut aUus locus, Ovidiiu [xv. Met.79.] 
* sanctis et verba minantia luciB :' adbibenda 1. Sanctum ff« de rerom divis. 
Stewech, — 2 Votum postularef porlum appouere» Alii libri pro portum habent 
pomum^ pro re qualibet sacrificii caosa obiata. Pyrrhus, Fulv. Urs. conjicit 
leg. veniam poatuUaref votum apponere, Sicut snpra, * colloqne ejus multis os* 
cnlis inhaBrenSy veniam postulabam.' Et^ ' Mnltijugis precibus editis veniam 



NOTJE 



» Florida'] Facile ez honim Flori- 
dornm lectione patet, ea esse mera 
fragmenta sen excerpta Orationum 
ct Dissertationum ab Apuleio coram 
populo Carthaginiensi ac Proconsn- 
libns habitamm. (Excerptorem ea- 
rum eruisse se ex veteri codice emto 
Venetiis antnmat Gaspar Barthins 
Adversar. lib. xvi« cap. 8. eumque 
esse Fulgentinm Plaeiaden.) Male 



ergo imperiti Librarii in quatuor ea 
libros distribuerunt. Ea antem veri- 
simile est Florida esse nominatay ob 
elegantiam cnm rernm, qnas coati- 
nent, licet interruptarnmy tum ser- 
monis. 

t> Rdigiosis otoiHiim] Hellenismns 
est. 

* Paulisper assidere] Hic ritus fnit 
adorationiSy ut capite operto sede- 



822 



APULEII 



mihi^ ingresso sanctissimam istam civitatem/ qaanqtiam 
oppido festinem^' praefanda venia^.et habenda oratio^ et in- 
hibenda properatio est> Neqne edim justius religiosam 
moram viatori objecerit, ant ara floribus redimita^! aut spe- 

per ; Hc eum ego imtraverim in hanc eacram wrbem^ qutmvii admodmn properinter^ 
oportet ut vemam rogem^ et verba fadam^ et reprimam meam fettinationem, Nam 
non potiorijure eadubuerit piam retardatUmem vianti, vel aUare einctumfloribuSf vel 



postnlabat.' Ego hanc homiDis doctiBumi coDJecturam qno magis considero, 
magis probabilem coroperio. Confert enim sese Ap. cum religiosis viatori- 
bns : nam nt illi oblato loco qnopiam sancto solent, 1. veniam poBtnlarey 2. 
votum apponere sive preces fnndere, ant etiam Deorum genna incerare, 
qnomodo apnd Propert. lib. 2. lego : ' jam nonc me sacra Dianae Snscipere 
et Yeneri ponere vota jovat :' 3. paulisper assidere : ita et slbi ait, 1. pne- 
fandam veniam, 2. habendam orationem, 8. inhibendam properationem. 
Videt iector jndicio praeditus, qnam apte comparationis membra inter se 
sibi respondeant, si Fnlvianam amplectamnr lectionem. Sciopp, in Sfmb, 
Emend. donum apponere. Lipsins. Notatur aliis, alias legi, potnum apponere. 
Unde Lipsio facere visnm, donum apponere. Nam infra Apolog. i. ' Si posn* 
eris donnm aliqnod, si sacrificaveris, si verbenam snmseris.' Cottim. 
Becichemus in snis libris esse scribit eervum appenere^ unde ipse veri- 
stmiliter emendat, sertum apponere. Notum, Deornm aras et siroulacra 
sertis olim coronare moris foisse, qnod et nos alibi notamns. /dem. in 
Omisne, Domm apponere. Ab elegantissimo Lipsii ingenio haec lectio. 
Fulvius, veniam postutaref votum tq^ponere, Fior. 1. et Joan. Pyrrhus legant^ 
pomum apponere, alter, portum apponerCf male. Apnleius Apol. * simlliter si 
posueris dbnum aliquod,' &c. Elmenh, — 3 Festine. Fmterius noster legebat, 
feetino : lApsimfestini. Festinis» nt Declinis, Acclinis, et alia ejusdem ge- 
neris. Colv. Gruterns feetino. Lips. festini^ male. Ehnenh. Feetino legit 
Lucas Fruterins. lofra lib. iv. ' Quanqnam oppido festinant.' Brant. Prave 
£d. Elmenh. festin^B, Lipsins mallet, ut editnra a Scalig. festini scil. mihi ; 
quod Nonius nobis ez Titinnio reliquit. Frnter. lib. ii. Veris. c. 17. legit 
rectius /esHno. Sensns enim est, qnamvis festinem, inhibenda properatio est. 
Qnidni ergo festinemf lineola super « fuerat omissa. Plane idem occurrit 
N. 21. lib. IV. ^Qnanquam oppido festinent,' licet et illic recentiores mota- 
nnt in feetinant. Sed alibi ^tuiii^ttam Noster, nt optimi qnivis, adhibet in 
subjnnctivo. Exemplnm ex eo jam dedi ad Hirtii lib. yiii. Prol. B. Gdl. 
adde M ss. in de Deo Socr. p. 687. £d. Flor. Drak. ad Liv. ii. 4. in f. Cic. ii. 
de Inv. 2. * quanqoam consnmserint ' in Ms. vetustissimo, nbi v. Idem mo- 
dus rescribendus est ex Mss. innumeris Ovidio lib. iii. ex P. 5. 9. ' Quse 
qnamquam lingua mihi sint properante per horas Lecta.' Sllio It. lib. vii. 
vs. 163. ' Quanquam raagna iocepta vocent/ Oud.— 4 Abest rh est a Cod. 

NOTiE 



rent, contra Christianomm morem, 
qni stantes orant, ant flexis genibns, 
et aperto c&pite. Propert. * Ante pe- 
desque tuos illa ipsa adoperta sede- 
bit.' Idem mos erat supplicnm, et 
qui ad aras confugiebant, sni tnendi 
cansk. 
* Sanctiaeimam iatam civitaiem] Ob 



templomm religionnmqne mnltitndi- 
nem. Carthaginem intelllge, in qna 
orationem habebat, cnjns pervenit 
ad nos hoc qnalecumqne Fragmen- 
tum. 

« AutaraflorUmeredinata'] AraeDiit 
sacrabantnr, non in delobrls modo, 
vef um in agris qnoqne, jnxta vias : 



FLORIDORUM LIB. I. N. 1. 



828 



looca frondibus^ inambrata/ ant qnercus comibus one- 
rata,^ > aat fagas pellibus coronata^^ vel etiam 7 coUiculus 
sepimine consecratus/ vel truncus dolamine e£Sgiatus^^ vel 
cespes libamine fumigatns/ ^ vel lapis unguine delibutus.°' 

»pecH8 opacafoUis, vel quercuB onusta eomibus, vel fague circumdata exuviis fera' 
mm, aut etiam eoUii sacratus consepto, aut eaudex coi^uratua dolatione, autgleba 



^^^■^0^^^^^^ ^# 



Florent et Ed. Eliiienh. /d.— 5 Al.Jfort6itf.--d Fnlv. Urs. maynlt : coroMw 
onuilii. Cni vix est, nt assentiar, nti nec in illo, qnod panlo post legit : 
< Panca haec qnippe/ &c. Propert. eodem loco : ' Incipiam captare feras et 
reddere pinn Comna, et andaces ipse monere caneR.' Sciapp. in Symb, Vid. 
Kot. Var. — 7 Vnlgatnm erat ante, vel enim, Unde conjiciebat vir magnus 
etiam posse legi, vel levi coU. aepim, cons, Colvins. Vel enim Ms. Florent. et 
£dd. vnlgo ante Colv. item Elmenfa. et Flor. nt sit asseverantis particnlay 
atqne ita in Deo Socratis legit Mercerns ad Nonium p. 132. in Apol. p. 640. 
ed. Fior. * vel enim snb nlmo marita cubet.' Sed hic loci seqni malim Ms. 
Lips. Becichem. Ep. 96. Pith. £d. Junt. post. Groslot. Colv. et reliquos vel 
etiam» Lipsius conjecit vel leti coU» alins vir doctus vel leni, Oud.-«8 AI. 

NOT^ 



quin et in vicis pro foribns domorum 
erant arae. Terent. Andria, Act. iv. 
Scen. 4. ' Dat. Accipe a me bnnc 
(pnemm) ocyns, Atqne ante noRtram 
januam appone. Mysis. Obsecro^ 
Humine? Dav. ex.ara hinc snme 
verbenas tlbi, Atque eas substeme.' 

' Aut spelunca frondihus inumbratal 
Seneca, £pist. 41. * £t si qnis spe- 
Qus, saxis penitus exesis, montem 
snspenderit, non mannfactus, sed na- 
tnralibns cansis in tantam laxitatem 
ezcavatns, animum tunm quadam re- 
ligionis specie percutiet.' 

9 Quercus comUm onerat(£\ Cervo- 
rnm, ant aliarnm id geous ferarum. 
9oIebant enim ejnsmodi cornna ex 
arboribus snspendi, Dianajque vena- 
trici inprimis consecrari. Ovid. 'Te* 
liqne habet instar, in illa Quse fue« 
rant piuu votivi cornna cervi.' 

^ Fagus pelUbue coronata'] Vetns £pi- 
gramma Grsecum Zonse poetae : Tovt6 
aoi, TXctwra, icaT^ aypidSos irA.aTcimo 
A4piAa KuKoppaUmis ^jcpefuurev TeA.ltrtfi^. 
< Hanc tibi, oSylvane, ex agresti pla- 
tano Pellem Inporum occisor suspen- 



dit Teleson.' Talibns exnviis et cor- 

nibns ornatae arbores sacr» cense- 

bantor, ideoqne a religiosis viatori- 

bus colendae. 

* CoUiculus sepimine consecratus'] Lof 

cus fulmine tactns, qnem religionis 

caosa circnmsepiebant Sacerdotes, 

ne a profanis tangeretnr, ant calca- 

retnr : qni locus bidental dictus est, a 

bidentibos, hoc est, ovibus, quae ful- 

minis expiandi causa in eo immola- 

bantur, ut jam observavi ad lib. De 

Deo Socratis. 
^ Truncus dolamine effigiatus'] Intel- 

ligit stipitem finalem, quem Veteres 

stndiose dolatnm solebant exornare 

floribus, et colere. Prudentius : * De- 

asciato supplicare stipiti.' 

^ Cespes Hbamine fum, [kumigatus] 
Ara cespititia, in qua snpersint aliqua 
vini aliusve liqnoris effnsi vestigia. 
HumigatuSf vox Apoleiana. 

'^ Vel lapis unguine delibutus'] Ter- 
minus agri lapideus. Siculus Flaccus, 
De conditionibus agrorum, Colvio lau- 
datns: 'Cnm terminds disponerent, 
ipsos quidem lapides iu solidam ter- 



824 



APULEil 



Farra 9 hasc qnippe, et qoanquam pancis pc^contantibiis < 
adcNrata, tamen ignorantibus transcorsa. 

NvM. II. At non itidem'' major meus Socrates:^. qoi, 
cum deconim adolescentem^* et diutule ' tacentrai conspi- 
catus foret, Ut te videam, inquit, aliquid eloquere*^ Scili- 
cet Socrates tacentem hominem non videbat : etenim arbi- 
trabatur, homines non oculorum, sed mentis acie et animi 
obtutu ^ considerandos. Nec ii^ re cum Plautino milite ^ 
congruebat qui ita ait : 

Pluris est oculatus testis unus^ quam auriti decem* 
Immo^ enimvero hunc versum ille ad examinandum homi- 
nes 7 converterat : * 

Pluris est auritus testis unus^ qnam oculati decem. 

madida libaminto, wt kKpuwnetus ungventa, Nam itta exigua «iml, et fuamms eo- 
lanlur a paueia, qui ea vestigant, nihUominus yratermittuwtur ab iHodvertentibue, 
Sed non sic meue mqjwr Soeratea, qui, cum vidisaet formosum juvenem, et sUen-' 
tem diutius: Dic aliquid, (ait ipri) ut te conepiciam, Nempe Socratea non conspi- 
ciebat hominem sUentem: nam existimabat honunes non esse apeetandos ocuiorum 
aeie, eed intuitu tngenU aique animw, Neque eonsentiebat in hae re cum mUiU 
Plautino,qui eic inquit: * Pluria faciendna eat unua teatia ocukUua, quam decem 
auriti,' Contra vero inverlerat hunc veraum ad expendendoa hominea : Plwria fa* 
ciendua eat unua teaiia auritua, quam decem oculati, Porro, ai aatimationea ociUo» 



<^^^S#l#I^S^««#«^^>^ 



humigatua, — 9 Male Ursin. pauea, Oad.-^l Male Edd. Scriv. Flor. percunc^ 
tantibua. Noq Dotat bic morantibas, ut videtar Scriverius sunisisse, sed 
Investigantibas et scientibas loca vel res illas sacras. Opponit enim toTs i^- 
norantibns : alioquin videtnr dicere debaisse tranacurrentibus ignorafa, Id. — 
8 Ms. FloT.adut. Elmenli. Item Edd. vett. Oud.— 3 Ms. Pith. Li|)s. £d. 
Vicent. diutUef sed vide ad N. 18. Id, — 4 AUquid loquere, Sic Ms. lib. vnlg. 
ehquere, Colvius. Flor. a, et loquere, Aldas, a, ehquere, Elmenhorstius. 
Ms. Lips. cum £dd. Colv. Vulc. Wow. loquere^ male. Florent. Pitb. et h- 
quere. Oad. — 6 Pith. obtutus. Id. — 6 Vetus codex in uno, Colvius. Flor. in 
uno, £lmenh. — 7 Ad examinandoa hominea. Vet. et aliquot alii, exanimandM, 

NOT^ 



ram collocabant, proxime ea loca, 
qnibus, fossis factis, deiixuri eos 
ei^nt, et unguento, velaminibusqney 
et-coronis eos coronabant.' D. Au- 
gust. De Civitate Dei, lib. xvi. cap. 
88. 'nec more Idololatriae lapidem 
perfudit oleo Jacob, velut faciens il- 
Inm Deum, neque enim adoravit enn- 
dem lapidem^ vel ei sacrificavit.' Nos- 
ter in Apologia : * Negant vidisse, 
qui fuere, unum saltem in finibns ejus 



aut lapidem unctum, aut ramum co- 
ronatum.' 

* At non itidem, tfc.] Alternm frag- 
mentnm, sive ejnsdem, sive alterins 
orationis. 

^ M(yor meua Socratea"] Auctor nem- 
pe sectae Platonicse, qnam Apuleius 
profitebatur. 

p Cum Plautino mUiie'] Stratophaoe, 
In Truculento^ Act. ii, Scen, 6, 



PLORIDORUM UB. f. N. 2. 825 

Ceternm, si magis poUerent oculorum^ qaam animii jadicia; 
profecto de sapientia foret aquilae concedendum. 2. Homi^ 
nes enim 9 neque longule dissita, neque proxime assita possu- 
mos cernere : verum omnes quodammodo csecutimus/ ac si * 
ad oculos et obtutum istum terrenum redigas^' et hebetem» 
profe<^o verissime poeta egregius'! dixit, velut nebnlam 
nobis ob oculos ofFusam ; ^ nec cemere ' nos^ nisi intra la- 

rum plu8 utUretUf quam mentis ; eerte palma Mpientia de/erenda eetet aquilee* 
Naa autem hominee nee pomanue wdere kmgius remota, neque ponta i» proanmo : 
sed cuncti quadamtenus eaci amrnia ; et si r^ucamur ad hunc visum terrestrem, et 
retusum; certe praclarus tsates verissUne dixit^ quandam quasi caliginem ol^ectam 
nobis esse anie octdos: neque nos posse videre extra missum lapidis, Atenim aquila 



^^^■^»»^^^S^i^S»^ 



Colv. Alii examinandum,'E\mQn\i, ^ddeest iiiPith. sed Lips. etEdd.qnaedani 
inepte exanimandos, Medic. examinandumj bene. Vide ad Met. l.x. p.708. 
^ ad explorandum mansnetiidiaem.' Oud, — 8 Converteret, Non est hoc in 
Ms. Frnterins scribit converterit vel converteret, Colvins. Flor. 2. converte' 
rat, Elmenhorstins. Abest a Lips. Cod. Ceterum Socrates versom Plan- 
tinum non converterat, Sed ille, ex Apnleii jndicio, si sni res judicii fuisset^ 
convertis3et, Bene ergo Fruter. Veris. lib. ii. c. 17. legit converterit vel 
eonverteretf lit margini allevenint Lipsins et alii, habetqne £d. Vnic. Sec. et 
Ms. Florent. si meis excerptis fides, nam Elmenh. ait in eo esse converterat, 
Oud. — ^9 Homines vero, Vulg. H, enim, Colvius. Flor. H. enitn, Elmen- 
borstius. Enim habent Mss. Florent. nterque, Bembin. Pith. et Edd. omnes 
ante Colvium, qni male e Lipsii Cod. mntavit in vero, Bene rh enim jam 
revocavit Scriverlus, monitn Vincentii Contareni Var. Lect. iib. i. c. 5. 
Oud, — 1 Vulgo, eaci sumus. Elmenhorstius. Bas. ed. sec. cacutimus, Col- 
vins. Hoc quoqne Codici Florent. item Edd. Jnnt. post. Bas. sec. debemus: 
atque ita jam Eimenh, Scriv. Florid. In reliquis : caci sumus, Oud. — 2 Scrip- 
tus liber, at si, Coivius. Ms. At si, Et post : non cemere, Fulvius veri- 
similiter corrigit: nebula nobis ob oculos effusa (ita Ms. recte) non eemere nos 
nisi intra l, j, valere* Scioppins in Symbola. Fort. ac si oculos ad obt, Gros- 
lotius. Pith. ad ai, Oud.— 8 Marcilius ad Juven. Sat. i. vs. 66. legit, dtr«- 
gas vei dirigas, ut tacite edidit Wowerius. Nihil ego mutem. Subintelligi- 
tur ktrh Koufov nos, aitqne, sive solum nos consideres, quod ad yisom terre* 
num et corporeum pertinet, ^ive coarctos nos intra angustias visus terreni. 
Sic redigere ad incitas, inopiam, in ordinem, &c. /d.— 4 Nebuiam nobia ob oc^ 
effusam, Alii n, n. o. o. offusam. Ful. nebula n, o. o, offuaa, non cemere nos 
mst hUra t. j. valere, Elmenhorstius. Bas. sec. offusam, Et post in qnibus- 
dam non eemere. Colvins. Cod. Fnl. nebula nobis o, o, offysa cemere nos nisi 
intra lapidis jactum non valerey intelligit antem iUa Homeri Iliad. y, Tiffvov 
rb T^ heiKe^aeiy Hffov ^ iw\ Knay Xijatv, IVower, Ablativom, et, pro neCf non e 

NOM 

4 Poeta egregius"] Homerus, quera versns. 'l\t4$,y,Zdi^6ptosKOfnf^(nv6» 

in Apologia vocat * poetam prima- ros Kor^xfvtv dfdx^W^ TloifA^ertv oiki ^- 

riaro/ Aijy, KKimji 94 rc wKrhs V^W, T6<rtrov 

' FdHi nebuUm n,o, o, off, nec c^r- ris t^ #iriXc^o'ei, tffov t^ M \ww Xifffu^, 

ntfre,4r^.]InnaerevidetorhosHomeri *Velati montis cacaminibas Notus 



826 



APULEII 



pidisjactam, valere. Aqaila eaimvero,^ ^ma se nubititti 
tenus^ altissime sublimavit,^ evecta ^lis^ totum istod spa- 
tium,'* qua pluitur et ningitur^^tra quod cacumen nec 
fulmini^9 nec fulguri locns est, in ipso^ ut ita dixerim, solo 
«etlieris'* et fpistigio byemis : ^' cnm i^tur^ -sese -ftqiiiia 
extulit^ ..fifrtu clementi * lasvorsum vel dextrorsum tota 

quando se exUUii altitsime tuque ad nubesy jnnide ntpergreeaa universitm iUud tn- 
tervMtm, per quod pluiU et ningit^ prteter guam aUitudinem neque fuhnen^ neque 
fidgur loeum hattent, in ipao, ut sic logiuir, etrato emU, et caemnine tempeetaium; 
quando ergo aqwkL iUuc ee evexit, teni injtexione etq^UiB, deeeeudit toto pemdore 



Cod. 800 malnit Ursinns, recepitque Scriv. et certe imni extat in Edd. ante 
Colvimn. Nihilominns qnia reliqni Mss. aerTant qnartnm casnm, nti et nee, 
nihil mrsns mnto. Facile enim snbintelligi potest ih eese, PniTe vero Mat. 
O. item £dd. primaB, Jnnt. pr. Bas. pr. Colv. Vnlc. et Scioppins in Symbol. 
praefernnt effue, Nam ' offundi ' passim adhibetur de tenebrisy et iilis, que 
snbito oculis d>dncnntur. Quod snper hoc loco monnit quoque Menrs. 
Exerc. Crit. p. 227. et recte £d. Jnnt. post. Bas. sec. Scal. &c. off, expres- 
sernnt. Tnrpiter £d. Fioridi offuseam, Plin. lib. iir. £p. 9. 16. < sibi tan- 
tnm caliginis offosnm.' Perpetua haec in Mss. est variatio. Adi Coper. 
Obs. II. 6. me ad Frontin. lib. ii. c. 4. § 8. * species offiisa est.' Male vero 
coll. Voss. Lips. ab oculis, Oud. — ^6 CoU. Voss. Lips. vero enim, Id. — 6 Coll. 
Voss. Lips. nubibua. Utmmque bene, et a Nostro indifferenter adhibitnm. 
Be Dogm. Plat. p. 588. £d. Flor. Mss. rectitis humerorum tenus, nbi vide. Id, 
— 7 Ms. lib. eublimabit, Colvius. Ms. Lips. eublimabit, Pith. aMimat, Oud. 
--6 £d. Floridi tUud. Id.— 9 CoU. Voss. Lips. Pith. culmini, Id.— 1 Cave 
audias virum doctum, f. Potschium, qui mareini editionis sufe ascripsit polo, 
Onl. aoUo, sed ' solum fetheris ' est oipdifiop wo^ms, nt Grscis dicitnr. Con* 
sule N. Heinsium et Burmann. ad Ovid. F^ast.i. 110. 'Sedernnt medioterra 
fretnmque solo.' Id, — 2 Nutu elemenii, Forte melins, nutu clementi: ut, 
* Indementi cnrsn' supra lib. xi. Met. ' Nec tamen gandio subitario com- 
motos, inclementi me cursu proripni.' Colviua, Flor. n, clementi. £lmen- 
horstius. Haec vera est lectio. Frustra alii : nutu elementi, Aristoteles de 
partibns animalinm lib. iv. c. 11. Wower, Nutu dementi optime membransB 
Florentins, nt conjecerat Colvius, vel potius Lipsius nt ex ejns margine 
patet, item Merc. et edidit Florldns. Vnlgo elementif pro aeris depressiooe, 
ut reor, qnod prave propngnat Wower. loco Aristotelis de Aniro. Part. lib. 
IV. c. 11. * Clemens nntus' est lenis nec operosus pinnarnm motns, ono illa 
tardins volet. Contra ' Inclemens cnrsus * lib. xi. p. 779. Alibl * clemen- 

NOT^ 



offudit nebnlam, Pastoribus neqna- 
quaro gratam, furi autem nocte aptio- 
rem, Tantnmqne aliqnis prospicit, 
quantnm lapidem jacit.' 

■ Totum iatud \iUud] apatium, ifc,"] 
In6mam et mediam aeris regionem, 
snpraqnas neqne nnbibnS| neqne tem- 
pestatibns locus est. 

< Jn ipao, ut iia dixerim [dicamj, a6(o 



atheria'] Snmmnm enim aeris, est 
imuro, et quasi solnm cceli seu aethe- 
ris. 

