(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Dokadny sownik wosko-polski zebrany z nastepujacych: Vocabolario universale italiano compilato a cura della Società tipografica Tramater e comp"

mm 









VOCABOLARIO 



VITALIANO POLACCO 



' 



• ^ 



DOKŁADNY 

1 



SŁOWNIK 



WŁOSKO-POLSKI 

ZABRANY Z NASTĘPUJĄCYCH: 

VOCABOLARIO UNIVERSALE ITALIANO 

COMPILATO A CURA DELLA SOCIETÀ TIPOGRAFICA 

TRAMATER E COMP. 

VOCABOLARIO DEGLI ACCADEMICI DELLA CRUSCA 
ALBERTI DI VILLANUOVA, BUTTURA, RENZI I INNYCH, 

Z DODANIEM PRZYKŁADÓW Z NOWSZYCH PISARZÓW , KTÓRZY NIE SĄ 
PRZYTACZANI W POWYŻSZYCB DZIEŁACH, 



PRZEZ 
AUTORA SSOWMIKA AWfilELSHIEfiO 



« 



7? 



BERLIN 

W KSIĘGARNI B. BEHRA. 

W LIPSKU I W RZTMtE 

U MICHELSENA. U JÓZEFA SPITHOVER 

1856 



» <• 



/ 
AUTOROWIE I DZIEŁA 

KTÓRYCH CZERPANE BYŁY PRZYKŁADY. 



Adim. Adimari Alessandro, 1579 +1649. 

Le odi di Pindaro. 
Alam. Alamanni Luigi, 1/195 1 1556. 

Coltivazione. Girone il Cortese. 
Albert. Albertano Giudice di Brescia, pisał pò 

lacinie między 1238 a 1245. 

Tre trattati, tłumaczenie. 
Alf. Alfieri Vittorio, 1749 11803. 

Tragedie. Vita, ec. 
Alleg. Allegri Alessandro, przy końcu XVI 

wieku. 

Lettere e Rime piacevoli. 
Ambr. D'Ambra Francesco, .... +1558. 

Il Furto. La Cofanaria, komedye. 
Amm. Ant. Fra Bartolommeo da San Concor- 

dio Pisano dell'ordine de' Predicatori, .... 

+ 1347. 

Ammaestramenti degli Antichi. 
Ar. Ariosto Lodovico, 1474 f 1533. 

Orlando Furióso. Salire. 
Att. Apost. Fra Domenico da Pisa. 

Volgarizzamento d'alcune cose degli 

Atti degli Apostoli. 



B 



Bald. 



Baldinucci Filippo, 1624 1 1696. 
Notizie de 1 Professori del disegno, da 
Cimabue in qua. Vocabolario toscano 
dell' arte del disegno. 

Beccar. Beccaria Cesare Bonesana, 1 735 f 1793. 
Dei delitti e delle pene. Ricerche in- 
torno alla natura del stilo. 

Kfimh Bembo Pietro Cardinale, 1470 + 1547. 
Asolani. Lettere volgari. Prose intorno 
alla volgar lingua. Rime : Sonetti, 
Canzone, ec. Volgarizzamento della 
Storia latina di Venezia. 
BentivocllO Cornelio Cardinale, 1688 
1- 1732. 
La Tebaide di Stazio. 

Bentiv. Bentivoglio Guido, 1579 f 1644. 
Della guerra di Fiandra. Lettere. 

Bern. Berni Francesco, 148.. f 1536. 

Orlando Innamorato. Rime burlesche. 

Bin. Bindo Bonichi da Siena, .... 1 1337. 
Rime antiche. 

Bocc. Boccaccio Giovanni, 1313 f 1375. 

Decamerone. Fiammetta. Filocolo. 
Filostrato. Ameto. Lab e?into d'Amore. 
Teseide. Comento sopra i primi sedici 
capitoli dell'Inferno di Dante. Vita di 
Dante Alighieri. Lettere. 

Boiard. Boiardo Matteo Maria, 1430 + 1494. 
Orlando Innamorato. 

Borg. Borghini Don Vincenzo, monaco Bene- 
dettino, 1515 f 1580. 
Dell' origine della città di Firenze. 
Trattato della Chiesa e de' Vescovi 
fiorentini. Delle Colonie latine. Se 
Firenze fu spianata da Attila, ec. 



Bott. Botta Carlo, 1763 + 1837. 

Storia d'Italia. Storia d'America. 

Brun. Brunetto Latini, 1230? 1 1294. 

Tesoro, dzieto pisane po francuzku, tłu- 
maczone na włoskie przez Bono Giamboni» 
Tesoretlo e Favólello. Pataffio, to osta- 
tnie przypisywane temu autorowi. 

Buon. Buonarroti Michelagnolo il giovane, 
1564 t 1646. 

La Fiera. La Tancia, dwie komedye 
wierszem, z których pierwsza podzielona 
na pięć części, a każda część na pięć aktów, 
druga komedya wiejska. 

Burch. Burchiello, Poeta Fiorentino, ....f Ì448. 
Sonetti. 

But. Buti Francesco f 1406. 

Comento, ovvero Lettura sopra'l poema 
di Dante. 



Cant. Cam. Canti Carnascialeschi. 

Car. Caro Annibale, 1507 f 1566. 

Eneide. Mattaccini, cioè : dieci Sonetti 
burleschi. Lettere familiari. 

Cas. Casa Monsignor Giovanni, 1503 1 1556. 
il Galateo, ossia il Trattato de'Costumi. 
Lettere. Rime conlenenti 69 Sonetti e 
Conzoni k. Orazioni 3. Rime burlesche. 

Cast. Casti Giovanni Battista, 1721 +1803. 

Gli Animali parlanti, poemat heroiczno- 
komiczny. Novelle, 

Cavale. Cavalca, Fra Domenico dell' ordine 
de' Predicatori, .... fl342. 
Disciplina Spirituale, Trattato de* 
Frutti della lingua. Medicina del cuore. 
Specchio della Croce. Pimgilirtgua. 

Cecch. Cecchi Giovammaria, z XVI w/eku. 

La Dote. La Moglie. Il Corredo. La 
Stiava. Il Donzello. Gl'Incantesimi. Lo 
Spirito. I Dissimili. Il Servigiale. L' 
Esaltazione della Croce, komedye. 

Celi. Cellini Benvenuto, 1500 f 1571. 

Vita scritta da lui medesimo. Due trat- 
tati della Oreficeria, e della Scultura. 

Chiabr. Chiabrera Gabriello, 1552 T 1637. 
' Rime e Poesie diverse. 

Ciriff. Calv. Ciriffo Calvaneo, e 'l Povero 
Avveduto, we trzech księgach, z których 
pierwsza Łukasza Pulci , dwie drugie 
Bernarda Giambullari. 

Cresc. Crescenzio Pietro, cittadino di Bologna, 
pisał po łacinie na początku XIV wieku, 
wkrótce potem dzieło jego było przełożo- 
ne na włoski język pod tytułem : 
Trattato dell'Agricoltura. 



Dante Alighieri, 1265 1 1321. 

Divina Commedia, złożona z 3 części : 
Inferno, Purgatorio, Paradiso. 
Convivio. Vita Nuova. Canzoni e altre 
Rime. \ 



CJ 



AUTOROWIE I DZIEŁA Z KTÓRYCH CZERPANE BYŁY PRZYKŁADY 



Dav, Davanzati Bernardo, 1529 + 1606. 

Zwięzły tłumacz dzieł Tacyta, Oprócz 
tego pisał : Scisma d'Inghilterra. Col- 
tivazione Toscana. 

Davil. Davila Enrico Caterino, 1576 + 1631. 
Storia, delle Guerre civili di Francia. 

Dittam. Fazio degli Uberti, żył w połowie XIV 
wieku. 
Dittamondo, poema in terza rima. 



Esp. Vang. Fra Simon da Cascia. 

Esposizione de' Vangeli. 



Fag. Fagiuoli Giambattista, 1660 + 1742. 

Commedie. Rime piacevoli. 
Fav. Esop. Volgarizzamento delle Favole di 

Esopo. 
Filic. Filicaia Vincenzo, 1642 + 1707. 

Rime. 
Fior. Fiorentino Giovanni, przy końcu XIV w. 

Il Pecorone, 50 powieści opowiedzianych 

w 25 dniach. 
Fir. Firenzuola Agnolo, 1493 + 154... 

Traduzione dell'Asino d' oro d' Apuleio. 

Discorsi degli Ammali. Lettere a Mes- 

ser Claudio Tolomei in lode delle 

Donne, ec. * 

Fort. Fortegukrri Niccolò, 1674 f 1739. 

// Ricciardetto, poemat heroiczno-komi- 

czny. 
Fosc. Foscolo Niccolò Ugo, 1777 tl827. 

Le ultime Lettere di Jacopo Ortis. 

Carme dei Sepolcri. 
Franz. Franzesi Mattio, z XVI wieku. 

Rime burlesche. 



Gal. Galileo Galilei, 1564 + 1642. 

Dialoghi sopra i sistemi del Mondo. 
Operazioni Astronomiche. Saggiatore. 
Discorsi intorno alle cose gareggianti. 
Lettere. 

Geli. Gelli Giovanni Battista, 1498 + 1563. 

I Capricci del Bottaio. La Circe. La 
Sporta. Lo Errore, 3 komedye proza. 
Tutte le lezioni fatte ne U' Accademia 
fiorentina. Lettura sopra lo Inferno 
di Dante. 

Giob. Gioberti Vincenzo, ... + 1853. 

Primato. Prolegomeni. Del Rinnova- 
mento civile d'Italia, ec. 

Giord. Fra Giordano da Ripalta dell'ordine de' 
Predicatori. 
Prediche «atte dal 1300 al 1306. 

Gold. Goldoni Carlo, 1707 + 1793. 
Commedie. 

Gr. S. Gir. Gradi di San Girolamo, tłuma- 
czenie. 

Guar. Guarini Battista, 1537 f 1612. 
// Pastor fido. 

Guicc. Guicciardini Francesco, 1482 11540. 
Storia d' Italia. 

Guid. Guido Giudice dalle Colonne di Messina, 
pisał po łacinie w drugiej połowie XIIL 
Storia della guerra troiana, przełożona 
przez Matteo di ser Giovanni Bellebuoni. 



Lali, Lalli Giambattista, 1572 f 1637. 
L'Eneide travestita. 

Lasc. Grazzini Anton Francesco, zwany Lasca, 
1503 t 1583. 

Novelle. 6 komedyi prozą: La Gelosa. 
La Spiritata. La Strega. La Sibilla. 
La Pinzochera. I Parentadi. . 

Lib. Son. Libro, o Raccolta di lhQSonetti, d 
messer Matteo Franco, e di Luigi Pulci. 

L. Lipp. Lippi Lorenzo, zwany Perlone Zipoli, 
1606 + 1664. 

Malmantile racquistato, poemat heroi- 
czno-komiczny. 

Liv. M. Volgarizzamento della prima, e del- 
la terza deca di Tito Livio, di Marcello 
Adriani. 

jLor. Med. Lorenzo de' Medici, zwany il Magni- 
fico, 1448 +1492. 

Canzoni a Ballo. Simposio, altrimenti 
detto i Beoni. Stanze alla contadinesca 
in lode della Nencia da Dicomano. 



M 



Mach. Machiavelli Niccolò, 1469 + 1527. 

Istorie Fiorentine. Il Principe. Discorsi 
sopra la prima Deca di Tito Livio. 
Arte della guerra. Ritratti o siéno Re- 
lazioni delle cose di Francia e di Ale- 
magna, Vita di Castruccio Castracani. 
Dwie komedye prozą : La Mandragola, 
La Clizia, Belfagor, powiastka. 

Maestr. Volgarizzamento della Somma Pi- 
sanelta detta il Maestruzzo, przypisy- 
wane Don Giovanni delle Celle. 

Maff. Maffei Francesco Scipione, 1675 + 1755. 
Merope. Verona illustrata. Istoria di~ 
plomatica, ec. 

Magai. Magalotti Lorenzo, 1637 + 1712. 

Lettere famigliari. Lettere scientifiche, 
ed erudite. 

Manz. Manzoni Alessandro, 1784, żyjący. 
I Promessi Sposi. Inni. 
\ Menz. Menzini Benedetto, 1646 + 1704. 

Rime. Arte poetica. Satire. 
\ Met. Metastasio Pietro, 1698 +1782. 
Opere. 

Mont. Monti Vincenzo, 1751 +1828. 
Opere. 

Morel. Morelli Giovanni. 
Cronica. 

Mur. Muratori Lodovico, 1672 + 1750. 

Gli Annali d' Italia dall' era volgare 
si7io all' anno 1749. Delle Antichità 
Estensi ed Italiane. 

N 

Nov. ant. Cento novelle antiche. 

O 

Ovid. Pist. Volgarizzamento delle Pistole dł 
Ovidio. 



Pallad. Palladio, agronom i prefekt Galii 
v V wieku, który pisał de- re rustica. 



AUTOROWIE I DZIEŁA Z KTÓRYCH CZERPANE BYŁY PRZYKŁADY 



Pallav. Pallavicino Sforza, Cardinale, 1607 
+ 1667. 
Istoria del Concilio di Trento. 

Pass. Passa vanti Jacopo dell'ordine de Predi- 
catori, .... fl357. 
Specchio di vera Penitenza. 

Peli. Silv. Pellico Silvio, 1789 + 1852. 

Le mie Prigioni. Dei Doveri dell' uomo. 
Francesca di Rimini, ec. 

Petr. Petrarca Francesco, 1304 + 1374. 

Sonetti e Canzoni. Trionfi. Vite degli 
uomini illustri, pisane po łacinie, prze- 
łożone na wioski język. 

Pind. Pindemonte Ippolito, 1753 + 1828. 

Poesie campestri. Arminio. Viaggi. La 
fata Morgana. 

Poliz. Poliziano Angelo, 1454 f 1494- 
Poesìe. Canzoni. Rime. Stanze. 

Pros. fior. Prose fiorentine, dzieło w wielu 
tomach zawierające niektóre pisma pro- 
zaiczne pisarzów florenckich. 

L. Pule. Pulci Luigi, 1431 + 1487. 
// Morgante Maggiore. 



Red. Redi Francesco, 1626 i 1697. 

Esperienze intorno alla generazione 
degl'Insetti. Osservazioni' intorno agli 
animali viventi , che si trovano negli 
animali viventi. Osservazioni intorno 
alle Vipere. Esperienze intorno a di- 
verse cose naturali. Lettera intorno 
all' invenzione degli occhiali. Lettere 
familiari. Consulti medici. Sonetti. 
Bacco in Toscana, poemacik. 

Rucc. Roccelai Giovanni, 1475 + 1526. 

Le Api, poemat, i dwie tragedye -.Oreste^ 
Rosamunda. 



Sacch. Sacchetti Franco, 1335 i 1400. 

Nocelle (300). Sonetti. Ballate. Canzo- 
ni , ec. 

Sagg.nat. esp. Saggi di naturali esperienze, 
fatti in Firenze ne U' Accademia del 
Cimento. 

S. Ag. C. D. Volgarizzamento della Città di 
Dio di S. Agostino. 

Sali. Traduzione della Storia di C. Crispo 
Sallustio da Carani. 

Salv. Ros. Salvator Rosa, 1615 + 1673. 
Satire. 

Salv. Salviati cavalier Leonardo, 1540 + 1589. 
// Granchio. La Spina, komedye wier- 
szem. Avvertimenti della lingua sopra 
il Decamerone. 

Sulvin. SaCvini Anton Maria, 1653 + 1729. 

Traduzione dell'Iliade. Traduzione 
dell' Odissea. Discorsi accademici. 



Prose toscane. Trifiodoro, la presa 

di Troia, ec. 
Sannaz. Sannazzaro Jacopo, 1458 + 1530. 

Arcadia. Egloghe, ec. 
Segner. Segneri, il padre Paolo, 1624 + 1694. 

Prediche. Il Cristiano istruito nella 

sua legge. Manna dell* anima, 
Sen. Volgarizzamento delle Declamazioni 

di Seneca. Volgarizzamento delle Pi- 
stole di Seneca. 
Soder. Soderini Giovanvittorio, 1526 +1596. 

Trattato della coltivazione delle viti. 
Stor, Aiolf. La Storia, le prodezze di Aiolfo^ 

romanzo. 
Stor, Bari. Volgarizzamento della Storia di 

Barlaam e Giosafat. 
Stor, Eur. Giambullari Pierfrancesco , 1495 

+ 1564. 

Storia d'Europa dall'anno 800 fino 

al 913. 



Tass. Tasso Torquato, 1544 1 1595. 

La Gerusalemme liberata. Aminta, 
favola boschereccia in versi. 

Tasson. Tassoni Alessandro, 1565 + 1635. 

La Secchia rapita , poemat heroiezno- 
komiezny. 

Tav.rit. Volgarizzamento del libro de' Ca- 
valieri Erranti , detto la Tavola Ri- 
tonda. 



Varch. Varchi Benedetto, 1502 1 1565. 

Ercolano, ossia il Dialogo sopra le lin- 
gue. Storia Fiorentina. Lezioni dette 
nell'Accademia Fiorentina. Traduzio- 
ne de' libri de Benefizia di Seneca. Tra- 
duzione della Consolazione filosofica 
di Boezio. Rime pastorali. Sonetti pa- 
storali. La Suocera, komedya prozą. 

Vasar. Vasari Giorgio, 1512 + 1574. 
Trattato della Pittura. 

Ver. Verri Alessandro, 1741 + 1816. 
Le Notti Romane. 

G. Vili. Villani Giovanni, 1285 +1348. 
Storia. 

M. Vili. Villani Matteo, .... +1363, konty- 
nuator historyi brata Jana. 

Vit. Cr. Vita di Gesù Cristo. 

Vit: Plut. Volgarizzamento delle vite degli 
uomini illustri di Plutarco. 

Vit. SS. PP. Volgarizzamento delle vite de* 
Santi Padri. 



Zan. Zanotti Francesco Maria, 1692 + 1777. 
Lettere. 



OBJAŚNIENIE SKRÓCEŃ. 



Alg Algebra. . . 

Anat Anatomia. . 

Arald Araldica. . 

Arch Architettura. 

Arit Aritmetica. . 

Astr. 



Algebra. 

Anatomia. 

Heraldyka. 

Architektura. 

Arytmetyka. 



Astronomia. ........ Astronomi» 



OBJAŚNIENIE SKRÓCEŃ 

Bot Botanica. Botanika. 

Cacc Cacciatori. ......... Myśliwstwo. 

Chim Chimica . Chemia. 

Chir. .*.... Chirurgia Chirurgia. 

Comm Commercio • . • Handel. 

Eccl Storia ecclesiastica Historya Kościoła lub wyraz kościelny. 

Entom Entomologia Entomologia, nauka o owadach. 

Filos Filosofia Filozofia. 

Pis Fisica 9 • Fizyka. 

Fisiol. Fisiologia Fizyologia. 

Fort Fortificazione Fortyfikacya. 

Geog Geografia Geografia. 

Geom Geometria Geometrya. 

Gram Grammatica, • ...... Grammatyka. 

Ict Ictiologia . Ichtiologia, nauka o rybach. 

Leg Legge Prawo. 

Log. ...... Logica Logika. 

Mar. . . .... Marina Marynarka. 

Mat Matematica Matematyka. 

Med. ...... Medicina Medycyna. 

Mil ■. . Militare. . . • • Wyraz wojskowy. 

Min Mineralogia • Mineralogia. 

Mit. ....... Mitologia Mitologia. 

Mus Muska • • • • . Muzyka. 

Ornit Ornitologia Ornitologia, nauka o ptakach. 

OH. Ottica Optyka. 

Pili . Pittura Malarstwo. 

Rett Iieltorica Retoryka. 

Scult Scultura Snycerstwo. 

Stamp Stamperia Drukarstwo. 

Stor. nat. . . . Storia naturale Historya naturalna. 

Teol Teologia Teologia. 

Zool Zoologia Zoologia. 

accr accresciutilo wyraz zgrubiały. 

ad addiettivo. przymiotnik. 

ad. m. f. . . . . ad. mascolino e femminino . przymiotnik mający jedno zakończę- 

nie na oba rodzaje. 

av avverbio. . , przysłówek. 

bass voce bassa wyraz plaski. 

cong congiunzione spójnik. 

dim. ...... diminutivo wyraz zdrobniały. 

fig figurativo przenośny lub przenośne znaczenie. 

inter. ...... Interiezione wykrzyknik. 

lat voce latina wyraz łaciński. 

p. ad participio addiettivo przymiotnik imiesłowowy. 

peg peggiorativo wyraz zgrubiały pogardę lub odrazę 

oznaczający. 

pi • plurale liczba mnoga. 

pop popolare gminny. 

prep preposizione. ........ przyimek. 

pron pronome. zaimek. 

prov proverbio przysłowie. 

scherz scherzoso wyraz żartobliwy. 

s. f ....... . sostantivo femminino. . . . rzeczownik rodzaju żeńskiego. 

s. m. ...... sostantivo mascolino rzeczownik rodzaju męzkiego. 

sup . superlativo stopień najwyższy. , 

v. a verbo attivo • . słowo czynne. 

v* difett verbo difettivo. ........ słowo ułomne. 

v. impers. ... verbo impersonale słowo nieosobiste. 

v. ir verbo irregolare. słowo nìeforemne. 

v. n verbo neutro słowo niejakie. 

v. r verbo reciproco słowo zaimkowe, 

v, • vedi. zobacz. 

* oznacza wyraz używany w poezyi. 

+ oznacza wyraz przestarzały, wyszły z użycia. 
— zastępuje miejsce wyrazu głównego, 
a» odznacza różne zuaczenia. 



SŁOWNIK 



WŁOSKO-POLSKI 



A, prep. tłumaczy się w języku 
polskim przez przyimki do, w, 
na, po, podług, ku, około, połl, 
z, położone z rozmaitemi przy- 
padkami. Często się oddaje przez 
przysłówki lub różne inne spo- 
soby mówienia. Używa się zaś : 

1. Do wyrażenia celu, drże- 
nia, kierunku, tudzież spoczynku 
w miejscu. Cesare va a Roma, 
Cezar idzie do Rzymu. Con- 
durre a morte ^ prowadzić na 
śmierć. A destra , a sinistra , na 
prawo, na lewo. A tramontana 
rivolto, obrócony ku północy. E 
venne a terra a piombo, i pro- 
stopadle spaścił się na ziemię. 
Pietro è a Roma, Piotr jest 
w Rzymie. 

2. Do wyrażenia kształtu , po- 
staci, tudzież sposobu jakim się 
co robi lub odbywa. Scala a lu- 
maca, schody kręcone. Si vol- 
geano a routa, obracali się jak 
kola. A nuoto, wpław. A capo 
chino, ze schyloną głową. A 
chiome sciolte , z rozpuszczo- 
nemi włosami. Stare a bocca 
aperta , stać z otwartą gębą. A 
mezzo il petto , w pół piersi. 
Vestito a bianco, ubrany w Meli. 
11 mio vestito cade a pezzi, moje 
odzienie rozlatuje się w ka- 
wałki. A gran fatica , z wielką 
trudnością. A rompicollo , na 
złamanie karku, na łeb na 
szyję. A brano a brano, kawał- 
kami, w kawałki , po kawałku. 
A gara, na wyścigi, jeden przed 
drugim. Chiamare a nome, wo- 
łać po imieniu. 

3. Do wyrażenia kresu, końca. 
La novella giunse a me, doszła 
mnie wiadomość. Fin a quel dì, 
aż do tego dnia. 

h. Do wyrażenia zgodności, na- 
stępstwa, przybliżenia, zetknięcia 
się. Farai a modo mio , zrobisz 
po mojemu. A voglia , a talento, 
podług luoli, podług upodoba- 
nia. A questa noia succede il 
piacere, po tej nudzie następuje 
przyjemność. Ivi forse a tre mi- 
glia, może około trzech mil. La 



ABB 

nave percosse a certe spiaggie, 
okręt uderzył o pewne skały. 

5. Do wyrażenia porównania. 
A petto di mio fratello io son 
troppo piccolo, w porównaniu 
z moim bratem jestem za mały. 
A paragon di, w porównaniu z. 

6. Po słowach ruch oznaczają- 
cych. Andare a vedere, iść zoba- 
czyć. Corro a cercare , biegnę 
szukać. Andare ad incontrare 
alcuno, wyjść na spotkanie ko- 
go. Io vengo ad implorare pietà 
per lui, przychodzę błagać o 
litość dła niego. 

7. A, przed imionami, ma czę- 
sto znaczenie przysłówka, i przez 
przysłówki na polskie się tłóma- 
czy. Odiare a morte, śmiertelnie 
nienawidzieć. Piagato, ferito a 
morte, śmiertelnie ranny. A tra- 
dimento, zdradliwie, zdradnie. 
A salvamento, bezpiecznie. A 
caso, przypadkiem, trafunkiem. 
A bello studio, umyślnie. Avere 
a schivo, brzydzić się. A mo- 
menti, wkrótce, za chwilę. A 
migliaia, tysiącami. 

ABACO, s.m. Ardi, stolnica, 
tablica czworograniasta na 
wierzchu kapitelu. 

ABADESSA, s. f. xieni. 

A BARDOSSO, av. oklep. 

ABATE,, abbate, s.m. opat-, 
xiadz. Come canta 1' — , risponde 
il sagrestano, prov. jak pan śpie- 
wa tak sługa skacze. 

ABAVO, s. m. pradziad. 

ABAZIA, abbazia, s.f. opactwo. 

ABBACCHIARE, v. a. obijać, 
otłukać owoce żerdzią. — alcu- 
no, wy tłuc kogo kijem. 

ABBACINAMENTO, s. m. o- 
łśnienie , zaćmienie w oczach. 
— dello spirito, obłąkanie umy- 
słu. — dell' aria , del sole , za- 
ćmienie powietrza, słońca. — 
d'uno spacchio , przyćmienie 
zwierciadła. 

ABBACINARE, v. a. zaćmić, 
zaciemnić; ćmić, zaćmić oczy, 
oślepić rażącym blaskiem, o- 
lśnić ; omamić. 

ABBADARE, v. badare. 

ABBADESSA, s. f. ksieni. 

ABBADIA, s. f. opactwo. 

ABBAGLIAGGINE, abbaglian- 



ABB 

za, s.f. abbagliamento, s.m. ośle- 
pienie rażącym blaskiem, o- 
Iśnienie. = fig. zaślepienie; 
nieuwaga, niebaczność. 

ABBAGLIARE , v. a. olśnić , 
zaślepić blaskiem, razić oczy 
blaskiem. Lasciarsi — , fig. dać 
się omamić, złudzić. — v. n. za- 
śłepić się, omamie się. 

ABBAGLIATORE, s. m.— TRI- 
CE, s. f. zaślepiający, zaśle- 
piająca; omamicie l, omami- 
cielka. 

ABBAGLIO, s.m. olśnienie, 
oślepienie. = fig. błąd, omyłka, 
omamienie. [kanie. 

ABBAIAMENTO, s.m. szcze- 

ABBy^RE, v.n. szczekać.= 
fig. szczekać, szkalować. 

ABBAIATORE, s. m.— TRICE, 
s. f. pies szczekający. — - fig. 
szczekacz, oszczerca. [chu. 

ABBAINO, s.m. okienko w da- 

ABBALORDIRE, v. a. e n.ir. 
ogałuszyć, ogłuszyć, odurzyć. 

ABBANDONAMENE, s. m. 
opuszczenie, stan opuszczenia, 
— osłabienie, brak odwagi, 
zwątpienie. 

ABBANDONARE, v. a. opuścić, 
porzucić, zostawić. Pria eh' io 
t' abbandoni, pera il mondo, Met. 
wprzód nim cię opuszczę, niech 
zginie świat. — i suoi dritti, za- 
niechać, 'zrzec się swych praw. 
= v. r. Abbandonarsi ai vizj , ai 
piaceri , wyłać się na rozpustę. 

ABBANDONATAMENTE, ab- 

BANDONEVOLMENTE , aV. na OŚUp % 

szalenie. 

ABBANDONO, s. m. opuszcze- 
nie, zaniedbanie. In —, w za- 
niedbaniu. 

ABBARBAGLIAMENTO, ab- 
barbaglio , s. m. oślepienie ra- 
żącym blaskiem, olśnienie, za- 
ćmienie oczu. 

ABBARBAGLIARE , y. a. za- 
ślepić blaskiem, olśnić, zaćmić 
oczy, razić oczy blaskiem. 

ABBARBICARE, v.n. zapu- 
szczackorzenie, wkor żenić się. 
= Ar. Ori. Fur. oplatać, ścisnąć. 

ABBARCARE, v. a. nagroma- 
dzić, nakłaść na stos. 

ABBARRARE, v.a. zaprzeć 
drągiem, zagrodzić drogę. 



2 ABB 

ABBARUFFAMENTO , s. m. 

nieład, nieporządek, zamie- 
szanie. 

ABBARUFFALE, v. a. kudłaj 
pokudłać. = Vi r. tużiąść się za 
łby, poczubić się. 

ABBASSAMENTO, s. m. zni- 
żenie, opadanie, zmniejszenie,. 
= fig. poniżenie, uniżenie, u- 
podlenie. 

ABBASSARE, v, a. zniżyć, 
spuścić. — la voce, gli occhi , la 
testa, io sguardo, zniżyć głos , 
spuścić oczy, głowę, wzrok. — 
l'orgoglio, fig. uniżyć dumę. Ecco 
chi abbasserà la tua superbia , 
Filie, oto jest ten który poniży 
twą dumę. = v. r. uniżyć się , 
ponizyc'sie. Abbassarsi alle pre- 
ghiere, Èie t. uniżyć się do prożb. 

ABBASSO, av. na dole. 

ABBASTANZA, av. dosyć. 

ABBATACCHIARE, v. abbac- 
chiare. 

ABBATTERE, v. a. zbić, oba- 
lić, wywrócić. — case, città, al- 
beri, obalić domy, miasta, drze- 
wa. = spuścić z ceny , zniżyć 
cenę. = Esser abbattuto, fig. być 
obarczonym smutkiem , znęka- 
nym słabością, przeciwnościa- 
mi. = Abbattersi, v. rMmlrafić, 
napotkać. Oggi mi sono abbat- 
tuto in due sciagurati tratti al 
patibolo, U.Fosc. 

ABBATTIMENTO, s.m. obale- 
nie, wywrócenie. = fig. niemoc, 
zwątpienie, frasunek. 

ABBÀTTLFFOLARE, v. a. po- 
przewracać, pomieszać. 

ABBAZIALE, ad. należący do 
opata, lub opactwa. [dio. 

ABBECEDARIO , s. m. abeca- 

ABBELLARE , v. a. upięknić, 
Ozdobić. =-- v. n. icypięknieć. 

ABBELLIMENTO, s. m. —tu- 
ra, s. f. upięknienie, przyozdo- 
bienie. = fig. udanie, zmyślenie, 
falszyioy pozór. 

ABBELLIRE , v. a. e n. ir. v. 

ABBELLARE. [ SZlJCiel. 

ABBELLITORE , s. m. upięk- 

ABBENDARE, v. a. związać, 
zawiązać. — gli occhi , zaioią- 
zać oczy. 

ABBERTESCARE , v. a. oto- 
czyć, obwarować basztami. = 
v. r. zatarasować się; fig. przy- 
galować się do dania odporu. 

ABBEVERARE, v. a. napoić. 

ABBEVERATICCIO , abbeve- 
rato, s. m. napój który kto inny 
niedopił. 

ABBEVERATOIO, s. m. sa- 
dzawka lub koryto do pojenia 
bydła, koni, 

ABBICARE , v. a. t składać, 
złożyć, zwalić na kupę , v. am- 
mucchiare. — v. r. D. Inf. zwi- 
nąć się w kłąb. 

ABBICCI, s. m. abecadło. Non 



ABB 

saper 1' — , nie umieć ani be ani 
me. [uczynić zdolnym. 

ABBIENTARE, v. a. uzdatnić, 

ABBIENTE , ad. m. f. mający. 
=ś zdatny i zdolny. = zamożny, 
dostatni. 

ABBIETAMENTE, av. podle. 

ABBIETTARE, v. a. zniżyć. 

ABBIETTEZZA, abbiezione, s. 
f. upodlenie. 

ABBIETTO, —TA, ad. podły. 

ABBIGLIAMENTO, s.m. ubra- 
nie, przyozdobienie, ^.addobbo. 

ABBIGLIARE, v. a. odziać, 
przyozdobić. 

ABBINDOLAMENTO, s. m. ab- 

BINDOLATURA , ABBINDOLAZIONE , S. 

f. oszukanie. 

ABBINDOLARE, v. a. oszu- 
kać. = v. r. uwikłać się, nie 
umieć dać sobie rady. 

ABBIOCCARE,v. n. gdakać (o 
kokoszy). = fig. upodlić się. 

ABBIOSCÌARE, v. h. upaść.-= 
v. r. potknąć się, stracić ochotę, 
zrazić się. 

ABBISOGNARE , v. n. być po- 
trzebnem, potrzebować. 

ABBIURARE, v. a. odprzy- 
siąclz się , wyrzec się. 

ABBIUR AZIONE, s. f. odprzy- 
siężenie się , wyrzeczenie się. 

ABBO, aggio, t mam. E quanto 
io l'abbo in grado, D. lnf, ì ile 
Ztqcl mam przyjemności. 

ABBOCCAMENTO , s. m. po- 
mówienie z kim, rozmowa. 

ABBOCCARE, v. a. wziąść 
w gębę. = napełnić naczynie 
pod wierzch. ^ V. r, pomówić, 
rozmówić się z kim. 

ABBOCCATO, —TA, ad. vaso 
abbocato, naczynie z szyjką.= 
Vino abboccato, wino delikatne. 
— Uomo abboccato, żarłok. < 

ABBOCCATOIO, s. m. czeluść 
pieca. 

ABBOM1NABILE , abominevo- 
le, abominoso — sa, ad. obrzy- 
dliwy, obrzydły. 

ABBOMINAMENTO, s.m. ab- 
bominazione, s. f. obrzydzenie. 

ABBOMINANDO, —DA, ad. 
obrzydliwy, obrzydły. 

ABBOMINARE, v. a. brzydzić 
się , mieć w obrzydzeniu. 

ABBOMINATORE, s. m. — 
TRICE, f. brzydzący się , ma- 
jący w obrzydzeniu. 

ABBOMINEVOLMENTE , ab- 
bominosamente, av. obrzydliwie, 
szkaradnie. [nie. 

ABBOMINIO, s. m. obrzydze- 

ABBONACCIAMENTO , s. m. 
cisza na morzu. 

ABBONACCIARE, v. a. uci- 
szyć, uspokoić. — v. r. uciszyć 
się, uspokoić się. [szeniè. 

ABBONAMENTO, s. m. ulep- 

ABBONARE, v.a. ulepszyć, 
polepszyć. 



ABB 

ABBONDANTE, ad. m. f. obfi- 
ty. AU' abbondante e sontuosa 
mensa , Ar. Ori. Fur. przy obfi- 
tym i wystawnym stole. 

ABBONDANTEMENTE , av. 
obfi-cie. 

ABBONDANZA, s.f. abbona- 
mento, s. m. obfitość. 

ABBONDANZIERE, s.m. urzę- 
dnik we Florencyi mający do- 
zór nad zapasami zboża. 

ABBONDARE, v. n. obfitować 
w co, mieć podostatkiem czego; 
być obfitym, licznym. 

ABBONDEVOLE, abbondoso, 

ABBONDEVOLMENTE , V. ABBONDAN- 
TE , etc. 
ABBONIRE, v. a. ir. ulepszyć. 

= udobruchać, uśmierzyć, uspo- 

ABBORDAGGIO, s. m. Mar. 

wskoczenie na okręt nieprzy- 
jacielski io czasie bitwy. 

ABBORDARE, v. a. wskoczyć 
na okręt nieprzyjacielski. = 
przystąpić, zbliżyć się do kogo. 

ABBORDO, s. m. przystęp, 
zbliżenie się. Andar all' —, v. 
abbordare. = Uomo di facile — , 
człowiek przystępny. 

ABBORRACCIAMENTO, s.m. 
partactwo, v. accìabattamento. 

ABBORRACCIARE, v. a. zro- 
bić po partacku , v. acciabat- 
tare. = v. n.- partaczyć , spie- 
szyć się w robocie. = jeść nie- 
chlujnie. 

ABBORRACCIATAMENTE, av 
po partacku, ladajako, byle 
zbyć. [obrzydły, obrzydliwy. 

ABBORREVOLE , ad. m. f. 

ABBORRIMENTO, s. m. o- 
brzydzenie. 

ABBORRIRE , v. a. ir. brzy- 
dzić się , niecierpieć. 

ABBOR RITORE , s. m. mają- 
cy w obrzydzeniu. 

ABBOTTARE, v.n. abbottarsi, 
v. r. napełnić się, nabrzmieć. 

ABBOTTINAMENTO, s.m. łu- 
pie ztwo , rabunek. = bunt , 
rozruch. 

ABBOTTONARE , v. a. prze- 
znaczyć na spólne użycie, \. 
accomunare. = v. i*, zbuntować 
się. [townik. 