" Etfaatigio hyemia'] Id est, cnlmine 
inins loci, ubi tempestates et plnyise 
excitantnr. Hyemem pro tempestate 
dixit, n.t VirgU. iEneid. y. ' OUi cce- 
rnleussnpra caput astitit irober, Noc« 
tem hyememqne ferens/ Sce, 



FLORIDORUM LIB. I. N. 2. 837 

ntiole ' "^ corporis labitar, veKficatas alas qno libait adver- 
tens^ modico^ caudse gubernaculo/ inde cuncta despiciens, 
ibidem pinnarum eminus indefesso remigio,^ ac paulisper 
cunctabundo ^ volatn paene eodem loco pendula circumtu- 
etur ; et quaerit, quorsns potissimum in praedam superne 
sese proruat/ fulminis vice: de ccelo improvisa simul 

ecrporU nit, vel ad iinisiram partem, vd ad deactramy dirigeni jrinm» «imw expansoM, 
quo nbi fnsmn /aerit, eauda vehiH parvo gubemacklo utens, iUine dwrmm intMene 
WMUMb itfidtm ex aUo indtfatigaio motu aiamm, et voUUu ait^iiaiilicm retardaio 
ouipenea J^e in e o 4 e m Joco^ circwntpicitf et wcettigat quam in partemj^mertim 
eminus irruat in prtedam instar/ulmimsTipmwm vha^ Wims ex tefkere uno intuitUf 



#i»>»^#^^ A# <^>» 



ter acced^ret/ MIdus bene ergo VirDoctan margini £d. Jaot* post. allevit 
«tfu ekmentif et N. Heins. ad Ovid. A. Am. lib. ir. 46. * natatu clementi' vo* 
lait. Adi me ad Met. Hb. vi. p. 409. ' Libratisqne pinnamm nntantinm 
Inolibas.' Coll. Lips. et nutu. Oud. — 3 Al. tanf^mofe.— 4 In Teteri Cod. 

scriptom compendiose mo. Colvins. — 6 Sic tacite edidit Floridos explicans, 
' ibidem ex aito indefatigato motu alarnro.' Verum nnsquam pendet ille 
ablativns : qnare rectins Scaligerum edidisse opinor inde/essa remigiOf quod 
et propius accedit scriptae lectioni, qnae constanter cnm Edd. ceteris babet 
indtfeMsa remigia sine nllo sensn. Nec etiam video, qnid bic faciat vos tfri- 
dem, Ea omnino mihi snspecta est et mendas sedes. Groslotins conjecit : 
ptfmamtfits indtfeeao remigio, lUnstr. Heinsins ad Ovid. Met. t. 450. emen- 
dat, et inhibene pinnarum entintdarum ceu defeua remigia. Vemm dno huie 
emendationi obstant; nam vox ' eminns' necessario sive hic sive potins 
seq. * circnmtuetnr ' jnngi debet, in ea enim omnis argi^enti Apnleiani vis 
de longinqno visn dependet. Prseterea aves he rapaces, nt milvi, mergi, 
aqnilse, in aere pendentes non alas inhibent nt defessas, sed tremnlo moto 
et indefesse eas concutiunt, nt pendnlsB eodem loco maneant et se in aere 
snMineant. Qaare vide num scribi possit inniteneque pinnarum emtRi» indo- 
/e$oa remigio, Hac in re certe * inniti ' non infreqnens «st. Consnle Heins. 
et Bnrm. ad Ovld. Met. vii. 401. ' Innixamque novis neptem Polypaemonis 
alis.' ^ In Edd. Ald. Jnnt. post. est penniirttm. Ood. Cnm Florido tamen re- 
seripsi indefeseo rendgioy jnngenda scil. haec, ' indefesso remigio' et * cunc- 
tabundo volatu.* J. Bosicha, — 6 Contabundo, Flor. eunetabufSo, Eimenbors- 
tins. Bas. pr. ed. contra, Oud. — 7 Supeme sese ruat, Flbr. supeme se pro' 
ruat, Elmenborstius. In eodero vet. cod. t predei supeme se seruat» Colvins. 
Ms. Lips. tn predei se seruat, Longobard. quoqne Cod. Florent. cum Pitb. 
servat sese ruat. vid. Gronov. ad Oell. lib. vi. c. 2. * in errores se munt.' Ar- 
oob. lib. II. p. 63. in f. Sed in altero Plorent. est se promat, quod e Teren- 
tio praetulerunt Scriverins, et Heins. ad Ovid. lib. T. Met. 450. Septim. de 

NOT« 

V Nutu elementi hsvorsum vel dex^ cnrsu :' * Nec tamen gandio snbitario 

trorsum tota mole, t^eJ] Sic omnino le- commotus inclementi me cnrsu pro* 

gendnm ex Florentino codice, et ripni.' 

Stewechii emendatione; non, ut in ' Modico eauda gubemaeuio'] Avea 

vnlgatis, nutu elementiy et tanta mole* enim inter volandnm cnrsnm snnm 

IMxit hic nutu clemenH, sicnt lib. xi. canda dirignnt, Ut naves gnberaa* 

Metamorpbos. dixit» * inclementi me cnlo. 



828 



APULBII 



campis pecaa^ simal montibtts feras, simul arbibas homi* 
nes, ano obtata sub eodem impeta cernens ; unde rostro 
transfodiat, unde^ unguibus inuncet, vel agnum incario- 
sum^97 yel leporem meticulosum, vel quodcumqae' esui 
animatam^ vel laniatui ^ fors obtulit.' 

NuM. III. Hyagnis ^" fuit» ut fando accepimus, Marsyae ^ 

et $Mh e$dem voUiu^ peeudes et pecera t» agria, et beUuae in monHhue, et kmniue» 
t» wfinbus ; quarii quo ex leeo eoHfodUU rostro, et arripiat unguibu*, aut agman 
non maerumy ant leporem pamdum, antt quodeumique ex animaWme fortuna exki' 
hudit edendumt aui diecerpendum, 
Hyagnis JuU^ quemadmodum nobie preditum eet^ genitor et praceptor Marsffeo 



B. Troj. Hb. iv. c. II» * parte alia quam veniant, proninnt sese:' sie eDim 
Periz. et Heins. Cod. aa Ovid. ii. Fast. 70S. vide tanien Wopkens. Solin. 
p. 11. * ee primura Padan prornit :' et p. 19. ' aqaaram pondera se in cam* 
pos rauat.' Noster de D6gm. Plat. p. 599, ed. Flor. ' ne desuper prornat.' 
Oud.^S Edd. Viccnt. Junt. pr. Ald. Bas. pr. bia unum, Id. — AL curioeuM* 
—•1 Edd. Junt. pr. Aldi quocumque. Oad. — 2 ilatnia^tMi vel tiiaiuiiiiihiiii. Cor- 
rectum sic ex Ms. Cod. Vulgatornm plerique, animaium vd laniatum, Unde 
doctittirous Dousa cenaebat legendwn, ^tiodciuii^ esui animatumf vel Umiaiui 
fbre obtuUik. In margine Basil. 2. ascriptara legi alias, Umatum, Colvins. 
Flor. V. 9ors o, lanUUumi, Ald. vel fors o, lanatnm. Schickerad. aUttwia vel <a- 
natum, Elmenborstius. Esui animaium vel Umiatui emendatio est elegantissi- 
mi Doiisse, quam veristimam arbitror, et Mss. proximam. Animatum enim 
babent Mss. omnes et Edd. Vett. pro qoo Scriverius inverso ordine dedit 
aniina^ttin e$ui, et Floridus eiui animanium', inepte sane illi. Quodcum^ ani- 
tna^im est qnodvis animal habens animami iftn^vxov, ut exponunt Oiosse. 
Cic. in Tuscul. i. 23. * animatum qnod est.' Pro ianiohit vero Ms. Florent. 
Edd. primae et Bas. dant lanta^iim, Pith. Umiatur, Becichem. Ep. 96. et Ms. 
Lips. tnananatem, quod recepere Colv. et Vulcan. Verum inanimata non 
rapere solet aquila. £dd« Junt. Aldi Umaium, corrupte. Hinc tamen 
Schickeradus conjecit,et tacite in textam intrusit Wovreriu8,a2a<icm vel laiui- 
tum, i. e. volueres, vel oves, leporesve. Sed hoc male. Agit enim Apnl. de 
animalibtts terrenis, qusB ex alto eminus despicit, non qa« prope in aere vo- 
lant, nec tantnm alatas lanatasve bestias, sed et alias, nt testndinem apud 
Phsedrum, vulpes, catnlos, Scc. captat aquiia. Bene ergo Scaliger, Elmenh. 
et seqq. recepere Umiaiuif quod conjecerat etiam Oroslot. Ut enim edat ea 
aquila, laniat et discerpit, quicqnid rapuit. Nescio vero cnr illi inverso or« 
dlne ediderint sors obtulit hniatui. Oud. — 3 Sors obiuUt, Immo vero fors sea 
fortnna, ut optime exhibent £dd. Vicent. JuntinaB, Aldi, Bas. pr. Becich. et 

NOT^ 



' ilgniim tntfurionim] Pingaem,non 
raaeilentum cnris, qualis erat iiie 
Plantinus, Aninl. Act. iii. Scen. 6. 
' Megad. Etiam agnum misi. £u. quo 
quidem agno, sat scio, Magis curio- 
sam nosqaam esse ullara beliuam. 
Mbgad. VoIo ego ex te scire qui sit 
agnus curio. £u. qui ossa, atquepel- 



lis totus est, ita cura macet.' 

•■ Hyagnisj 4«.} Sic in Epigram- 
mate GrsBCO. Alias Ht^gnts: non 
Hyagnin primum tibia cecinissey sed 
Sceriten Nuraidam, Athenaeus tra- 
dit. 

b Marsya'] Nota Satyri illius teme* 
ritas : notum supplicium. Vide iofra 



FLORIDORUM LIB. I. N. 3. 



829 



tibicinis pater et magister^ tudibas adhHC Musicae saaculis, 
solus ante alios catus canere : ^ nondum quidem tam in^ 
flexae animaB sono,^^ nec tam pluriformi modo^^ nec tam 
muItiforatiU^ tibia:"* quippe adhuc ars ii^a lepertu novo 
commodum ^ oriebatur. Nec quicquam omnium est, quod 
possit in primordio sui perfici : sed in omuibus ferme ante 
est 9 spei rudimentum, quam rei experimentum." Prorsus 

<t6teinu, ineuUo adkue MuHca €no, umta jtra eeteria perUua coHeudi: eaniu $ane 
nondum tam auavi^ ne^ modulationibua tam muUipUcif neque fstula tam muUifo' 
ri: nam hae ats recenti invewtiane tune primum nascebatur. Neque uUa res eet 
qua absolvi queat in iuo initio : verum in universii fere rehus tnt^Kni epei priue 



^^^^^^^^^■^^^ 



passim corroptum est. Vide ad Caes. B. G. lib. ii. c. 21. et lib. vii. c. 87. 
' Qaan fors obtulit.' Qnod adeoqne rescripsi. Id, — 4 jSoJtw a. a. can^ttf c. 
In libris hic DuUa variatio, et tamen mendo carere non videtur bic locns. 
Restituebam, mAxtu» ante alios cant. can, vel, tolus anie aUoe catue canere, ' Ca- 
tns canere/ nt, ' bonns calaiQos inflare ' apnd Maronem. Cotvius, Florent. 
et Aldns can^iM canere» Elmenhorstins. Haec Mss, et Edd. vett. constans 
est lectio, quod interpretatur J. Pyrrhus per ' canebat/ Hypallage Nostro 
et ceteris nsitatissima. Magis tamen placet mibi Colvii conjectnra caiue 
eanere, pro, cantu doctus : ut infinitivus sit pr^o gerundio poetice. De Deo 
Socr. * praBstabilis bariolari/ p. 298. £d. Colv. nbi tamen legitur ariolus, 
Anson. Parent. 1. 13. * praeditis porrigere/ qnod non mutem. Vide Tollium 
In Omiasis p. 783. Colvii conjecturam recepere Scaliger» Elmeuh. et eeqq. 
Auson. Epigr. 93. ' catus arte palaestrae.' /d. Parent. xvii. 16. * Lingua 
catus, ore canorus.' Noster de Deo Socr. ^ experimentis catus/ ubi in £d. 
Colv. p. 2d8« est cautua» At Vnlcan. et Wower. qnod allevit margini suo 
Lipsius, exhibent solers a. a. cantus eanere, Colvins divinavit quoqne aoUtue 
a« a. can<iM canere, quod expressit dein Basil. 1620. Oud:—5 Vid. Not. inf. 
et N. Var.— 6 Flor. n. tamenp, m. Elmenhorstius. Florent. utrobique tamen, 
Oud. Vulg. muU^oralfiU.—S Pith. conmode, Vid. ad Met. 1. 1. p. 27. b. Oud, 
— 9 Codex Scriptus, tdte est, Colvius. Pith. aut agri, Lips. tacite, Oud. — 



NOT^ 



omnem ejus historram, qoam tamen 
aliter longe refernut Plutarchus ircpl 
fLowruaiSf Suidas, in "OXviiwos, Plato, 
lib. III. De LegibuB, et Hygin* 
Fast. 65. 

<: Infiexa amma [FfeaMmtmo] ioiio] 
Vnlgo infixa anima aono: duUo sensii* 
Scriveriana editio, indrfessa mUma 
sona, Scaliger et Lipsins reatitne^ 
runty^eMmtmo sono, Flexaniraus so< 
nus est qui animos flectere valet ad 
lios vei illos affectusy pront cftntori» 
vel tibicioi visum fnerit. 



d Nec tam mnittforatiU ft6ta] Tot 
foramentis excavata.Iib* x. Metamor- 
pho». ' jam tibiae mnltiforatiles can- 
tus Lydios dnleiter consonant.' Ho- 
ratius in Arte Poetica, de mdibus illia 
Mnsicae saBCoKs loqaens : ' Tibia non, 
nt nuncy orichalco vincta, tubaBqne 
^mnla, sed temiis, simplexqne fora* 
mine panco/ &c. 

* Ante est spei rudimentumf qnam rei 
experimenium'] Sic infra sub finem 
Florid. * accipite rudimentum, post, 
experiraentum.' 



830 



APtJLElI 



igitur ante Hyagnim nihil alind pleriqne callebant/ qQam 
Virgilianos upilio *• sen bnbseqaa,' 

Stridenti miseram ^ stipala disperdere ^ carmen. 
2. Qaodsi qnis videbatur paalo largius^in arte prorao- 
visse^ ei quoque tamen mos fuit una tibia^ velut una tuba, 
personare. Primus Hyagnis in canendo manus discapedi- 
navit: ^ primus duas tibias uno spiritu animavit: primus 
IsBvis et dextris foraminibus^ acato tinnitu ^^ et gravi bom- 

est, quam prolamenivm rei. Ante Hyagnim ergomaxima pars nihil aliud omnmo 
sciebantf quam quod pastor aut bubulcw apud Virgiliumf nempe Lacerare mtse^ 
ram cantiienam evihno strideniu Si quia autem mdebaiur alCpianto plus prqfe'* 
dste tn iUa arte^ solebat nUdlominus Ule canere unica fistula^ tan^uam una tuba» 
Hyagnis primus di^unxit manus inter canendum: primus ipse h^avit uno flaiu 
duasfistulas: primus teniperaoit concentum musicum arguto tinniiu^ e$ gravi to- 



^ ^ »^»»^<#^^^^^ 



1 Ideniy ante Hyagni nih» aL pL eanebant, Colvius, Colvias, cantahant, El- 
luenhorstiufi. Pith. plurique. Lips. et Becich. ep. 96. canebant. Male £1« 
menh* ait Colvio placere cantabani. Oud.— 2 Opilio, Ab ovibus pascendis. 
Pyrrh. Pith. huUpio. Edd. Elm. Scriv. Flor. upiUo, Oud.— -3 Coll. lips. bus- 
sequa. Edd. Junt. Aldi busequa, Vid. ad Met. I. viii. p. 606. a. Id, — 4 MisC' 
nun abest nb eodem vet. cod. Colv. Prave ed. Vulc. diseerpet^, A Lips. 
cod. abest miserum, Ond. — 6 Malit Sciopp. longius, Elmenhorstius.— 6 A^U" 
tojinitu, £x Ms. vulgo acuto tinnitu, Colvius. Vulgo, a,fimtUy male. Eimmk» 
Tmnitus est clarior et acutior sonns, et tinnire aures dicuntur. Pyrrh, Tin- 
nitu omnino scribendum, non,^ni<tt. Uno spiritu duas tibias animavit, dex- 
tram et sinistram. Tinnitus proprie eris. Varro de Re Rust. lib. iii. Afra- 
nius : ' Janitoris impedimenta tinnire.' Intellige cateniis : vincti enim servi 
ostiarii. Sueton. L. Otacilio. Nievius apud Fest. * ubi molc strepitum fa- 
cient, titinnabunt compedes.' Plautns Casina tinnire de mnliere : proprie : 
auia fceminae, pueri, et spadones 6l^fi<fwvoi: angustior enim ipsis arteria. 
Aristot. de Hist. Animal. i. cap. 11. Alex. Aphrodis. Probl. lib. i. Wower, 
Prave Colv. e Ms. lips. reposuit ^itt<«; quod tamen secuti sunt in Edd. 
suis Vulc. et Scal. Sed Vulc. margini allevit ionitu, Nihil verius est rf 
tinnitUy quod est in ceteris Mss. et Edd. vett. ut jam monuere Vincent. Coa- 
tar. 1. 1. V. L. c. 6. et Wower. quem miror non adduxisse locum e Met. 1. xi. 
p. 741. ^ Tibicen Doricum canebat bellicosum et permiscens bombis gravip 

NOT^ 



f Siridenti miierum'] Virgil. Eclo* 
gaiii. 

s Manus discapedinavit'] An in plura 
ejusdem tibi» foramina ambarum ma- 
nuum digitos distribuit ? an vero ma- 
nus dnabus tibiis applicnit simul, dex- 
tr» nempe et sinistrae, quas, nt mox 
ait, uno spiritu animaret i hoc verisi- 
milius : quod si ita fiebat, non late pa- 
tere oportnit systema cantilenaromy 



quas ejusmodi tibiis modularentur, 
nec diapente, aut diatessaron cnm 
ditono, (quod intervallum nostrt Mu- 
sici sextam vocant) excedere. 

i^ Lavis et dextrisforaminibus, aeuio 
^nnitUf ifc,] Hinc intelligi possunt 
quae de tibiis dextris et sinistris in 
capite Terentianamm Comoediarum 
legitor : < tibiis imparibus, dextris, et 
sinistris,' &c. 



FLORIDORUM LIB. I. N. 3. 



83L 



bo^^ concentum musicnm miscnit Eo genitus Marsyas, 
cnm in artificio patrissaret tibicinii,^ Phryx cetera et 
barbarus,^ vultu ferino trux, hispidus, illutibarbus,^^ spinis ' 
et pilis obsitus, fertur (proh ^ nefas !) cum ApoUine certa- 
visse.'"' Thersites cum decoro,'' agrestis cum erudito> 
bellua cu;m Deo. Mussa cum Minerva dissimukunenti^ 
gratia judices astitere, ad deridendam scilicet^ monstri illius 
barbariem/ nec minus ad stoliditatem puniendam. Sed 

nOf ope foraminum sinisirorum et dextrorum. MarfyM QuaftliuBf cum imitaretur 
piitrem in arte tibieiniSf atioqid Phryx et bar^aruSf trueulentus, beUuinafaciej kir» 
eutus, barba sordida, coopertU9 spinia ac viiUs, dicitury proh acelusl contendisee 
cum ApoUine : Thersites nempe cum formoeo, rueticus cum docto^ bestia cum Deo.. 
MustB vna eum Pallade simulationie eausa ajffuerunt arbitraf nimirum ad detuden' 
dam rusticitatem istius beUutf, simuique ad pleetendam ejus stuttitiam^ At Mar- 

bns tinnitns acutos in modum tubae.' Oud* — 7 Graot bombo, Pith. £dd. Vi- 
cent. Junt. utr. Aid. Bai. pr. et gravi b, A reliquis male exulat rh et, Id. — 
8 Posteriorem Basil. edit. bic secuti sumus. Alias, in arttf. patrisforet tibi' 
cinus, Ms. cod. in art, patricaret tib. Tibicinium proba dictio, et obseryan- 
da, inimo nsiirpanda. Colv, Aldus : tn a. patrisforet tibicinuSf male. Elmenh, 
Praeter £d. Bas. sec. unde suam lectionem hausit Colv. eam nobis reliquit' 
Junt. post. atque ita Mss. Florentini et Becicb. Ep. 96. qui ait in aliis Codd. 
este patrissaret tibicen; in Ups. patriscaret it^tcmtt. Pith. patiss,foret tibicinus, 
Vulgo edebatur pa/m foret tibicinus. Infra N. 4. ' in tibicinio apprime no- 
bilis*' Tibidnii numeris pro tibicinis corrigit qnoqne Oronov. in OeHio 1. 1. c. 
11 . * quod tibicinii numeris temperatur.' ibid. ' per tibicinia Laconica^/ ut 
et U IV. c 13. ' tibicinium scite adbibitnm,' ubi vide Oronov. Oicd. — 9 Al. 
muUibarbus, Vid. Not. Var. — 1 Male vir doctue margini allevitjHiftnts. Oud. 
— 2 Proh, Al.pro, Id. — 3 In Ms. Lips. pro var. lect. concanisse: unde Colv. 
conj. concanuisse, Vide Comment. ad Sail. lib. i. Hist. p. 964. Ed. Cort. Sic 
babuimus * terui/ ' sonavi/ et alia. Id. — 4 Vid. Not. Var. — 5 ScUicet. Deest 
in Pith. Oud.— 6 Vulgo, barbariam. Colvius. Pith. et Edd. ante Colv. bar^ 

NOT^ 



* Gravi bombol mum bombum non 
fnisse dfwrSyoVf (velnti est bombns il- 
lomm ntrinm quos inflare solent nos- 
tii ascaulae npiliones, aut qui in lyris 
caBCornm anditnr,) sed per plures to- 
Dos variatnm, patet ex eo quod fora* 
mina non laevae tantnm tibise attri- 
buit, sed etiam et dextrae, quae bom- 
bum illum edebat. 

^ Phryx cetera et barbarus^ Homo 
rudisy ineptns, et imperitus apud Ve- 
teres Mysus aut Phryx saepe vocaba- 
tur. Ciceroy De Oratore : * quomodo 
igitur roodo audiretur Mysus aut 
Pbryx AtheniSy cum etiam Demos- 



thenes agitetnrpntidus?' 

^ lUutibarbus'] Vocabulnm Apuleia- 
na licentiacompositnm: significatque 
eum, qui illutam, hoc est, illautam et 
sordidam, barbam habet : * illutibile' 
apud Plantum invenitnr in Menaech- 
mis, pro eo quod ablui non potest. 
' Nam ex istoc loco spnrcatnr nasum 
odore illutibili.' Non minus placeret 
quod habet Aldina editio, nuiitibarbuSy 
hoc est, densam barbam habens, 9a- 
aw<6ycnf, 

^ Cum ApoWiM certaviste'] Vide Hy- 
ginum Fab. 165. Ovid. vi. Metamor- 
phos. et II. Fastorum. 



832 



APULEII 



Marsyas,^ quod stultitlaB maximimi specimen est,' noii lo« 
telligenSy se deridiculo baberi, priasquam tibias oceiperet 
iDflare, prius de se et Apolline qua&dam deliramentabarbaTe 
efiiativit: laudans sese, quod erat c^t coma relicimis,^ et 
barba squalidus, et pectore hirsutus, et arte tibicen, et for* 
tuna egenus : 9 contra ' ApoUinem, ridiculum dictn, advends 
Tirtutibus culpabat : quod Apollo esset et coma intonsus^P et 
genis gratus, et corpore glabellus, et arte multiscius, et for- 
tana opulentas. 3. Jam primum, inquit, crines ejus remnl- 
sis antiis, et promulsis capronis ^ anteventuli et propenduli : "^ 



tyaa non advertena »e haberi ludibriOf quod maximum argumentum est stoUditaHs^ 
antequam aggrederetur animare tibiaSj rustiee deblateravit quasdam ineptias de se 
et de ApoUine: jactans seipsum, quod haberet crines retrorsum criapoSy et sordi- 
dam barbam, et viUosum pectus, et quod esset arte tibiceny et inopa esset bonorum : 
contra tero, quod absurdum est memoratUy vituperabat ApolUnem ob dotes his vitiis 
contrarias : quod nempe ApoUo esset et intonsus capWis, et decorus malis, et depUis 
eorporey et mvMas artes caUeretf et opibus abundaret. Jam primumy aity capUU 
tjus a/ronte dependent pratractis anterioribus crinibus, et pendentibus Us qui sunt 



**^******^*^ 



bariam, Ond. — 7 Seriptus cod. sed Marsie. CoWtus. Scriptns cod. sed mar* 
sie: unde f. Marsia, Vide JuTenal. Sat. ix. Brant. Cod. Lips. Marste, node 
Brant. Marsya: ut Jnven. Sat. ix. vs. 11. *ceu Marsya victns.' De Oraeco- 
rum as et Latinornm a, vide ad Front. p. 370. Otid. — 8 Abest est a Coll. 
Llps. Id. — 9 In Ms. Florentino ascriptnm mann recenti,/orliifia egens. Ci- 
cero pro Fiacco, e. 13. 'fortnna egens, vita tnrpis.' Elmenh. Idem, Fort. 
genas. Scribe, fortuna egenus. Qiiantum ad conditionem Fortunap, qna ille 
praeditns, panper et egenns erat. Ibidem contra. Ms. Ro. Ven. eirca. Col- 
vius. Bene Colv. cnm Ms. Flor. nam omnia hic in ablativo ; et hirc oppo- 
imntnr sequenti ^ fortnna opnlentns.' Vnlgo oWvn fortuna : primuA /orhtna 
recepit Scaliger. Oiid. — 1 Circa. Id est, contra, quo plernmqHe utitur. 
Pyrrh. Ita qnoqne Ms. Lips. Edd. Rom. Vic. Ven. pro contra: de more, 
vide Ind. Not. Ottd.—2 Vid. Not. Var. 

NOT>E 



» Thersites cum decoroj Tbersiten 
graphice depiogit Homems *l\tdZ. $. 
^o\K:hs ^f Xf^^s '* ^epoy «r^, t^ 5^ 
ol AiJ» Kupr^ M mifios ennfox»u&re!' 
oArkp HirepBo ^o^s li|v wc^aXV» ^i^ 8* 
^ircH^roffe Xfixni, * Stritbo erat, claudus 
antem altero pede, et ipsias hnmeri 
Carvi in pectus cootracti : et desu- 
per Acnto erat capite : rara autem 
snperflorebat lanogo.' Hinc turpis- 
limus qnisque Thersites appellatur. 

<'*Coma reUcinus'] Haee vox Apoleia- 
na est, videturqae tignificare retrac- 



tis crinibns efispnm. Qiiidam aescio 
qoomodo detorqnent a ' recello.' Ma« 
lim ego ab antiquo Macio' ibrmare 
verbum * relicio,' qnod sooet * retra- 
ho,' quemadmGdom ' atticio ' sigoifi* 
cait ' attraho.' 

p Coma intonsus"] Horatint lib. i. 
Ode 21. 'Intonsom paeri dicite 
Cynthinm.' 