ABBOTTINATORE, s. m. bun- 

ABBOTTONARE, v. a. zapiąć 
na guzik. Abbottonarsi il vestito, 
zapiąć się. [guzikóiv. 

ABBOTTONATURA, s.f. rząd 

ABBOZZARE, v.a. narysować 
główne tylko rysy, skreślić kró- 
tki rys. 

ABBOZZATICCIO , — CIA , 
ad. po krotce skreślony. -— na 
pól dojrzały. 

ABBOZZATURE , s. m. szki- 
cownik, rzeźbiarz obrabiający 
pasąg z grubsza. 

ABBOZZATURA, s. f. abbozs», 



ABB 

s.m. rys, szkic, pierwszy zarys. 

ABBOZZOLARSI, v.r. St.nat. 
zasklepić się (w orzechu jed- 
wabnym). 

ABBRACCIABOSCHI , s. m. 
Bot. powój loonny , wiciokrzew, 
przewiercień. 

ABBRACCIAMENTO, abbrac- 
cio, s. ru. uścisk, uściśnienie. 

ABBRACCIARE, v. a. ściskać, 
ścisnąć , objąć , obejmować ra- 
mionami, uściskać. Fig. — una 
professione , jąć się jakiego rze- 
miosła , pośioięcić się jakiemu 
stanowi. — un' opinione, un par- 
tilo , przyjąć zdanie , przyłą- 
czyć się do stronnictwa. Chi 
troppo abbraccia poco stringe, 
prov. kto za wiele przedsiębie- 
rze, ten mało dokona. 

ABBRACCIATORE , s. m. — 
TRICE, s.f. ściskający, ściska- 
jąca, [z usciśnieniem. 

ABBRACCIONI,av. ściskając, 

ABBRANCARE, v. a. uchwy- 
cić , porwać w szpony, w pa- 
zury. = wpędzić do siada = 
Mar. powiązać razem galer- 
ników. 

ABBREVIAMENTO , s. m. ab- 
breviatura , ABBREVIAZIONE , S. f. 

skrócenie.. 

ABBREVIARE , v. a. skrócić. 

ABBREVIATAMENTE , av. 
przez skrócenie. 

ABBREVIATIVO , — VA, ad. 
mogący skrócić. 

ABBREVTATORE, s.m. —TRI- 
CE, s.f. skróciciel, skrócicielka. 

ABBRIVARE, v. a. Mar. odcu- 
moioać , odwiązać statek od 
pala. 

ABBRIVIDARE , —dire , v. n. 
zdrętwieć od zimna , czuć 
dreszcz w ciele , drżeć od 
zimna. 

ABBRIVO, s.m. Mar. il vascello 
ha preso 1' — , żagle dobrze roz- 
pięte, okręt szybko płynie. 

ABBRONZAMENTO , s. m. 
przypalenie , przypieczenie , 
przyrumienienie. 

ABBRONZARE, v.a. przypa- 
lić , przypiekać , przyrumie- 
niać. = spalić, opalić (o słoń- 
cu). — osmalić. 

ABBROSTIRE , abbrostolire , 
v.a. ir. przy smalić, przypalić , 
osmalić. 

ABBROSTITURA, s. f. przy- 
palenie , osmalenie. 

ABBRUCCIACCHIARE, v.a. v. 
abbrustolare. 

ABBRUCIAMENE, s. m. pa- 
lenie, spalenie. 

ABBRUCIARE , v. a. palić , 
spalić, sparzyć, oparzyć. Esser 
abbruciato di danaro , fig. nie 
mieć ani szeląga, być gołym jak 
bizun , 'Jak święty turecki. 

ABBRUCIATILO, —CIA , ad. 



ABI 

przypalony, przy gorzały. Puz- 
za d' — , trąci spalenizną. 

ABBRUNAMENTO , abbruni- 
mento, s.m. spalenie, poczer- 
nienie. — della faccia , śniadość 
twarzy. 

ABBRUNARE, v.a. opalić, 
osmalić , poczernić. = v. r. 
przywdziać żałobę. 

ABBRUNIRE, v.a. ir. v. abbru- 
nare, = v. n. zciemnieć , zbru- 
natnieć, pośniedzieć. 

ABBRU STIARE, v. a. smalić , 
osmalić (kurę , kapłona). 

ABBRUSTOLARE, v. a. przy- 
piec , przypalić , przyrumienić. 

— il caffè, palić kawę. 
ABBRUTIMENTO, s.m. zbe- 

stwienie. 

ABBRUTIRE, v. a. e. n. ir. 
zbestwić, stać się podobnym 
bydlęciu, zbestwieć. 

ABBUCCINARE , v. a. trąbić, 

— zagłuszyć krzykiem. 
ABBUIARSI,v. r. zmierzchnąć 

się, mroczyć się. 

ABBURATTAMENTO, s. m. 
pytlowanie. 

ABBURATTARE , v. a. pytlo- 
wać. = fig. dać cięgi , wychło- 
stać, wyćwiczyć. [ tei. 

ABBURATTATOIO , s. m. py- 

ABBURATTATORE , s. m. 
młynarz pytlujący mąkę, py- 
telnik. 

ABDICARE , v. a. złożyć ko- 
ronę, urząd, władzę. 

ABDICAZIONE, s. f. złożenie 
korony, abdykacya. 

AmOMmE,s.m. podbrzusze. 

ABDUTTORE, s. m. Anat. 
muszkuł poruszający ,ścięgacz. 

ABDUZIONE, s. f. Anat. fun- 
kcya muszkułóiu ściągających. 

ABERRAZIONE, s. f. Astr. po- 
zorny ruch w świetle gwiazd. 

ABETAIA, s. {.jedlinka, lasek 
jodłowy. 

ABETE, s. m. jodła. 

ABETINO,— Ń A, ad. jodłowy. 

ABILE, ad. m. f. zdatny, 
zdolny. , 

ABILITA , — TADE , —TATE, S. 

f. zdatność, zdolność; Giu- 
risp. zdolność prawna, mo- 
żność zawierania umów. Far 

— al pagare , dać czas do za- 
płacenia. 

ABILITARE, v. a. uzdat?iić, 
uczynić zdolnym. 

ABILITATIVO, — VA, ad. 
mogący uczynić zdolnym do 
zawierania umów. 

ABILITAZIONE, s. f. uzda- 
tnienie, uzdolnienie. 

ABILMENTE, av. zręcznie, 
wprawnie, umiejętnie. 

ÀBISSARE, v. a. lotrącić, po- 
grążyć w przepaść. 

ABISSO, s. ni. otchłań, prze 
paść, otchłań piekielna. 



ABU 3 

ABITABILE, ad. m. f. mie- 
szkalny, [odzienie. 

ABIT ACCIO, s. m. peg. liche 

ABITARE, v. a. e. n. mieszkać, 
—cieleśnie spółkować z kobietą. 

ABTIATO, s. m. miejsce za- 
mieszkane. 

ABITATORE, s.m. —TRICE, 
s. f. mieszkaniec. 

ABITAZIONE , s. f. mieszka- 
nie, dom mieszkalny. 

ABITO, s. m. odzież, odzie- 
nie, suknia, ubiór , habit. L' — 
non fa il monaco, prov. habit 
nie czyni mnicha. Lasciar l' — ł 
wywlec się, porzucić stan du- 
chowny. = zwyczaj , nawy- 
knieńie. 

ABITUALE, ad. m. f. zwy- 
czajny, zwykły. [czajnie. 

ABITUALMENTE , ad. zwy- 

ABITUARSI , v. f. przyzwy- 
czaić się, nawyknąć. 

ABITUATEZZA, abituazione, 
s. f. przyzwyczajenie , nawy- 
knienie. 

ABITUDINE, s. f. zwyczaj. 

ABITURO, s. m. mieskanie. 

ABLATIVO s. m. Gram. szó- 
sty przypadek. 

ABLUZIONE , s. f. płakanie, 
obmywanie, obmycie. 

ABOLIBILE, ad. ni. f. mogący 
być zniesionym, skasowanym. 

ABOLIRE , v. a. ir. znieść, 
skasować. [skasowanie. 

. ABOLIZIONE, s. f. zniesienie, 

ABOMINABILE , abominare , 
v. abbominabile , etc. 

ABONDARE, v. abbondare. 

ABORIGENI, s. m. pi. odwie- 
czni mieszkańcy kraju , rodzi- 
me plemię. 

ABORRIRE , v. abborrire. 

ABORTARE, v. n. —tire, — 
tibsi, v. n. ir. poronić. 

ABORTICCIO, —CIA, ad. 
poroniony, niedonoszony. 

ABORTIVO, aborto, s. m. po- 
ronienie, zgubienie płodu. 

ABOSINA,s. f. śliwka (owoc). 

ABOSINO, s. m. śliwka 
(drzewo). 

ABROGARE, v. a. znieść, ska- 
sować, odwołać, uchylić. 

ABROGAZIONE, s. f. zniesie- 
nie, skasowanie, odwołanie 
prawa. 

ABROSTINE, abrostino, s. m. 
dzika winorośl. 

ABROTANO , abrotino, s. m. 
Bot. boże drzewko. 

ABSENZA, absenzia,s. f. nie- 
przytomność, nieobecność. 

ABSIDE , s. m. Astr. punkta 
największej i najmniejszej od- 
ległości planety od słońca, xię- 
życa od ziemi. 

ABUSARE, v. a. e. r. nadużyć, 
nadużywać. A questo segno si 
abusa la pazienza degl'Italiani ? 



„J et. 



cc^JlW*/ 



U ACC 

Mont. do tego stoppia naduży- 
wa się cierpliwość Włochów? 

ABUSATORE, s. m. naduży- 
wający. 

ABUSAZIONE, abusione, s. f. 
nadużywanie, nadużycie. 

ABUSIVAMENTE, àv. przez 
nadużycie. 

ABUSIVO , — VA. ad. stano- 
wiący nadużycie, wprowadzo- 
ny przez nadużycie. 

ABUSO, s. m. nadużycie. 

ABUZZAGO, v. bozzago. 

ACACIA, s. f. akacya. 

ACAIU, s. m. mahoń drzewo, 
drzewo mahoniowe. 

ACANTO, s. m. Bot. barszcz 
wioski, niedźwiedzia łapa. 

ACARO, s.m.Entom. roztocz. 

ACCA , s. m. nazwisko litery 
H. w alfabecie włoskim. Non 
valer un' — , nie byc wartym 
niucha tabaki, funta kłaków. 

ACCADEMIA, s. f. akademia, 
ogród około Aten gdzie nauczał 
Platon; akademia, towarzy- 
stwo uczonych lub artystów; 
uniwersytet.= Dare un' — , dać 
koncert. [akademicku. 

ACCADEMICAMENTE, av. po 

ACCADEMICO, —CA, pi. 
—CI, —CHE, s. e ad. akade- 
mik, akademiczny. 

ACCADERE, v. n. ir. zdarzyć 
się, trafić się, wydarzyć się, 
przytrafić się. 

ACCADE VOLE , ad. m. f. mo- 
gący się zdarzyć. 

ACCAFFARE , v. a. wyrwać, 
wydrzeć z rąk. 

ACCAGIONAMENE) , s. m. 
przypisywanie komu czego, po- 
sądzanie, obwinienie o co. 

ACCAGIONARE , v. a. posą- 
dzać o co, obwiniać, [w sidła. 

ACCALAPPIARE, v. a. złowić 

ACCAMPAMENTO, s. m. obo- 
zowanie , koczowisko. 

ACCAMPARSI, v. r. obozo- 
wać, stanąć, rozłożyć się obo- 
zem. 

ACCANALARE, v. a. riowy- 
rzynać w rowki, w żłobki. 

ACCANATO, accanito, —ta 
ad. zajadły, zażarty, roz- 
juszony, zapalczywy , zawzię- 
ty, zacięty, zaciekły. Accanito 
al giuoco, zacięty w grze. Acca- 
nito al lavoro, uparty w pracy. 

ACCANIMENTO, s. m. zaja- 
dłość, wściekłość, zapalczy- 
wość, zaciętość , zażartość. 

ACCANIRE, v. a. ir. rozdra- 
żnić. =. v. r. być zażartym. 

ACCANITAMENTE, av. zaja- 
dle, zażarcie, zaciekle. 

ACCANNELLARE , v. a. na- 
icinąćna cewkę. 

ACCANTO, prep. obok, przy. 

ACCANTONATO, —TA, ad. 
wielościenny, graniasty. 



ACC 

ACCAPACCIATO, — TA, ad. 

głowiasty. 

ACCAPARRAMENTO, s. m. 
nagromadzenie, skupienie, za- 
kupienie. 

ACCAPARRARE, v. a. nagra- 
madzić, skupić, zakupić. = dać 
zadatek. 

ACCAPARRATORE, s. m. za- 
kupień. = dający zadatek. 

ACCAPELLARSI , v. acca- 
pigliarsi. 

ACCAPEZZARE , v. a. dokoń- 
czyć, dokonać. 

ACCAPIGLIAMENTO, s. m. 

ACCAPIGLIATURA , S. f. pÓjŚde 

z kim w czuby , zaczubki, por- 
wanie się za łby. 

ACCAPIGLIARSI, v. r. pójść 
z kim w czuby ,, porwać się za 
łby. 

ACCAPITOLARE, v. a. zszyć 
xiążkę sznurkiem poprze- 
cznym na grzbiecie od okładki. 

ACCAPPUCCIATO, — TA, ad. 
zakapturzony. [mantel. 

ACCAPPATOIO, s. m. puder- 

ACCAPPIARE, v. a. zadzier- 



gnąc, zawiązać na pet 

ACCAPPIATURA, s. f. ' za- 
dzierg, pętelka. = fig. sidło, 
zasadzka. 

ACCAPPONARE, v. a. wyka- 
płonić koguta. 

ACCAPPUCCIARE, v. a. za- 
kapturzyć, przebrać. 

ACCAPRICCIARE, v. n. acca- 
pricciarsi, v. r. czuć dreszcz 
w ciele, drzeć ze strachu, 
wzdrygać się. [pieszczoty. 

ACCAREZZAMENTO, s. m. 

ACCAREZZARE, v. a. pieścić, 
głaskać , pochlebiać. 

ACCAREZZEVOLE , ad. f. m. 
pieszczący, pieszczotliwy. 

ACCARNARE, accarnire, v. 
n. wpić się w ciafo.=Accarnare, 
v. a. D. Purg. zapuścić szpony 
w ciało ; fig. przeniknąć , wejść 
w myśl. 

ACCARTOCCIARE, v. a. za- 
winąć w trąbkę papieru. = v. r. 
zwinąć się. w trąbkę. 

ACCASAMENTO, s. m. przej- 
ście na swoje gospodarstwo po 
ślubie. 

ACCASARE, v. a. budować 
domy. = ożenić. == v. r. zało- 
żyć gospodarstwo po ślubie. 

ACCASATO, —TA, ad. zabu- 
dowany domami. = mający 
swój dom, swoje gospodarstwo. 

ACCASCIAMENTO, s. m. osła- 
bienie, nadwyrężenie. 

ACCASCIARE, v. a. osłabić, 
nadwyrężyć, zwątlić. = v. r. 
osłabnąć, zwątleć. Ma la sua 
intenzion da quel... poco s'ac- 
cascia, Ar. Ori. Fur. ale nie 
przeto myśli spuścić co z pier- 
wszego przedsięwzięcia. 



ACC 

ACCATARRAMENTO, s. m. 

zakatarzenie się. 

ACCATARRARE,v.n. e r. za- 
katarzyć się. 

ACCATASTARE, v. a. nakłaść 
drzewa w stos. = fig. nagro- 
madzie. = nałożyć podatek. 

ACCATTABRIGHE, s. m. kłó- 

ACCÀTTAMENTO, s.m. przy- 
jęcie, v. accoglienza. = żebra- 
nie, żebranina, [ca, kokietka. 

ACCATTAMORI, s. f. zalotru- 

ACCATTAPANE, s.m. żebrak. 

ACCATTARE, v. n. pożyczyć 
od kogo. = żebrać. = zjednać 
sobie przyjaźń, łaskę. 

ACCATTATAMELE , av. po 
żebracku. 

ACCATTATORE, s.m. — TRI- 
CE, s. f. pożyczający, pożycza- 
jąca od kogo. = żebrak, że- 
hvnczkn 

ACCATTATURA,s. f. accatto, 
s.m. żebranie, żebranina. = 
pożyczka. 

ACCATTONE, s. m. żebrak. 

ACCAVALCIARE , v. a. sie- 
dzieć okrakiem jak na koniu. 

ACCAVALLARE, y.a.naklaść, 
nawalić na kupę.= v. r. zebrać 
się, zwalić się, zgromadzić się 
w jedno miejsce {np. chmury). 

ACCECAMENTO, s. m. ślepo- 
ta, oślepienie. =fig. zaślepienie, 

ACCECARE, v. a. oślepić. = 
zakryć, zasłonić. — una finestra, 
zamurować okno. = v. r. ośle- 
pnąć; fig. zaślepić się. Come 
accecarti or tanto puoi? Alf. jak 
możesz tak dalece zaślepić sie? 

ACCECATORE,s.m.— TRICE, 
s. f. ten który zaślepia. 

ACCEDERE, v. n. przystąpić. 

ACCEFFARE, v. a. wziąść 
w pysk, podnieść ryjkiem. 

A CC EGGIA,s.f. Ormi, słomka. 

ACCELERAMENTO, s.m. ac- 
celerala, s. f. przyspieszenie, 
pospiech, przyspieszona szyb- 

ACCELERARE, v.a. przyspie- 
szyć. = v. r. spieszyć, pospie- 
szać. 

ACCELERATAMENTE , av. 
spiesznie, szybko. 

ACCELERATIVO, —VA, ad. 
acceleratore , s. m. przyspie- 
szający , naglący , nadający 
prędki ruch. 

ACCELERAZIONE, s. f. przy- 
spieszenie, pospiech. 

ACCENDERE , v. a. ir. zapa- 
lić. — lumi , candele , il fuoco, 
zapalić świecę , ogień. — la 
guerra, fig. zapalić wojnę. — 
d'amore, di sdegno, zapalić mi- 
łością, gnieivem.= v. r. zapalić 
się. Il fuoco s'accende, ogień się 
rozpala. Accendersi di sdegno, 
zapalić się gniewem, Si forte- 



ACC 

mente di lei s' accese, Bocc. taką 
dla niej zapałał miłością, tak 
się do niej zapalił. 

ACCENDEVOLE, — dibile , ad. 
m. f. zapalny, palny, zapala- 
jący się. [palenie. 

AGCENDIMENTO, s. m. za- 

ACCENDITOIO, s. m. Artigl. 
przepalnik, zapalniczek. 

ACCENDITORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. ten, ta co zapala. 

ACCENNAMENTO, s.m.wska- 
zanie, skinienie. 

ACCENNARE, v. a. wskazy- 
wać, pokazywać, wskazać, po- 
kazać, skinąć. — cogli occhi , col 
capo, skinąć oczyma , głową. 

ACCENNATORE, s. ra. ten co 
wskazuje. ~ [ny, zapalny. 

ACCENSIBILE, ad. m. f. pal- 

ACCENSIONE,s.f. zapalenie 

ACCENTO, s. m. akcent, pod- 
niesienie głosu, przycisk; ak- 
cent, znamię pisarskie. = wy- 
raz, słowo. Parole di dolore, 
accenti d'ira, D.Inf. wyrazy ża- 
bi i gniewu. 

ACCENTUARE, accentare, v. 
a. wymawiać z przyciskiem, 
wymawiać wyraźnie i zrozu- 
miale. =-- klasć znamiona pi- 
sarskie nad literami. 

ACCERCHIAMENTO, s. m. o- 
kreślenie;ogrodzenie; zagroda. 

ACCERCHIARE, v.a. określić, 
zakreślić, ogrodzić, otoczyć. 
= obejść, obchodzić, okrążać. 

ACCERCHIELLARE, v.a. obić 
beczkę obręczami. 

ACCERTAMENTO , accerto , 

S. 111. ACCERTANZA, ACCERTAZIONE, 

s. 1". upewnienie , zapewnienie, 
pewmość. 

ACCERTARE, v.a. upewnić, 
zapewnić. = v. r. upewnić się , 
zapewnić się. Appresso lui , ti 
accerta, per te sempre parlai, 
Alf. bądź pewien żem za tobą 
przed nim zawsze mówił. 

ACCERTATAMENTE, av. pe- 
wnie, z pewnością. 

ACCERTELLO , s. m. Ornit. 
pustołka. [namiętnie. 

ACCESAMENTE , av. gorąco, 

ACCESO,— SA, p.ad. zapalo- 
ny. Candela accesa , świeca za- 
palona. = fig. gorejący, pała- 
jący, gorący. Voglia accesa, Petr. 
gorące pragnienie, gorąca żą- 
dza. = Colore acceso, kolor ja- 
skrawy, jasny, żywy. = Debito 
acceso, dług niezapłacony. 

ACCESSIRILE, ad. m.f. do- 
stępny, przystępny. 

ACCESSIÓNE, s.f. przyby- 
tek, wzrost, powiększenie. — 
di febbre , paroxyzm. 

ACCESSO, s. m. przystęp, do- 
stęp , przystępność. = paro- 
xyzm. = Leg. zjechanie na 
grunt , śledztwo. 



ACG 

ACCESSORIAMENTE , av. 

przydatkowo ; następnie. 

ACCESSORIO, —RIA, ad. 
przydaikowy, dodatkowy. 

ACCETTA, s. f. siekiera. 

ACCETTABILE , ad. m. f. co 
można przyjąć , na co można 
przystać. [jęcie. 

ACCETT AMENTO, s.m. przy- 

ACCETTARE, v.a. przyjąć, 
przyjmować. — un dono, un' 
offerta, una carica, przyjąć dar, 
ofiarę , urząd. — l'eredità , una 
cambiale , przyjąć spadek , we T 
xel. .-■= przystać na co, zgo- 
dzić się. 

ACCETTATORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. ten kto przyjmuje. — 
ten co ma wzgląd na osoby, 
stronny, parcyalny. [jęcie. 

ACCETTAZIONE , s. f. przy- 

ACCETTEVOLE , v. accetta- 
bile. 

ACCETTEVOLMENTE , av. 
chętnie, z przyjemnością. 

ACCETTO , —TA , ad. przy- 
jemny, miły. = przyjęty, ode- 
brany. 

ACCHETARE , v. a. uciszyć , 
uspokoić , uśmierzyć , ukoić. — 
v. r. uciszyć się , uspokoić się. 

ACCHETAZIONE, s. f. ucisze- 
nie , uspokojenie. 

ACCHIAPPARE , v. a. schwy- 
cić, porwać, chapnąć, uchwycić. 

ACCHIOCCIOLARE, accoccio- 
lare , v. a. posadzić w kuczki. 
= v. r. przy siąść na piętach , 
usiąść w kuczki. 

ACCHIOCCIOLATURA , s. f. 
zwinięcie, skręcenie iv trąbkę 
{nakształt skorupy ślimaka). 

ACCIA, s.f. przędza kono- 
pna , lniana , nici. = siekiera. 

ACCIABATTAMENTO , s. m. 
partacka robota. 

ACCIABATTARE, v.a. zrobić 
po partacku. 

ACCIACCARE , v. ammaccare. 

ACCIACCO, s. ni. zniewaga, 
obelga. = słabość, lekka cho- 
roba, [ostrzony, wyostrzony. 

ACCIAIATO , —TA , ad. na- 

ACCIAINO, ACCIAIUOLO, ACCIA- 
RINO, s. m. stalka do ostrzenia 
nożów. 

ACCIAIO, s. m. stal. 

ACCIAPINARE, v. n. gniewać 
się. = na prędce co zrobić. 

ACCIARE , v. a. siekać , po- 
siekać. 

ACCIARO , s. m. stal. = * 
miecz , oręż , żelazo. 

ACCIARPARE, v.a. murować. 
= partaczyć , fuszerować. 

ACCIARPATORE , s. m. par- 
tacz , fuszer. 

ACCIDENTALE , ad. m. f. 
przypadkowy, trafunkowy. 

ACCIDENTALMENTE , av. 
przypadkiem , trafunkiem. 



ACC 5 

ACCIDENTARIO, —RIA, v. 

accidentale. 

ACCIDENTE, s.m. przypa- 
dek, traf. zdarzenie. = Med. 
symptomat. 

ACCIDENTOSO, —SA, ad. 
nagły, przypadkowy. = nie- 
szczęśliwy. 

ACCIDENTUCCIO, s. m. dim. 
przypadeczek. 

ACCIDIA, s. f. gnuśność, pró- 
żnowanie, lenistwo. 

ACCIDIOSAMENTE, av. gnu- 
śnie, leniwie, opieszale. 

ACCIDIOSO , —SA , ad. gnu- 
śny, leniwy, opieszały. 

ACCIGLIAMENTO, s. m. po- 
sępność , ponurość. 

ACCIGLIARE , v. a. zszyć po- 
wieki drapieżnego ptaka dla 
przyswojenia go. = v. r. zmar- 
szczyć brew, czoło. 

ACCIGLIATO , —TA , ad. fig. 
smutny, ponury, posępny. 

ACCIGNERE, v. a. ir. opasać, 
otoczyć. = v. r. zabierać się do 
czego, przygotować się. 

ACCIGN1MENTO, s. m. przy- 
gotowanie, [gacz sukna. 

ACCIMATORE, s. m. postrzy- 

ACCINCIGLIARE,v.a. opasać 
pasem, zawiesić na temblaku. 

ACCINCIGNARE, v.a. podpa- 
sać , podkasać. 

ACCINGERE , v. accignere. 

ACCINTO , —TA , p. ad. opa- 
sany, otoczony. = gotów, przy- 
gotowany. 

ACCIO , v. avaccio. 

ACCIO , A CIÒ , ACCIOCCHÉ , 

acciò che , cong. dla tego aby , 
ażeby , aby. Acciocché '1 mon- 
do la conosca e ami , Petr. aże- 
by ją, świat znał i kochał. = + 
gdyż, ponieważ. 

ACCIOTTOLARE , v. a. wyło- 
żyć, wybrukować kamykami. 

ACCIŚMARE , v. a. D. lnf. 
rozciąć , rozplatać. 

ACCIUFFARE, v.a. czubić, 
wyczubić, tuzać,wytuzać. 

ACCIUGA, s. f. sardela, ryba 
mała, v. alice. 

ACCIVANZARE, v.a. opa- 
trzyć, zaopatrzyć, dostarczyć, 

V. CIVANZARE. 

ACCIVETTATO, —TA, ad. 
fig. biegły, doświadczony, na- 
uczony doświadczeniem. 

ACCÌV1MENTO, s.m. przy- 
sposobienie , przygotowanie ; 
opatrzenie , zapas , zasób. 

ACCIVIRE , v. n. ir. przyspo- 
sobić , wystarać się , dostać. 

ACCLAMARE, v. a. obwołać , 
ogłosić, obrać przez wykrzy- 
knienie jednogłośne. = pochwa- 
lać przez okrz>ik,poklaskiwać. 

ACCLAMATÓRE, s.m. wy- 
dający okrzyk. 

ACCLAMAZIONE , s. f. o- 



6 ACC 

krzyk , okrzyknienie jedomy si- 
ne , jednogłośne , poklask , ob- 
wołanie , okrzyknienie. 

ACCLINO , —NA, ad. D. Par. 
nachylony, pochylony, schylony. 

ACCLIVE, ad. m. f. na sztorc 
stojący, urwisty, przykry, (o 
górze). 

ACCOCCARE , v. a. wprawić 
cięciwę w rowek strzały. = Ac- 
coccarla a uno , fig. przypiąć ko- 
mu łatkę. 

ACCOCCOLARE , accoccova- 
re , v. a. posadzić w kuczki. = 
v. r. przy siąść na piętach , u- 
siąść w kuczki. 

ACCODARE , v. a. powiązać 
(konie, osły, muły) za ogony, 
jeden za drugim. — v. r. tuż za 
kim postępować. 

ACCOGLIENZA, s.f. przyję- 
cie , dobre przyjęcie. 

ACCOGLIERE , v. a. ir. przy- 
jąć. = zebrać , zgromadzić. = 
v. r. zebrać się , zgromadzić 
się. = zbliżyć się. Lo buon 
maestro a me tutto s'accolse, 
D. Inf. mój dobry mistrz tuż 
stanął przy mnie. 

ACCOGLÌMENTACCIO , s. m. 
złe przyjęcie. 

ACCOGLIMENTO , s. m. ze- 
branie, zbiór. == przyjęcie. 

ACCOGLITICCIO , - CIA, ad. 
naprędce zebrany, stąd i zo- 
wąd pozbierany. 

ACCOGLITORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. ten kto przyjmuje. = 
zbieracz. 

ACCOLITATO , s. m. jeden ze 
czterech niższych stopni świę- 

CBÌX1CI 

ACCOLITO, s.m. akolit. 

ACCOLARE , v. a. wziąść na 
plecy. = zaprządz ivoiy do 
jarzma. — v. r. wziąść na ple- 
cy. = Vestito accollato , suknia 
szyję zakrywająca. 

ACCOLPATO , —TA , ad. ob- 
winiony, oskarżony. 

ACCOLTA , s. f. zbiór, zebra- 
nie, zgromadzenie. == przy- 
jęcie. 

ACCOLTELLANTE, accoltel- 
latore , s. m. szermierz , gla- 
diator. 

ACCOLTELLARE , v. a. 
pchnąć nożem. [jęty. 

ACCOLTO ,— TA,p.ad. przy- 

ACCOMANDAGIONE , acco- 
mandila, s.f. wsparcie, obrona, 

ACCOMANDARE, v.a. pole- 
cić, zalecić, poruczyć. = przy- 
mocować sznurem, przywią- 
zać. = v. r. polecić się , poru- 
czyć się. 

ACCOMANDITA , s. f. v. con- 
segna , deposito. =s spółka han- 
dlowa. 

ACCOMIGNOLARE , v. a. 
związać w kształcie dachu. 



ACC 

ACCOMMIATARE, v.a. od- 
prawić , pożegnać. Io vi accom- 
miato , ei disse , ite felici , Tass. 

Ger. żegnam was , rzekł , idź- 
cie szczęśliwi. = v. r. poże- 
gnać się. 

ACCOMMIATATORE , s. m. 
len co żegna , odprawia. 

ACCOMODABILE, ad. m. f. 
dający się załatwić, zagodzić. 

ACCOMODAMENTO , s. m. 
ułatwienie, załatwienie inte- 
resów; zgodzenie, pogodzenie, 
pojednanie, 

ACCOMODARE, v.a. zała- 
twić, zagodzić, urządzić ; upo- 
rządkować,ułożyć, narządzić , 
przyszykować , przyrządzić , 
przy sposobić. = wy godzić, po- 
życzyć. = v. r. stosować się, 
ulegać. Si hanno da — i ser- 
vi al padrone, non si ha da — ii 
padrone a' servi, Segn. słudzy 
powinni się stosować do humo- 
ru pana , a nie pan do humoru 
sług. ~$ ubierać się , stroić się. 
Le donne stanno un anno ad ac- 
comodarsi, kobiety dużo trawią 
czasu na ubieranie się. == u- 
siąść, siadać. S' accomodi, acco- 
modatevi, proszę siadać. 

ACCOMODATAMENTE, acco- 
modamele , accomodevolmente , 
av. stosownie, w sam czas, 
bardzo dobrze. 

ACCOMODATO , —TA , ad. 
dogodny, stosowny, przyzwoi- 
ty. = zamężna. Delle sorelle , 
le quali o non sono accomodate... 
Magai, z sióstr, które albo nie 
są zamężne.... 

ACCOMODATORE , s. m. — 
TRICE, s.f. fryzy er, fryzy erka. 

ACCOMODAZIONE, v. acco- 
modamento. 

ACCOMPAGNAMENTO , s. m. 
accompagnatura , s. f. towarzy- 
szenie komu , towarzystwo , 
orszak. 

ACCOMPAGNARE, v. a. to- 
warzyszyć , iść za kim. = 
Mus. akompaniować. = v. r. 
przyśpiewywać sobie grając. 
= ożenić się. 

ACCOMPAGNATORE, s.m. 
— TRICE , s. f. towarzysz , to- 
warzyszka. == akompaniujący, 
głosem lub na instrumencie. 

ACCOMP1ERE, v. compiere. 

ACCOMUNAMENE , s. m. 
spólność dóbr, spaine użycie. 

ACCOMUNARE , v. a. wnieść 
swoje część do spólnego zbio- 
ru; żyć, używać spoinie z in- 
nemi. = v. r. spouf alić się , żyć 
z kim za panie bracie. 

ACCONCIAMENTE, acconcia- 
tamele, av. czysto, schludnie, 
porządnie, przyzwoicie ; grze- 
cznie; wygodnie, dogodnie; 
łatwo. 



ACC 

ACCONCIAMENTO, s. m. upo- 
rządkowanie; zgoda, zgodze- 
nie , pojednanie; naprawienie, 
narządzenie, reparacyą.^ fig. 
sztuka, fortel, podstęp. 

ACCONCIARE, v. a. v. accomo- 
dare. = stroić, zdobić, ozdo- 
bić, przyozdobić , trefić włosy , 
fryzować. Era da ridere, quan- 
do s'acconciava la testa, Bocc. 
potrzeba było śmiać się, gdy 
sobie trefiła włosy, —przyrzą- 
dzić, przygotować. = umie- 
ścić, uplacować. Avendo dun- 
que U conte il figliuolo e la figli- 
uola acconci, Bocc. Acconciarsi 
dell' anima, przygotować się na 
śmierć. — pojednać się, pogo- 
dzić się . Alla fine s' acconciò co' 
Fiorentini, G. Vili, nakoniec po- 
jednał się z mieszkańcami Flo- 
rencyi. — Acconciarsi per servi- 
dore, Bocc. przystać za służą- 
cego, przyjąć służbę. = przy- 
stać, zgodzić się na co. Egli è sì 
sciocco, che egli si acconcerà 
comunque noi vorremo, Bocc. 

ACCONCIATORE, s. m. — 
TRICE , s. ' f. rzemieślnik tru- 
dniący się reparacyą. = fry- 
zyer. 

ACCONCIATURA, s. f. napra- 
wa, reparacyą. ==? strój głowy 
kobiecej. 

ACCONCIME, s.m. reparacyą 
domów, zabudowań gospodar- « 
skich. [rzyść. 

ACCONCIO, s. m. zysk, ko- 

ACCONCIO, —CIA, ad. ubra- 
ny, ustrojony. = skłaniający 
się, chętny, dogodny, przyda- 
tny, stosowny, i t. d. 

ACCONSENTIMENTO, s. m. 
zezwolenie, przy zwolenie. 

ACCONSENTIRE, v. a. ze- 
zwolić, przyzwolić, zgodzić 
sic, przystać na co. 

ACCONSENZIENTE, ad. m. f. 
zezwalający , przyzivalajacy. 

ACCONTARE, v. a. policzyć 
w rzędzie, doliczyć. — \. r. 
spotkać się, pomówić , rozmó- 
wić się z kim. [domiouy. 

ACCONTATO,— TA, ad. uwia- 

ACCONTO, s.m. poufały przy» 

Ideisi 

ACĆON VENIRE, v. n. ir. przy- 
stawać, być stosownym, przy- 
zwoitym, [chem, pałką w łeb, 

ACCOPPARE, v. a. zabić obu- 

ACCOPPIABILE, ad. m. f. mo- 
gący być złączonym. 
' ACCOPPIAMENTO , s. m. ac- 
coppiatura, s. f. połączenie, złą- 
czenie, spojenie, skojarzenie. 

ACCOPPIARE, v. a. parzyć 
zwierzęta, ptaki ; do pary do- 
brać. = łączyć, kojarzyć, spa- 
jać. Accoppii al tradimento anche 
gli oltraggi ? Alf. łączysz jeszcze 
obelgi ze zdradą? 



ACC 

ACCOPPIATORE, s. m. ten 

który dobiera do pary, łączy 
po dwoje razem. 

ACCORAMENTO , s. m. ado- 
razione, s. f. strapienie, zmar- 
twienie, frasunek, smutek,udrę- 
czenie. 

ACCORARE, v, a. strapić, 
zmartwić. = v. r. strapić się, 
zmartwić się. 

ACCORATOIO, s. m. utrapie- 
nie , udręczenie. 

ACCORCIAMENTO, s.m. ac- 
corciatura, s. f. skrócenie, przy- 
krócenie. = najkrótsza droga. 

ACCORCIARE , v. a. skrócić, 
przykrócić. = v. r. skrócić się. 

ACCORCIATAMENTE , av. 
przez skrócenie. 

ACCORCIATIVO, —VA, ad. 
mogący skrócić. 

ACCORCIATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. ten kto skraca. 

ACCCORCIEVOLE, ad. m. f. 
mogący być skróconym, dający 
się skrócić. 

ACCORDAMENTO , s. m. ac- 
cordala, s. f. zgoda, zgodność. 
— powszechna zgoda, zezwo- 
lenie. 

ACCORDARE , v. a. nastroić 
instrument. = zgodzić, pogo- 
dzić, pojednać, zjednać. == ze- 
zwolić, dać, nadać, udzielić. 
Non ci fu detto che quanto aves- 
simo chiesto, ci sarebbe accor- 
dato ? Segn. = v. r. zgadzać się. 
A questo s'accordano tutti i filo- 
sofi, Bocc. [dnie. 