4 Crines ^jus remul. [presmMlsis'] antiisy • 
et promulsis eapnmis [caproueis'] ante^ 
ventuU, et propenduU] In quo differant 
antiae et caprone», ooo aatis Uqoefc 



FLORIDORUM h\B. I. K. 3. 



833 



corpus totum gratissimum^ membra nitida : lingua fatidica/ 
seu tute oratioDe,' seu versibus malis, utrobique facundia 
aequipari/ Quid ? quod et vestis textu tenuis/ tactu moUiSy 
purpura radians ? Quid ? quod et lyra ejus auro fulgurat>^ 
ebore candicat^ gemmis variegat ? ^ ' Quid ? quod et doc- 
tissime et gratissime ^ cantillat? ' Haec omnia, inquit^blan- 
dimenta nequaquam virtuti decora> sed luxurias accommo- 
data> intra corporis sui qualitatem^* prse se maximam spe- 

ad tempora : ioium corpus ett decorisnmum, artus sunt nitenteSf lingua <^« est 
vaiieinatrix aquaii utrimque eloquentia, sive tu cupiaa ut tHn respondeat proea ora- 
tione, sive carminibua. Quid? quod et vestimentum ejus est subtUis textus, moUe 
cowtrectatu, et refvlgens ostro ? Quid? quod qus etiam citkara coruseat auro, et 
albicat ebore, et distincta est lapidibus pretiosis? Quid? quod cantilat etiam peri' 
tissime et suamsme ? H<b omnes iUecebrdi, inquit, minime convenientes stmt vir* 
iutiy sed congruentes moUitieif jaetitare prce se eximium omatum circa suum cor- 



— 3 Veram puto 111. Heinsii ad Ovid. Met. xi. 620. correctionem, sohita ora- 
tione, Infra N. 15. * Aoluto locutn. libera oratione.' /d.— 4 Facundia (Bquipa" 
rari, Flor. etFulv. /. aquipari, Elmenhorstins, JEquiparif i. e. tff<^y a nomin. 
' sqnipar/ qnod et ab Ansonio adbibetnr. Sic ergo recte Groslotins conje- 
cit et Ursinns e snis Codd. et Elmenh. cnra Beqq. e f lorent. exhibnit. Male 
Tulgo erat iequipareuri ct facunda inHKdd. Vnlc. pr. ac Wow. sine sensn. N. 18. 
* prorsa et vorsa facondia.' Oud, — 5 CoII. Voss. tenus, Id. — 6 Coll. Voss. 
Ijipfi, fulguratur : male. V. Ind. Not. Id, — T Aldns, candidat, Elmenhorst. 
Veoet. Ald. candidat, Snpra lib. v. de asino anreo : * Per humeros volatilis 
Dei pinnae roscidis micanti flore candicant.' Colv. Pith. Edd. Rom. Vicent. 
Jnnt. ntr. cum I. Pyrrbo» candidat, nentraliter. Eadem varietas lib. V. 
Met. p. 362. a. ubi vide. Ms. Lips. canticat, Mart. Cap. lib. vii. init. * radio 
candicabat.' Oud. — 8 Vid. Not. Var. — 9 Ed. Junt. post. grcojissime, Ood. — 
1 Pith. Edd. vett. cantilat. Coll. Voss. Lips. canticaty pro, Cantitat. Vide 
m^ ad Met. lib. vi. p. 393. b. Id» — 2 Circa corp. sui qual, Ms. intra corp. s. 
qual, ColVius. Becichemus scribendnm censet, contracorp, s, q, se\,inira: 
qnod e scripto etlam nostro reponamns. Id. in Omiss, FJor. cetera corp, s. 
Lipsii liber : intra corporis sui. Fulvii Msstns, contra c. s, Elmenborstins. 
Ms. intra. lego, circa corporis sui squalitatem, Nam drca fere semper pro 
contra scriptum fuit, ut supra in Asino, et squaHtatem reperias apod Lncil . 

NOt^ 



' Antlse,' inquit Festns, ^ capilii mn* 
liebres demissi in frontem.' Glossae 
veteres: *K6fMir&v Kpordi^v. Antiep.' 
Nonlns : ' Caproneae, comae que» ante 
frontem snnt, qnasi a capite prooae.' 
Sed tam possnnt pronae esse a capite 
in collum et in tempora, qnam in 
frontem. £x hoc Apuleii loco mibi 
videntur fuisse antiae crines, qni ez 
syncipite in frontem penderent, ca- 
proneae vero, qni ex temporibus in 



malas et aures: hoc eaim indtcaiit 
haec vocabula ' anteventuU' et ' pro* 
penduli.' 

' Linguafatidica'] Utpote quae ora^^ 
cnla pronnntiaret. 

" Fartf^a^lPassivosigniiicatn: koc 
est, distingnitur et variatur. 

' Inira {circa'] corporis sui qudUta'. 
tem'] Flor. codex habet : cetera corpo.., 
ris suii Lipsii liber ta^iia corporis sui. 
Fnlv. cod. contra eorporis- sui: mihi 



Delph.et Var. Ctas. 



Apul. 



8 G 



884 APULBII 

ciem ostentare. Risere Musas, com audirent hoc genas 
crimina, sapienti exoptanda, Apollini objectata: ^ etttbici- 
nem illum certamine soperatum, velut ursum^ bipedem» 
corio exsectoy nudis et laceris visceribus reliquerunt. [ta 
Marsyas in poenam cecinit^ et cecidit.^ Enimvero Apolli- 
nem tam humilis victorise puditum est. 

N(JM. IV. Tibicen quidam fuit Antigenidas/ onmis 
Toculde ^ melleus modulator^ et idem omnibus modis f ^ per- 
ittts modificator; seu. tu velles Molixxm^ simplex/ seti 
lasium varium^^y seuLydium' querulum/ seu Pbrygimn 

jiu«. MuM ruenmif qtutndo uudivenaU ^utmodiflugUia eupUnda mipUiitif cav- 
ftrobrf^ri ApolUni : et reliquerunt iUum tibi^Mem victum conieiUum§f peUe Hecisemp 
camibus retectie et diacerj^, tanquam ursum bipedem, Sic Martyae ceeinii tiM« 
in aupplicium, et incidit tn Ulud. Verum puduit ApoUinem victoria tam vUie, 

FtUt quidam tibicen nondne Antigenidaet anaxie infiexor cujuevie temy idemque 
doctus modulator ctijttivie Modi ; eive tu poettilaree Modum Molium eimpUcemf 
eive Aeium varimn, aive Ltfdium qui eet apttte bimentie, eive Pkrygittm pd adhtbe' 



'^<^>^>^ 



Ub. XXTI. Bran^. — 8 Ms. oMrecfanda. Forte a6^e0f«H2a. CoWinf. Forteo6« 
trecteta, Brantius. Pith. objectaJta, Ms.tipi. ebtrectantday unde CoW. otjec^ 
tanda: prave: ftensns est : cnm aodtrent h«e crimina ApoUini objici, quae 
aapienti exoptanda sunt. Branf. obtreetata, inepte. Qaid enioi aunt * ob- 
trectata crimina?' nimi per invidiam carpta ? Oud. — 4 Idem, rHrncm. CoIt. 
Pitb. bipidem, et panlo poat, reltn^aaii^. Oodv--6 Et eeddk exolant • M». 
I^ipsii. /d. Vid. Not. Var.-— 6 Glareanm, a. notuUe, male. £<M0IiA.'— 7 In 

Ed« Vicent. omnimoie, Ond. — 8 Ms. eoUimo simpl, Colvins. Pith. coUon. Ed. 
Vicent. JEolion. Bene, Oraeca terminatione. Oitd. — 9 Aeium oaritisn. Idem, 
Asunarium, Colvius. Olareaons lastium varium repooit, et com Luciano lo- 
Dicnm interpretatur. Vide enm Oodecachprd. llb. ii. c. 10. et II. Ehnenk. 
Mfts. Llps. Ptth. seu AsunariunL Videtur Auctor innuisse eum modum, qui 

NOTiE 

^videtor commodius repoai potae ctlra AfhenlenAimn tibth eanere dc«ie« 

corporis stti quaUtatem,' boc est, prae- rint. 

terquam qnod forma ipsa corporis ^ OiRttt6ii« modis [omitts itiodt] Sic 

Mtendit: nlhll tamen tn textu mo'> legendom. Qnld aint Modi nn Mnai- 

tare volai, qnem etiam ad verbnm ex* ca, notum. 

preftsi In interpretatione. Brantina ^ JEolium simpUx] Strpph ^ genm/ 

leglt: eentra eorporie sms^ualitatemf non antem ' modum '/ neqne efttmge* 

hoceflt, sqnallorem,vocemque 'sqoa* nere conTenirent rb ^ modmm/ et 

Utstem ' rpperiri ait apnd Lueiliom- ' simplex/ AoliuB antem Modns est^ 

tt Antigenidas^ Vixit Athenis, Al- qnem nostri Mnsici voeant Modum 

elbi«dfo »tate, cni etiam a f^ricle A, mt, fia, re. 

«ccersitnm eum Blagistrum tibichiii y SeuIashtmlAsiumlvafiMm} Ola- 

narrat Qellins iib. xr, cap. 17. in qno reanus, Decachord. fib. il. cap. 10. et 

tefeft qna de eauia nolHiet pueri 11. reponU /ostramy «t cmn Lnciano 



FLORIDORUM Llll. I. N. 4. 



885 



rdtgiostim^* sen Dori&iii b^Uicddilkn.*^ Is igitur * eain esset 
iti tibioiDio' Appritne ndbiliis^ nihil deque se laborare^ et animo 
afi^i et misnte^ dicebat/ quam qiiod monumentarii cerau- 
he ^ "^ tibicittc^s dicerentiijr.' Sbd ferret a^ub anitiio hanc 
nominum commanionem^ si liiimos dpectavisset.* Atiimad- 

iur $0€ri»f mve Dorium nUtUnrem, lUi erge eum esset va prinUs eeUbria in arU 
iibicinii, aiebdi se nulla re tantopere dotere animo, et eruciari mente, quam quoA 
eamieinn btttuafii appeUarentur tibieinee, Verum patienter tbUrarlet hmc eotli- 
municationem vocabulorumy si vidisset mimos, Obserwtret t» Os dlios imf/ereare^ 



Ibtieiaiio et alHt est Itfitilis ; <}lillf« <31areanos ibMftih rtstt-ipAit Imhm, Mit^ 
\Kd eitat Sahnaii^. M<felitt8 inile fbfnraH /hrftom, Ollm t^otabain. 'ie(8« enitb 
Qntoois lomilii AfeinhHk. At maltin tinhi: /a»itiM enm Berltelio ad Steph. 
Byz. V. LApuiv, ab laso Cariae urbe, ex Themii<tti Oratibne 19. cf. ad Met. 
lib. ifc. p. 749. b. OuA, — 1 Tb Heu ex eod^ni addftnm. Cofe. De «o vid^ ad 
Met. lib. it. p. Sl3. Mafe ^xttlat seu ab Edd. Ba^il. Oitif.— 2 Plfenins in Ms. 
Is igUwr AntigtsnidtiS eum esset. Colvios. E glosni. Ottd.— S Ed. Bits. pr. iU 
tibicine. Id.— -4 Male alii libri, teste Pyrrho, momentarii, al. monimentarii» 
Dein Ms. Lips. cenuie, Pith. cemula, Edd. nonnnllae camauUe et chorauke, si 
fides Colvio, qui hic omnino consulendns. Adde notas ad Met. lib. ▼iii. 
p. 478; a. /d.— »5 Pitb. dieuMtlir, et paulo post eiepMamsset, Id. — 6 Al. tMra, 



interpretatnr * lonicum.' Lncianug 
in Harmonide bas Modis sittgnUs pro* 
prietat«8 ttodgftat: aal riys hpjtovlas 
htdtmis Ikti^AiXdfrSiP fh tikoP' Hjs ^pv» 
ytov rh Mtov, t^s AvBlovp rh Bcucxu^yf 
Tif» /bMfAoVf rh cr§p,vhv, r^s ^lwtH^s^ fh 
yKwpvp6v. Est arttem lonicus ModuSy 
qni nostris Modus C, sol, ut,fa, 

* Lydiutti quendum'} Lydios Modns 
nostris Modns, F, ut,fa. 

* PhrygiumreUgiosum'] Est Modns 
E, mi, la. 

^ Dorium bellicosum'] Est Modus D, 
la, re, sol* Est et tfextns ab Apnleio 
praetermissns Modns Mixolydius, qnl 
Modns est O, re, sol, ut : et hi sex apnd 
veteres Mnsices anthentae dicnntnr ; 
qnemm scilicet diapente est ad grave, 
diatessaron vero ad acntum ; habent- 
que alios sex plagios, Hypo-^olinm, 
Hypo-Ioninm, Hypo-Lydium, Hypo- 
Phrygium, Hypo-Dorinm, et Hypo- 
Mixolydium, qttornm diapento est ad 
acntom, diatessaron ad grave : sed 
de his vide Olareannm et alios, qni de 



re Mnsica ex profesto •cripsemnt. 
Ndbis hsfec in prttsens satis ^nt. 

c NiHU aque se Idbsrare dietbdt, 9*^.] 
Dto Chrysostomns hoc oon Antigeni- 
dae, sed Ismeno attribuit Orat. 49. 

^ MonumeniarH ceraukg] Kspa^hsa et 
K€paTa6\as ad verbnm expono coriii- 
cines: cerantae illimonnm^ntarii sntlt, 
qnos Dlo ChrysostOmus loco snpra 
landato rvpfiaCXas vocat, Latini ap- 
pellant siticines, eo quod canant apnd 
sitos, hoc est, mortuos. A. Oell. lib. 
xi. cap. 2. ' Nos/ inqnit» ' in Capi- 
tonis Atel conjectaneis ivrenimBSy «i- 
tlcines appetlatos, qni apud sitofe ca- 
nere soliti essent, hoc est, vita fooe* 
tos et sepnltbs : eosqne habniase p^o« 
prluih genos tubae, a ceterorum dilv 
ferens.' 

• Si mimos speetansset] Mimns non 
solnin faistrionem significat, qni dictig 
aliorum factave imitatnr) gesticnla- 
tionibns ea exprimens ; sed etiatm po« 
emata dramatica lasciviora, seu Co- 
moedtaifl obscoeniores : qnod getm La- 



836 



APULEII 



verteret illic paene simili parpura alios prsesidere^ alios va- 
pulare : itidem si munera nostra ^ ^ spectaret : nam illic quo'* 
que 7 videret hominem praesidere^ hominem depugnare : to- 
gam quoque parari ^ et vqto et funeri : ^ item pallio cada- 
vera operiri,** et philosophos amiciri. 

NuM. V. Bono enim studio in theatrum 9 convenistis^ ut 
qui sciatis; non locum auctoritatem derogare oratori/ sed 
cum primis hoc spectandum ^ esse, quid in theatro depre- 
hendas. Nam si mimus ^ est, riseris : si funerepas^^ timue- 

alios verberari, vettitoa fere nmiU ostro, Similiter, $i aapiceret nostrot Ivdos : m 
iU enim cemeret etiam hominemprteesse, homiuem decertare : eompar€ui etiam to^ 
^am et ad votum nuncupandum, et ad exequias faciendas : insuper cadavera contegi 
pallio, et philosophos eo operiri. 

Nam confluxistis in theairum bono anifno, quippe qui novistis locum non detra" 
here pondus sermoni, sed hoc pr<Bsertim considerandum esse, quid videas in theairo. 
Si enim est mimus, ridebis: «t estfunambuluSf metues ipsi : si est CoflMpdia, plaii- 



-^7 Ms. Cod. iUe quoque, Colvins. An et hic illi pro Ulic ? Vide Ind. Kot. 
Oud, — 8 Pith. quoque togam. £d. Vicent. pari, Jnnt. pr. Aldi et votofuneri* 

De toga in mortnis vide Lipsinm £lect. lib. i. c.6. /d.— 9 Pith. eith, Id. — 
1 Locum auct, derog, orationi. Ms. Cod. iavit auctor, denegare.- Colvius. Alii, 
oratori, Elmenhorstins. Ftt(. Cod. oratori. Wowerius. Frnstra Rycqoins 
Primit^. Epist. p. 162. substitnere conatur : auctoritaii derogare orationis: nam 
etiam volgata bene se habet. Vide Lexica, At recte Cod. Fulv. oratori, nt 
statim homin^^s ipsos, non solum exercitia recen^et. Oud. — 2 Ald. spectacu- 
lum, Colvins. A\d\\^ , spectaculum, ma\e, Elmenh, An specuUtndum 7 Oud. — 
S Coll. Voss. Ed. Ald. minus, nt saspe corruptnm. V. P. Pitfaoei Snbs. c. If . 
Id. — 4 Abest si ab Edd. ante Bas. Sec. Dein Mss. PPth. Lips. et Edd. 
eaedem /un£r£ p/u«, praeter Junt^ post. quae habet funepeus ex emendatione 
l^eroaldi in Fac. Crit. Ornt. tom. i. p. 236. vel Becich. £p. 96. Fune- 
reptus citat Pithoeus, funirepus maluit Tollius. Legendum esse Junerepus 
monuit jam Modius. Infra N. 18. funambulum qnoque seu axoiyo$dni¥ 

KOTiE 



tlni Planipedias vocant. Ovid. u. 
Trist. Eleg. 1. 'Scribere si fas est 
imitanteet turpia mimos.' 
. ^ Si munera nostra"] Oladiatoria, in 
qnibns Lanista praesidebat, Oladiato- 
res depngnabantti 

t Togam quoque parari et voto etfu- 
neri'] Hxc jam non refernntnr ad mu- 
nera sen Indos, de quibus snpra, sed 
ad communem sui temporis vivendi 
morem, quo mortoi in toga effereban- 
tur. Huc facit Juvenalis Satira iii. 



* Pars inagna Italias est, si verura ad- 
mittimus, in qna Nemo togam snmit 
nisi mortnus.' Livius lib. xxxiv. 

* Pnrpnra viri ntemur : prsetextati in 
Magistratibns, in sacerdotiis : nec id 
nt vivi solnm habeamns insigne, sed 
etiam, ut cum eo crememur mortni.' 
Voto vero paratur toga, com virilis 
sumitnr. 

^ Pallio cadavera operiri] Ex nore 
Oraecorum. 



FLORIDORUM LIB, I. N. VI. 



837 



ris:* si comoedas est/ faveris:*' si philosophus, didice- 

ris.^ 

> NuM. VI. Indi, gens^ popnlosa^ cultoribus, et finibas 

maxima,"' procul a nobis ad Orientem siti,^ prope Oceani 

reflexas,9" et Solis exortus, primis sideribus, ultimis " terris, 

super j^gyptios eruditos,° et Judaeos superstitiosos,? et 

Nabathaeos mercatores,*» et fluxos vestium Arsacidas,'' et 

d€9 : si e$t philosophua, instrueris, 

' Indif natio abundans incolis, et vastissbna limitibus, posiii ad Orientem longe d 
nobis, prope recursus Oceanit et ortum Solis, sub pritms astris^ et infine terrarum^ 
irans ^gyptios doctoa^ et Judaos religiosos, et Nabathaos mercatores^ et Parihos 



vocat funerepumy a rependo per funem. Idem, — 5 Comadia est» Legit Mo- 
dias noster, comadus est, CoWias. Qnod maUm cum Tollio. Oud, — 6 Ms. 
diceris, Colvins.— 7 Ms. ingens, Colvins. — 8 Lips. ad O, Syihi, Oud. — 9 Ma- 
lit Elmenh. refluxus, improbante Oud. — 1 Markland. ad Stat. 1. ii. Silv. 3. 

^ NOTiE 



' Timueris'] Ejus vitap, ne scilicet 
ex fune labens caput comminuat sibi, 
ant crus perfringat, ant bracfaium. 

* Faveris'] Favorem plausu testa- 
bantnr in .Comcediae fine. Hinc cele- 
bre est ComcEdiarum * Plaudite.* 
. ' Indiy gens pepulosa, ^c.] Indise de- 
'Bcriptionem vide aptid Strabonem, 
lib. XV. 

lA Etfinibus maxima'] Atque eo ma- 
jor credita tunc temporis, quod ejus 
fines non satis cognoscerent, nec de 
ampla Chin» regione, qnae uUra In- 
diam est, quicquam haberent per- 
spectnm, sed Indiam ad extremos us- 
qne Orientis fines proferrent. 

^ Prope Oceani reflexus] Loquitnrne 
ex illornm sententia, qui terram non 
rotundam, sed planam, et Orientis at- 
que Occidentis terroinis finitam ex- 
istimabant, ita nt necesse esset, cum 
Oceanus ad illos terminos pervenis- 
set, nt ejus undae in seipsas redirent 
ac refiecterentur, cum non haberent 
quo tenderent nlterius? an vero per 
Oceani reflexus intelligit ilium an- 
cona, seu angulum, quem Indicus 
Oceanns cum Serico seu Orientati 
efficit? 



^ Mgyptios eruditos] Quornm eru- 
ditionem vel hoc probaverit, qnod, 
eruditionis et sapientiie comparandae 
causa, antiquorum Philosophorum 
prapstantissimi eos adiverint. 

P Judaos superstiiiosos] Snpersti- 
tionera enim Pagani illi vocitarnnt 
cnltnm quem Jndaei vero Deo exhi- 
bebant, et caerimonias ac ritus qnos 
ex Mosis lege servabant. 

4 NabathiBos mercaiores] In hanc 
sententiam Strabo lib. xvi. ait Naba- 
thaeos rei parandae atqne conservandae 
intentos esse ; enmqne, qui opes snas 
imminuerit, pnblice mulctari ; qni 
auxerit, honore affici. Eornm com- 
mercinm aromatnm praecipue est,qnae 
ad ipsos a Menaeis et Gerraeis vicinis- 
que aliis convehi anctor est idem Stra- 
bo. Sunt autem Nabathaei Arabes 
Petram nrbem incolentes, quae et 
Nabathaea dicta est : adjuyat eornm 
commercinni, qnod teste Plinio, ' huc 
convenit utrnmque bivium, eorum 
qul Syriae Palmyram petiere, et eo- 
rnm qui ab Gaza venerunt.' 

' Fluxos vesiium Arsacidas] Arsa- 
cidae Parthi snnt, sic vocati ab Ar« 
aace eorum Rege, e Scythia, ut pleri- 



838 



Apyju^ii 



frugum pauperes Ituraeos/' et odorqni divUcM; Arabas^^ 
Eorum igitur Indorum non aeque miror eboris straes, et pi* 
piena ^nesses, et cinnami ojierces, et ferri tempetacubi/ et 
argenti metalla^ et auri fluenta f' nec^ quod Gfingea apiid 
eo^ ^n^s Qmnium' amnium inaximvs, 

Eois regnator aqiiiis io flumina ^ centuxA 
Pisourrit, centuH) valles illi^ or^qoe c^ntiuiii 
Oceanique fretis centeno jungitur amni ; 
nec» quod iisdem Indis» ibidem sitis ^ ad nascentem^ diem, 
tamen in corpore color noctis est:^ nec^ quQd ^pud lUoiS 

ampla vesHmentaferenteSf et Ituraos carente$Jhigilm9f et Araba» abwndaniee aro^ 
vMe* Nan ergo tam udmiror cu$faUM eborU, et mevet yipenM^ e^ meree» etnnami» 
ei miactura» ferrt^ etfodinas argenti, etjluvios qmri illwnm Jmdfnm ; neqne qwtd 
ofud eoa Ganget unue maximus omnium fiuviorunt^ Rex JMorum OrienUiium 
^jPMHlt in ee^tumfluvios^ et babet eentum alveos^ et eeutum oetia^ e$ ififimjt in Oc^ 
numper eentumfiumina: nec quod iidem Indi Ucet positi sini in eo loco ad ortum 
dieif nihilominus habeant colorem noctis in corpore : neque quod in eorum regUme 

IQ0 legit primi et ultimi. O.nd.— 2 ftyraos. Aldat, lehtftieos^ ni^U* J^lmoiK 
Editiones HniiqnsB , Scythicos : Ms. Cod. Sythireos: Bas« 2. i^argo, lUfri^os, 
Colv. Sic primus edidil Philoiuathes in £d. Jant. post. cum Baft. sec. marg. 
quod bene recepit €olv. et videtnr esse in Florent. Codd. Certe in Lips. 
cAt Sytkuratos : oade ^ccuratius insnper rescribendnm Ituraos per ti, nt recte 
IQi^llwi Uhri snl allfi?erat I<ipsiiis; nam Or. 'IrovpaSM. Vide rae ad Lncan. 
1. t^. 240. Jnnt. pr. Sctfthios* Ald. iShfthieos^ inepte« Oiid.-*-ai Piave vimk 
unus omissa est in Ed. Florid. Id, — 4 Coll. Lips. Voss. qui: an scriptnm fuit 
D pro per? mox pith. discurruni. Id.-^ Cojl. Voss. iS^tlus, Id. — ft Ms. qnnas- 

NOTie 



qoi^ antamnnt» orinndo. Peraae dictl 
a;nte Pnr^gtn victnm ac deletom ab 
Al^xapdro.: qnod eti^m nomen post- 
mu^dum rQsnmsenint,atque^tiamnnjo(i^ 
^rvant, sicut et veter^n^ proUxarma 
vestinm ^orera. 