ACCORDATAMENTE,av. zgo- 

ACCORDATO,s.m. zgodność, 
proporcyonalność wszystkich 
części obrazu. 

ACCORDATORE, s. m. — 
TRICE, s. f. pojednawca. = ten 
który stroi instrumenta mu- 
zyczne. 

ACCORDEVOLE, ad. m. f. 
dający się zgodzić, [zgodnie. 

ACCORDEVOLMENTE , av. 

ACCORDO, s. m. zgoda, zgo- 
dność. Rimanere d' — , zgodzić 
się no co , przystać na co. Non 
è sempre d' — il labbro e il core, 
Metas. nie zawsze się zgadzają 
usta z sercem. — Mus. akord, 
zgodność tonów. 

'ACCORELATO, —TA, ad. 
ściśnięty, wystrojony, ivyszta- 
firowany. 

ACCORGERSI, v. r. ir. spo- 
strzedz się, dostrzedz, dojrzeć. 
ACCORGEVOLE, ad. m. f. 
oględny, przenikliwy. 

ACCORGIMENTO, s. m. prze- 
zorność, przenikliwość, roz- 
tropność. 
ACCORRE, v. accogliere. 
ACCORRERE, v. ». ir. przy- 
biegać , nadbiegać, przybiedz, 
naabiedz. 



ACC 

ACCORUOMO , esclam. przy- 
biegajcie na ratunek! gwałtu! 
Gridare — , gwałtu wołać. 

ACCORTAMENTE , av. prze- 
zornie, roztropnie. 

ACCORTAMENTO , accorta- 
re, v. accorpamento, etc. 

ACCORTEZZA, s. f. bystrość, 
przenikliwość; ostrożność, chy- 
trość. 

ACCORTO, —TA , p. ad. po- 
strzeżony.= przezorny, ostro- 
żny, roztropny, chytry; zrę- 
czny. =D. Inf. doświadczony ; 
szybki. 

ACCOSCIARSI, v. r. usiąść 
w kuczki, v. accoccolarsi. 

ACCOSTAMENTO, s. m. zbli- 
żenie się, przystąpienie. 

ACCOSTANTE, ad. m. f. gibki, 
giętki. = zbliżający się, podo- 
bny. Vino — , wino dobre na 
piersi. [blizko. 

ACCOSTANTEMENTE , av. 

ACCOSTARE, v. a. zbliżyć, 
przybliżyć. Fattolo ad una fine- 
stra — , Bo.cc. kazatuszy mu 
zbliżyć się do okna. — v. r. 
zbliżyć się.= związaćsię, złą- 
czyć się, zawrzeć związek. S'ac- 
costarono co' Ghibellini, G. Vili. 
złączylisięz Gibellinami. Acco- 
starsi al parer degli altri, przyłą- 
czyć się do czyjego zdania.' 

ACCOSTO, av. obok, przy. 

ACCOSTUMARE , v. a. przy- 
zwyczaić.=\. n. mieć zwyczaj, 
zwyknąć. = v. r. przywyknąć, 
przyzwyczaić się. 

ACCOSTUMATAMENTE , av. 
przez zwyczaj, ze zwyczaju. 

ACCOTONARE, v. a. strzępić, 
kędzierzawić sukno, materye, 
dawać kutner na suknie. = 
v. r. kosmaci eć ' o suknie ) ; 
mszyć się (o materych). 

ACCOVACCIARE , v. n. e r. 
skulić się, skurczyć się, przy- 
cupnąć. 

ACCOVACCIOLARSI,v.r. za- 
szyć się iv jamie, w norze. 

ACCOVARE,v.n.e r. skryć się. 

ACCOVONARE, v. a. wiązać 
w snopy. 

ACCOZZAMENTO,s. ni. accoz- 
zatila , §. f. zetknięcie się , złą- 
czenie, połączenie. 

ACCOZZARE, v. a. zetknąć, 
złączyć, połączyć, zebrać,zgro- 
madzić. = v. r. zetknąć się, 
zewrzeć się, zetrzeć się. Il re 
Carlo accozzosi coli 'armata, G. 
Vili król Karol starł się z woj- 
skiem niepzyjacielskiem. 

ACCREDITARE, v. a. zjednać 
luziętość, zjednać wiarę. 

ACCRESCERE, v. a. ir. po- 
mnożyć, poioiększyć. == v. n. e 
r. wzrastać, wzmagać się, po- 
toiększać się, rosnąć. La febbre 
s' accresce, febra wzmaga się. 



ACC 7 

Le città accrescono, miasta 

wzrastają. 

ACCRESCIMENTO , s. m. 
wzrost, wzrastanie, lozmaga- 
me się, pomnażanie się, przy- 
bytek, [wzrastając. 
ACCRESCITIVAMENTE, av. 
ACCRESCITIVO, -VA, ad. 
mogący nadać wzrost. 

ACCRESCITORE, s. m. — 
TRICE, s. f. powiększycie]. 

ACCUDIRE, v. n. ir. przykła- 
dać się, starać się, mieć stara- 
nie, dokładać starania. — a' fatti 
suoi , pilnować swych inte- 
resów. 

ACCULARSI, v. r. usiąść wy- 
godnie, rozgościć się, siedzieć 
z założonemi rękami. 

ACCUMULAMENTO, s. m. 
accumulazione, s. f. nagroma- 
dzenie, zbieranie , skupienie. 
ACCUMULARE, v. a. groma- 
dzić , zbierać, skupiać, nagro- 
madzić, nazbierać. — danari, 
tesori, zbierać pieniądze, gro- 
madzić skarby. = v. r. nazbie- 
rać się, nagromadzić się. 

ACCUMULATAMENTE, av. 
stosami, obficie. 

ACCUMULATORE, s. m. — 
TRICE, s. f. gromadzicie^. 

ACCUORARE, v. accorare. 
Se mala signoria che sempre ac- 
cuora popoli suggeti, D. Par. 
gdyby zły rząd który zawsze 

trapi narody podbite 

ACCURATAMENTE, av. do- 
kładnie, akuratnie, starannie. 
ACCURATEZZA, s. f. dokła 
dność, akuratnosć, pilność. 

ACCURATO, —TA, ad. do- 
kładny, akuratny, pilny, pun- 
ktualny. 

ACCUSA, accusazione, s. f. 
oskarżenie, obżałowanie. 

ACC US ARILE, ad. m. f. mo- 
gący być oskarżonym. 

ACCUSAMENTO, s. m. oskar- 
żenie, posądzanie o co, nagana. 
ACCUSARE, v. a. oskarżać, 
obwiniać. = icyznać. — il fatto, 
przyznać się do uczynku. 

ACCUSATIVO, s. m. Gram. 
przypadek czwarty. 

ACCUSATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. oskarżyciel, oskar- 
życielka. 

ACCUSATORIO, —RIA, ad. 
zawierający oskarżenie. 

ACCUSAZIONCELLA, s. {.ma- 
leńkie oskarżenie. [wy. 
ACEFALO, —LA, ad. bezgło- 
ACERAIA,s. f. lasek klonowy. 
ACERRAMENTE, av. cierpko, 
twardo, ostro, surowo. = 
pzedwcześnie. = uporczywie, 
uporem. [inasprire. 
ACCERRARE, accerbire, v. 
ACCERRETTO,— TA, ad. cier- 
pkawy. = nieco uparty. 



8 



ACQ 



ACERBEZZA, acerbità, acer- 
bitade, s. f. cierpkość, niedoj- 
rzałość OWOCÓW. = fig. V. RI- 
TROSIA. 

ACERBO,— BA, ad. przykry, 
cierpki, ostry, niedojrzały (o 
owocach). = fig. twardy, ostry, 
surowy, okrótny, nieużyty, nie- 
ludzki. =~ młody, niedojrzały. 
Acerba età, anni acerbi , młody, 
niedojrzały wiek. Acerbi onori, 
Davanz. przedwczesne za- 
szczyty. 

ACERO, s. m. kłoń. 

ACERRIMAMENTE , av. bar- 
dzo ostro, surowie ; żioawo, 
tęgo, walnie. 

ACERRIMO, —MA, ad. bar- 
dzo ostry, surowy; żwawy, 
tęgi , walny. [stołka. 

ACERTELLO, s. m. Ornit. pu- 

ACERVO, s. m. v. mucchio. 

ACETABOLO, s. m. fłasza na 
ocet. = Anat. wklęsłość kości 
w którą inna zachodzi, cza- 
szka. 

ACETATO, —TA, ad. zapra- 
wiona octem, kwaskowaty. = 
s. m. Chim. occian. [skisnąć. 

ACETIRE, v. n.ir. skwaśnieć, 

ACETO, s. m. ocet. 

ACETOSA, s. f. szczaw. 

ACETOSELLA, s. f. koński 
szczaw, szczflwik. 

ACETOSITÀ, — TADE, —TATE, 

s. f. kwas, kwaśność, kwaśny 
smak. 

ACETOSO, —SA, ad. occiany, 
kwaśny, octowy. 

ACHILLEA, s. L Bot. krwa- 
wnik, złocień, żeniszek. 

ACIDETTO , —TA , acidulo , 
— la, ad. kwaskowaty. 

ACIDO, —DA, ad. 'kwaśny. 

ACIDO, s.m. Chim. kwas. 

ACIDUME, s. m. kwasy, kwa- 
śne owoce. 

ACINO, s. m. jagoda wino- 
gronu, [sty. 

ACINOSO, —SA, ad. jagodzi- 

ACMA, s. f. Med. przesilenie 
choroby. 

ACONITO, s. rn. Bot. tojad. 

ACORI, s.m. pi. ciemieniucha, 
strupii na głowie u dzieci. 

ACORO, s.m. Sof. tatarak, 
tatarskie ziełe. 

ACQUA, s. f. woda. = uryna. 
szczyny. = deszcz. = połysk 
(woda) drogich kamieni, dya- 
mentów. = fig. Star sulle due 
acque, na dwóch stołkach sie- 
dzieć, obu stronnictw się cze- 
piać. Far venir 1' — alla bocca, 
sprawić oskomę, zaostrzyć a- 
petyt. Pestar 1' — nel mortaio, 
przetakiem wodę czerpać. Tirar 
l' — al suo molino, na swoje kolo 
zoodę ciągnąć, starać się o swo- 
je zyski.' — cheta vermini mena, 
cicha woda brzegi podmywa,= 



ACQ 

Far — , szczać; Mar. zaopa- 
trzyć się w loodę do picia. 

ACQUACCIA, s. f. wodzisko. 

ACQUAIO, s. m. rura prowa- 
dząca icodę. 

ÀCQUAIUOLO, s.m. woziwo- 
da. = sprowadzający wodę na 
laki. = ad. wodnisty, wodny. 
Ciriegia acquaiuola, czereśnia , 

tt*25BS7h%Cb 

ACQUARTIERARSI, v. r. za- 
jąć kwaterę , stanąć na kwa- 

ACQUATA, s. f. Mar. zaopa- 
trzenie okrętu w wodę słodką, 
zapas wody słodkiej, stanowi- 
sko ivktórem się taki zapasrobi. 

ACQUATICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, — tile, — Tivo, ad. wo- 
dny, żyjący w wodzie lub na 
wodzie. [kwatinta. 

ACQUATINTA, s. f. Pitt. a- 

ACQUATO, ad. m. Vino —, 
wino zmieszane z wodą. 

ACQUATTARSI, v. r. skulić 
się , przycupnąć. [rzałka. 

ACQUAVITE, s. f. wódka, go- 

ACQUAZZONE, s. m. ulewa. 

ACQUAZZOSO, —SA, ad. 
dżdżysty. [wka, dzbanek. 

ACOUERECCIA , s. f. nale- 

ACQUERELLA, s.f. deszczyk. 

ACQUERELLARE, v. a. malo- 
wać akwarelłą. 

ACQUERELLO, s. m. liche wi- 
no, lura. = Pitt. akwarella. 

ACQUERUGGIOLA, s. f. mor- 
szczyzna, drobny a zimny de- 
szczyk, V. SPRUZZAGLIA. 

ACQUETARE, v. acchetare. 

ACQUETTA, — t*na, s. f, dro- 
bny deszczyk. = toino z icodą. 
= napój zadany na otrucie. 

ACQUICELLA, s. f. strumyk. 
= drobny deszczyk. 

ACQUIDOSO, —SA, ad. wo- 
dnisty, mokry, wilgotny. 

ACQUEDOTTO,— doccio, s.m. 
wodociąg. [ lenie. 

ACQUIESCENZA, s. f. zezwo- 

ACQUISIZIONE, s. f. nabycie, 
iiabytek, rzecz nabyta. * 

ACQUISTARE, v. a. nabyć, = 
v. r. Acquistarsi odio, biasimo, 
disprezzo, ściągnąć na siebie 
nienawiść, naganę, tczgardę. 

ACQUISTATOLE, s.m.— TRI- 
CE, s. f. nabywca, 

ACQUISTÉVOLE, ad. m. f. na- 
by walny, nabytny. 

ACQUISTO , s. m. nabycie , 
zdobycie. Molto egli soffrì nel 
glorioso —, Tnss. Ger. [błoto. 

ACQUITRINO, s.m. bagno, 

ACQUITRINOSO, —SA, ad. 
bagnisty, błotnisty. [szczyk. 

ACQUOLINA, s. f. drobny de- 

ACQUOSITÀ, —TADE, —tate, 
s. f. wodnistość, wilgotność. 

ACQUOSO, —SA, ad. wo- 
dnisty. 



ADD 

ACRE, ad.m. f. cierpki, kwa- 
śny, gryzący, ostry, przykry. 

ACREDINE, v. acrimonia. 

ACREMENTE, av. cierpko* 
ostro, kwaśno. 

ACREZZA, v. agrezza. 

ACRIMONIA, s.f. cierpkość* 
ostrość. — degli umori, ostrość 
humorów. ==■ fig. gorzkość, go- 
rycz. 

ACROSTICO, s. m.pl. — CHl|| 
akrostych, poezya w której po- 
czątkowe litery każdego zoier- 
sza stanowią wyraz lub cały 
sens. [lec, żądło. 

ACULEO, s. m. bodziec , ko- 

ACUME, s. m. ostrze, koniec 
ostry, kończatośm = fig. by- 
strość doWCipU, V. ACUTEZZA. 

ACUMINATO, —TA, ad. za- 
ostrzony , kończaty ; Bot. koń- 
czaty, spiczasty. 

ACUSTICA, s. f. akustyka, te- 
orya słuchu, brzmień i głosu. 

ACUSTICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. akustyczny, tyczą- 
cy się słuchu ałbo głosu. 

ACUTAMENTE, ad. ostro* 
subtelnie, delikatnie. 

ACUTEZZA, s. f. ostrość, o- 
strze, koniec ostry. — d'una 
spada, d'un ago, ostrze szpady, 
igły. — della vista, dell' ingegno, 
fig. bystrość wzroku, dowcipu. 

ACUTO, — «TA, ad. ostry, spi' 
czasty, kończaty. Angolo acuto, 
kąt ostry. = fig. przenikający, 
dojmujący ; przeraźliwy. Dolo- 
re acuto, ból dojmujący. Voce 
acuta, głos przeraźliwy. 

ACUZIAÌNGOLO, ad. e s. ostro- 
kątny ; trójkąt ostrdkątny. 

ADACQUAMENTO, s.m. -po- 
kropienie, zroszenie. 

ADACQUARE, v. a. skraplać, 
zraszać, rosić, polewać icodą. 

ADAGIARE , v. a. ivy godzić 
komu czem. = v. r. barnie się* 
zatrzymywać się, marudzić.= 
wygodnie usiąść lub położyć 
się. Batte col remo qualunque 
s' adagia, D. Inf. bije wiosłem 
każdego ktokołwiek chce sobie 
pofolgować. [godnie. 

ADAGIATAMENTE, av. wy- 

ADAGIATO,— TA, ad. lubiący 
wygody. = dobrze się mający* 
dostatni, 

ADAGIO, s. m. przysłowie* 
przypowieść. 

ADAGIO, av. wygodnie.— po • 
woli, zwolna. 

ADAMANTE, s.m. dyament. 

ADAMANTINO, —NA, ad. 
twardy jak dyament. 

ADDATTABÌLE, ad. m. f. da- 
jący się zastosować, zdatny, 
przydatny do czego. 

ADDATTABILITA, s. f. sposo- 
bność, zdatność do czego. 

ADDATTAMENTO, s.m.— 



ADD 

TANZA, — -TÀZI0NE, S. f. przystO- 

sowanie, zastosowanie. 

ADDATTARE, v.a. przystoso- 
wać, zastosoioać. = v. r. stoso- 
wać się. Addattarsi agli usi, ai 
costumi , alle circostanze, stoso- 
wać się do zwyczajów, do oko- 
liczności. 

ADDATTO, —TA, ad. zdatny, 
étplny, . sposobny, przydatny. 
^ADDARSI , v. r. oddawać się 
czemu, przykładać się do czego. 

ADDECIMARE, v. a. nałożyć 
dziesięcinę. 

ADDENTARE, v. a. wziąść 
w zęby, ukąsić. 

ADDENTELLARE, v. a. zosta- 
wić kamienie wystające w mu- 
rze, do których się później ma 
co przy murować. 

ADDENTELLATO,, s. m. ka- 
mień wystający w murze. 

ADDENTRO, v. indentro. «, 

ADDESTRAMENTO, s. m. 
wprawa, ćwiczenie, nauka. 

ADDESTRARE, v.a. wpra- 
wić, ułożyć, utresować, nau- 
czyć. 

ADDESTRATORE, s.m. ko- 
niuszy, ten co trzyma strzemię 
przy wsiadaniu na konia. 

ADDETTO , —TA , ad. odda- 
ny czemu, przykładający się 
do czego. 

ADDIACENTE, ad. m.f. przy- 
legły. 

ADDIETRO, av. w tyle, w tył, 
wstecz , nazad. Incontanente 
tornò — , Bocc. natychmiast na- 
zad powrócił. Volgo —lo sguar- 
do, Alf. obracam wzrok za 
siebie, oglądam się za sobą. 
Dare — , cofnąć się. = wprzód, 
przedtem, dawniej. Per —, Ar. 
Ori. Fur. dawniej , przedtem. 
Due secoli — , przed dwoma 
wiekami. 

ADDIMESTICARE , v. a. o- 
swoic, przyswoić, obłaskawić. 

ADDIO , a dio , s. e av. poże- 
gnanie; bądź zdrów, do wi- 
dzenia , żegnam. 

ADDIRE , v. n. ir. podobać 
się. Non mi si addice , nie podo- 
ba mi się. 

ADDIRIZZAMENE , s. m. 
kierwiek, przewodnictwo, spro- 
stowanie. 

ADDIRIZZARE , v. a. sprosto- 
wać, nakierować, ivyprosto- 
wać. — una strada, wyprosto- 
wać drogę. =-- fig. naprowadzić 
na dobrą drogę , poprawić, 
nauczyć. = v. r. skierować się, 
udać się dokąd. 

ADDITAMENTO , s. m. poka- 
zanie , wskazanie , ukazanie 
palcem. = dodanie , dodatek. 

ADDITARE, v.a. pokazać, 
wskazać palcem; okazać. Ma 
prego che m' additi la cagione , 



ADD 

D. Purg. ale cię proszę abyś mi 
wskazał przyczynę. [ciel. 

ADDITATORE, s.m. okazi- 

ADDITTO , —TA , ad. odda- 
ny, wylany, poświęcony. 

ADDIZIONE , s. f. dodawa- 
nie; dodanie , dodatek. 

ADDOBBAMENTO, s.m. przy- 
ozdobienie , ozdoba. 

ADDOBBARE , v. a. ozdobić , 
przyozdobić , upięknić. 

ADDOBBO , s. m. umeblowa- 
nie domu. = sprzęty, meble. 

ADDOLCIMENTO, s. m. osło- 
dzenie , osłoda. 

ADDOLCIRE, v. a. ir. słodzić, 
osłodzić. = fig. ukoić, uspo- 
koić; D.Inf. zaspokoić, zado- 
wolnić. = v. r. łagodnieć, zwol- 
nieć. II tempo s' addolcisce, czas 
łagodnieje. I costumi s' addol- 
ciscono , opyczaje łagodnieją. 

ADDOLCITIVO , —VA , ad. 
słodzący. 

ADDOLORARE, v.a. zmar- 
twić , zasmucić. = v. r. zmar- 
twić się , zasmucić się. [sze. 

ADDO MINE , s. m. podbrzu- 

ADDOPPIAMENTO , s. m. — 
tura , s. f. podwojenie. 

ADDOPPIARE, v. a. podwoić. 
= złożyć we dwoje. 

ADDOPPIO , a doppio , av. 
podwójnie. 

ADDORMENTAMENTO, s. m. 
— zionę , s. f. uśpienie. 

ADDORMENTARE , v. a. usy- 
piać , uśpić. = fig. łudzić, zwo- 
dzić pięknemi słówkami. = v.r. 
usnąć, zasnąć, zadr zymać. 

ADDORMENTAT1CC10 , — 
CIA , ad. usypiający. 

ADDORMEKTATORE, s. m. 
ten który usypia. 

ADDOSSAMENTO , s. m. wło- 
żenie ciężaru na plecy. 

ADDOSSARE , v. a. włożyć co 
komu naplecy. — un negozio ad 
uno , obarczyć kogo jakim in- 
teresem. = v. r. wziąść co na 
plecy ; podjąć się czego. 

ADDOSSO , a dosso , av. na 
plecach , na grzbiecie , na kar- 
ku. Andare , dare , venire — , 
rzucić sięna kogo. L'abito che 
porto — , Bocc. suknia którą 
noszę. Non ho danari — , nie 
mam przy sobie pieniędzy. 
Porre gli occhi — , zwrócić oczy. 
Mettere — una cosa ad uno , 
przypisywać co komu, zwalać 
co na kogo, posądzać o co. 

ADDOTTO , —TA , p. ad. 
przywiedziony, przytoczony. 

ADDOTTRINARE , v. a. nau- 
czyć , V. AMMAESTRARE. 

ADDRAPPATO , —TA , ad. 
okryty suknem , materyą. 

ADDURRE , v. a. ir. przywo- 
dzić , przytaczać , przywieść , 
przytoczyć. 



ADI 



9 



ADDUTTORE , s. m. Anat. 

muszkuł sprowadzający do 
środka części zależące od sie- 
bie. 

ADDUZIONE, s.f. Anat. fun- 
kcya muszkułów sprowadzają- 
cych. 

ADEGUAMENTO , s. m. — 
ANZA , s. f. porównanie , ró- 
wność , proporcya. 

ADEGUARE, v. a. równać , 
porównywać. 

ADEGUATAMENTE, av. za- 
równo, proporcyonalnie. 

ADEMPIBILE , ad. m. f. da- 
jący się uskutecznić. 

ADEMPIERE , —pire , v. a. 
dopełniać , dopełnić , pełnić , 
uskutecznić. — un dovere , peł- 
nić powinno ' ć, dopełnić powin- 
ności. I vostri desideri saranno 
adempiti , Bocc. wasze życze- 
nia zostaną spełnione. 

ADEMPIMENTO, s. m. pełnie- 
nie , dopełnienie. 

ADEMPITORE , s. m. pełni- 
ciely dopełnicieł. [= naprzód. 

ADENTRO , av. wewnątrz. 

ADENZIONE , s. f. Leg. odję- 
cie, pozhaivienie (praw, przy- 
wilejów, donacyi). 

ADERBARE , v. a. paść tra- 
wą , wypuścić na trawę. ^ 

ADERENTE , ad. m. f. stron- 
nik , stronniczka. 

ADERENZA, s. f. przyległość, 
przyleganie.=skłonność, przy- 
wiązanie. 

ADERIMENTO , s. m. przy- 
łgnienie, przyłączenie się do 
jakiego zdania , stronnictwa. 

ADERIRE, v. n. ir. przyle- 
gać, łgnąć, przystawać. — ad 
una fazione, przystać do jakiej 
fakcyi. Nerone aderiva più a' 
peggiori , Davanz. Neron lgnął 
więcej do gorszych. 

ADESCAMENTO, s.m. neta, 
żer posypany dla wabienia 
ptaków. = fig. przyłuda, po- 
wab , ponęta. 

ADESCARE, v. a. posypać lub 
położyć żer dla wabienia pta- 
ków. = fig. łudzić , wabić , 
przynęcać, znęcić, przyłudzać, 
ułudzie. Per adescarli a virtù 
colla preda , Davanz. żeby 
w nich wzbudzić [męztwo po- 
wabem zdobyczy. 

ADESCATÓRE , s. m. — TRI- 
CE,s. i. zwodziciel,* zwodzi~ 
cip J Jen 

ADESIONE, s.f. Fis. przyle- 
ganie, czepianie się cząstek, 
spójność. = fig. v. aderimento. 

ADESSO , av. teraz. 

ADETTO, s.m. adept, uczeń, 
zwolennik. [legty- 

ADIACENTE , ad. m. f. przy- 

ADIACENZA, s. f. przyle- 
głość , blizkość. 



10 



ADO 



ADIETTIVO, s. m. Gram. 
przymiotnik. 

ADI MAR E , V. CHINARE , ABBAS- 
SARE. — v. r. D. Purg. spuścić się 
na dół. 

ADIPE , s. m. tłustość. 

ADIPOSO,— SA, ad. tłusty. 

ADIRAMENTO, s.m. rozgnie- 
wanie. 

ADIRARE , v. a. rozgniewać. 
= v. r. rozgniewać się. Come il 
re Carlo ebbe detta risposta s' 
adirò forte, G. Vili. [wem. 

ADIRATAMENTE , av. z gnie- 

ADIRATO, —TA, ad. roz- 
gniewany. 

ADIREVOLE , ad. m. f. pobu- 
dzający do gniewu. 

ADITO , s. m. przystęp. 

ADIUTORE , s. m. pomocnik. 

ADIZZAMENTO, v. aizza- 

MENTO. 

ADIZZARE, v. a. poduszczać, 
podszczuwać , podniecać, po- 
budzać, [oka, spojrzenie. 

ADOCCHIAMENTO, s.m. rzut 

ADOCCHIARE , v. a. poglą- 
dać , spoglądać , przypatry- 
wać się , wpatrywać się. = 
spostrzedz , dojrzeć. 

ADOLESCENTE, s.m. mło- 
dzieniec, [dzieniaszek. 

ADOLESCENTULO, s.m. mło- 

ADOLESCENZA, s. f. mło- 
dość, młodociany wiek. 
ADOMBRAMENTO, s.m. —zio- 
nę , s. f. cień , zacieniowanie. 
= fig. przyćmienie , plama , 
zakała. 

ADOMBRARE , v. a. rzucić 
cień , zakryć cieniem , zasłonić 
od słońca. = cieniować, zacie- 
niować. = fig. zakryć , ukryć , 
zasłonić , zaćmić , przyćmić. 
Strappare il sacro vel che al vol- 
go adombra il ver, Alf. zedrzeć 
zasłonę kryjącą praiodę przed 
ludźmi. — gli occhi dell' intel- 
letto , przyćmić , zaćmić ro- 
zum. — skreślić , opisać w kró- 
tkości. = v. r. niedowierzać, 
nieufać , lękać się. 

ADOMBRATO, —TA, ad. za- 
kryty cieniem. = zacieniowa- 
ny. =■ fig- nieufny, lękliwy. Ca- 
vallo adombrato, koń płochliwy. 

ADONTARE , v. a. obrazić , 
znieważyć. = v. n. oburzyć się, 
rozgniewać się. 

ADONTOSO, —SA, ad. zel- 
ży wy, obelżywy. 

ADOPERAMENTO, — pramen- 
to, s. m. użycie. 

ADOPERARE, —prare, v.a. 
używać. — ii tempo, vocaboli 
scelti, używać czasu, dobra» 
nych wyrazów. Bene — la sua 
giovinezza, Bocc. dobrze użyć 
młodych lat. = v. r. dokładać 
starania , usiłować. 

ADORABILE, — rando , — re- 



ADU 

vole , ad. godny uczczenia, u- 
wielbienia , czcigodny. 

ADORAMENTO, s. m.— zionę, 
s.f. czczenie, cześć, uwielbia- 
nie. 

ADORARE, v. a. czcić, pokłon 
oddawać , kłaniać się bóstwu, 
wielbić, chwalić, uwielbiać. 

ADORATORE, s. in.— TRICE, 
s. f. czciciel , wielbiciel, czci- 
cielka, wielbicielka, 

ADORATORIO, s. m. świąty- 
nia pogańska. 

ADOREZZA, s.f. D. Purg. 
miejsce na które jest cień rzu- 
cony, gdzie nie dochodzą pro- 
mienie słońca. 

ADOREZZARE, v. impers. być 
w cieniu, rzucać cień. 

ADORNAMENTE , — tamente, 
ad. ozdobnie. 

ADORNAMENTO,s,m.— tura, 
s. f. przyozdobienie, ozdoba. 

ADORNARE , v. a. zdobić, o- 
z dobić. 

ADORNATORE, s. m. — TRI- 
CE, s.Lozdobiciel, ozdobicielka. 

ADORNO, s. m. ozdoba.^ ad. 
o zdobiony, przy o zdobiony. Tut- 
te le cose di che il mondo è 
adorno, Petr. 

ADOTTAMENTO, s. m. — gio- 
ne, — zione, s. f. przysposobie- 
nie, przybranie. 

ADOTTARE, vi a. przysposo- 
bić, przybrać ^ za swoje dzie- 
cko). — un sistema, un metodo, 
una opinione, przybrać, przy- 
jąć system, metodę , zdanie. 

ADATTATORE, s. m. —TRI 
CE, s. f. przysposabiający, ado- 
ptujący za swoje dziecko. 

ADOTTIVO, —VA, ad. przy- 
sposobiony, przybrany. 

ADOZIONE, V. ADOTTAMENTO. 

ADRAGANTE, s.Lgummao- 
trzymana z drzewa dragant. 

ADUGGIAMENTO, s. m. cień 
szkodliwy roślinom. 

ADUGGIARE, v.a. rzucać cień 
szkodliwy roślinom.— fig. rzu- 
cić urok, oczarować, urzec. 

ADUGNARE, v. adunghiare. 

ADULARE, v. a. pochlebiać. 

ADULATORE, s. m. —TRICE, 
s. f. pochlebca, pachlebnica. 

ADULATORIO,— RIA, ad.po- 
chlebiający, pochlebny. 

ADULAZIONE, s. f. pochlebia- 
nie, pochlebstwo. 

ADULTERAMENTE, av. po 
cudzołozku. 

ADULTERARE, v. n. cudzoło- 
żyć. = v. a. fig. fałszować. — ii 
vino, le monete, fałszować wi- 
no, pieniądze. 

ADULTERATORE , s. m. — 
TRICE, s.f. cudzołożnik, cu- 
dzołożnica. 

ADULTERAZIONE, — anza, s. 
f. — mento, s.m.fig. fałszowanie- 



AFF 

ADULTERINO— NA, ad.spfo- 

dzony w cudzołóztwie. = fig. 
fałszowany. [łóztwo. 

ADULTERIO, s.m. cudzo- 

ADULTERO, —RA , ad. e s. 
cudzołożnik, cudzołożnica. 

ADULTO, —TA, ad. dorosły. 

ADUNAMENTO, s. m. zebra- 
nie, zbiór. 



ADUNANZA, s.f. zebrani** 
W 

dzka. 



zgromadzenie, zjazd, schał- 



ADUNARE, v. a. zebrać, zgro- 
madzić.= v.r. zebrać się, zejść 
się , schodzić się , zgromadzić 
się. [zagiąć. 

ADUNCARE, v. a. zakrzywić, 

ADUNCO,— CA, pi. —CHIC- 
CHE, ad. zakrzywiony, zagięty 

ADUNGHIARE, v. a. uchwycić 
w szpony, iv pazury. 

ADUNQUE, cong. więc, prze- 
to, zatem. 

ADUSTARE , v. a. przypiec, 
przypalić, osmalić. 

ADUSTEZZA, adustione, s. f. 
suchość, susza, posucha. 

ADUSTO, —TA, ad. suchy, 
spiekły. 

AERE, s. m. powietrze. 

AEREO, — EA, ad. powie- 
trzny , napowietrzny. = fig. 
wietrzny, lekki , próżny. 

AEROLITE, s. m. aerolit, ka- 
mień spadły z powietrza. 

AEROMETRO,s.m. aeromelr, 
narzędzie służące do mierze- 
nia gęstości powietrza. 

AERONAUTA, s.m. żeglarz 
napowietrzny. 

AEROSO, —SA, ad. lekki, 
zwinny. 

AEROSTATICA, s. f. część fi- 
zyki traktująca o gęstości po- 
wietrza , aerostatyka. 

AEROSTATO, s. m. balon na- 
powietrzny. 

A ESCARE, v. a. założyć nętkę 
na haczyk u wędki. = fig. v. 
adescare. [ność. 

AFA, s. f. zaduch, par, par- 

AFATO, —TA, ad. zwiędły, 
zeschły (o owocach). = chudy 
(o zwierzętach). 

AFATUCCIO, — ticcio, —cia, 
ad. chudorlawy, wysmukły. 

AFELIO , s. ra. Astr. punkt 
największej odległości planety 
od słońca, odsłonecznik, punkt 
odsłoneczny. [tony, uprzejmy. 

AFFABILE,, ad. m. f. rozmo- 

AFFABILITA, — tade, —tate, 
s. f. rozmowność, uprzejmość. 

AFFABILMENTE, av. uprzej- 
mie, [się , krzątać się. 

AFFACCENDARSI, v. r. zająć 

AFFACCENDATO, —TA, ad. 
zajęty, zatrudniony. 

AFFACCETTARE, v.a. kra- 
jać, ciąć w ścianki, w kostki 
(dyament). 



AFF 

AFFACCHINARE , v. n. e r 

pracować jak tragarz, koro- 
wać. 

AFFACCIARE, v. a. zrównać, 
loyrównać. = v. r. pojawić się, 
jjokazać się, stanąć. — alla fi- 
nestra, stanąć przy oknie, w o- 

ÌCìXtP 

AFFALDARE, v. a. fałdować. 

AFFAMARE, v.a. wzbudzić 
apetyt; oglodzić. — una città, 
oglodzić miasto.= v.n. łaknąć, 
być głodnym. I poveri che affa- 
mavano, ubodzy którzy łaknęli. 

AFFAMATELLO, —LA, —tic 
ciò, — ciA, — tuzzo, — tuzza, ad. 
giodnaivy, przy głodny. 

AFFAMATO, — TA',.ad. gło- 
dny, zgłodniały. = fig. chciwy 
krwi, okrutny, [być głodnym. 

AFFAMIRE, v.n.' ir. łaknąć, 

ĄFFANGARE, v. a. zabłocić, 
zbłocić. ==* v. n. zamienić się 
w błoto. 

AFFANNARE, v.a. trapić, 
martwić, zasmucić. = v. r. bie- 
dzieć się , trapić się , frasować 
się , martwić się. 

AFFANNATO,— TA, ad. stra- 
piony, zmartwiony. = zady- 
szany. 

AFFANNATORE , s. m. ten co 
przyczynia zmartwienia , nie- 
spokojności. 

AFFANNO, AFFANNAMENTO, S. 

ni. niepokój, niespokojność. = 
strapienie, zmartwienie, udrę- 
czenie, frasunek. 

AFFANNONE , s. m. ten co 
udaje bardzo zatrudnionego, 
co się wtrąca do wszystkiego, 
wścibski. 

AFFANNONERIA, s. f. wtrą- 
canie się, wścibstwo. 

AFFANNOSAMENTE, av. nie- 
spokojnie, przykro, trudno. 

AFFANNOSO,— SA,— nevole, 
ad. martwiący, trapiący. 

AFFARDELLARE, v.a. upa- 
kować, zawinąć. 

AFFARE, s. m. sprawa, in- 
teres, doczynienie. Affari parti- 
colari, interesa prywatne. Esser 
oppresso dagli affari , być obar- 
czonym interesami.^ stan, go- 
dność. Tu in ver donna mi sem- 
bri d'alto — , Alf. zdajesz mi 
się być panią wysokiego stanu. 

AFFARSL, v. f. przystawać, 
przypadać, zdać się , przydać 
się, służyć. 

AFFARUCCIO, s. m. dim. dro- 
bny interes* fraszka. 

ÀFFASCIARE , v. a. wiązać 
w wiązki , w snopy. 

AFFASCINARE , v. a. oczaro- 
wać. = fig. zaślepić, omamić, 
złudzić. 

AFFASTELLARE, v. a. v. af- 
fasciare. = pomieszać, powi- 
kłać, pogmatwać. 



AFF 

AFFATATO,— TA, ad. zacza- 
rowany. L'elmo affatato a quel 
brando tagliente, Bem. Ori. 

AFFATICAMENTO, s.m. trud, 
utrudzenie, strudzenie. 

AFFATICANTE , ad. m. f. nie- 
utrudzony, pracowity. 

AFFATICARE, v. a. utrudzić, 
zmęczyć , znużyć. = v. i\utru- 
dzić się, zmordować się, zmę- 
czyć się, znużyć się ; zadawać 
sobie pracy, starać się, usiło- 
wać. In che m' affatico io? Bocc. 