* Et/rugum pauperes Ituraq^ Qnip- 
pc^ qiH ipoataBara Ca^leajria^ segior 
H^m l^abit^nt, ^eqine agifos Qoluat^ 
ut testatur Strabo lih. ^yi. 

< E^ odorum divites Arabas'] lUo^ 
pnesertimy qui Arabiam fbdaifLovq. iur, 
coluAt» qw propterea e^iam dicta cM 
iLpwfMTo^>6f>05 et M^avo4>6p9fs ^ thui:^ 
f I i^iK)mati8^ qaornm ^rax es^, 

« Eiferri tmperacuh'] Nobis GU^Ui^ 
i^ei^^i qjnih^s n^mpe tempejr^cuUs; 



feimro indar^tiiur, et fit chaj^bs. 

^ Aurifiuenia'] ^r^nas aureasy qnaa 
voWere Gangefl^ dicitnr* 

* Tamen in corpore colo» noetis est} 
14 es^, ^olor njigef • m, F^tren» Krag- 
raento a Terentijt» ]M(a««oT«te^: 

Memphijtides pneUa^ 

Secri^ Uenm pnrat^w 

Ti«etufi^ colore nocti^ 

MaiMi pnev iQquAei, 4^.9» 
&trabo Vb. xy. p9g. iJb, de In^i^ |a-i 

f^oi rcSs Ai0tt»iiiv fUrty Z/wiM uairh r^ 
j^iiof* Kop-h S^ T^v li^ Kol rify rplxtt^ 
aof, rois (UAott. obih ybp ohhtnpiX^^. 
hbk r^p iyp&nnra rw b4pos* al $i fi4ftm 
Tois Alyvwrlois» * Ex hominibuSy Meifir 



FLORIDORUM UB. I. N. 6. 



83» 



immensi dracones cum immanibus elephantis ^ paii pericnlo 
in mutuam perniciem concertant : 7 qoippe lubrico yoIu- 
mine indepti^'' revincianti et 9 illis ^ expedire gressum ne^ 
quientibusy^ vel omnino ^ abrnmpere tenacissimortim ser- 
pentium squameas pedicas^ necessefit uUionem a ruina mo« 
lis sasB ^ petere, ac retentores suos toto corpore oblidere. 
2. Sunt apud illos et varia ^ colentium genera. Lubentius ^ 
ego de miraculis hominum, quam naturse disseruerim.t Est 
apud illos genus,^ qui ^ nibil amplius quam bubulcitare^ 

ingentes dracones pugnant aquaU dUcrimMe ernn immensis elephantis in exitium 
mutuum : eos enim complectenies colligant spiria viscosiSf adeo ut, cum non possint 
exiHeare erura, aut uUitemtB iHseindere laqueos aquamosos draconum periinaeisni' 
morum^ eogantur viniieiam quarere lapsu sui vasti eorparis, et ebterereimpediiore» 
' suos tota sua mote, Skmt quoque apud tUos diversae speeies incolarum, Ego Ubet^ 
tius loquar de admirandis hominum qwm de Natura. Est genue quoddmm ho* 
minum inter iUos, qm nikU tdiud seiunt quam boves pascere: et propterea imposi* 



• 

«£«^■1. Calvliis.— 7 Legit bie idem ModiQs, eonsertantf vel, concwrrantf sed 
patius, eorrwmh Ego nihil rear mntandum. C«/o.-~8 Conjicit Colv. hmpkxii 
Vid. Mot. Var.--9 Bene et^ aed pro sit panlo post repoDendDm^f, ot mo- 
luiit N. HeiBsivs ad Ovid. Met. 1. xiv. 208. et ykii. 72. Immo Jam sic ex« 
pressum m Bas« pr. qtiod Colvias seiens male neglexit. Oud^ — 1 Membrana- 
eeiis Kbcr, neque certmitibus. CoAvivs. Ms. neque certantibuSf f. nequitaniibMS^ 
Braatlns. Tacite Elmesh, rh nequieHlibms qiiod est iu Mss. et Edd. vett. mi- 
tavit iMnequmntibas, me iiicqaaqoam probante. Pitb. neque cert^uSfMB, Lips. 
neque cortat^m; lune jiotnmi verbom fecit Brantius. Oud. — 2 Sopingius non 
male conJecU vd mimou De qoo Apoleians lecntioaiA modo vid. Ind. Nol» 
/d. — 3 Ms. lib. moHs suL Colviinu Ut sit moles mi, qnomedo ssepe Apat. 
vid.e ad Met. t. p. %2^ b. Mox pro retenttreSf Pitfau receniiores. Oud. t Sunt 
apud iU.„»disseruerim. Haec omnia absunt ab antiquo nostro codice. Colv, — 4 
Pith. aoarM. Abest et Edd. vett. prseter Junt. post. et Bas. sec. Oad. — 
6 £dd« vatt, 2t^ttts. Id.— 6 Vid. Not. Var.~7 Ms. baUnUice. Goivius. Ful- 

NOT« 



diooales coloi» iEthiopibas, aspectu ' 
( per aflv^ectnm lioeamenta oris et oco* 
los iotellige) * et capillo aliis persi» 
HHles SQnt. aam propter aeris bami- 
dUatem non orispaiitur:' (hfecln Sia- 
laaasibns ab extremo orbe ad Ludo- 
ficmm MAOiriiK missis Oratorihns 
ebseifvftviitn» :;> * Septe^trionalef ^ 
jyptil» suiit simUiea.' 

^ iMWMt A^dcoaes eum immanibus 
dephanHs'] Piinius lib. viii. eap. 11. 
^El^pbftfltes fett Afriea, Sce. led 
jwoim» Iftdia^boUM>ies(|De ciun iis 



perpetua discordia dracones, tantse 
magnitudinis, ut et ipsos circuraflexu 
faciii ambiant, nexuque nodi prac- 
stringant. Commoritor ea dimicatio : 
victusqtte cerruena^cofflplexum elidit 
pondere.' < 

' Lubrico voittmtae indepti'\ Colvius 
sospicatoruiiplej».* nihU mntoi ^in» 
dipisci,' est assequiy atque etiam oo> 
copare. 

» Et iUis, ^c.] Malo ut^ id est, 
adeo ut. 

b Bst itpud iUos genus,^ 4rM In^os 



840 



APUL£II 



novere : ideoque cognomen ' illis Bubulcis inditum. Sunt 
et mutandis mercibus calidi^^ et obeundis prasliis ' strenui, 
vel sagittis eminus, vel ensibus cominus. Est prseterea 
genus apud illos prsestabile : ^ Gymnosophistsb ^ vocantur.^ 
Hos ego maxime admiror : quod homines sunt periti^ non 
propagandae vitis^ nec inoculandae arboris/ ^ nec proscin- 



ium esi iUia cogwmen bubaequarwH. Sunt etiam a/tt periH commercU faciendif et 
alii fortes in aubeundis certaminibua, sive missilibua e longinquoy aive gladiis e 
proximo» Eat inswper excellena genua kominum apud eoa ; appeUantur GynmosO' 
phiat€B, Ego hoa pracipue miror : quia aunt oirt gnari, non aummittenda vitia. 



vii liber, bubuldtatem. Elmenhorstius. £4* Junt. post. buibueitare, Oad. — 
8 Ad cognomen, Forte adeo cognomen, Colvii». Ideoque tognomen U, b, ind* 
ScaUger. Colvins adeo c, t. b» t. Fior. idque a. c. b. t. Vide Arrianum ia 
Indicis p. 176. Elmenh, Ideoque cognomen primus Wowerius edidit. Scali- 
ger: ideoque ad cogn. Ante legebatur idque ad cogn, atqae ita Ms. Hinc 
Colvius vel potiiis Lipsius, ut ex margine apparet, conjecit idque adeo c. 
Piccart. Peric. Crit. c. 16. inde adeo, Rycquius Primit. p. 160. ideoque id c. 
Bourdel. ad Heliod. p. 15. idque ideo cogn. iUia Bubulci tnd. I. Isacius 1. iii. 
c. 17. id^ii^ pro ideoque dici contendit sive et ob id: ut saepe ' hoc/ ^ illud/ 
* quod ' poniintnr. Videndnm an ad cognomen (tot een bijnaam) non sit La- 
tinnm satis. Oud, — 9 Ms. cod. commutandia. Colvius. Pro caitdt Crus. Prob. 
Crit. p. 260. legi vnlt candidi. Oud. — 1 Ms. ad obeundaa praUa, Colvius.-^ 
2 Eat pr. gena ap. U. pra^abUia. Bas. 1. cum aliis, eat pr, genua apud iU, prtB^ 
atabile, Sed locns bic sic scribitur etiam in margarita Poetica : * £st autem 
qnoddam genus hominnm prsestabile, quos Gymnosophistas vocant.' Cofo. 
Flor. gehua a. i. praatabile, Elmenhorstius. Accednnt Pith. e% Edd. ante 
Colv. qni male e Ms. Lips. mutavit cnm seqq. in gena praatabiUa, Sed alte- 
rnm bene jam revocavit Scriverins. Oud. — 3 Coll. Lips. qui vel qua Gymn. 
yide ad 1. xi. Met. Id.—A Vetus, inoculandaa arborea, Colvius. Codd. Lips. 
iPith. Edd. ante Bas. sec. inocuka^aa orborea^ pneter £d. Junt. postk quae dat 

NOTiE 



in septem homlnnm genera dividit 
post Megasthenem Strabo lib. xv. 
Geogr. quorum primum est, qnod hic 
Apnleius ultimum recenset, r&v ^iXo- 
cr6^v, Philosophorum : qnos numero 
paucissimos esse ait : secunduni r&v 
ywpyuVf Agricolanim: tertium r&v 
jtoifjJvuv KcA Oripevr&Vf pastorom et ve- 
natornm : qnartnm r&v ipyafofihmv 
riis r^xvas fcoi rSov KOfmiXiKidVy koX oh 
ikirh rov atifuxfros ri ipycuria, Artificnm, 
Institorum, et corpore victum qnae- 
rentium : quintum jroKefxurr&v, bella- 
tornm : sextum 4<l>6p»v, inspectorum : 
quorum partes sunt, ut qvm aguntur 
inspiciant, et Regi omnia clam enun- 



tient: septimum rwv irvfjLfio^Xwv Koi 
<rw4Spwv rov j8a<riXc»s, Consiliariornm 
et Assessornm Regis. 

^ Gymnoaophiatce vocantur'] Indornm 
Philosophos dividit idem Strabo post 
Megasthenem in Brachmanas et Ge» 
manas. Sed de his plura vide apnd 
enm lib. xv. supra laudato. Gymno- 
sophistas a Magis floxitte affirmat 
Clearchos Solensis, in libro de IHsci- 
p1in9, ut refert Diogenes Laertins, in 
Prooemio. Gymnosophistee dicti innt, 
quod nudi in solitudinibns Indiae phi- 
losopharentnr. 

A Inocukmda arboria] Inoculare, 
Colamellae Rmplastrarii ivwpOaXfUfw 



FLORIDORVM LIB. I. N. 6. 841 

dendi soli : non illi norunt arvum colere^ vel uvam colare/ 
vel equum domare^ vel taurum subigere/ vel ovem vel ca- 
pram tondere vel pascere. 3. Quid igitur e^ ? Unum pro 
his omnibus nornnt. Sapientiam percolunt, tam magistri 
senes^ quam discipuli minores.^ Nec quicquam apud illos 
deque laudo/ quam quod torporem animi et otium oderunt. 
Igitur ubi, men^a posita, priusquam edulia apponantur, 
omnes adolescentes ex diversis locis et officiis ad dapem * 
conveniunt, magistri perrogant,^ qaod factum a lucis ortu 
ad illud diei bonum fecerit.' Hic alius se commemorat in- 
ter duos arbitrum delectum^ sanata simultate^ reconciliata 

neque mserendtB arboriSf neque aranda terra : non iUi aeittnt arare agrum, aut 
purgare aurum, aut aMgere equunij aut domare taurutn, aut tonderevel pa»eere 
otem aut capram, Quid aciunt ergo ? Unum sciunt loco horum omnium, Dani 
operam aapumtiay tam vetere» doctores^ quam jwiiores discip^U. Et niidl tam. 
eommendo apud eos, quam quod aversantur desidiam, mentis et otium, Quando ergo^ 
strata jam mensa, universi juvenes conftuunt ad cibum ex variis Uniis et muniis, an^. 
tequam dapes admoveanturf Doctores qu<erunt, quodnamfacinus UmdabUe unusquiS': 
que patraverit ab initio diei ad iUam usque horam. Hinc unus rtfert se ascUum 
judicem inter duosj effedsse eos amicos ex inimidSf placato odio, rettituta amcitia^ 



cnin Ms. alio incukanda, Parls. incolenda. Male. Adi Pyrrhum Stew« 
Wow. et Lexicon Rusticnm Oesueri. Oud. Vid. Not. Var. — 5 Subjicere. Ve- 
teris libri .scripturaro dedi. Vulg. subigere. Coivius. Subigere. Expressi 
lectionem Florent. codicis : in vulgatis est, sutfjicere. Elmenhorstius. Ms* 
Lips. Edd. Colv. Vulc. Scal. Wow. dant sul^icere: ot Ovid. Met. 1. zv. 617. 
* depresso snbjectis bnbns aratro.' In membranis Florentinis est subgertf 
unde et subdere quis effingere posset. Severus Endel. de mort. l>onm vs. 3S. 
' Plaustris subdideram fortia corpora Lectoruni stndio quo potni boum.' Ve- 
rnm haec verba subjicere, subdere non ita absolute ponuntor : quareomnino re-^ 
tinendum duco subigere. Horat. 1. ii. O. 6. ' nondnm sub|M;ta ferre jngum 
valet Cervice.' Oud,—6Vn\g.juniores. Minores, nt Majores. Sopra;*ma* 
jor mens Socrates :' et alibi. Colv, Flor. 2.juniores. Elmenborstios. . Recte 
Colv. cnm seqq. e Ms. Lips. minores, at Flor. nterqne et Edd. priores jimio^ 
res, quod praeferebat Piccartus c. lCi. sed, vide Misc. Obs. vol. v. t. iii. p. 
111. et me ad N. 2. snpra. Ovid. Met. 1. vii. 477. < minorque, quam Tela« 
nion, Pelens.' Oud. — 7 Alii, penes iUos aque. Verbum laudo in solo Romano 
codice erat. Colv, Pith. £dd. ante Colv. aque pones iUos. Sed et laudo 
abest a Ms. Lips. Edd. Ven. Ald. Jnntinis, Bas. Oud. — 8 Pith.^ dapes. Id. — 
9 In Margarita Poet. copnla additnr et mag. perr. Coivins. Accedit Pith. 
Oud. — 1 Sc. quisque. Frustra fecerint oras libri allevit Amph W. Qoesins* 

NOTiE 

Theophrasto, et emplastratio ipsa arenas volvitnr, vel quod mioatim a 

ho^oXptffiids, magnis illis et vnlpium similibns for* 

« Uvam [attfttm] cotare'] Purgare micis eruitur, quas memorat Herodo- 

anrnm : nempe, vel qnod e fodinis tus ; si tamen fides habenda est tam 

extrahitur, v^l qnod inter Gangetis portentosis formicis. 



949 APUifBH 

gratiii, purgata snspiciooe^ aiDicos ex iafenais reddidisse : 
inde alias,^ sese paieiitibM qiiidpiam ' imperantibus obe-* 
disse: et alias, aliquid meditatione sna repertsse^^ Tel 
alterins demonstratiooe didicisse. Denique eeteri comme-^* 
moraiit' Qui nihil habet aflferre^^ cur prandeat, impra&saa 
ad opos foras extraditur. 

Nuw, Vii. Alexandro illi, longe omnipm^ excelleittis-' 
simo f^l» cui ex rebus actis et auctis cognomentum Magno 
iQ^iim est/ ne viri uti unicam gloriam adeptns, sAne laudo 
anqoam Bominaretur.^ Nam solus a condito aovo»' quaiai*^ 
tiim hominum memoria extat^' inexsupentbili imperio orMs 
auctus^ fortuna sua major fuit : successusque ejus amplis- 
simos* et provocavit ut strenuus^ et asquiparavit ut meritus^ 

tff tfflnta mupieioiu : UHne divf r^ert m wurem gtetisse pareniibm mth iehetdilme 
iMqmd : itique aHm ee invetme qukfyiam eua cogiiatione, ami iHud comparaeisse 
akero docente, Peatremo reHqui rrferuni quid boui feeertHi, IHe qui nikil habei 
quod eeeum ajfisrai ad prandendum, impransue expeUiturJbras ad opuefaeiendum, 
^ IUi Alegcandro, Regi nndto pr^gstantistimo omniumy eui cognomen Magni impo* 
eitum eeipropter reo ab ipoo bene geeta» et ampliftcaias, visum eet ut ne ipee, qui 
eobta acquinverat illam laudem, appeUaretur unquam absque encomio, Ipse enim 
uHuaab iniiio temporum, quantutn homines meminisae possunt, potitue invincibUi 
dominatione nmndi^fmt excelLentior sua ipeiue Fortuna, arcemvitque maximQS^jue 
erentue ut vir fortte^ ei aquavit vt dignuSf et pratergressus eet utJpH $uperior : 



<X » ^^^^^^^l»V»^ 



Id,^2 V»l^ tlJifm^rfH»^ Colvias. AMm^ itidem aXhte, ElmenhorstiV». Aale 
-cdtam iadem oJ. »t Mt qooque in Pith. 9ed Mss. Ftor, Lips. Edd. CoIt. et 
seqq. indeai, Ond. — % Ms. quempiam : Mar^arita Poet. quid^m, €olvhis. M». 
Lips. eni aoeedit Phh. ^iw|iMm,nnde O. Vossiin : /. quapiam, Ond.— 4 IdemMs: 
repeOeio. CoYvin».— ft Eliam non dispTicet ▼nfgata lectio, adofferre, Colvius) 
Mss, Becich. Ep. 96. Edd. Jnnt. post. Colv. ^. habet odferre; reliqnae cmii 
Plth. iiA»^^Wnf . ^ovtvinyhabeatofferre, ProtnprcmmapndBeciehemmntfi^yeiwM. 
Oud. — 6 itonge oiim, Plor. longeomnium, Ehnenhorstins. Et sic qnoqne Mss. 
et Rdd. vett. At Colv. enm Vntc. Scal. Wow. otim, Male. Onrf.— 7 Vnlgatl 
pleri^ne, magma» ind. eat: Ald. Magni ind, est, Ceternm post illud, inditum 
eai, libens posuerim asterlscum, indicem sententiaB imperfectar: videtnr 
enim deesse piacuii, ant simile qnid. Coh, Bedebemus» Alexandri iUius tongt 
emmeium excetkniieeimi regis, Id. in Addendis. Pith. Edd. Rom. Vic. Junt. 
pr. Bas. JffagYHimt Ald. Junt. post. &e. Magni, nt conjecit Heinsius. Sed 
Magno retinent bene eeteri Mss. qnemodo passim loqni solent anctores et 
Ipse Ap. si«pr& N. 6. * He cognomen BiibnkNs hidfhttfn.' Si qnid miKandnm 
mallem MagnuH. Vide ad Met. lii). ii. p. 122. b. et qno ibi lectorem ablcf^o. 
Sed et Magnum retineri posset. Sic entm Piso apud Oell. lib. xv, 29. * quia 
Tarq.uiniom nomen esset:' ubi vide. Ott<^.— 8 Ne iete unua eam gl. Alii, ne 
ntst unicam gl, Elmenhorstins. Ne niei , , , umquam, Vulg. ne vir, , . . Ms. lib. 
mm^tMm. Colvins. Scri he : net iste unus eam gl, a, u, 8, l, num^htm nem. 
Wowenoe. Vtd. Not. Var.— 9 Abeet pr»posi^io a Mss.. Pftli^ Lipe^ Edd. 
VIq. :aaa. Ond.— 1 Nb Heimk. ad: Ovid. maUet memoeuB wesifiH. Non assen» 
ttor. id.-2 Ms. amfUaaimo. Colviju. Item PiUi. Ond.-^a Eiua audeai ee| 



FLORIDOBVM MH- <• N. 7. $43 

et superavit ut meliQr, aolosique sipe sBmulo clarya; ade^ 
nt neino audeat ejud yd sper^re^ virfutena^ vel optare fortu^ 
nam.' £jus igitqr Ali^xandn xmilta^ sqblimia faciDora, et 
prseclara edita^ fatigaberis ^ admiraiido^ vel belli ws^i vel 
domi provisa: quae omnia aggre^SiUS est^ meus Clemeas,! 
4sruditissimus et suavissimus ^ poetarumj pulcberrimo^ car* 
mine illustrare. ^2. Sed cumprimis ' Alexandri illud prse* 
claram,^ quod imaginem suam^ quo certior posteris ^ prode- 
retur, aolnit a multis arttfioibus vulgo oontaminari^ sed 
^xit nniversa orbi suOj ne quis ^ effigi^ regis temere as^ 
similaret^ serC;; colore» ca^lamine : qoippeni soluseam Poly- 

esique ipse mua celebria absque invido : iia ut nuUtu audeat autiperare ejuefortUudi' 
nemfaut cupere ijus sortem. Lassaberis ergo mirando plurima exeeUafacinora, et tn- 
elyta gesta iUius Akxandri, aive ea quie aggressus est milUi^, sive «a, qwB prudeuier 
constituit domi, Qua nniversa Clemens amicus meus doctissimus etjucundissimus 
poetarum adortus est celebrare egregio poemate. At hoc factum Alexandri e/H 
maxime insigne, quod noluerit inqf$inari suam effigiem passim apluriifiis opificUms, 
vit verior relinqueretur posteritati, verurn^ vetuit per totum 4uum Imperiumt ne fmu 
temere effing^et imaginem Begis sive fgr^t sive picturOf^ siveeala^a: seimm 



^^^>l#^^S^«^^N^<^^ 



sperare virt. vek opf . Fori. Sic correete Bas^lefe poatreigDO «dilsni. Ms. ejus 
audeat virtutum^ vel sp. fbrt. vel opt» Veteres edHiones, audeat virtuie ^us 
vel sperare foriunam vel eptare. Colvtns. Virtuie <ft» vel sp. fort. vel opt. 
Redigo in ordinem qos Biniium diMtpata eniiC : adeo ut nemo audeat virtutem 
^us vel sp. velfort. spt. AleKnodtro Magno data ista lans : sed cnm a Q. Cnr- 
tio Rufo simiie omnlno kpt&pjkov eidem tributum viderim, verba ascribere 
plactttt. ' Patendnm est tamen, cnm plurtmum virtuti debuerit, plus debu- 
isse fortnnse, quam solns omnium mortalium In potestate habuit.^ ^criba, 
inpoiutaiem haMit: qua de re aiias. Quod autem ad istum felicitatis titn- 
lum, memorise proditum a Solino P^ybistore cap. 7. suo tevo necdum reper- 
tum fnisse, qui felix censeri jnre debnisset. Stewech* Colvii See. lectionem 
servant etiam Mss. Florent. Becicn. Ep. 96. Ed. Junt. post. Bas. sec. Sed 
Ms. Fulv. nemo aud. tyus virtutem vei sp., fort. vet adoptare, Propins ordiiU» 
qnemseTvantM88.Lips.Pttb. atqne £dd. reliqnae (nisi quod hat)eant vir» 
tuie), leg^t StewecUns. Ut abest a Pith. Chtd.-^^ Ms. muUi. Colvius.-^ 
5 Edicta lego, propter illud antitheton, ' domi provisa/ et post paulo, * sed 
edixit uoiverso orbi.' Unde Plin. lib. vii. capite 37. Horat. lib. ii. Epist. 1. 
Brant. l^oa male. QvA.—6 Edd. Vic. Jnnt.- pr. Bas. futigaveris, Id« — 
7 Verbom est deest vulgo« Colfi. — 8 Et suapissiwius. Abest a coU. Vosa. Ojud. 
—9 £dd. Vic. Junt. ntr. AM. Bas. pr. pvdeherrime. Id. — 1 Qnidam imprvam. 
Colvius.— 2 Ms. Pith. £dd. Vic. Ju«t. pr. Ald. Bas. pr. iUud pr^ AU Ovd.— 
ft Pitb. ceteris. Id.— 4 Ne fipt. Sie Edd. Roman. Vic Junt. pr. Baa. pr. cam 
Keinsio.. Vore. Vnlgo f^ qm, fwd. mx ' ne qui imagivem ejw t^ere assinM- 
laret.' Sii; ff^^vaa^* «i qui.f J(L—^ Vulgo ajtsimuUiret, Elmevbqrstius. £dd^ 

NOTiE 

f Meua Ckmim^ Igwo^tttf^ ittft Os^ andrA Magno» «eque Poetaa nila nisl 
meii^ : Aieqjat caniiiiii^ iUiu» dfi Alex^ im mM^tio est. 



844 



APULBII 



cletus^ eere duceret/ solus Apelles coloribus delinearet,^ 
solus Pyrgoteles caelamine excuderet' Praeterhos tres, 
multo nobilissimos in suis artificiis, si quis uspiam reperire- 
tur alius sanctissimee ' imagini regis manus admolitus^ haud 
secus in eum^ quam in sacrilegum, vindicaturus.' Eo ig^i- 
tur omnium metufactum, solus Alexander utubiqueimagi- 
num ^ suus esset : * ' utque ' omnibus statuis, et tabulis, et 

Polycletus eamfunderet ex asre^ sohu ApeUes eam depingeret. eolorihuSf et solu» 
Pyrgoteles exprimeret cfflatura. Prpfessus, si quispiam alicubi deprehenderetur 
admovisse mdnus sacrosancia effigiei Regis, prceter tllos ires Umge prastantissimoa 
in suis opificiiSf se animadversurum in eum non aliter, quam in sacrUegum, Hoc 
ergo timore incusso omnibusy effiectum eat^ ut solus Alexander pnestantissimus esset 
in omnibus suis simulacris: atque eadem virtns /ortissimi Ducis, eadem indoles 



Colv. a1i»qiie male, nt et mox, assimularet, Oud. — 6 Quin stepe, Scriptos co- 
dex ipse, Colvius. Rescribe ex v. c. ipse solus: quod eit Becichemus vult /d. 
in Omiss, Lociis haud dubie mendosus, qneni sic conatur emendare Fulvius : 
quin se solus Polycl, Sfc, Mibi vox sctpe videtur inducenda : quae fortassis ab 
indocto aliqno in ora posita fuerit, ut notaret vocem solus sa?pe hic repeti. 
Sciopp, tn Symb, — 7 Delinearet, Abest Ms. Lips. £dd. primae delimaret, AL 
deliniarel, Oud. — 8 Alii, exctuderet, — 9 Sanctissimi, Repone ex Ms. cod. sanc- 
tissuncB, Colvius. Tacite Colvio obsecutus est Floridus, atque ita quoque 
Pitfa. Oud,^\ Pith. Lips. Edd. Rom. Vic. Junt. pr. Bas. vindicatwnm: unde 
rectius Heinsius vindicatum iri divinavit. Alibi simili modo peccatum snpra 
vidimus. Id, — % Summus esset, ^Summus/ hoc est, exceUentissimus, artifi- 
ciosissimus : quamvis Fulvius malit : unus esset. Scioppius in Symbola. Ful- 
Tius^ ttfii» esset, Flor. 2,'simHS e, Male. Elm^nh, Summus^ i. e. excellen- 
tissimus, artificiosissimus, ut expooit Scioppius. Verum in Ms. Bembi 
extat imaginis sintus, et imaginum simus in utroqne Florentino, in Edd. Ald. 
Junt. post. sumus, Unde Ursinus malnit unus, Manganus vero tuetiir lecti- 
onem Bemb. junctim imaginissimus, ^lKoyuc^aroSy probante Contareno, qui 
tamen etiam conj«cit imagitiis stmiltimuSf atque ita fere N. Heinsins tma^tim 
sui simiUimuSf et simpliciter Floridus tnt. similis, quomodo etiam ad margi- 
nem Ald. ed. conjecit Groslotios. Perperam. Verissima enim est emendatio, 
qnae miUi statim ad lectionem tov simus subnata est, quam insuper habet 
Heinsios, sed quam diu apte ad Met» i. p. 59. occupavit Pricaeus, suusy i. e. 
6e plane referens, tt ubique idem, quod subjungit, atque sic etiam legit Is. 

NOT^ 



9 Solus eam Polycletus cere duce^ 
ref] Memoria lapsus est hic Apu- 
leius, et Polycletnm pro Lysippo 
dixic Sic enim Plin. lib. vii. cap. 37. 
' Alexander Imperator edixit, ne quis 
ipsnm aHus qiiam^ Apeltes pingeret, 
quam Pyrgoteles scnlperet,quam Ly- 
sippus ex aere duceret.' Horatius, 
Kpistolarum lib. ii. Epist. 1. ' Edicto 
vetuity ne quis se, praeter Apeliem, 



Pingeret : aut alins Lysippo duceret 
aera Fortis Alexandri vultnm simo- 
lantia.' 

^ Ubique tfRn^ttum] In omnibos 
imaginibns : qua forma dicitur ' nbi- 
que gentittniy' pro apnd omnes gen- 
tes. 

* iS^iftts [stimmns] essef] Fulvius ha- 
bet liaiw essetf aperto et optimo sensn. 
Fiorent. codex, aimusessety corropte : 



FLORIDORUM LIH. I. N. 7. 



845 



toreumatis ^ idem vigor acerrimi bellatoris, idem ingenimn ^ 
maximi herois/ eadem forma 7 viridis juventae^ eadem gratia 
relicinse frontis ^ ^ cerneretur. Quod 9 utinam pari exemplo 
philosophidB edictum ' valereti ne qui ^ imaginem ejus ^ te- 
mere assimilaret : uti^ pauci ;boni artifices^ iidem^ probe 
eruditi^ omnifariam ^ sapientide.studiuui contemplarent f nec 
rudeS; sordidi^ imperiti^ pallio tenus philosophos imitaren- 

summi herois, ^adem pulchritvdo virentis Juventutis^ eadem venustas frontis cafnllis 
retro rt^eetia apertai a^ceretur in omnibus ejus signis, tabellis, et calaminibus* 
Atque utindm decretumPhHosQphitB rimUi exemplo vigeret, ne uUua temere forma* 
ret ^ua effigiem ; ut pauei egregii opifiees^ et optime aioctif considerarent omnibus 
modis studium Phiiosophia : neve iirones, squaUdiy ignari, referrent pdUio Philo» 



Toussatntins in Conject. ad Lactant. de Mort. Persec. per Is. Cahai editis. 
Vide praeter alios de hac eleganti locutione Gronov. Obs. lib. i. c. 11. Ovid. 
Met. XIV. 166. * Jam non hirsntos amictn Jam snus.' Bnrman. conjecit jn^- 
muSf addens has voces ita commntari apnd Virg. JEn, lib. x. 476. Ovid. ii. 
Fast. 594. ' tTbique imaeinis/ qood est in Cod. Benib. tueri possemus e 
llb. I. Met. p. 63. Pric. ubique itineriSy sed ibi Pricaeus malebat ex h. 1. itine- 
rum. Oud. — 8 Utique. Corrige hic etiam, utque^ suadente eodem cod. Colv, 
Pith. et £dd. ante Colv. utique, pro, saltem. Oud, — 4 Edd. Vic. Junt. pr. 
Bas. toreum(ttif item Ms. Pith. cui deest et. Id. — 5 In Ms. Florent. recent. a 
manu sec. ^^ntttm. Id. — 6 Maximi honoris, Num, moxtiNiA^au? Colvins. Ita 
quoque conj. Heinsius d. L et jam editum est a Florido. Mss. et £dd. honorls. 
Cur non hominis? Oud.— 7 Pi th. /orfuna. Id.~8 Vid. Not. Var.-~0 Pith. 
quo. Oud. — 1 Vulg. dtc^am. Prapcedentia scriptam jectionero, quam ex- 
pjressimus, veram convincunt. Cohf. Sic qnoque Becichem. ep. 06. Mss. et 
£dd. Junt. post. et Colvio posteriores. Antea in reliqnis vitiose phine dictum, 
Non damno equidem penitus t^ diclum. Passim enim ' dicere ' idera notat» 
quod ' edicere :' ut in illo, * tibi dico/ Oicd. — 2 Male £dd. Ald. Jnot. post. 
ne quis. Id.— 3 D*Orleans ad Tacit. Ann. i. p. 167. et ut. Lips. Cod. mox 
bonipauci. Id. — 4 Pith. id est, nti conj. quoque Salmas. in margine libri sui. 
id.^5 £d. Scri V. omni/ariM9n. Id.— 6 Vulg. con^emplar^nfttr. — 7 Video, quid 

NOTJE 



fortasse reponendum^ sinulis esset. 

^ Gratia reUcina frontis"] Superins 
taifien qnasl vitiuni com» posnityquod 
esset relicina, * landans sBse, quod 
erat et coma relicinus, et barbasqua- 
ltdas/&c. de Mars^ra Satyro loquens: 
qnem locom vide.. At relicinaB fron- 
tispotest fuisse aliqna vcnnstas, qnse 
non fuerit relicinae coms. Non vi- 
deo qnid per * relicinam frontem ' in- 
telligaty nisi amplam et apertam, qua- 
lis videtur, cnm capiTli retrorfmm re- 
trahuntnr : sive, nt ipse loquitur, sunt 



relicini. £trevera talis cernitnrin 
Alexandri Magni nnmismatis. ^ 

* Quod utinam pari exemplo p. ed, 
ffal. ne qui imaginem ^us, ^c.] Muso- 
nius, referente Herode Attico apud 
Gell. lib. IX. cap. 2. ' sed hoe potius 
dolori mihi et aegritudini est, quod 
istiusmodi animalia spurca atquepro- 
bra nomen usurpanl sanctissimnm, et 
Philosophi appellantur/ &c. Vide 
reliqnum illud capnt. Observa hic 
in textu : * ne qui imaginem ejn8/&c. 
proy nc qnis imaginem, &c. 



846 APlJLBit 

ixn^ et disrclplinam regaleiD)^ tam adbene dicendam, qaam 
ad bene vivendum repertam, male dicendo et similiter * 
Tiyendo contaminarent. Qnod ntrnmque scilicet perfacile 
est 3. Qnse enim facilior res>9 qUam liegue^ i^Mes, et 
vilitas' morum; altera exaliorum contemtti, altera ' ex sui ? 
Nam viliter semetipsum colere, sui contemtus est : barbare 
altoa insectari,' audientium contumelia est An noii ^ stim- 
mam contnmeliam vobis ^ imponit, qui vos arbitratur ma* 
Icdictis optimi ciuusque gandere/ qtll vos exlstimat mala 
et vitiosa verba non intelligere ) aut^ si intelligatis^^ boni 
consulete ? Quis ex ruplconibns,^ " bajulis,^ tabemariis ^ 

9opho$ : et cetrumperent regiam seienHvm in»e«Utm et ad recte loquendum^ et ad reete 
vieendumf prave loquendoy etpariter vivendo. < Qua amho nimirtmsuntfacilUmam 
Nam quid estfaeHius qudmfarar HngUiBy et twrpitudo viia ; quartm alterum orHut ex 
epretu aHorum^ aHerutn ex spreiusuiiptiwi? Nam excolerese ipsutn aloeetej est as» 
pematio eui ipsine : persequi alios dictiiferociier, ett dedecus auditorum, Nottne iUt 
vobis infert maximum dedecuSi qui credit vo8 delectari obtreeiationibusomniuinptd» 
iissimorum^ qni putat vos non capere verba maHgna et ptava, vel, si eu capiktis, 
non gravHer ferrel QuHs ex rusticUy bqjdlisy et institoribiia est adeo irfeeni^ ui, #itd- 



sibi v«liiit Ista, sed poMlt <}ni« «Mpkari iegetidain : dssdt^mit regtAiM: qtiftn- 
qn«im nihil muto. Sdopp, in Stfmb, Alii, disciplina regtdiam, £tmenhoHttn$. 
^oc tacite in testttim ifttrnsit Wower. OmoiDo male. Philosophia^ ab etlmt- 
cis habita e&t diAcipUnarflm Regina. Sie * regia prndentia' dixtt l4o8ter dd 
Phil. Mor< pt 625. Flor. $amKtieff, Oud,—^ Simultet malim. BraiU. Inept^. 
Okd, — ^9 Addidere Eimenh. Scriv. Flor. th eH, quomodo ^ldeo extiiire In un^ 
Florent. $ed elegantin« sobintelligitur, quare cnm Mss. ceteril et Edd. rnr- 
siis delevl. Id* — l Lips. tab. et viUtas. Id. — 2 AUer ex al, t, altet, MaTgArlta- 
Poetiea dnobtta locis hic kgit, aUera^ pro aJtter, CdiTins. Ms. ntrobiqne legit : 
altetaj rectissime. Sdsoppius in Symbola. Florent. aUttum e. o. c. nilentJN. 
Hlmenffaorstins. Seribe ex Falv. alteta, Wovrerins. Vid. Net^ Var. — 
3 Fuivius mavult : tabide alioa, Scioppins in Symbola. Idem Cod. tabide, 
Wowerius. Errat Wower. £ conj. tantnm Ursinus hic malnit tabide, ut 
respondeat ' rabiei/ qnemadmodnm * viliter' respondet * vilitati.' Audac- 
ler timen sic edidlt Wower, atque ita quoqne W. Goesine margbri all^tit, 
vel pro Ff^Me^snpra, batbaries, Perperam^ Oitd.-*4 Meft. Fior, Lips< tSn¥n. 
Id. — 5 Lips. nobis, Id. — 6 Qui vos arbitt, maledietis o, e, g, Haec omissa snot 
in veteri codice scripto. Colv, — 7 £d. Junt. post. per e, Ond. — 8 Ms. rupt- 
cotibus, Colvius. — d Pith. Ed. Vlcent. bqjolis, Oud. — 1 Sic vetns cod. Vnlg. 

NOT^ 

^ Pattio tenus philosophos tmitaten* ham ei palliam. Philosophum non 

tur'] Qnemadmodnni ille apud Gel- >ideo.' Pallinm Philosophorum fu- 

Hnm, Hb. ix« cap. 2. snpra laudato, isse ^anictnm, notius^ quam ut pro" 

cni Herodes Atticus miranti, quod se bandnm sit. 

Phiiosophum primo statim aspectu ^ Quis ex tupiconibus'] ^ tLnplcouei* 

non agndrsceret» ' Video^' inquit, * bar-^ hic Apuleius vocat^ quos Festus * rn- 



FLORIDOHUM LIB. I. N. 8. B47 

tam infans est, nt, si pallinm accipere velit^ dtsertiaa male* 
dicat ? * p 

NuM. viii. Hic enim plus sibi ^ debet^ qnam digaitati : "^ 
quanqnam nec heec ' illi sit cum aliis promiscua. Nam «x 
innumeris hominibus pauci senatores/ ex senatoribus 
pauci nobiles genere/ et ex his consalaribas pauci boni,^ 

hierU capere paOhim^ non oh(reetet eloqueHtius ? 

Nam hie phura tibi debet quam aua dignitati : quamvia ea teoft sU ipel communtB 
cum aiiie, Ex imfinUiii enim kaminibue^ panei euni Senatoret, inter Senatoree 
pauci suni chui sttrpe mtt atque inter illos viroe Coneulares pauei smUprobi^ atque 



^>^^^>#>^^^^ ^^ 



disertis: qnod jaai mtlln. Panlo post pro It6t tcripteriin sibu Colniif» 
FttW. ^tii si p, disertis m. Elinenh. Ut si p. acc, v, disertitts non maledieai, 
Hoec 81C tacitns concepit Wowerias, qnem non nominans ita quoque edidit 
Floridas. Mbs. et Edd* ColYii ceteraiqae poateriores disertius nieMJMiti 
Edd. priores dts«ritt mclfdtcdf . Ursinas legit 911UI9 st, ^e. disertis maledicut* 
Haec certe Apaleti meus est. Disertis qaoqee prsetiilit Colv. Oiid. — 2 Col- 
"vius ad N. sap. estr. «161, et eo non nomiaato Floridos: qvod et 9§o malifls* 
/d. — S T^ Atfc abcst a vet. cod. Colv. — 4 Ed. Flor. p. sunt sen* cui bonod 
Oud.'^5 Exsqt, p. nob, g, et ex hie consularibus, V«reor ut grados hic scat» 
snl adaint orones. Falrius certe noDBoUos interctclissey eosqoe sie repouen* 
dos esse patat : paust nobUes genersy e» nsbU^us poMci eonsules^ et ex his consu* 
laribus pauci boni, Sed est causa cnr non temere assentiar. Scioppius in Sym- 
bola, Fnlvius ex ingenio auget : e. s, p, n. tx nobilibus pauci consules, et ex 
his, Elmenborstius. A. Oronovins in Misc. Obs. vol. v. t. iii. p. 112. nob, 

NOTiE 

pices,' in verbo * Petrones.* * Pe- dit, legendomqne ut^ si pallium acci" 

trones,' iflqait^ ' rustici fere dicnntury pere velit^disertitunfin maledicatt Nemf 

propter vetnstatem, et quod deterri- pe, quam illi palliati nebalones^ qat 

ma qoteqHe ac prsernp ta .... Jam agri se Philosopbos immerito jactitant, necf 

petrae vocantar, ut rupices itidem....' quicqnam possuot nisi meliores car- 

facile est supplere, a rupibus, Sed et pere. 

apnd Tertulliannm pluribus fn locis *> Bic enim plus sibi {tiifi} debet^ 

hoc vocabulum legere est : in De Pal- quam dignitati] Qnem alloqnaHir, el 

lio : ' Ille apud rupicem et sylvicolam do quo loqaatur imelligere per frag* 

et moastronim eraditorem scropea menti iMiJas brevitatem non \mu 

schola eruditns :' in Apologet. cap. Hoc nnnm satis patet ex seqnentibus, 

21. ' rnplces et adhuc feri homines.' eum, de quo loquitur, §enatorem esse 

• Tabemariis] Hinc * tabernariae Patricii generis, Consvlarem virnm, 

bianditiap/ id est, absurdae, triviales, probum et eruditum. Clarior tamen 

sordidte. In Apologia, * cnr antem videbitnr sensus, si loco hicenimplus 

tam absnrdisy tamque tabernariis tibi debet, legatur hic enim ptus sibi 

blanditils snbagitarem,' &c, debet, hoc est, suis Ipsias virtnfibus. 

p tHsertius maledicat'] Sive legas dt- ' Ex senatoribus pauci nohiUs ge* 

aertius (qnod inagis mihi probatur) nere"] Permulti enim e plebeiis fami- 

sive disertis, certe snpplendom est rb llis erant assumti. 
non, quod incuria Ltbrariorum exci- 



848 



APULEtt 



et adhuc ex ^ bonis pauci eruditi. Sed^ ut loquat de solo 
honore/ non licet insignia ejus yestitu vel calceaitu ' te- 
mere usurpare*' 

NuM. IX. Si qui 9 forte in hoc pulcherrimo coetu ex illis 
invisoribus ' meis malignus sedet; quoniam, ut ^ in magna 
civitate, hoc quoque genus invenitur, qui mcliores obtrec- 
tare malint^' quam imitari, et quorum similitudinem despe- 
rent/^ eorum' affectent ^ simnltatem^ scilicet ut^ qui suo 
nomine obscuri stint^ meo^ innotescant: si qui igitur ex 
illis7 livedinis * ^ splendidissimo huic auditorio ^ velut quse- 
dam macula sese ' immiscuit ; velim, velim * paulisper snos 
oculos per hunc incredibilem concessum^ circamferat : con- 



ttiam inter prt^i pauci doeii tunt. Verum^ ut dicam de toki ^at dignOaie, non 
ttt/at temere tumere iptiut notat tive in vettimentitf tive tn caleeanuntit. 

Siforte aiiquit malignuSf ex ilUt meit invidity aedet in hac praclarittima coro- 
na ; quia tn ampla urbe reperitur etiam hcpc speciet Aomtnum, qui malint male loqui 
de prattaniioribut te, quam eos amulari : et qui ttudeant oditte illot, quibus non 
tperent te evaturot paret : nempe ut tpst, ^nt non tunt cogniti tuo nomine, notcau' 
tur meo : ti ergo quitpiam ex iit libitinanit permitcuit te huie iUuttrittimo ecetui 
q[ua$i quadam macula ; eupiam ut eircumduca^ taniitper oculot per hanc ttupendam 



^^^^■^^■^^^^^^ 



g, et ex hit pauci eontularet et ex eons, Car non potiiiaf nob» g.,exnobilibus 
paud contularetf ex cont, Oud. — 6 Deest rh ex Pitb. Id, — 7 Fnlvins conjicit 
legendum de tapientue honore. Scioppius in Symbola. Si quid in tam incertis 
fragfmentis mutandnm, malim tolido, i, e. verae virtutis bonore. V. Ind. Not. 
▼. * tolidns.' W. Goesius ascripsit heroe, 'Oud. — 8 Edd. aliqnot ctdcidtu, Id. 
—9 Al. Si quit,—l £d. Bas. pr. et U. inv. Oud.— 2 Vulgo deest ut,^Z Pitb. 
obtraet, Lips. mahmt, Oud.^4 Ed. Elmenb. detperem, Id.— 5 Edd. Colvio 
priores et Scriv. eorumdem cum Pitb. et Scb. Canneg. Pro affectent Pith. 
afferte, Id. — 6 Uti qui t, n, 6. t, meo, Ms. ut qui tuo no, obte, t, me, Colvins. 
£dd. Scriv. Flor. ut qui, Oud.— 7 Abest ex a BaB. pr. /d,— 8 Vid. Not. Var. 
— ^ £d. Ald. (ufyufom. Oud.— 1 Pitb. Lips. Scb. Canneg. £d. Vicent. te^ 

Id.— -2 CoU. Voss. velim in, Pith. vellt, Scilicet optime Scb. Canneg. Edd. 
Vicent. et Scriver. babent per hrifw^tp velim, veUm: ut saepissime Noster. 
Vide ad Met. Itb. 1. pag. 30. b. /d.— 3 £d. Scriv. male etncettum, Id. 

NOTiE 



* Non Ucet intignia ^ut vestitu vel 
eaieeatu temere uturpare] Nempe la- 
tum clavum, et lonulatos calceos ; 
baec enim insignia erant Senatornm. 

' Quorum timiUtudinem detperent^ 
eorum affectent timuUatem^ Parono- 
Qiasia. 

- Ex iUit UvedinU [libUinit^ Fulvii 
tibery teste Wowero, habet limdit, hoc 



est, tnvtdM, optime. t^nod si tamen 
eadem moti religione, qna Wowerus, 
nihil mutare velimus, * libttinas ' per 
metonymiam et metapboram dictos 
intelligere debemus obtrectatores il- 
los et invidos, qui ad libitinariornro, 
libitinae ministrorum, exemplum alie- 
oam mortem expetnnt, quasi qoses* 
tum factari ez ea. 



FLORIDORUM LIB. 1. N. 9. 849 

templatusque frequentiam tantam, quanta ante me in audi- 
tario pbilosophi nunquam visitata^ est^ reputetcum animo ^ 
suo^ quantum periculum conservandaa existimationis bic 
adeat^ qui contemni non consuevit; cum sit arduum et 
oppido difficile^ vel modicae paucorum expectationi satis- 
faoere : praesertira mihi, cui et ante parta existimatio^ et 
vestra de me benigna praesumtio^ nihil quicquam sinit neg- 
ligenter^ ac^ de summo pectore'*' biscere. Quis enim 
vestrum unum mihi ^ soloecismum ignoverit?^ quis vel 
unam' syllabam barbare pronuntiatam donaverit?^ quis 
iocondita et vitiosa verba temere^ quasi delirantibus obo- 
rientia^ permiserit blatterare? Quas ^ tamen aliis facile, et 
sane meritissimo ^ ignoscitis. 2. Meum vero unumquod- 
que dictum acriter examinatis^ sedulo pensiculatis/ ad li- 
xnam et lineam certam redigitis, cum tomo et cotburno 

turham aaditorwmy et cimsiderata tanta muUitudine, quanta nunquam conspecta est 
in ottditorio Philosophi ante me, recogitet apud ae, quantum discrimen tuend^famof 
hic subeatf etiam qui non solitua est spemi ; cum sit arduum et summopere difficile, 
explere vel mediocrem expectationem paucorum: prtecipue mihif cui et famajam 
acquisitat et bona opinio^ quam de me praconcepiatis, nihil prorsuapermittit effutire 
perincuriam, atque ex suprema parte pectoris, Nam quis ex vofns mihi condona- 
verit vel unum soleeeismum? quis remiserit saltem unam syUabam prolatam rusticef 
^uis siverit pronuntiare voces incultas ac corruptas^ qute temere m buccam veniunt, 
veluti delirantibus? Qu<b nihilominus libenter condtmatis alHs, etjure quidem» At 
vero perpendiiis setere^ dUigenter pensitatis, et reducitis ad certam limam et regU' 
lam singula mea verba^ atque denuo cor^ertis ea cum tomo et cothumo. Humilitas 



— 4 £d. Jimt. post. et alieB tisitata, sed male. Vide snper hoc loco 
Donsam Plaut. Lect. lib. iv. cap. 25. /d. — 5 Ms. omi animo» Colvins. 
— 6 NihU non q, s. neglegenter, Vnlg. diligenter, Colvius. Scti. Canueg. 
£dd. ante Colv. nihU non quicquam s. dUigenter, In Colvii lectione me 
sensum non percipere fateor. Uinc non ejecere Scriv. et Florid. Sed 
Edd. Vulc Scal. Wower. Elmenh. dant^ ut in Mss. esse videtnr, nihU ne quic» 
quam s, negUgenter, [At Wower. illud nequicquam inter typothetarnm «r^dA.- 
ikofra retulit, pro(|ue eo correxit quicquam, J. Bosscha.] W. Goesius allevit 
jnargini: nihU quMquams, indiUgenter, Ond. — 7 Aut, melius. Brant^—S Lips. 
£d. Junt. post. ndhi unum, Oud. — 9 Non habet Ms. et potest abesse. Colv, 
— d Inculcavit hic mrsus Floridus mihi post rh qtus contra Mss. et £dd. 
Oud, — 2 CoU. Voss. et alta Lips. donaivit. Id. — 3 Sch. Canneg. qua, — 4 Ms. 
cod. inertissimo, CoWins. — 5 Romani codicis scriptura presensiculatis, £x qno 
Kribi posse videbatur, perpendiculatis, Colvius. Male. Infra N. 23. ' scripta 

NOTJE 

^ De summo pectore] Hoc est, levi- ^ Cum tomo et cothumo Uerum com' 
Uty Qt absque profanda meditatione. paratis'] Id est, vultis ut politum sit, 
Opponitur r^ ' imo pectore.' quasi tomo elaboratum esset, et prae« 

Delph, et Var. Ctos. Apul. 3 H 



650 



APULBIl 



iterum comparatis.^ ' Tantum habet vilitas t excasatioiiis, 
quantum " dignitas difficultatis. Ag^iiosco igitar difficmJta- 
tem meam^ nec deprecor^ quin sic existimetis. Nec tamen^ 
vos parva quasdam et prava similitudo falsos animi ha- 
beat:^ quoniam quaedam, ut s^pe dixi, palliata mendi* 
cabula * obambulant. Prseco cum proconsule ' et ipse * 
tribunal ascendit,'' et ipse togatus illic vidotur ; ^ et quidem 
perdiu stat^' aut ambulat, aut plerumque contentissime^ 
clamitat: enimvero ipse proconsul ^ moderata voce raren- 
ter, et sedens loquitur, et plerumque de tabella l^;it.'^ 
Quippe prsBConis vox garrula, ministerium est; procon- 



twn eat excusabilUf quam sublimitas eat ardUa. Perapicio ergo dijfiadttLtem mei 
incepti: neque vos oro ut secus reputelis, NihUondntta exigua qu^edam et prava 
nmUitudo non debetvos decipere: ^tita, utfrequenter monui, quidam mendiei inee- 
dunt cumpaUiis, Jpse Praco conscendit tribwMd una cum Proconsule, et ipse cos- 
spicitur quoque ibi tn toga ; et certe diu stat vel incedit, vel sapissime clamat 
maximo nisu: at ipse Proconsul loquiiur voce temperata, raro, et ex seUa, et smpius 
pronuntiat ex taheUa. Etenim vox garrula PnBconis est officium ^jus ministerii. 
Talmia vero ProconsuUs est decretum : quody cum semel pronuntiatum est, neque 



enim pensicolatis et examinatis/ Oicd.— 6 Vid. N. Var'.— 7 Bas. 2. uHlUas. 
Colvius. Flor. 2. t. h. ultUitas^ quanltum dignitas. Elmenhorstius. — 8 Quantum 
non agnoscunt Flor. membranae. Elmenh, Nec male. Oud. — 9 Ms. cod. nec 
tam. Colvins. — 1 Ms. proeonsul. Colvins. Piih. proeeres. Ond. — 2 Pith. et 
ipsa, Id. — 3 Perdius legerira. Brantius, Ita quoqne legi voluit Prtcaens 
ad Met. lib. xi. Sed perdiu yalet, valde din. Non enim per diem totnm 
prsco perstat. Sic ' permaxlme' lib. x. de qno vide Falst. Snpplem. 
Ling. Lat. Ottd. — 4 Ms. contemtissime, Colvius. — 6 Idem, proceres tpie. Id. 