AFFATICATORE, s. m.— TRI- 
CE, s. f. człowiek pracowity, 
kobieta pracowita. 

AFFATTO, av. cale, locale, 
całkiem, zupełnie. Niente—, nic 
zgola. Non parla — , nic zgoła 
nie mówi. 

AFFATTURAMENTO, s. m. — 
zionę, s. f. oczarowanie, czary. 

AFFATTURARE , affattuc- 
chiare, v. a. oczarować, zacza- 
rować. 

AFFATTURATORE , s.m.— 
TRICE, s. f. czarownik, czaro- 
wnica. 

AFFAZZONAMENE , s. m. 
przyozdobienie. 

AFFAZZONARE, v. a. ozdo- 
bić, przyozdobić. [honor. 

AFFÉ, av. na uczciwość , na 

AFFERESI , s. f. Gram. odcię- 
cie litery lub syllaby na począ- 
tku wyrazu. 

AFFERMARE, v. a. twierdzić, 
utrzymywać. = v.r. obwaro- 
wać się, wzmocnić swe stano- 
wisko, okopać się. Quivi s'affer- 
mò, M. Vili. 

AFFERMAT AMENTE, — tiva- 
mente, av. twierdząc, potwier- 
dzając. 

AFFERMATIVA, s. f. gloso- 
wanie za, affirmatiwa. 

AFFERMATIVO, —VA, ad. 
twierdzący, potwierdzający. 

AFFERMATORE, s. m. -TRI- 
CE, s. f. twierdziciel. 

AFFERMAZIONE, s. f. —men- 
to, s. m. twierdzenie, potwier- 

AFFERRAMENTO,s.m.sc/no?/- 

cenie, uchwycenie, porwanie. 

AFFERRANTE, ad.m. f. chwy- 
tający, porywający. = s. m. 
* koń. 

AFFERRARE , v. a. chwytać, 
chwycić, pochwycić, porwać; 
jąć, objąć, obejmować. Romilda 
ben mia tu sei mentr' io t'afferro, 
Alf. Romildo, moją niezawo- 
dnie jesteś gdy cię mam w mo- 
jem objęciu. = pojmować, po- 
jąć, zrozumieć. Ora afferò io, 
Salvili, teraz pojmuję. S^^ptessi 
— tutti i pensieri, che mi passano 
per la mente ! U. Fosc. = v. r. 
pobić się, poczubić się, porwać 
się na siebie. 



AFF 



11 



AFFERRATOIO, s. m. kle- 
szcze , obcęgi. 

AFFETTARE , v. a. krajać 
w krążki, w talerzyki, pokra- 
jać, popłatać.^ rozsiekać, po- 
siekać kogo. = starać się o co, 
piąć się do czego. — il dominio, 
piąć się do władzy. = naśla- 
dować; udawać. — il favellar 
toscano, naśladować mowę to- 
skańską. — allegria, udawać 
wesołość. 

AFFETTATAMENTE, av 
zprzysadą, przy sądnie. —na- 
miętnie. 

AFFETTATO, —TA, ad. wy- 
muszony, udany. Divozione, 
pietà affettata, udana pobo- 
żność. Gravità affettata, wymu- 
szona poivaga. 

AFFETTATUZZO, s. m. czło- 
wiek nieco wymuszony. 

AFFETTAZIONE, s. f. udé* 
wanie, przysada, wymuszenie. 

AFFETTIVO, —VA, ad. tkli- 
wy, wzruszający. 

AFFETTO, —TA, ad. mający 
dobre lub złe chęci. = D. Par. 
zajęty czem, oddany czemu. 

AFFETTO, s. m. afekt, uczu- 
cie, miłość, kochanie, przywią- 
zanie, namiętność. = chęć, żą- 
dza. 

AFFETTUOSAMENTE, affe- 
zionatamente , av. szczerze , 
czule , namiejętnie. 

AFFETTUOSO, —SA, ad. ser- 
deczny, pełen życzl 
grzeczny, uprzejmy. 

AFFEZIONARE, v. a. 
lubić, pokochać, polubić. = v. r. 
przywiązać się do kogo lub 
czego, pokochać, polubić. 

AFFEZIONATO, -TA, ad. 
przychylny, życzlhoy, kochają- 
cy, przyioiąząny. ==s kochany, 
ukochany. = s. m t kochany 
przyjaciel. 

AFFEZIONE , s. f. przywią- 
zanie, czułość, lkliwość.= cho» 
roba, dolegliwość, cierpienie. 

AFFEZIONE VOLE , ad. m. f. 
przywiązujący do siebie, skłon- 
ny do kochania. [czka. 

AFFIRBIAGLIO, s. m. sprzą- 

AFFIBBIAMENTO, s. m. za- 
pięcie na sprzączkę. 

AFFIBBIARE, v. a. zapiąć 
sprzączkę, spiąć haftką. =- Af- 
fittarla ad uno, fig. przypiąć ko- 
mu łatkę. 

AFFIBBIATOIO, s. m. —tura, 
s. f. dziurka na guzik. 

AFFIDARE , v, a. zabezpie- 
czyć, upewnić. = powierzyć, 
poruczyć. = v. n. e r. ufać, 
zaufać. [komu. 

AFFIDATO, s. m. ten kto ufa 

AFFIGURAMENTO, s. m. — 
zionę, s. f. poznanie kogo po 
rysach twarzy. 



, du. ser- 
. kochać, 



12 



AFF 



AFFIGURARE , v. a. poznać, 
rozpoznać. = v. r, wyobrazić, 
wystawić sobie. 

AFFILARE , v. a. ostrzyć. = 
v. r. stanąć w szeregu jeden za 
drugim. 

AFFILATO,— TA, p. ad. wyo- 
strzony. = Naso affilato, nos 
cienki., wysmukły. Viso, volto 
affilato, twarz chuda. 

AFFILATURA, s. f. ostrze, 
brzuszec noża, i t. p. 

AFFILETARE, v. a. zasta- 
wiać sidła na ptaki, [prostej. 

AFFILO, a filo , av. w linii 

AFFIN AMENTO, s. m. oczy- 
szczanie kruszców. = wyszu- 
kana subtelność; wydoskona- 
lenie. 

AFFINARE, v. a. czyścić, 
oczyszczać kruszce. = ostrzyć, 
wyostrzyć. = ścieńczyć. 

AFFINATOIO, s. m. tygielek 
do topienia kruszców. 

AFFINATORE, s. m. rzemie- 
ślnik oczyszczający kruszec. 

AFFINATURA, s. f. czyszczę- 
nie kruszców. 

AFFINCHÈ, cong. aby, ażeby. 

AFFINE, ad. m. f. powino- 
waty. ,, 

AFFINITÀ, — TADE , — TATE, 

s. f. powinowactwo* pokrewień- 
stwo. = fig. podobieństwo, 
związek, stosunek. — Chim. 
powinowactwo. 

AFFIOGAMENTO, s. m. — td- 

Cra, s. f. chrypka, ochrzypłość. 
AFFIOCARE, v. n. ochrzy- 
"pnąć, dostać chrypki. 

AFFISSARE, v. a. wpatry- 
wać się, ivlepic wzrok. 

AFFITT AIUOLO , s.m. dzier- 
żawca, arędarz. 

AFFITTARE, v. a. nająć, 
dzierżawić. — una casa, una ca~ 
rozza, nająć dom, karetę. == 
wydzierżawić, puścić w arędę. 
— un podere, puścić w arędę 
folwark. [wynajmuje statek. 

AFFITTATOLE , s. ni. ten co 

AFFITTEVOLE , ad. m. f. dv 
najęcia, do wynajęcia. 

AFFITTO, s. m. najem, naję- 
cie, wynajęcie. = czynsz , za- 
płata za najęcie , za mieszka- 
nie, komorne. 

AFFLATO, s. m. dmuchanie, 
wianie na co; tchnienie, na- 
tchnienie. — divino, natchnienie 
boskie. 

AFFLIGGERE , v. a. ir. stra- 
pić, zmartwić, zasmucić.=x. r. 
smucić się , trapić się , mar- 
twić się. 

AFFLIGGITORE, s. m. mar- 
twiciel, tropiciel. 

AFFLITTIVO , —VA ad. za- 
smucający. = Pena afflittiva, 
kara cielesna. 

AFFLITTO,— TA, p. ad. stra- 



AFF 

piony, zmartwiony, zasmuco- 
ny, stroskany. 

AFFLIZIONCELLA, s. f. dim. 
małe zmartwienie. 

AFFLIZIONE, s. f. strapienie, 
zmartwienie , smutek , udrę- 
czenie. 

AFFLUENZA, s. f. napływ, 
natłok, —di popolo, napływ lu- 
du. = obfitość, dostatek. 

AFFLUSSO, s. m. napływ 
krwi, humorów. 

AFFOCALISTIARE, v.a. Pitt. 
zamazać, rozmazać. 

AFFOCARE, v. a. zapalić. = 
v. r. fig. zapalić się, pałać, 
płonąć. 

AFFOGAGGINE, s. f. —mento, 
s. m. zaduszenie, uduszenie. 

AFFOGARE, v. a. zadusić, 
udusić; utopić. Fu affogato nel 
fiume Po,G.Vill. — una fanciulla, 
fig. źle wydać za mąż dzie- 
wczynę. = v. n. opływać w co, 
mieć podostatkiem; udusić się, 
zadusić się. — nella roba, ne' da 
nari, opływać w dostatkach. — 
ne' debiti, tonąć id długach, 
mieć długów po uszy. — di sete, 
umierać z pragnieuia. Risogna 
bere o—, prov. potrzeba zgryźć 
ten orzech, płoknąć tę pigułkę. 
— in un bicchier d' acqua, fig. 
nie umieć sobie dać rady, nie 
umieć trzech zliczyć. — v. r. 
utopić się. 

AFFOGATO, —TA p. ad. udu- 
szony; utopiony. = Uova affo- 
gate , jaja gotowane. [calca. 

AFFOLLAMENTO, s. m. i?. 

AFFOLLARE, v. a. cisnąć, 
tłoczyć. — v. r. cisnąć się, tło- 
czyć Się. Quanti pensieri mi si 
affollano in mente ! Met. ileż to 
myśli ciśnie mi sw do głowy! 

AFFOLLARE , s. m. D. Purg. 
ciężkie oddychanie, zadyszenie. 

AFFOLLATAMENTE, av. tłu- 
mem, gromadą, gromadnie. 

AFFOLLATO, —TA, p. ad. 
ściśnięty, stłoczony. Gente affol- 
lata, tłum ludu, ciżba, [spiech. 

AFFOLTAMENTO,s. m. po- 

AFFOLTAÈE, v. n. —tarsi, 
v. r. spieszyć się, %. frastagli- 
are. = żarłocznie zajadać. = 
wpaść na kogo, uderzyć. 

AFFONDAMENTO, s', m. za- 
topienie, pogrążenie. 

AFFONDARE , v. a. zatopić. 
= fig. zniszczyć, zgubić, zruj- 
nować. O cupidigia ! che i mor- 
tali affondi ! D. Par. o chciwości! 
która gubisz ludzi ! = v. n. e 
r. zatonąć, utonąć. 

AFFONDATURA , s. f. zaklę- 
słoś<^Ęvy drążenie. 

AFFOSSAMENTO, s. m. wy- 
kopanie rowu, jamy, wydrą- 
żenie, [otoczyć row^m. 

AFFOSSARE, v. a. kopać rów, 



AFF 

AFFOSSATO , -TA, p. ad. 

okopany rowem. = Occhi affos- 
sati, zaklęsłe, zapadłe oczy. 

AFFRAGNERE , affrange re, 
v. a. ir. złamać, stłuc. = fig. 
utrudzić, zmordować , osłabić. 

AFFRALARE, —lire, v. a. 
osłabić, zwątłić, pozbawić sił. 

AFFRANCARE , v. a. osicobo- 
dzić, uwołnić, wyzwolić. = v. 
avvalorare. 

AFFRANTO, —TA, p. ad. 
osłabiony zwątlony. 

AFFRATELLANZA, s. f. — 
mento, s.m. pobratanie się, bra- 

AFFRATELLARSI, v. r. po- 
bratać się, spoufalić się, żyć 
za panie bracie. 

AFFREDD ARE. v. a. och lodzić, 
oziębić, wystudzić.= v. r. ozię- 
bić się, wystygnąć, ziębnąć. ==• 
fig. ostygnąć, stać się oziębłym. 

AFFRENAMENTO, s. m. 'po- 
wściągnienie , pohamowanie. 

AFFRENARE , v. a. powścią- 
gnąć , powstrzymać , wstrzy- 
mać , hamować , pohamować. 
— gli audaci , Met. powściągnąć 
zuchwałych. 

AFFRÉNATORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. powściągacz, powścią- 
gaczka. [spiech, szybkość. 

AFFRETTAMENTO, s. ni. po- 

AFFRETTARE, v. a. przy- 
spieszać, naglić. — i passi, 
przyspieszyć kroku. = v. r. 
spieszyć się, pospieszać. 

AFFRETTATAMENTE , av. 
spiesznie, szybko. 

AFFRICINO, affrico, s. m. 
wiatr południowo zachodni. 

AFFRICOGNO, ad. m. cierpki, 
szczypiący. 

AFFRITTELLARE, v. a. sma- 
żyć jaja. = fig. przeszyć no- 
żem. = Uova affrittellate, jaja 
sadzone. 

AFFRONT AMENTO, s. m. na- 
pad, napaść, uderzenie. 

AFFRONTARE, v. a. stawić 
mężnie czoło. La morte in bat- 
taglia dapresso mille volte vidi e 
affrontai, Alf. poty siać razy 
widziałem io bitwach śmierć 
z blizkaf' i mężnie stawiłem 
czoło. — napaść, uderzyć; zro- 
bić komu afront. = v. r. stać, 
leżeć, być położonym naprze- 
ciwko. Parte di Spagna ove s'af- 
fronta con Affrica, G. Vili, ta 
część Hiszpanii któfa leży na 
przeciwko Afryki. = stanąć do 
boju; stawić pole. = spotkać, 
napotkać. [fronto. 

AFFRONTATA , s. f. v. af- 

AFFRONTATO, —TA , p. ad. 
v. affrontare. Battaglia affron- 
tata , ivahia bitwa. [pastnik. 

AFFRONTATORE , s. m. na- 

AFFRONTO , s. m. afront , 



AGG 

zniewaga , obraza , obelga. = 
napaść , uderzenie, atak. 

AFFUMATO, affumicato, — 
TA,p. ad. zadymiony, okopco- 
ny. = fig. podły, nikczemny. 

AFFUMICAMENTO, s. m. za- 
dymienie , okopcenie. = naka- 
dzanie, fumigacya. 

AFFUMICARE , affumare , v. 
a. zadymić, przy dymić, okopcić. 

AFFUMICATA, s. f. nakadza- 
nie, fumigacya. 

AFFU SOLARE, v. a. ozdobić, 
przyozdobić. 

AFFUSTO, s. m. łoże działa. 

AFIACCACOLLO, av. na zła- 
manie karku , bez względu na 
nic. [stracenie głosu. 

AFONIA , s. f. Med. brak lub 

AFORISMO , s. m. aforyzm , 
zdanie krótkie. 

AFRETTO , afruzzo, —a, ad. 
kwaskowaty, cierpkawy. 

AFREZZA , s. f. cierpkość , 
kwasek niedojrzałych owoców. 

AFRO,— FRA, ad. cierpki, 
kwaśny. [aloesowe. 

AGALLOCO , s. m. drzewo 

AGAPE , s. f. loieczerza pier- 
wszych chrześcian pożywana 
w towarzystwie. 

AGARICO , s. m. Bot. bedłka 
liściowa, hubka. 

AGATA , s. f. agat (kamień). 
= długość nitki potrzebnej do 
nawleczenia igły. 

AGAZZARE , v. arrovellare. 

AGENTE , s. m. ajent , kom- 
missarz , sprawujący czyje in- 
teresa. = Filos. działacz , siła 
działająca. 

AGENZIA, s. f. urząd, obo- 
wiązki ajenta , ajencya. 

AGEVOLAMENTO , s. m. uła- 
twienie. [D.Purg. dopomódz. 

AGEVOLARE , v. a. ułatwić ; 

AGEVOLE , ad. m. f. łatwy, 
snadny. 

AGEVOLEZZA, s. f. łatwość, 
snadność. = D. Purg. słodycz, 
uprzejmość. [snadnie. 

AGEVOLMENTE, av. łatwo, 

AGGAVIGNARE , v. a. po- 
rwać , uchwycić. 

AGGELARE , v. a. zamrozić. 
= v. n. e r. marznąć, zamar- 
znąć, ściąć się, ścinać się od 
zimna. 

AGGELAZfiONE , s. f. zamro- 
żenie , zamarzanie , marznie- 
eie. 

AGGENTILIRE , v. a. ir. upię- 
Anić, ładnym zrobić. 

AGGETTARE, v. n. Arch. wy- 
stawać, wyskakiwać, być wy- 
datnym, [części budowli. 

AGGETTO, s. m. wystawanie 

AGGHERMIGLIARE , v. a. 
trzymać w szponach, w pa- 

ZiJTfl ch 

AGGHERONATO,--TA, ad. 



AGG 

zesztukowany z rozmaity eh ka- 
wałków różnofarbnych. 

AGGHIACCIAMENTO , s. ni. 
marznięcie , zamarzanie , za- 
mrożenie. 

AGGHIACCIARE, v. a. za- 
mrozić, zlodowacić. Ił freddo 
agghiaccia i fiumi , zimno za- 
mraża rzeki. La paura agghiac- 
cia il sangue nelle vene , fig. 
strach ścina krew w żyłach. = 
v. n. e r. ziębnąć, marznąć. 
Credi tu eh' io soffrissi eh' egli 
stesse laggiuso ad — ? Bocc. 

AGGHIACCIO , s. m. hurty 
albo koszary w polu na owce. 

AGGHIADAMENTO, s. m. o- 
drętwienie , strętwienie. 

AGGHIADARE, —dire, v.n. 
e r. odrętwieć, zdrętwieć od 
zimna , marznąć , zmarznąć: 

AGGIACENZA , s. f. przyle- 
głość. [zmieniania monety. 

AGGIO , s. m. ażio , zysk ze 

AGGIOGARE, v. a. zaprządz 
do jarzma. 

AGGIORNARE, v.a. nazna- 
czyć dzień. = v. n. e r. dnieć , 
świtać. 

AGGIRAMENTO, s.m. kręce- 
nie, ivy kr ętarstwo , matactwo. 

AGGIRARE, v.a. okrążyć, 
otoczyć. -■= podejść , oszukać. 
= v. n. e r. obracać się , kręcić 
się ; wałęsać się , błąkać się. 

AGGIRATA, s.f. okrążenie, 
okrąg. 