NOT^ 



terea, nt sit grave, sententiosnm, ac 
dignum cothnrno, hoc est, tragoedia. 
y Nec tamen vos parva quadam et 
pr. sim. /. a, habeat] Cum nempe vi- 
debitis philosophastrum quempiam, 
mihi pallio tenus similem, vestrnm 
hunc snggestnm conscendere, et mnl- 
ta, ac me plnra, voce etiam conten- 
tiore, ac summa cum impudentia de- 
biaterare. 

* PalUata mendicabida] Barba te- 
nns et pallio Philosophi. 

* Praco cum proconsule et ipse tri- 
bunal aseendU] Ut reos et accnsatores 
ac testes citet, quod ejns mnnus 
erat* 



b Et ipse togatus iUie videtur] Nec 
mirum. Praecones enim a Consuli- 
bus legebantur ex civibus Romaois, 
quibus omnibus jns erat togee. 

<^ Et pierum^e de iabeUa iegU] In- 
nuit morem antiqunni, qiio Jndices 
de tabella sententiam pronuntiabant 
in noxios. Pontianns Diaconu9, in 
Vita Cypriani : * His dictis decretum 
ex tabella recitavit, Thassiuai Cy« 
prianum gladio animadverti piacet. 
Sanctns Cyprianus hsec andiens dixit: 
Gratias ago Deo,' &c. Tertuli. in 
Apologetico : * Quid de tabelia rect- 
tatis illum CbristiaDum i Car non et 
homicidam.' 



FLORIDORUM LIB. I. N. 9. 851 

sulis autem tabella, sententia est : qaas semel lecta, neque 
augeriliterauna^neqaeautemminui^potest: sed utcumque 
recitata est, ita provincise 7 instrumento refertar. Patior 
et ipse in meis studiis aliquam^ pro meo captu^ similitudi- 
nem. Nam quodcumque ad vos protuli/ exceptum illico 
et lectum est : nec revocare illud^ nec autem mutare,^ nec 
emendare mihi inde quicquam licet. Quo major religio 
dicendi habendaest: ' et quidem non in uno genere studi- 
ornm. Plnra enim mea extant in Camoenis^ quam Hippis» 
in opificiis^ opera.^ Qaid ' istud sit, animo ^ attendatis : 
diligentiuSy et accuratius disputabo.^ 

poieat produci vel una literaf neque vero contrahi: $ed quomodocumque est pronun» 
tiaium, sic inseritur tabulario Promndtg, Ego quoque pro meo modulo experior 
aliquid aimile in meis exerdtaiionibus, Qmcquid enim pronuntiavi coram vobis, 
atatim excipUur et recitatur : nec jam possum iUud retractarCf neque vero immu- 
tare, neque etiam eorrigere quidpiam ex eo, Quofit ut scrupulosior debeam esse in 
dicendo : aique id quidem non in una tantum specie atudiorum, Nam plura exis» 
tunt mea opera in Musia, quam Hippia in artificiis» Advertite studiosius animum : 
et ego ediiseram diiigentius qmd hoe sit. 



— 6 Ed. Wower. aut imminui, D'Orleans ad Tacit. lih. xii. Aon. p. 643. 
coDJecit authentieo, qnod Grseci vocaot kpx<hrvwov, Oud, — 7 ScriptBm exeni- 
plar, provindM. Colviufl* — 8 Ms. Fulv. Edd. ante Colv. protuli ad vos. Oiid.— 
Nec ante nMtare, LegO, nee demutare, Brantins. Malim scribere nee autem 
mutare. Colvins. Sic «ipra 'neqoe aiitein roimii :' coi\jeeturam Colvii, vel 
potius Lipsii, tacite recepit Wower. atqne ita videtnr esse in Mss. Florent. 
Priores Edd. et Pitb. babent nec ante, Ms. Llps. ne ante, Salnias. conj. nc' 
queautem, Stewech. voloit necinds: nam statim Mode qulcquam/ sed t^ 
inde non comparebat in Pitb. et Edd. vett. prster Junt. post. Bas. sec. 
Vulcanius conj. quoque nec immutare. Oud. — i Pro habenda est Lips. est 
hab, Id. — ^2 Vel 0}nficisy vel opera legendum videtur. Sciopp, in Symb, Fior. 
operibuSf male. Elraenh. OpUicis f. quod et Scioppio placitum postea com- 
peri. Brant. Hoc rursus Wowerio debetur, ut divinavit etiam Scioppius^ 
vel opificis cum Brantio. Sed Mss. O. et Edd. vett. servant opificHs operibus, 
Vulcanius delendum censebat opificiis. At si alterutra vox glossema est, 
videtur esse potius operibus, qnod censebat Wower. ad Petron. c. 91. AUi 
adjectivum bic rectios esse ceosent. Posset et scribi opificii, sive mannum. 
Otfd.— -3 Pith. quod. Id.T-4 Coll. Lipa. si animo, Id.— 5 Pitb. disputando* 
Id« 



APULEII MADAURENSIS 



F L O R I D A- 



LIBER IL 



Is ' Hispias e numero Sophistarom est, artium multitadine 
prior omnibus^ eloquentia nulli secundus : setas illi cum So- 
crate : * patria Elis :^ genus ignoratur : ^ gloria vero magaa, 
fortuna modica : sed ingenium nobile, memoria excellens^ 

HippiaB Ule ut uwhm ex Sophistiaf tuperior mnmbMB numero artmm^ quaa 
caUebai^ nemini cedeuB facundia: aquaUe fiai SocraiiM: oriundus ex EUdt ; 
ntecituT ejus prosama. Fama qu» JuH ingenSj opea exigtue : ai ingenium prtt- 
cUoTim^ et memona prastana: studuit diverria relmsy et habuit pUtrimot invi- 



^^^'^^^^^^^^•^^ 



1 Sic Wower. cnm sequentibns. At CoW. Vnlc. Scal. habent cum Mss. 
^ : Edd. priores «^ Forte Aic. Wowerins ad Petron. c. 91. omnlno deiet 
hanc yocnlam. Oiid. — 2 Patria vel genus ign, Scriptns codex, patria genuM, 
Forte potiu8,palrMgemi«: nam patriam ejns non ignorari, aperte argultCi- 
cero, cnro Elenm dicit : cnjus locum jam jam dabo. Certe si vnlgata lectio 
germana est ; parnm cante scripsisse Anctor noster censeri debet. Ci^, 
Pairia JElis, Sic postliminio^ ex Florent. Ms. in qno erat patrieUM bono So- 
phistae patriam redonavi : in vnlgatis inepte legitnr pafria vel genua. Elroeo- 
horstins. Pass. EUua, Cic. 1. iii. de Orat. f. VeUus, Oroslotius. Patria 
EUSj verissima est correctio Antonii Qnaerengi apud Vincent. Coutar. 1. 1. 
V. L. c. 30. quam non sibi arripere debnerat Elmenfaorstins, licet adjatas a 
Ms. Florent. Jam docnit Colvins, Hippiam Elide fnisse natnm e Cicerone. 
Adde Qnintil. 1. iii. Inst. Or. c. 1. * Hippias Elens,' nbi vide. 6. VossiiM 
malnit patrium genus, Mss. Lips. Pith. patria genus, Hinc sine dubio tacite 

NOT£ 

* ^tas iUi eum Socrate'] Flornit Elmenhorstins ex Ms. Florent. in qoo 

enim circa Olympiadem 84. et So- erat corrupte Pafri«{w. EieumfQlMe 

crates natus anno 4. Olympiadis 77. Hippiam patetexloco Ciceronismox 

obiit aiuio 1. Olympiadis 95. citando. 

^ Patria ElUi\ Sic bene restituit 



APULEII FLORIDORUM LIB. 11* N. 9« 



853 



stadia yaria^ semuli malti. Venit Hippias iste ^ qaondam 
certamine Olympio Pisam/ non minas calta visendus^ quam 
elaboratu mirandas. Omnia, secum qaao habebat, nibil 
eorum emerat,' sed sais sibi manibus confecerat: et inda- 
xnenta^ quibas indatus» et calceamenta^ quibus erat induc- 
tus/ et gestamina/ quibus erat conspicuus.^ Habebat in- 
dutui ad corpus tunicam interulam tenuissimo textu, tri- 
pUci licio/ purpura duplici : ^ ipse eam sibi solus domi tex- 

denie$, Hic Hippias vefiit olim Pisam ad ludos Olymfncos^ non minus conspi- 
ciendva suo omatUf guam admirandua quod iUum omaium ipae fabricasset, Nt-. 
kU comparaverat ex iis omnibus, qum hahehat secum, sed ea fabricaverat suis 
prapriis manibusj tum vestes, quibus vesHtus erat, tum calceos, quibus erat cal'* 
ceatus, tum etimn ' gestamenta, quibus insignis erat. Habebat ad vestiendum 
torpus interiorem tunicam textu subtUisnmo, fUo trtplici, ostro duplici: ipae 



Wower. edidit patria et genus, Falsissimo. Oud, — 8 Pro emerat Pitb. memO'- 
rat, Id. — 4 Haec postremee editionis lectio. Veteres, quib, er. insutus, Col- 
vins. Becichemns, indutus. Id. in Addendis. Aldns, Insutus. Elmenhor- 
sttns. Insutus, QoiaSutores sunt proprie calciarii. Pyrrh, Mss. Florent. 
Lips. et non solnm £d. Bas. sec. nt putat Colv. sed etiam Ed. Jnnt. post. 
habent inductus, Rectissime, nti jam monuit Becichemns £p. 97. qui tamen 
et indutus conjecit. Vide ad Met. 1. ii. p. 160. b. et 1. vii. p. 460. a. Oud, — 
5 Canspicatus^ Malim recentiorem scriptnram, consptctttcs. A\d, conspicuas. 
CoWius. Becicbem. conseptus, vel, conseptatus. Minus bene. Id, in Add, 
Rom. conspicatus, £lmenhorstius. Conspicuus habent quoqne Cod. Florent. 
£dd. Junt. post. Bas. sec. Conspicatus est in Ms. Lips. Sch. Canneg. Edd* 

NOT.« 



* Venit Hippias iste, ^c."] Idem re- 
lert Cicero lib. iii. de Oratore : * Ex 
quibns Eleus Hippias, cum Olym- 
piani venisset, niaxima illa quinquen- 
nali celebritate ladornm; gloriatus 
est, cnncta pene audiente Graecia, 
nihil esse in uUa arte rernm omnium, 
quod ipse nesciret. Nec solnm has 
artes, quibus liberales doctrinae at- 
que ingenuae continerentur, Geome- 
triam, Mnsicam, Literamm cogoitio- 
nem, et Poetarum, atqne illas qnae 
de naturis rernm» qnae de hominum 
moribus, quse de Republica diceren- 
tur ; sed annulam quem haberet, pal- 
lium qno amictus, soccos quibus in- 
datus esset, se sua mann confecisse.' 
Idem refert Plato in Hippia: et D. 
Hieronymus^ in Epitaphio Nepoti- 



ani. 

<* Pisam2 Quae urbs est Elidls ad 
Alphenm amnem : quam juxta cele- 
bratos fuisse Indos Olympicos jam 
observavimus ad i. lib. Metanor- 
phos. 

« Et gestamma'] Gestamen est quic- 
qnid geritnr, pota scipio, annulus, 
arma, &c. Virgil. lib. iii. /Eneid. 
' Mre cavo dypenm, roagni gesta- 
men Abantis, Postibus adversis figo.' 
Hic intelligit annulnm, ampnllam 
oleariam, et strigilem, de quibus in^ 
fra. 

f TripHci Ueio] Plin. lib. viii. cap. 
4. * plnribus vero liciis texere, quae 
polymita appellant, Alexandria in- 
stitnit.' 

9 Pwrpwra dupUei] Hoc est, bis 



854 APULEII 

uemt Habebat cmctui^ balteam: qnod genas pictura 
BabyloDicai 7 ^ mtris coloribas variegatam:^ nec tn bac 
eum opefa quisqaam adjuTerat. Habebat amictoi pallitim 
caDdidum^ qaod superne circumjecerat : 9 id quoqae -pal- 
lium comperitur ipsius laborem fuisse.' S. Etiam pedum 
tegumenta crepidas ^ sibimet compegerat^' et annulam in 
laova aureum faberrimo signaculo/ quem ostentabat : ^ ipse 

mus eam sibi contexuerat domi, Habebat cingulum^ quo se cingeret, quadam 
ipecie pieturte BabylonictBj diMinctum admirabUiima coloribue, Neque mUus locm^ 
rat ipsi operam in hoc opere faciundo, Habebat, ad se operiendum, paUhun albumf 
quod sibi guperit^ecerat : notum est etiam illnd paUiumfuisee ^jus opus. Confece-' 
rat quoque sibi ipsi crepidas ad calceandos pedes, et fabricarat annuium aurettmf 
quem gestabat ifi siniaira manu, sigiUo solertissime fabricaio, quemannvJium swpiu» 



Rom. Ven. Vic. Jnnt. pr. Bas. pr. Vnlcanios et Salmasias ascripsere eonaH' 
patus, Sed conspicuus rectnm est. Vide Indicem. Oud. Ascriptum vide« 
Scliedis Oudendorpianis : Ao, conspicatui? J. Bosscha. — 6 Vulgo, ctnc^, 
mal6. Elmenh, — 7 Forte, quotgenus. Nota ex Martiali : * Babylonica picta 
snperbe Texta, Semiramia qua? ▼ariantur acu.' Brant, Forsan recte. Oud. 
— 8 Ms. cod. varietatum, Coivius. — 9 Pitb. circumierat, Oud. — 1 Aldua: 
eooperatoris, Elmenhorstius. Ms. idem, cdotdis ipsius iaboravisse, Uude prse- 

staret scribere, compertoris ipsius laborem fuisse, Pallium ipsius Hippie, qnf 
artem compertam habebat, laborem fuisse ; ab ipso textum. Si cooperaioris 
retinendum est; tnm scribendum putem, cooperatoris ipsius laborem fugisse : 
hoc est, neminem eum in pallio conficiendo adjnvisse, cooperatorem nuIlniB 
in hoc opere fuisse. Sic Lncianus contra de Prometheo : Sw6ip7^^ero ^ 
roi KoX ri *A0riva ifiiryiowra rhv ini\hy ko^ tii-^vxa iroioSo^a lAvax rb, irA.(£(rjuaTa. ColVm 
Comperitur ipsius laborem fuisse prirous edidit Vnlcanius, et extare videtar ia 
Cod. Florent. si excerpta non fallnnt. Sed antea edebatur cooperatoris sine 
sensu. Ms. Pith. covertoris, Sch. Canneg. cohovatoris, In utraque conjec- 

tnra Colvii deest verbum finituni. G. Vossius compertum est ipsum labora' 
visse, Salmas. compertum estipsiuslab,f, Malim ego simpliciter vel com;)e- 
rimuSf vel, compertum, manus ipsius laboravisse. Amabant enim Veteres, * ma* 
nibus ' hanc gloriam dare. Hino passim * manns lanific»,' et Dejanira mit- 
tens vestem Herculi ait apud Sophocl. Trach. vs. 600. ^^pnifM rrjs ifjofs x^P^f» 
Oud, — 2 Per appositionem. Malim tamen, si per Msstos iiceret, scribere 
et inped, Id. — 3 Idem vet. compleverat: post in Romano cod. etiam annulum, 
Coivins. Rom. Editioni accedont Lips. Pith. Sch. Canneg. Fulv. anulum,nt 
passlm. Oud,-^4 Idem Mb, figriculo, S nmquidf figuraculo ? Colvius. FnN 
vii liber faberrimo figuraeulo, Etmenhorstins. In Fnlvii Cod, fab^figunutth, 
Signaculum ieicoafppAyuriM, Wower, Atqui videtur demum de signaculo len 
ff^payUriJtari referre, cum ait ' gemmam insculpserat.' Coll. Lips. Vo88.^a* 

NOT^ 

infectam purpura, qno durabilior es- Babylon maxime celebravit, et bo- 

set color ejus. roen imposuit.' Martialis : * Bthy- 

^ Quod genus pietura Babylonica'} lonica picta superbe Texta, Semlra- 

Plin. lib. viii. cap. 48. supra citato. mia qu» variantor acu.' 
< Colores diversos picturB intexere 



FLORIDORUM L1B. II* N. 9. 



855 



ejus annuli * et orbiculum circulaverat, et palam 7 clause- 
rat,' et gemmam inseulpserat* Nondum ejus omnia' com- 
memoravi. Enim non' pigebit me commemorare, quod 
illam non puditum est ostentare : qui magnoin coetu * pr»- 
dicavit, fabricatam sibimet^ ampuUam quoque oleariam,^ 
q«am gestabat, lenticulari forma, tereti ambitu, pressula 
rotunditate: juxtaque* honestam strigileculam,* recta fas- 
tigatione ^ clausulae,™ flexa tubulatione ^ ligulae ; ° ut et ipsa 

QsUndentt : ipse et rohindaverat cireultm tlUus annttUy et concluserat paUm, ei ctB^ 
laverat lapidem, Nondtm reeensui (mnia ejue, Eninwero non grambor receneere 
gnod ipse non erubvit jactare ; qui in ampla corona dixit sefabricasee kcytkwn 
olearium figura lentia, circuitu rotundo, planiore gibbosUate, quem secumferebat: 
ei ma cum eo, strigilecvJam mundam recia depressione clausuUBt incurtato canak" 



^ii»^«i».^^«^»^«^^>#^ 



berr.frigacul&* Colv. noviim finxit vcrbmn, qwod tamen confirmatur a Ms. 

Fulv. Otid.— 6 Ed.Bas. pr. ostendebat, Id.— 6 Ed. Junt. poit. anulum. Id.— 

7 Vid. Not. Var.— 8 Ed. Vicent. inscufpescerat, Ond.--9 Pith. Scb. Canncg. 

Edd. ante Colv. omnia ^ns, Id.— 1 Etenim non. Ex eodcm rescribendom, 

Enim non, Colvins. Recte. Ita habent etiam Pith. Ed. Vicent. At Scb. 

Canneg. Enim non «©n, et sic solet Nostcr. Adl ad Met. 1. iv. p. 254. b. 

«Enim vo» bon» frugi latroncs:' et aiibi: infra hoc ipso fragra. ' Enim 

aic natura comparatnm est.* Oitii.— 2 Priores editiones cnm Ms. inceptu. 

Colvius. Florentin. in^ceptu, maie. Elmenh, Ed. Junt. post. jam habet in cceiu^ 

ex Becichemi emendationc Ep. 97. Sopingius in septo, Fto pradicavit Pitli. 

preBdidum. Oud.— 3 Vulgo, semei sibi. Elmenhorstins. Mss. Florent. Lips. ha- 

bent solum sibimet ; et ila Elmenh. Scri v. Flor. Edd. scd tum mallem/o&ricateifi 

passive. Vide Ind. Not. Deest hoc participium in Coll.Voss. et aliaLips. Oud, 

—4 Ms. cod. justaque, Colvius.— 6 Idem, tecta fatigatime cyiaute: Bas. 1. 

com aliis aliquot : recta fatigat, chus, Colvius. Mss. Fulvii : cylauhe. Col- 

vii : CifUade. Latet qnippiam. Scwppius in Symbola. Flor. et Fnlvii liber 

fustigatidne cylauke. Qnod non intelligo. Elmenh. Leg. recta fastigaiione^ 

aive, fastigUaime. Modius. Fastigiatime cum Becich. Ep. 97. habent Edd. 

Junt. post. Bas. sec. Colv. et seqq. In Edd. prioribus et Ms. Pith. /atiya- 

NOTiE 



Et paUm clauseraf] Ita legendum 
prorsus, non paleaifi, ut in quibusdam 
editionibus. Pala pars itla est an- 
nun, in qua gemma inclndi solet. 
t6€\05 et irvcAls, Grsecis, Cic. lib. iii. 
Offic. * ibi cum palam ejns annuli ad 
palmaro converteret, a nuUo videba- 
tnr.* 

^ AmpuUam quoque oleariam'] Grap- 
dis XiiKvdos est ampulla olearia, qua 
olenm in balnea ferebant, quo se un- 
gerent. ^ 

' StrigUecuUim'] Dimimitivum stri- 



gilis, qu» Graecis arKeyyis. Erat au- 
tem instrumentum, quo sudoreni in 
balneis destringebant : unde et no- 
roen sumsit. Strigilis enim a strin- 
gendo. Figuratn tnm lecytbi, tum 
strigilis vide apud Mercurialem De 
Re Gymnastica. Ferrea fnit ut plu- 
rimum strigilis. XJnde Plautus, iu 
Stycho rubiginosam dicit, quod ferri 
vitiura est. * Rubiginosam stngilem, 
ampullam rubidam, Parasitum ina- 
nem, quo recondas reliqnias.' 
^ RectQfastigationeekmsuia'] Ciau- 



856 



APULBII 



in manu capulo motaretur,^ et sudor ex ea rivnlo labere* 
tur. Quis autem non laudabit ^ hominera tam nomerosar 
arte multiscium? totjugi^ scientia magnificum ? totuten- 
silium peritia Daedalum ? "" Quin et ipse ' Hippiam laudo z 
sed ingenii ^ ejus foecunditatemmalo doctrina^ quam sapel» 
lectilis multiformi instrumento aBmuIari : fateorque, me^ 

euh Uguia ; ut et ipga in nuam retnuretmr maimbrio^ et sudor rivuU instar Jiueret 
ex ea. Qvis vero wm profdictM virum periiMm tot arltw» ? cUtrum tot teieniiia ? 
nolertem fabricatione tot utentUitun ? Certe ego quoquje hxudo Hippiam. Ventm 
mdlo ubertatem ^us iugenii imitari fcientiaf quam varii» inUrumenti» supeUeciUis, 



r^^^^ 



tione: sed optime Florentins membran» et Lips. et Edd. Vic. fastigatiome : 
iit bene citat Wower. ad Petron. c. 91. ' coni linteis et strigillibus.' Atqoe 
ita semper scribi debet a ' fastigare.' Vide Drakenb. ad Sil. v. 50. Peri- 
zon. Misc. Obs. vol. vii. p. 458. et not. ad Css. lib. ii. de B. O. c. 9^^ OfMf. 
Vid. Not, Var. — ^6 Legunt qHtdani eubulatione: alii etmuiatione. — 7 Al. mo- 
raretur^-^S \n\g. quia tum, Colviva. Lege: 2aifda6t^. Wowerius. Pith«Sch. 
Canneg. £dd. ante Coiv. quis tum non laudavit. £ Ms. Lips. auiem reposuit 
Colvius et Wowerius; dein laudabit e conjectura, ut debnit. Ottd. — 9 Scb. 
Canneg. £dd. Vic. toti jugi. Ald. Bas. pr. totijugi; quod placuit una dic- 
tione Becichemo £p. 97. et A. Gronovio Misc. Obs. vol. v. t. iii. p. 112. sed 
male ; adi ad' Met. lib. ii. p. 150. b. Id. — 1 Male £d. Floridi ipsum» Id. — 
2 Recte postremo ita cusum. Ante, ingenti, Dictionem doctriiue retuleriiii 
ad instrnmentum. Instrumentum doctrinae, nt Instrumentum supeilectilifl. 
Colvius. Scribend. sed ingenii ejus foe. nuUo doctrina. Stewechius. Fulvius 
mavult: mult{forme instrumentum. Non probo. Apoleius enim more Tuliia- 
no instrnnieotum appellat apparatum, et mundum sive copiam, aitque ae 
malie habere multiformem apparatum doctrins, quam supellectilis. Sciop»- 
pius in SffmboUi, Perperam et contra Mss. voluit Ursinus multiforme instrwi' 
tnentum: nec bene Stewech. quem Scriv. et Flor. secuti sunt doc^rifui. /n- 
strumentum doctrijuB est apparatus, ut recteColvius etScioppius.interpretan* 
tur. Imino ipse Anctor sic usus est in Apolog. p. 100. £d. Pric. ' doctrinod 
instrnmentum et eruditionis memoriam i* iibi.vide Pric. qui tamen ad p. 23. 
hic legit et doctrina q. sup. m, inst, gloriari, Frustra. Oud, — 3 Deest Pith, 

NOTiE 



sulam bic intelligere videtur manu- 
brium strigilis duplex, cui manus in- 
serebatur, ne elabi posset inter de- 
stringendum : cnjus quidem roann- 
brii laminae duae aliquando non par- 
allelae inter se, sed ab altera parte 
propinquiores erant, quam * fastigia- 
tionem' dicit: fastigiatum enim est 
fastigii instar inclinatum, ut videre 
est apud Vitruvium pluribns in locis : 
aliquando parallel», nt in strigilibos 
a Mercoriali exhibitis. 
^ Flexa tubiUatione liguke'] Ligulam 



vocat partem strigilis, qnas sudorem 
destringebat, quae, ut ex ipsa strigi- 
Us figura conspicere est, incurvata 
erat, et praeterea introrsus cava tobi 
in morem. 

° Dipdalum'] Daedalus, AaiSd\ws, ar- 
tificiosum sonat, ingeniosum, atqne 
etiam varietate spectabilem. Unde 
Locretio, * daedala tellos,' lib. i. < Ti- 
bi suaves daedala telius Snmmittit 
flores.' Hinc appellatus Daedalus 
Icari pater, Labyrinthi artifex. 



I 



FLORIDORUM LIB. II. N. 9. 



857 



sellalarias^quidem artes p minus callere : vestem ^ de tex- 
trina emere ; baxeas ^ istas "^ de sutriDa praestinare : enim- 
vero annulum nec gestare; gemmam et aurum juxta ac 
plumbum 7 et lapillos nulli ' aestimare : strigilem et ampul* 
lam^9 ceteraque balnei utensilia nundinis mercari. 3. Pror' 
sum ' enim non eo infitias^ nec radio, nec subula, nec lima, 
nec torno/ nec id genus ferramentis uti nosse: * sed pro his 
pra&optare me fateor, uno chartario calamo me reficere poe- 
mata omne genus^ apta virgae/ lyr»,* socco,'' cothurno : ^ 
item satiras, ac griphos : ' ' item historias varias rerum : 

Ei cof^eor qtddem tne neaeire ariee eordidae : aique comparare vestimenimm ex 
iexioria officina: emere htBC caieeamenta ex offlcina eutorii: at ne ferre quidem 
annuhm : nihUifacere lapidee pretioaoe^ et «icnim, non aecue ac plumbum^ et cak«- 
ioa: emere in nundinia atriguem^ et Jecyffcmii, aique reliqua inatrumenta batnei» 
Piane enim non nego me neque acire uti radioy neque aubula, neque Hma, neque 
iomOf neipte ^uamodi inatrumeniia ferreia : verum horum lioco faieor me malk 
acribere una penna onmimoda carmina : idonea ramo^ cythanB,, comceduBf et tragce' 
dus : praierea aatiraa, et anigmata : inauper dweraaa rerum hiatoria»f atque etiam 



Id, — 4 £d. Vic. aeUuaria», Id.—- 5 AL veaie. Vtd. N. Var.— 6 Alii libri ha^ 
henXbuxeas, aXWbacchaa: sed buxeaa leges, quas Gallice vocamns gaUochea» 
Pyrrhns. Male. V. Indicem. Oud» — 7 Deest ac Sch. Canneg. et £d. Flor. 
/d. — 8 F. nihili, Bnrm. Sed nulli pro nullius. Otcd. — 9 Pith. ampoUam. Id. 
— 1 Ms. Lips. £d. Flor. proraua. Id. — 2 Idem, ferramenti ut i* oaae. Colvius. 
Male Lips. Cod. ferramenii, et Pith. Sch. Canneg. £dd. Vicent. Junt. pr. 
Ald. Bas. pr. ferramenia: nam cetera praBcessernnt in sexto casn. Accusa- 
tivus synecdochicus td genua frandi fuit. De eo vide ad Met. lib. xi. p. 771. 
b. Statim *■ poemata omne genus/ ubi e»dem £dd. cum Codd. Lips. Pith. 
Scb. Canneg. omnigenua. Oud. — 3 Becichem. £p. 97. Jnnt. post. et Bas. 
sec. grfphoa. Male. adi Colvium. Item Sai, ac Gr. desunt in CoU. Voss. 

NOT^ 



p SeUuUariaa quidem artea'] Sellula- 
risB artessnnt sordidaei qnarum nem- 
pe artifices sedentes opus facinnt, 
veluti sutores, sartores, &c. 

4 Baxeaa iataa'\ Lib. ii. Metamor- 
phos. ' et cum dicto jnvenem quem- 
piam linteis amiculis intectnm, pe- 
desqne palraeis baxeis indntum, &c. 
producit in medinm/ ad qnem locum 
vide quae diximus, pag. 172. 

' Nee radiof nec aubukif nec Itma, 
nee torno'] Radius instrumentnm est 
textoris: snbula sutoris: lima fabrl 
ferrarii, tornns fabri lignaril. 

• Apia virgee] Dignai qa« in thea- 



tro aut conviviis recitentur a pueris 
lauri ramum seu myrti virgam manu 
gestantibns, qui ideo Paffiv^l et 0Tc- 
XV^ol Greecis dicti sunt. Vide Lips. 
£Iector. lib. i. cap. 28. Intelligi 
etiam possent Bucolica, qnae pastores 
eanerent greges virga compeltentes. 

^ Lyrai] Lyrica carmina. 

*■ Sfocco] Comcedias. 

^ Cothumo] Tragcedias* 

' Gr^Aos] Sic scribe per t, noB 
per 2^. Qriphi sunt senigmata per- 
plexa et flexuosa, dicta a sioulitudino 
nasssB piscatoriae viminibus textae» 
qua pisces ita capiantar et claudun* 



858 



APULBII 



nec non orationes^^ landatas disertis, nec non dialogfos 
laudatos philosopbis/ atqne hasc et alia ^ ejnsdem modi 
tam Grseca, quam Latina/ gemino voto, pari studio, simiti 
stylo. Quae utinam possem equidem 7 non singiliatiin ^ 
ac discretim, sed cunctim et coacervatim^ tibi, ProcOQsaly 
yir optime, offerre; ac prsedicabili testimonio tuo' ad om-c 
nem nostram Camoenam frui ! non hercule penuria landis, 
%uac mihi dudum integra et florens per omnes antecessores 
tuos ad te reservata est ;' sed quoniam nnlli me ^ probaU- 



decUmaiionea probaUu eloquentibus viris, et coUpqma probata Plulosophi»j eaque €t 
etUa $imHia ftu componere et GrtBce et Latine duplici etudiot aquali diliffeniia, H- 
miH ecribendi fenere. Qua utimm panem tUn ofkibere^ o Proconeulj optiate viTf 
nou aeornm quidem ac aeparuiimf verum genertUim et eongestim ; et aeeipere tamm 
houorabUe teetimonium de tota mea doctrina! Neque koe eerte cupio ex inopiia 
femne^ ea enim mUtijam diu conservata ett imnolatu et clara apud omnes tuoe ptatm 
deeeeaoree ueque ad te; venmiy fnta a uemine cupio magie laudari, quam A ea^ 



^^^^^^^^>^^m^ 



Lips. /d.— 4 Al. rationes, — 5 Lips. Sch. Canneg. Edd. ante Colv. aUa et. 
Lips> hujusmodi, Sch. Canneg. ^uedtmmodi, OikI. — 6 Sch. Canneg. Grace 9. 
Latine* Id.— 7 Ms. cod. poesim me quidem, Colvins. Emeodo possem equidem: 
ham qnod edidei nnt, post se me quidem^ autumo factura non vtgiiantibus, sed 
somnianlibus operis. Stewechius. Sch. Canneg. £dd. Vic. Junt. pr» Aid. Bas. 
pr. post se me quidem, Becieh. £p. 97,po8sem quidem» Lipsiu9,po«nifi equidem, 
Groslot. possem equidem, Lego potis sum vel potessum equidem: nt sspe 
apud Plantum, et alibi in Nostro. V. Ind. Not. Oud.S M&ie sigHlatim 
rescripsit Colvius pro singulatim vel singiUatim, ut est in membranis Fioreo* 
tinis, Scb. Canneg. £d. Vicent, et Mss. O. de Deo Socr. Adi ad Met. iib. 
Yii. p. 601. b. /d.— 9 Sic recte nltima editio : ante erat, cuiicHiit et coneer' 
tatim. Ms. cuncti mea concertatim, Colvius. Fnlvii conjectura : jtiiu:^m e^ 
con/ertim. Illud, junctimf probo. Scioppius in Symbola, Coacervatim vel duc', 
tim^ f. vinctim, Groslotius. In Coll. Vosi. Lips. pro et est ea. Bene antem 
Becich. Ep. 97. £dd. Junt. post. et Bas. sec. cnm seqq. coacervatim edide- 
rbnt. Sic enim extat in Mss. Florent. et Cotl.Voss. At Lips. Pilh. Sch« 
Canneg. et £dd. vett. coneertatim. Oud.->l Tb tuo abest a volgatis. Ehnenk, 
Sed extat in Mss. Florent. CoU. Voss. Ups. et £dd. £lm. Scriv. Flor. OwL 

NOTiE 



tnr, nt sese postmodnm extriearenon 
possint, qnae nassa Grscis ypt<t>os di* 
citur. GelL Noct. Attic lib. 11. cap. 
2. ' aliosqne id genns griphos nemi- 
nem posse dicens, nisi se, dissolvere.* 
Hi gripht seepius etiam versibus 
scripti erant, nt indicat lib. x. Athe- 
naeus. Hinc et Ausonius nomen in- 
didit Gripho, ' numeri ternarii/ poe- 
matio intricato de varirs ternarii nn- 



meri proprietatibns. 

y Dialogos laudatos philosopkis'] In 
quibus nempe Dialogis res phiioso- 
phicas tractaret, more Platonis sni 
Magistri. 

* Reservata esf] Hoc compositom 
nihil aliud sonat bic, quara simplex 
servata est,quemadntodnm snpra * re- 
iicere poemait/ pro facere. 



FLORIDORUM LIB. 11. N. 9. 859 

orem T0I09 qnatn qaem ' ipse ante omnes meTito probo. 
Enim sic ^ natura comparatum ' est/ nt eum/qaem laudes^ 
etiamames:^ porro^ quem ames,* etiam laudari^ te^ ab 
iilo velis. Atque ego me dilectorem* tuum profiteor: 
nulla tibi privatim, sed omni publicitus * gratia obstrictus. 
4. Nihil quippe a te impetravi^ quia nec postulavi. Sed 
philosophia me docuit non tantum' beneficium^ amare, 
sed etiam maleficium : magisque judicio ^ impartire^^ quam 
commodo inservire : et qnod in commune expediat maUe, 
quam quod mihi.7 Igitur bonitatis tuae diligunt plerique 
fructum^ ego studium. Id quod facere * adorsus sum^^dum 
modo rationem tuam in provincialium negotiis cmtem- 

ftceni ego jwn laudo fra cwctis. Enimvero tic constitutum e$t a natura, ut diligas 
^uoque eum, quem magnifacit, ceterum cupias probari ab eo, quem dUigas. Ego 
tero profiteor me amantem tui, devinctus tibi nuUo quidem peculiari henefido, sed 
omnibus qua in Rempublicam eontuHsti, Nihil enim obtinui a te, quoniam ne petH 
quidem. At didicij Philoaophia magistra, non solum diligere beneficiumf sed tttjftt- 
riam quoque : et pius tribuere rationiy quam studere mea utUitaii : et praoptare id^ 
quod utUe est ReipublictB, quam quod mihi, Plerique ergo amant commodum^ quod 
perceperunt ex tua benignitate, ego vero amo ejus affectum, Quod ego aggretsus 
sum/acere, dum considero tuam moderationem m rebus incolarum hi/ijus provinciai» 



— 8 LipS' me nuUi, Id. — 8 Scripta beec et postremiiin ediia lectio. In aliis, 
quamquam, Colvios. Edd. vett. quamquam prster Jnnt. post. et Bas. sec. ex 
monitu Becicb. Ep. 97. Ottd.— 4 Male in Bas. ii. sic enim, Notavi snpra. 
€olv. £dd. Ald. Jnnt. post. Bas. sec. sic enim. Male. V. supra boe N. 
Oud, — 6 Perperam in Edd. Rom. Vic. Jjint. pr. Bas. pr. esse cotnprobatum, 
moBuit jam Bectch. Ep. 97. /d.— 6 Pitb. Edd. endem et Aldi, ei ames, 16. 
*-^7 Ms. vet. v9, Colvins. T& Porro quem ames non babet £d. £lmenb. Ovtf. 

— 8 Trunca lectio quffi vulgata ante, laudari ab iUo velis. Colvius. A Pitb. 
£dd. Rom. Vic. Junt. pr. Bas. pr. et sec. exulat eliam, Ond. — 9 Neque 
hanc vocem videas iu £dd. Basill. Jd, — l Quid si, debitorem, Brantius. Non 
miUe per se, sed totius orationis nexus bic alterum ilagitat. Oud. — 2 Vetos 
lib. ci~t puU, Colvios.— ^ Rom. cod. neque tantum, idem. — 4 Coll. Voss. Lips. 
beneficia* Oud. — 5 Vulgati omnes, excepto Bas. ii. magnoque indicio. Sed 
scripserim, magisque Judicio, Colvios. Aldus, magnoque u Elmenborstius. 
Slc Mss. Becicb. £p. 97. et Colv. ceterique recte. Magisque jam extat ia 
£dd. Junt. post. et Bas. sec. in reliquis magnoque et indicio, quae vox exulat 
a Jant. post. Oud. — 6 Ante Colv. babent £da. impertire. Id. — 7 Ms. quod 
nihil, Colvius. Qaod abest, si CoU. Voss. fides babeuda. Mox pro b&nitatis 
Pith. bonitati. Oud.— 8 Omnes ante editi, Idque fac, Colvius. Item Pith. 
Oiid. — 9 Scriptus liber, adortus sum. Colvius. Flor. adortua s, Elmenboratius. 
Item £d. Junt. post. frequenti confusione. Adi ad Frontin. ii. 5. 8. At 

NOTiE 

* Parro quem ames) £x editione boic loco. 
Scriveriaoa inseru aunt bsec verba 



860 APULBll 

plor/ qua ^ efflictim ' amare te debeant, experti^ propter 
beneficiam ; expertes, propter exemplam. Nam et bene- 
ficio multis commodasti, et exemplo omnibus profuisti> 
Quis enim a te non amet discere, quanam moderatione 
obtineri queat tua ista gravitas jucunda/ ^ mitis austeritas, 
placida constantia, blandusque vigor ^ animi ? Neminem 
procoasulum, quod sciam>7 provincia Africa magis reve- 
rita ^ est, minus verita : nullo, nisi tuo anno,^ ad coercenda 
peccata plus pudor quam timor valuit. 5. Nemo te aiias 

9tta/iic<KJii eti ut te ardentisaime dUigere debeant: et u, qui experti nmt eam^ ob 
benefacia^ quce a te acceperunt ; et ii qui nm sunt experti eam, ab exemplum, quod 
eis dedieti. MuUis enim projuieti benefactia tuis^ et jwoieti cuncioa tuo exemplo. 
Nam quis non gaudeat doceri a te quo temperamento posrit aequiri tua ista gnnn- 
tas suatis, clemens severitaSf lenis fimdtas, et mite robur animi t NuUum ex sms 
ProconsuUbus provincia Afnca filus honoravit, et minus forntidavit. NuUo anno, 
fitn tuo, pudor habuit mtyorem vim ad cohibenda deUcta^ quam metus. NuUus 



rectius scribitnr adorsus. V. Ind. Not. Oud. — 1 Vulgatym aote, dum mode^ 
rationem t, in pr, n. q. quam effectvm. Qiia ratiODe, id est, quani ob rationem : 
ut Qua re, quam ob rem. Colv. Colvinm secuti snnt posteriores atqne ita 
habent Mss. nt dummodo notet idera qood simplex dum. Verum Edd. Vett» 
exhibent dum moderationem. Nempe discretim scribendam erat dum modo 
rationem tuam. Id adorsus sum, simnlaCy sive considerata modo agendi tna 
ratione in administratione provincias. Pith. dummodo de ratione tua. Ond. 
— 2 Hoc bene Colv. atqne ita jam £dd. Vic. Jnnt. post. cnm Mss. Aliae 
quam. Id. — 3 Coll. Voss. Lips. £dd. Vic. Junt. pr. Ald. Bas. effectim.: Pitb. 
effectius. Unde Sopingins conjecit affectim, sive cum affectu. . Frustra. 
Frequens Nostro est < efflictim amare.'^ Adi ad Met. 1. iii. p. 201. a. Id. — 
4 Pith. preebuisti, Id. — 5 Gratiaf vita jueunda, lapsio placet scribere, gra- 
mtasjucunda. Colvius. Recepit id Floridus et jam ante probavit Acidalius 
ad Vellei. Paterc. 1. ii. c. 98. * roores vigore ac lenitate mixtos.' Et sane e 
seqq. * mitis ansteritas/ Sic. patet Anctorem hic captasse Oxnmoron, ut 
temperamentum hoc indicaret. Sic de Deo Socr. *severa gratia, torvo 
decore.' Auson. Parent. ii. 6. ' Et gravitas comis Isetaque serietas.' Ibid. 
IX. 28. * Laeta, pudica, gravis/ &c. Vell.Pat. ii. 127. * virum severitatis Istis- 
sims.' In Mss. tamen et £dd. O. est tua ista gratia, vitajucunda, Vita antem 
saepe vitae ratiouem notat. Oud. — 6 Ms. blandumque rigorem. [Error typothe- 
te est, rigorem pro vigorem, ut est in ejusdem Msti CoU. Voss. J. Bosscha.'] 
Verisimilis valde conjectura raaximae spei adolescentis J. Dousae filii, 6&m- 
dusqus rigor, Colvius. Flor. legit, blandumque vigorem, expuncta voce animi. 
Donsa filius, blandusque rigor a. Eimenhorstius. — 7 Ed. Vicent. scientia. Ond. 
— 8 Vulg. magna reverita, Colvius. Certe £dd.. Rom. Vic. Junt. pr. Aldi, 

NOT^ 

b Tua ista gravitasjueunda'] Sic op* ' mitis ansteritas,' &c. 

time Liptius ex his vocibus^a^tavffa ^ Nisituo anno'] Proconsnles eDiro, 

jucunda restituit gramtasjucunda, Ra« slcnt et pleriqne alii Romanorum Ma- 

tio patet conferenti quK sequuntur gistratns^.aniiuitaiitniti erant. 



FL0R1D0RUM LIB. IL M. 9. 861 

|MiTi potestate soepius profuit^ rarius termit : nemo similio- 
rem virtute filinm adduxit. Igitur nemo Carthagini pro- 
consnlnm diutins fuit.*^ Nam etiam eo tempore» quo pro- 
Tinciam ^ circnmibas, manente nobis Honorino»' minns sen- 
simus absentiam tuam, quanquam te magis desideraremus.^ 
Patema in filio aBqnitas, senilis ' in jnvene pmdentia/ con- 
sularis in legato auctoritas. Prorsns omnis virtutes tnas ita 
effingit ^ ac reprsesentat^ nt medius fidius admirabilior esset 
in juvene, quam in te patre ^ laus : * nisi eum tu talem de- 
disses: quo^ ntinam perpetuo liceret frui! Quid nobis 

dliWf prater te, eadem potentia frequentiusjuviif rarius fworfecH. Nidbu seeum 
adduxit gnatum sibi sinnUorem viriute, Ideoque nuUus ex Proconmdibue diuiiuf 
mansit Carthaginu Ulo envm quoque tempore quo peragrabas provinciam, relicto 
Honorino apud nos, non satis sensimus tuam absentiam, ut ie plus ipso optaremus» 
Est in Jilio justitia parentis, in adolescente consiUum seniSf in legaio auctoritas 
Cansulis, Sic plaiu exprimit atque exhibet cunctas tuas dotes, ut pr^fecto gloria 
qb eo acquisita ndrabiHor foret in iUo juvene^ quam in te : m iu eam talem tribU' 
isses^isi: qua utinam possemus semper potin/ Quorsum nobis lue mutationes 



^*^^*^^^»^^^ 



Bas. Vitiose, monente jam Becich. Ep. 97. Oud, — 9 Provineias, Provinciam 
cum Ms8. Florent. et Lips. rectiiis edidere Elmenb. Scriv. Flor. Id. — 1 Ms. 
Hondi, Colvins. Flor. Honoro non. Elmenhorstins. Pith. Honorinon, Oud. 
— 2 Minus sens, abs. t, quam ut te magis des, Th ut in Ms. Cod. non est. 
Forte, qua te magis dend, Qaa, id est, ob quam. Sed magis placet Lipsiana 
lectio, quanq[uam tethag. des, Colvins. Vid. Not. Var. — 3 Vet. senis, Colvins. 
Pith. semeL Oad. — 4 PrudentuB, Flor. tn juoene auetoritas c, 1. 1. prudentia, 
Elmenhorstins. CoU. Voss. anctoritas prudentia, Pith. semel injuv, auctori' 
taSf prudentia cgnsukaris in legato auctoritas, Oud. — 5 Idem, effigit, Num 
effigiat 7 Sed bona vulgaris scriptnra. Colv. Recte, quanqnam et Pith. ef- 
fgit, Ond. — 6 In te parta, Idem, vite. Colvins. Lego, in te patre laus, Qaid 
pote roelins ? Brant, Vir doctuK ad marg. £d. Jnnt. legit in juvene nata vel 
orta, Sed optime Brantii conjectnram exhibnit Scriverius. Comparat enim 
patrem et filti. Oud. — 7 Eam 1. 1, dedissCf qua, Dii illis mQrtuis, qni ad cnm 
modnm Apuleii illa depravarunt : emendo : nisi eum tu talem dedisses^ quo, 
Pater Severianus Africam proconsul missns filinm secum addoxerat Honori* 
num legatnm : hujns Tirtntes Anctor omnimodis commendat, immo feqnipa* 
rat ipsi patri, deniqne innnit Cartbaginienses nihil ita velle, quam ut liono- 
rino isto, tali patre nato, frni liceret perpetunm. Stewech, Ven. et Ms. de- 
disses, k\\\, dedisse, Colvius. Vnlgo, nisi eum t, t. d, qua, Elmenhorntins. 
Optime restituit Stewech. et edidere emn Elmenh. ac Scriver. quos miror qua 

VOtJE 

* Igitur nemo Carthagini proconsu- « AdmirabUior esset in jwoene^ quam 

han divHus fuitl Quippe cum etiam tn<tfpa<re[;NiWa]2aiM]£mendatBran- 

absens, qno tempore provinciam cir- tinis ftMin in ie patre, Quo qnid me- 

eumibaf , Carthagini praesens fneris. lius ? juvenem opponit patri : huic 

per filinm Honorinum, quem ibi re* accedo Inbens. 
iiqueras tui simillimum. 



862 



APVLBII 



cum istis procopsulam vicibas? qaid cum aiHiis^ breTibiis, 
et festinantibus meiMnbus ? O celeres ^ bonoram hominiua 
dies ! O praesidam ' optimorum citata cumcnla ! Jaoi te, 
Severiaiie, tota provincia desideramas.^ Emmvero Hooo^ 
rinam et honos suas ad prsetaram vocat, et favor C»Ba- 
ntm ' ad consalatum format, et amor Boster ijbpraeseiitia- 
rum tenet, et spes Carthaginis ' in futarum spondet : ono 
solatio freta exempli tui, quod qui legatus mittitur,^ pro- 
consul ad nos cito reversurus ^ est. 
NuM. X. Sol qui micantem^ candido curru atque equi^ 
Flammam citatis fervido ardori explicas : 
itemque^ luminis ejus Luna discipida/' nec non quinque 

Proconsuium ? quare anni mnt adeo breveSf et menses adeo celeres 7 O properarUia 
tempora proborum virorum / O velocea Magistraiua optimorum pra/ectofum / Jam 
iota nostra provincia te sibi ereptum dolety o Severiane. Atenim virtus Honorini 
invitat eum ad praturamf et gratia Imperatorum praparat eum ad Consulatum, et 
noster amor nunc retinety et spes Carthaginis promittit eum nobis in posterum : 
nixa unico solamine tui exempU, quoniam qui mittitur legatus, brevi redU ad nos 
Proconsui, 

Sol, qniexpandis ferventi aestii ignem cornscantem Cnrni candenti, et eqnis 
velocibus : insuper Luna urutatrix tyus lueiSf ei quinque aiiee virtutespkmetarum : 



reliqnisse, sine sensn. Ovd. — 8 Pith. 9111 e. a. Id. — ^9 Vetus cod. celer, Colvius. 
Pitb, sceleres, Ond. — 1 Edd. ante Colvium, item Floridiy dant pnesidium^ at 
' obsidium ' pro * obsidnm ' in Mss. et alia, de qnibus vide ad Caes. B. G« U 
IV. 2. ad Veget. 1. 11. 19. Mannt. ad Cic. i. de Off. c. 44. Hic taroen 10 
Mfls. videtnr esse dum, certe in Lips. Coll. Id, — 2 Idera, desideravimus, Col- 
vins. Nonnemo legit desiderabimus. Oud. — 3 Idem, Karthaginis: sic etiam 
lapides, sic plerique codices scripti. Colv, — 4 Al. reversus. — 5 Ms. Uerque. 
Colvius.— 6 Non solicito hanc lectionem. Quamvis malira : decipula. Apn- 
leiana proprietate. Wower, Fulvins l, decipiUa. Elmenhorstius. Solis disci- 

tfOTJE 



' Etfanor Casarum'] Marei et Ln- 
eii Veri. 

9 Uno solatio freta exempli tui^ quod 
qui legatus fnittiiur, SfcJ] Scilicet ve- 
nerat primo Carthaginem Severianus 
Legatus Proconsulis, ac postea ipse 
Proconsul fnerat factus: unde Car- 
thagini ait spera esse, Honorinum, 
qni tnnc temporis Severiani patris 
esset legatus, brevi Proconsulem Te- 
versurum. 

»» Sol^ qui mic. ^c,] Ex 1. Accii Phoe- 
nissis sunt hi versus, atque inter ejus 



fragmenta etiamnnm legnntnr, hoc 
modo: *So1, qni micantem candido 
cnrrn atqne equis Flammam citatis 
fervido ardore explicas ; Quam na- 
tum adverso augurio et inimico omi- 
ne Thebis radiatum lumen ostendis 
tunm.' Colvins eos ex Prisciaui li- 
bello de Metris Ms* paulo aliter re- 
fert, eidem tamen Accio tribuens. 
$oi^ qui cadsnt4m fervido cursu atq^ie 
equis Flammam eitatis fervido ardwre 
expiicas, 
* laminis ^us Luna discipuia] Verti, 



FLORIDORUM LIB. II. N. 10. 



863 



ceterse vagantiam ^ ^ potestates: Jovi3 benefica,* * Veneris 
volaptifica^9 peraix Mcrcarii^ perniciosa Satarni, Martis ig- 
nita. Sant et aliae mediae Deam * potestatesy"" qaas lioet 
sentire^ non datar cernere : at * Amoris, ceterorumqae id 
genas, qaoram forma invisitata,' vis cognita. Qaae ^ item 
in terris, utcamqae providentise ratio poscebat, alibi mon- 
tiam vertices arduos ^ extulit ; alibi camporum supinam ^ 
planitiem codBqaavit : item quse abique distinxit amniam 7 
flaores^ pratorum virores : item dedit volatus avibus> volu- 
tas serpentibas, cursas feris, gressus hominibus. 



nempe virtus Jovia^ qvue benigna est ; Veneriay qucB voluptatemparit, Mereuriiy quee 
est veloXj Saturnij qua est exitialia, Martia, qua est ardens, Sunt praterea ali<e me' 
duB virtutes Deorum ; quas possumus experin^ neqvimus vero aspicere : veluti Amo* 
ns, aliorumque ejusmodi, quorum /orma e^ incognita, poteatas vero manifesta, 
Item illa virtus, qua in tellure alio in loco erexit excelsa cacumina monthtm ; alia 
in loco complanavit porrectum aquor camporum, proutratioprovidentiapostulabat: 
qucB insuper ubique discrevit fluenta amnium^ et prata vireniia- item tribuit volatus 
aUtibuSf volumina anguibuSf cursus beUuis, et incessus hominibus. 



^^^^^^■^■^■^^■^^ 



pnia Luna videtnr dici, qiiia omnia, qnae babet, a Sole accipit; ejtnqiie ex- 
emplo qaasi orbem illnminare quoqne ^ discit/ et ' fraterois ignibns obnoxia ' 
est, ut ait Vir;^. i. G. 396. vel ' semula' nt Noster de Deo Socr. init. Certe 
accedere non possnra viris doctis I. Isaacio, Wowerio, Florido, qui malunt 
dedpulUf sive qnae intercipit lumen Solis ; immo sic edidit jam Scriver. Sed 
velim mibi dari locnm, nbi decipula vel decipulum occnrrat sine significatione 
fraudis vel laquei. Oud, — 7 Idem, cetera evagantium, Colvins. — 8 Pith. Edd. 
Vic. Bas. pr. beneficia. Ond. — 9 Edd. Vic. Junt. pr. Bas. pr. voluptica. Id. 
—1 Al. Deum media. — 2 Deest Coll. Voss. Oud. — 3 Sic scripsi ex illa vete- 
ri lectione qnae in scripto exemplari, i* usitate. Vnlg. non visitata. Supra lib. 
viTi. Metam. * Aper immanis atque invisitatus.' Colv, Fior. et Aldus, /. 
inusilata. Elmenhorstins. Item Pith. solita confiisione. Vide ad 1. viii. 
Met. p. 515. a. Edd. ante Colv. non visitata. Supra N. 9. ' fi*eqnentia nun- 
quam visitata :' ubi etiam usitata in aliis. Pfo vis Pith. vix. Ond. — 4 Deest 
Pith. et Coll. VosB. Id.—5 Pith. Lips. ard. vert. Id.— 6 Pitb. summam. Id. 

NOT^ 



imitatrix. At libens Fnlvii lectionem 
amplecterer, qni pro diseipula habet 
didpuia: qnasi tn dicas, qnae interci- 
ptt Inmen Solis, et illnd ad nos qnasi 
aunm remittit. In hac voce Apnleia- 
nam quid adverto, quod magis pla- 
eet. 

' ^ VaganHim] Snpplestellarnm ; hoc 
est, Planetarnm, 

1 Jovis benefica^ t^.'] Jnxta aenten-» 
tiam et principia Genethliacornni et 



Astrologonim loquitur, qni distinctas 
ejusmodi potestates Planetis attri- 
bnnnt, atque ex vario eornm positu 
futura sese praedicere posse jactant. 
°* Sunt et alutmedia Deum polesta' 
tes'] In De Deo Socratis : * Ceterum 
snntqusedam divinae mediae potesta- 
tes inter snmmnm aetbera, et infimas 
terras, in isto intersitae aeris spatio, 
&c. Hos Graeco nomine Aaifiovag 
nuncnpant.' Vide totum locnm. 



864 



APULBII 



N(JM. XI. Pariter* eaim, quod qui haerediolam steri- 
letn,^ " et agram scropulosum^' meras rupinas * ® et senti- 
ceta miseri colunt : quoniam nulius in tesqui suis ^ ^ frac- 
tus est, nec ullam illic aliam frugem vident,^ sed 

Infelix lolium "> et steriles dominantur avenae : ^ 
suis frugibus indigent^ aliena furatum eunt^ et vicinorum ^ 



Nam perinde ae infeiieeSf qui eolunt pradiolum infacundum, et arvum lapido^um, 
Meapidos meroa ac oepreta : quia nuUusfructue est in eorum desertis, neque aspiciMnt 
ineisuUamaUamfnigemjSed, Loliam infaastum, et avense steriles ibi regnaDt : 
destitMMntur propriis frugUms, eunt suifreptum atiemUf et carpunt ftores vtciiio- 

— 7 Ed. Vic. awiMni. Id.— 8 Ms. cod. patiiur, Colvins. Item Pitii. Sed 
Mss. Florent. parUer enim quod quL Recte. Scilicet, quod patinntnr illi. Id 
quoane invenit in Mbs. editor Jnnt. post. qni exbibuit patitur, quod qui. 
Quod qui est etiam in Pith. et Coll. Lips. Voss. Oiid.— 9 Qnid si conenior 
restituere ? qui harediolumf agrum sterilem et scruposumf meras spinas : nam 
duod vulgatur, Apuleii non esse tam certum, quam Apuleium ipsnm fuisse. 
Stewech, Scribo» aliter quam God. Stewechius, haered, sterile. Gellius lib. 
XIX. cap. 7. * In agro Vaticano Julius Paulns, Poeta, vir bonns, et reram 
literarumque veternm impense doctus, faaerediolnm tenue possidebat.' Hae- 
redium, apnd Varronem, Plioium, ColnmeDam, Festnm, et Nostrnm Apolo- 
gia II. Colv, Flor. quod qui pradiolum at, Elmenhorstins. Qnod Stew. cor- 
rigere tentat, nil est, nisi interpolare. Colvins e Gell. xix. 7. ubi vide, item 
Wow. Scriv. Flor. Goesius et jam ante omnes Becichemns £p. 98. amant 
in nentro sterUe. Ego Mss. et Edd. vett. sequor, sciens, hsec genera apud 
scriptores Afros esse incertissima : ut alibi jam vidlmus inMorns,' ' Incrus/ 
&c. Vide ad Met. I. xi. p. 797. a. Prave vero Elmenh. ait esse in Fiorent. 
pradiolum. Oud. — 1 Al. scruposum et scrupuloaum. Vid. Not. Var. — ^ £d. 
£lmenh. metas operarnm errore. Perperam autem Stewech. conjecit spina» : 
neque melins Goesins 1*1161110« a rubus. Saepins rupinas adhibet Auctor. Adi 
ad Met. 1. vi. p. 126. Prlc Oud. — 3 Pith. quis sum. Id — 4 Negligenter hoc 
verbum excidit ex £d. Flor. /d,— 5 Pith. herbw. Id.— >6 Coll. Voss. u vtctn. 



NOTiE 



» Harediolum sterilem [sterile'] Sic 
legendum est, non sterUem. Gellius 
' haeredioliftn tenue' dixit, lib. xix. 
cap. 7. 

^ Meras rupinas'] RupinsB snnt loca 
rupibus aspera. Stewechius legit 
meros «ptiui«. 

P In tetquis suis'] *■ Tesqua' (inquit 
Festtts, seu potins Paulus) ' loca au- 
gnrio designata. Cic. aspera esse ait, 
et difficilia.' Haec Paulus. Varro, 
lib. VI. de Lingua Latina scribit tesca 
per c literaro, et dicta vnlt quasi tues" 



ca, a tnendis sacris, et ait ea esse 
quaedam loca agrestia Deo cuipiam 
consecrata. £go interpretatas sum 
^ deserta,* ad hos Horatii versns re- 
spiciens lib. i. £pistolar. £pist. 14. 
* Nam, quae deserta et inhospita tes- 
qna Credis, amoena vocat, mecnra qni 
sentit : et odit, Quae tn pulchra vo- 
cas.' Infra lib. iv. Florid. * et me- 
rulse in remotis tesqnis fringultinnt.' 
<t Ii\felix loUum] Ex Virgil. Ecloga 
q«ii]ta, cui nomen est Daphnds. 



FLORIDORUM LIB. II. N. 12. 865 

flores decerpunt ; scilicet ut eos flores ^ carduis suis mis* 
ceant : ad euadem modum, qui snae virtutis ^ sterilis est.^ 

NuM. XII. Psittacus Indiae avisest,'" instar illi* minimo 
minus ' quam columbarum, sed nec color columbarum : ^ 
non enim ' lacteus ille, vel lividus^ vel utrnmque ^ sublu- 

rum; nempe ut admiseeant iUos flores iuis eardws: mtdUter^ qid inops propri^e 
viriuiis, 
^ Prittaeus est ales luduB^ forma ^us est paxdo winor guam eolumbarum ; at eoior 
^ua noH est qwUis eohtmbarum: neque enim iUe est candiduSf aut siUmigerf aut suh' 



^^0^^^^^^^^^ 



Id. — 7 Dee, «ctl. ut eos JL Desunt in Coll. Voss. Id. — 8 Sic Mss. et Edd. 

vett. £d. Jant. pr. caret r^ ^ut. Ald. Jnnt. post. qua, Ed. Scriv. quisque* 

Male. Loqnitnr de eo, (jui patitnr, qnod, etc. Id. — 9 Vnlgo, Psit, avis Ind, 

ams est. Ceternm ante illa, tnsfar tUt, ete, videtnr quid deesse. Itaque no- 

tam asterisci affixerim. Colv. Psiitcums avis Ind, avisest, F, pinnamenti : vel 

est glossema. vel leg. Pritt, avis India est ptnn. Oroslotius# Mss. Becicb. 

£p. 98. et £d. Jnnt. post. cumColv. et seqq^ facinnt. Sed nec male Pith. et 

£dd. priores Psitt, avis Ind,avis est, Solinns e Nostro : 'sola Indiamittit avem 

Psittacnm :' nbi vide Salmas. p.713. OiMf. — 1 SnntqniTbtf»torindncnnt,haud 

beneut Casanbonns recte docet ad Apolog. pag. 146. Eknenh, Vid. N. Var. 

— 2 Sed nec eolorum eolumbarum, Hsbc cum pancis qnsB praecessernnt minime 

integra ant emendata snnt : sed desiderari, abnndare qnaedam videntnr. AI- 

dini cod. et post. Basil. lectio est qnam expressimns. Ms. sedneq [cnm lineola 

obliqua per compendiosam scriptnram. J, Bosscha,'] eolumbarum, Legerim, 

sed nise eclor ut columbarum, Psittaco non idem color qoi columbis : ratio* 

nem sobjnngit : * Non enim lacteus ille/ &c. £xtricavi me quoquomodo ex 

hoc loco, quod minime speraveram. Colv, Becichemus iterum, nee eolo co- 

hanbarum: quo quid sibi velit ipse non explicat. Id, in Omss, Flor. sed eom 

lorum e, Fulvius, avis est mtntnio minuSf quam eolumba, sed nec cohr columba' 

rum, £Imenhorstins. Abest rh nee a Mss. Florent. Pith. Folv. et £d. 

Vicent. ne Lips. et Bas. pr. Sequentia sic £Imenh. cnm posterioribus edi- 

toribus interpolavit : sed nec color ei ut eolumbarum, Gulielm. sed decolorum 

eol, £ Colvil conjectnra dederant Vulc. Scal. Wower. coior, ut, At Ca- 

saubou. ad Apolog. p. 146. eoUr et, quas conjecturas junxit £imenhorst. 

Colorum est in Florent! Cod. et £dd. Vic. Ven. Junt. pr. Ald. Bas. Colv. 

Color est in Ms. Fulv. Pith. atque £d. Junt post. Recte. scilicet est iUi, quod 

e praecedentibns repetendum ; licet facile et vel iUi, quod mavult Salmasins, 

exctdlsse potnerit. Mihi snspicio est, altins vulnus tatere. Becichemi illud 

eolo videtur esse typographi error pro color, Oud. — 8 Ms. lib. non e, Colvius. 

NOT.E 

* Qtit sua virtuiis steriUs est"] Snp- nantes. Indla hanc avem mittit, Sit- 
ple, finiendi sensus causa, aUenam ^ tacen vocat, viridem toto corporey 
hsudem iiUercipere nitituTy aut quid si- torqne tantnm miniato in cervice dis* 
mile. tinctam.' 

■ PsUtaeus India avis esf] Solinus, ' Instar iUt] Proba lectio. Instar 
in Polyhistore cap. 55. ' Sola India est I^is, species. Sic apud Virgiliumy 
mittit Psittacum avem, colore viridi, ' quantum instar in ipso.' Valer. 
torqne pnniceo.' Plin. lib. x. cap. 42. Maxim. ' habere instar arcis/ hoc est, 
'Snper omnia hnmanas voces red- similitudiftem. Glossae veteres : In- 
dnut Psittaci quidem etiam sermoci- star : similitudo, SfioUtfM, wk€uc6vKrfui, 
Delph,et Var.CUu, Apul» 3 I 



866 APULEII 

tetiH, aut sparstts ^ est : sed color psittaco viridis, et inti- 
mis ^ plumulis^ et extimis palmulis ;7 "^ nisi quod sola cer- 
vice distinguitur. Enimvero cervicula ejus circiilo mineo,^ 
velut aurea torqui^ pari fulgoris circumactu cingitur et co- 
ronatur.^ Bostri prima duritia :* cum in petram quampiam 
concitus altissimo volatu praecipitat^' rostro se, velut an- 
chora, excipit. Sed et 9 capitis eadem duritia, quse rostri. 
Cum sermonem ' nostrum ^ cogitur aemulari, ferrea clavi- 
cula caput tunditur, imperium magistri ut persentiscat : 
hddc fernla discenti * est. Discit autem statim puUns ' 

fiacus tth uiraque parte, vel eariegatus: at prittactu habet colorem riru/em, tam m 
plumis interioribuSf quam in pennis exterioribue : excepto quod ditcriminatur fo»- 
tum in coUo, Nam ejua coUum circumdatur et cingitur annuh rubro quari torque 
aureOf simUi circumemissione splendoris, Summa e9t dwrities ^us rpetri: quando vo- 
latu maxime subXimi celeriter irruit tn aliquod saxum, excipit se rostro, quari anehora» 
Verum durities capitis fjus eadem est ac rostri, Quando cogitur imitari nostram lo* 
CutionemtpercutUur ipri caputferreo maUeolOf ut sentiatjussa docentis: hoc ipsi esi 
j^o/erula dum discU, Mruditur vero iUico dum est puUus usque ad secundum ojmiim 



^^^^*-^^^»*>»^ 



^4 Al. ttlrtmgtce. — 6 Ed. Junt. pr. «per«ii«. Oad. — 6 Pith. eftam tfrftmis. Id. 
^7 Al. parmulis, — 8 Pith. praripitatur : male. Vide Salmas. ad Sol. p. 563. 
Oiid. — 9 ^aret Ed. Jnnt. post. t^ et, Id. — 1 Male plerisqne in editionibus, 
^ute rusticum serm. £x qua legerat Lipsins : Quare cum s&mumem, Cplvius. 
Sic Ms. Florent. Pith. £d. Bas. see. cnm Colvio et seqq. bene ex vnlgato 
^utB rusticum, qnod habet quoqne Lips. cod. Becicb. Ep. 98. £d. Jnnt. post» 
^tup rostro, Ond.— 9 Pith. Lips. discenti feruia. Id,— S Deest suae PiUk et in 

"NOTiE 

^ Et extimis palnudis'] Lipsio magia ordinarifle firmitatis.' 

placet parmuliSf quasi pennis exterio- y Sed et capUis eadem duritiOf quee 

ribus psittaci forma sit parmarnm. rosfrt. Cum sem^onem nostrum^ ifc.'] 

At nihii routare velim : palmulas ex- Plin. lib. x. cap. 42. snpra laudato : 

timas intelligo pennas dnriores ala- * capiti ejns duritia eadem quas ro- 

rnm et caudae, quae, quam bene re- stro : hoc, cnm loqui discit» ferreo 

morum palmulas imitentnr, nemo non verberatnr radio ; non sentlt aliter 

videt. Confer quod dixit Noster Flo- ictus.' Solinus : ^ Caput vero tam 

rid. II. nbi de Aquila : * Ibidem pin- ▼alensy ut si quando ad discendam 

narum eminus indefessa remiglo.' plagis sit admonendus (nam stujde^ 

V Cert7tctila ^us circulo mineo, ^c.] ut, quod homines, loquatur) ferrea 

Vide qusB paulo supra retnlimus ex clavicula sit verberandns.' 

Solino et Plinio. ■ DiscU autem statimpuUuSy ^e.] So- 

* Rostri pritna duritia] Solinus,cap. linus : ' Dum puUns est, atqne adao 

55. supra latidato : * rostri tanta ^u- intra alterum aetatis suas annnm, qu» 

ritia est, ut cum e snblimi prsecipita- monstrata snnt, et eitius discit, ct 

tur in saxnm, nisu se oris excipiat, et tenacius retinet : major paulo stgiuop 

^uodam quasi praesidio utatur extra- «st^ et obliviosnSy €i| indocilis/ 



FLORIDOBUM LIB. 11. N. 12. 



867 



usque ad duos aatatis suse ^ annos; dnm facile os^ uti con- 
formetur, * dum tencra ^ lingua, uti convibretur. Senex 
autem captns^ et indocilis ^ est et obliviostls. 2. Verum 
ad disciplinam bumani sermonis facilior est psittacus, 
glande qui vescitiur : " et cujas in pedibus/uthominis/quini 
digituli numerantur : ^ non enim omnibus psittacis id in- 
signe: sed illud omnibus proprium, quo eis^ lingua latior 
quam ceteris avibus, eo facilius ^ verba hominum articu- 
lanty^ patentiore 9 plectro * ^ et palato. Id vero, quod didi- 



siue atatis; quandiu m ^us faeile est formatUy etlingua tenera vibraht, Quiautem 
apprehenaua est vetus, neque discere potest, neque recordari, At iUe Psittacus aptior 
est ad discendam loquelam humanam<f qui dUtur glande : et in a\jus singulis pedibus 
numerdri possunt quinque digituli, siout inpediSus hominis. Nam nonomnespsittaeii 
habent hanc notam : at hoc est proprium omnibus ipsis, quo habent ling^iam iaHo9<em 
quam reliqua vohtcres, eofaciliusformant voceshwmanas, htiorenimirumplectro^-tt 
,palato. Tam simititer autem nobis canlat, aut potius pronuntiat id^quod edoctus «lA^ 



^^^^^^0^^^^^ 



«od. mox depxodum, Id. — 4 Ms. cod..eon/im«<i(r «(i. Colvios. Item Pith. 
OimI. — ^5 Cttm ten. Dum, potias. Brant. Mss. Flor. Lips. Pitii. et Edd. ailte 
Elmenli. cum. Sed bene Jam Stewech. infra, Salmas. Brant. montterunt le- 
gendum esse dum, et post os ac Ungua parva. nota^ distinfjuendam. Oud»-^ 
6 Idem, capitiset ind. Aliod qnid sabstituendum puto, quod jam non 6ue- 
carrit. Colv. Ego certo pro. meo captu legerim, «enex autem captu et ind, 
3nintiu8.r~X Vulgati pleriqne et Ms. quod eis. £t post in veteri etiam, Ungua 
latior est, CoUius. Pith. £d. Vic. Jont. pr. Bas. pr. quod. Oud. — 8 F. A. 
articulantur. Pith. £dd. ante Bas. sec. hominis, et Pith. Lips. £d. Jimt. 
posL articulanty atque ita citat Salmasius, qnomodo est in Arnobio. Nam 
passive hic durius foret iotelligi. Id. — 9 Lips. paienti ore, Id. — 1 Pith. 

NOT^ 



*■ Verum ad disciplinam humaniser" 
monis facilior est psittacus, glande qui 
vescitur] Id non de Psittaco, sed de 
pica refert Plin. loco supra laudato: 
^ Verum addiscerealias negant posse, 
quam qnae ex genere earum snnt,qnae 
glande vescantur : et inter eas faci^ 
liuSy.quibns qniiiisunt digiti in pedi' 
bus : ac ne eas quidem. ipsas^ nisi 
primis dnobus vitae annis.* Pics illae 
glandariae nobis dicuntur GeatfSy vul« 
go Gracnli^ sed male, si Menagio cre- 
dimus Graculum Cornicem esse affir- 
manti, in libro quem Oe Amcenitati- 
bns Juris inscripsit. 

^ Et ctJ0us in pedibus, ut hominis, qui- 
M digituli, Sfcl Id etiam SoUnus de 



psittacis ait : ' inter nobiles et phe- 
beios discretiooem, digitornm facit 
numerus: qni praestant, quinos iu 
pede habent digitos, ceteri ternos :' 
immo qaaternos habent ii omnes, qoi 
ad nos affertmtnr. 

^ Quo m lingua latior quam..ceteris 
avibus, eofacilius, Sfc,'] Idem dicit So- 
linps de psittacis. Plin. de picis: 
' latior iis est lii^gna, omnibnsqne in 
suo cuiqne genere, qnae sermonem 
imitantnr hnmanum.' 

^ Pa^enhor^ j)26cfrD] Lingnam plec* 
tcnm vocat : quod, veluti plectro pul- 
satis fidibus, ita lingua percusto pa- 
lato sonns editur. 



868 APULEII 

cit/ ita similiter nobis canit^ yel potias eloqoitnr, nt Tocem 
si audias, hominem pntes: nam qnidem si videas, idem 
conari^' non eloqni. Verum enimvero et corvus* et psit- 
tacus nihil aliud^ quam quod didicerunt, pronuntiant. Si 
convicia docueris, conviciabitur, diebus ac noctibus ^ per*> 
strepens maledictis : hoc illi carmen est, hanc putat can^ 
tionem. Ubi omnia^ quee didicit, maledicta percensait> 
denuo repetit eandem cantilenam. Si carere convicio ve^ 
lis ; lingua excidenda est, aut quamprimum in sylvas^ suas 
remittendus.^ 
NuM. xiir. Non enim^ mihi philosophia id genns ora- 

«1 HaudioB limitiiii ^us vocem, eredtuesaehominem: ei miiemeiaiiiinimeari9,diea9 
emn id comtriy non anitem prommHiore» Cetermn eorvu» et peiitneus nikU atimd foftcic»- 
tw quam quod edocti sunt. Si docuerie peUiaeum nudedieta^ maiedieetf obsire' 
pens eonvicUe per diee einoeie»: hoc eei ei pro canmne^ kanc reiur eaee euam com- 
aienam. Quando protuUi universa convicia qua d