AGGIRATORE, — TRICE, s.f. 
włóczęga. = zwodziciel , krę- 
ciciel , matacz , intrygant. 

AGGIUDICARE, v.a. przy- 
sądzić, [sądzenie. 

AGGIUDICAZIONE, s.f. przu- 

AGGIUGNERE , aggiungere , 
v. a. ir. dołączyć, dodać; złą- 
czyć , przyłączyć. = dojść do 
lat. Quantunque il maggiore a 
diciotto anni non aggiungesse, 
Bocc. = v. r. łączyć się. 

AGGIUGNIMENTO , s. m. ag- 
giunzione , AGGIUNTA , S. f. dołą- 
czenie, dodanie. 

AGGIUGNIFINE , -mezzo, — 
innanzi , s. m. Gram. zgłoska 
dodana na końcu , we środku , 
lub na początku wyrazu. 

AGGIUGNITOBE, s.m. —TRI- 
CE, s. f. ten który dodaje. 

AGGIUNTOCHÈ, av. zwła- 
szcza że. 

AGGIUSTABILE, ad. m. f. da- 
jący się narządzić, załatwić, 
pogodzić. 

AGGIUSTAMENTO, s. m. na- 
rządzenie, przyrządzenie, za- 
łatwienie , zagodzenie. 

AGGIUSTARE, v.a. narzą- 
dzić , wyrótonać; pogodzić, po- 
jednać. — conti , pogodzić , 
zregulować rachunki. = v. r. 
pogodzić się, ułożyć się. 



AGG 



13 



AGGIUSTATAMENTE, av. jak 

należy, jak przystoi. 

AGGIUSTATEZZA, s.f. przy- 
stojność , przyzwoitość , do- 
kładność. 

AGGIUSTATORE, s. m. min- 
cerz stosujący monetę do wagi 
prawnej. [bile. 

AGGIUSTEVQLE, v. aggiusta- 

AGGLOMERARE , v. a. na- 
gromadzić. = v. r. nagroma- 
dzić się , zebrać się. 

AGGLUTINARE , v. a. zle- 
piać , sklejać. 

AGGLUTINAZIONE, s. f. zle- 
pianie, sklejanie ; zlepienie się, 
sklejenie się. [ bacieć. 

AGGOBBIRE , v. n. ir. zgar- 

AGGOMITTOLARE, v. a. zwi- 
nąć na kłębek, zmotać. = v. r. 
zwinąć się w kłębek. 

AGGOTTARE, v.a. pompo- 
wać wodę z okrętu. 

AGGRADEVOLE, ad. m.f. mi- 
ły, przyjemny. 

AGGRADEVOLMENTE , av. 
miło , przijjemnie. 

AGGRADIMENTO, s.m. ze- 
zwolenie , przyzwolenie. 

AGGRADIRE , v. a. e n. ir. u- 
przejmie przyjąć co ; podobać 
się. 

AGGRADUIRSI, v. r. t zje- 
dnać sobie , zniewolić. Per — 
i soldati , Davanz. żeby sobie 
zjednać umysły żołnierzów. 

AGGRAFFARE , aggraffare, 
aggrancire , v. a. złapać , po- 
rwać , uchwycić , chapnąć. 

AGGRANCHIARSI, v. r. skur- 
czyć się , skosnieć , zdrętwieć 
od zimna, zgrabieć. 

AGGRANDIMENTO, s. m. po- 
większenie. 

AGGRANDIRE , v. a. ir. po- 
większyć , rozszerzyć. = v. r. 
wzrastać , rozszerzać się. 

AGGRANDITORE, s. m. prze- 
sadzający tv opowiadaniu. 

AGGRAPPAMENTO, s.m. za- 
haczenie. 

AGGRAPPARE , v. a. zaha- 
czyć, uchwycić, porwać. = v.r. 
uchwycić się, uczepić się. 

AGGRATICCIARSI, v.r. ob- 
Wijać się, okręcać się (jak 
bluszcz około drzewa). = v. a. 
ścisnąć , objąć. 

AGGRATIGLIARE, v. a. skrę- 
pować. = osadzić za kratą , 
w więzieniu. 

AGGRAVAMENTO, s.m. — 
zionę, s. f. uciążenie, przecią- 
żenie. 

AGGRAVARE, v.a. obłado- 
wać , przeciążyć , przełado- 
wać. = przydawać wagi , cię- 
żaru ; fig. powiększyć winę , 
stać się jeszcze winniejszym. 
— un delitto, powiększyć prze- 
stępstwo. Ma il delitto tuo quia- 



ìli 



AGG 



di aggravasti , Alf. = v. n. za- 
paść iv cięższą chorobę. — v. r. 
stać się cięższym , więcej za- 
ciężyć. = gniewać się, oburzać 
się. 

AGGRAVIO, s. m. zniewaga , 
obelga , obraza. — podatek. 
= szkoda, krzywda. [wić. 

AGGRAZIARE, v.a. ułaska- 

AGGREGAM0NTO , s. m. — 
zionę, s. f. przyjęcie do towa- 
rzystwa, [do towarzystwa. 

AGGREGARE , v. a. przyjąć 

AGGREGATO, s. m. zbiór, 
skupienie cząstek. 

AGGREGGIARE, v.a. spędzić 
trzodę, zgromadzić trzodę. = 
v. r. zbierać się iv gromady, 
chodzić stadami. 

AGGRESSIONE , s. f. napaść, 
napad, zaczepka. [nik. 

AGGRESSORE, s. m. napast- 

AGGRIGGHÌATO , —TA , ad. 
wskroś przejęty zimnem, zdrę- 
twiały. 

AGGRINĆIARE,— zare, — zi- 
re , v. h. marszczyć się. 

AGGRIZZARSI, v. intirizzirsi. 

AGGROMMARE , v. n. przy- 
lgnąć, przyczepić się w kształ- 
cie skorupy. 

AGGROPPARE , —piare , — 
ruppi are, v. a. związać razem, 
szczepić,poziviązyivać. = sku- 
pić , zgromadzić. 

AGGROTTARE , v. a. usypać 
groblę , tamę. — le ciglia , fig. 
zmarszczyć brew. 

AGGROVIGLIARSI, v. r. zwi- 
nąć się w kłębek, skulić się. 

AGGRUMATO , —TA , ad. 
zsiadli]. [zgromadzić. 

AGGRUMOLARE,v. a. skupić, 

AGGRUPPAMENTO, s.m. za- 
wiązanie węzła. 

AGGUAGLIAMENE , s. m. 
porównanie, zróivnanie. 

AGG D AGLI ANZA, —zionę, s. 
f. równość. 

AGGUAGLIARE, v.a. poró- 
wnać , zrównać. — le fortune , 
le ricchezze, porównać majątki, 
bogactwa. = równać się , wy- 
równywać. I talenti militari del 
generale agguagliavano 1' ardore 
delle truppe , talenta wojskowe 
wodza wyrównywały zapało- 
wi wojska. — porównywać 
z czem. == zrównać, wyró- 
wnać. 

AGGUAGLIATAMENTE , av. 
zarózvno, równo. [gone. 

AGGUAGLIO, s.m. v. para- 
• AGGUANTARE , v. a. schwy- 
cić , uchwycić. 

AGGUATO , s. m. zasadzka , 
zaczajenie się , podstęp. 

AGGUEFFARE, v. a. + dodać, 
dołączyć. — v. r. D. Inf. złą- 
czyć się. 

AGGUERRIRE, v. a. wprawić 



AGN 

do boju,oswoićz bojem,z wojną. 

AGGUINDOLAMENTO, s. m. 
zwijanie, motanie. = fig. ma- 
tactwo, oszukaństwo. 

AGGUINDOLARE, v. a. zwi- 
jać na molowidlo. =fig. podejść, 
oszukać. =4 v. r. włóczyć się , 
wałęsać się, kręcić się. [ dolo. 

AGGUINDOLO, s. m. v. guin- 

AGHETTA, s. f. glejta, niedo- 
kwas ołowiu. 

AGHETTO, s.m. tasiemka ze 
skówką na końcu, zawlóczka. 

AGHIACCO, s. m. Mar. drąg 
rudla. [iglasty, szpilkowaty. 

AGHIFORME, ad. m. f. Bot. 

A*GHIRONE, s. m. czapla. 

AGIAMENTO, s. m. wygoda, 
dogodność. [dnie, dogodnie. 

AGIATAMENTE, av. wygo- 

AGIATEZZA, s.f. wygody, do- 
statki, bogactwo, zamożność. 

AGIATO, —TA, ad. dostatni, 
zamożny, dobrze się mający. 
— Vestito agiato, suknia wygo- 
dna. Casa agiata, dom wygodny. 

AGILE, ad. m. f. lekki) skory, 
zwinny, r y zeski. 

AGILITÀ, — TADE, —TATE, S.f. 

lekkość, zwinność, szybkość, 
chyżosć. 

AGILIT ARE, v. a. zrobić lek- 
kim, szybkim. [zwinnie. 

AGILMENTE , av. szybko , 

AGINA, s.f. szybkość, pręd- 
kość. Aver — , być mocnym, 
krzepkim. 

AGIO, s. m. wygoda, wczas. 
Stare ad — , być w dobrym bycie, 
dobrze się mieć. Ad—, a beli'—, 
a grand'—, wygodnie, dogodnie, 
z łatwością , łacno, snadnie. 
Aver —, mieć wolny czas. 

AGIRE, v.a. ir. działać. 

AGITAMENTO, s. m. —zionę, 
s.f. wzburzenie, wstrząśnie- 
nie, ivzruszenie, poruszenie. 

AGITARE, v.a. wzruszać, 
wstrząsać, miotać na różne 
strony, poruszać. Come le fiam- 
me da' venti agitate, Bocc. jak 
płomienie iviatrami rozdęte. 
Agitato dal mare, Met. skołatany 
morzem. = roztrząsać. Il ne- 
gozio fu agitato a lungo. =■= v. r. 
burzyć się, wzburzać się ( o 
morzu). [ciel, burzyciel. 

AGITATORE, s. m. wichrztj- 

AGLIATA, s. f. sos z czosn- 
kiem. Far — , gawędzić, pleść, 
paplać. 

AGLIO, s.m. czosnek. Capo 
d' — , główka czosnku. Esser 
verde come un — , być czer- 
stwym, czerstwo wyglądać. 

AGNATO, —TA, ad. krewny 
po ojcu. [stwo po mieczu. 

AGNAZIONE, s.f. pokrewień- 

AGNELLETTO, —TA, agnel- 
lino, —NA, AGNELLUCCIO, — CIA, 

s.m. f. dim. jagniątko. 



AGR 

AGNELLINO, —NA, ad. ja- 
gnięcy, [gnie. 

AGNELLO, —LA, s. m. f. ja- 

AGNIZIONE, s.f. poznanie, 
rozpoznanie. 

AGNO, s.m. i jagnię. = na- 
brzękłość w pachwinie. Ta- 
gliarsi l' — , śmiało stawić się 
iv niebezpieczeństwie. 

AGNOCASTO, s. m. Bot. czy- 
sty baranek. • # 

AGNOLO, s. m. anioł. 

AGO, s. m. igła. = żądło. — 
języczek u ważek. --= index, 
skazówka.=języczek w zamku 
wchodzący w dziurkę klucza. 
= iglica (ryba). = igła ma- 
gnesowa.^Dare un ago per aver 
un palo, prov. ivymienii stryjek 
za siekierkę kijek. 

AGOGNARE, v. a. e n. pożą- 
dać, pragnąć. 

AGOGŃATORE, s. m. ten któ- 
ry pożąda, gorąco pragnie. 

AGONALE, ad. m. f. zapaśni- 
czy, szermierski. 

AGONE, s.m. iglsko.=* miej- 
sce walki, zapasów, szranki, 
zawód. Audace entrò nel mar- 
ziale — , Ar. Ori. Fur. 

AGONIA, s. f. konanie. = mę- 
ki, cierpienia, niespokojność. 

AGONIZZARE, v. n. konać. 

AGORAIO, s. in. fabrykant 
igieł , iglarz. = igielnik, igiel- 
niczek, igielnica, igielniczka. 

AGOSTO, s. m. sierpień. 

AGRAMENTE, av. kwaśno; 
przykro, gorzko. 

AGRARIO,— IA, ad. rolniczy. 
Strumenti agrarj, narzędzia rol- 
nicze. Legge agraria , prawo 
rolne. [bijańsku. 

AGRESTAMENTE, av. po gru- 

AGRESTATA, s. f. napój z so- 
ku winogron i cukru. 

AGRESTE, agresto, — sta, ad. 
wieśniaczy, wiesniacM, wiej- 
ski, rolniczy, polny. = prosta- 
cki, grubijanski. 

AGRESTEZZA, s.f. kwaśność, 
cierpkość. —wieśniactwo, gbu- 
rowatość. 

AGRESTINO, —NA , agresto- 
so, — sa, ad. kwaskowuty. 

AGRESTO, s.m. niedojrzałe 
winogrona; sok z niedojrza- 
łych winogron. Fare — , oszczę- 
dzić, uciułać, [kwaśny smak. 

AGRESTUME, s. m. kwas, 

AGRETTO, s.m. Bot. rukiew, 
rzerzucha, nasturcya. 

AGRETTO , —TA , ad. kwa- 
skowatu. [kwaśnu smak. 

AGREZZA , s. f. kwaśność , 

AGR1A, s.f. liszaj. 

AGRICOLA , agricoltore , s. 
m. roi 'n ik. [ctwo. 

AGRICOLTURA, s. f. rolni- 

AGR1FOGLIO, s. m. Bot. osto* - 
krzew, iglica włoska. 



AGU 

AGRIGNO , —GNA , kwasko- 
tvaty. [niczy. 

AGRIMENSORE, s.m. mier- 

AGRIMENSURA, s.f. mierze- 
nie roli , rozmiar gruntów , 
miernictwo. 

AGRIMONIA, s.f. Bot. rzepik. 

AGRIOTTA, s.f. kwaśna trze- 
śnia, czereśnia. 

AGRIPERSA , s. f. Bot. maje- 
ran, mUjeranek. 

AGRO, s. ra. kwaśny sok. 

AGRO, —RA, ad. kwaśny. 
Agro dolce, kwaskowaty, słod- 
kowaty. = fig. cierpki, przykry, 
surowy , nieludzki , okrutny. 
Carattere agw,cierpki chara kter. 
Agre rampogne, gorzkie wyrzu- 
ty. Un agro nemico , okrutny 
nieprzyjaciel. *& oderwany , 
trudny, zawiły. = 'niegrze- 
czny, grubi jański. 

AGRUME, s.m. nazwisko nie- 
których jarzyn, jakoto : cebula, 
czosnek, i t. d. = kwaśne owo- 
ce , jak cytryna, pomarańcza. 
m fig. kwasy , przykrość , nier- 
przyjemność. 

AGUATATORE , s.m. — TRI- 
CE, s. f. ten co robi zasadzki. 

AGUATO, v. AGGUATO. 

AGUCCHIARE, v.a. robić igią, 
szyć. [brykant igieł, iglarz. 

AGUCCHIAROLO , s. m. fa- 

AGUCCHIATORE, s. m. ten 
który pracuje igłą. 

AGUGLIA, s.f. orzeł. E aguglie 
nell'oro sovr'essoin vista al ven- 
to si movieno , D. Purg. i orły 
złotem przetykane unosiły się 
gwoli wiatru ponad nim. — di 
Cristo , Ś. Jan ewangielista. 
=**= obelisk,piramida, ostrosłup. 
== igła. — della calamita , igła 
magnesowa. = iglica (ryba). 

AGUGLIATA, s.f. tyle nici ile 
potrzeba do nawleczenia igły. 

AGUGLINO,s.m. v. aquilotto. 

AGUGLIONE , s. m. v. pungi- 
glione, [gura u starożytnych. 

AGURATO, s.m. godność au- 

AGUTETTO,— TA, ad. ostra- 
wy, przy ostry, 

AGUTEZZA, aguto, aguzza- 
mente, V. ACUTEZZA , eCC. 

AGUZZAMENTO, s. in. — ata, 
— tura, s. f. ostrzenie. 

AGUZZARE, v.a. ostrzyć, we- 
cować, wyostrzyć, zaostrzać. 
= fig. — i suoi ferruzzi, silić 
się na co, wysilać się, robić 
wysilenia, usiłować, sadzić się" 
na co. — l'ingegno, zaostrzać 
dowcip, rozum. — l'appetito, 
ostrzyć apetyt. — le ciglia, D. 
Inf. wytężyć wzrok. 

AGUZZATORE, s. m. ostrzy- 
ciel, szlifierz. 

AGUZZETTO, s. m. —ta, s. 
f. faworyt , zausznik. = ad. 
ostrawy. 



ALA 

AGUZZINO, s. m. dozorca 
więźtiiów na aalerach. 

AGUZZO, —ZA, ad. ostry. = 
fig. bystry, przenikliwy. 

AH, ahi, interj. ah! o ! 

AHIRO, AiBò, neg. nie, wcale 
nie, gdzie tam. 

AHIMÈ, alme, interi, niestety ! 

AIA, s. f. tok, klepisko. = gu- 
wernantka, ochmistrzyni. 

AIATA, s. f. cała przestrzeń 
toku zapełniona zbożem. 

ALATO, av. Andar — , aione, 
mi trę żyć czas, marudzić, gu- 
zdrać się. 

AIERINO, —NA, ad. lazuro- 
wy, błękitny. 

AIETTA, s.f. dim. mały tok. 
= pokład ziemi, warstwa. 

AIO, s.m. guwerner, nau- 
czyciel, dozorca domowy. 

AIRONE, s. m. czapla. 

AITA, s.f. * pomoc. 

AITARE, AITATORE,— TRICE, V. 

aiutare, etc. 

AIUOLA, s. f. dim. mały tok. 
= brózdka. [ty. 

AIUOLE, s.f. grzęda na kwia- 

AIUOLO, s. m. sieć na ptaki , 
sidła. 

AIUTANTE, s.m. pomocnik, 
adjutant. = ad. krzepki, przy- 
sadkowaty. 

AIUTARE, v. a. pomagać, do- 
pomagać.^ v.r. posługiwać się 
czem, używać czego. [moc. 

AIUTARELLO, s. m. mała po- 

AIUTATIVO, —VA, ad. po- 
mocniczy. 

AIUTATORE, s. m. —TRICE, 
s.f. pomocnik, pomocniczka. 

AIUTO, s. m. pomoc. Venir in 
— d' alcuno , przyjść komu na 
pomoc. — di costa, porękawi- 
czne. = pi. wojska posiłkowe. 

AIZZAMENTO, s. m. podnie- 
cenie, poduś zczenie , drażnie- 
nie. 

AIZZARE, v. a. drażnić, pod- 
niecać, poduszczać, podżegać. 

AIZZATORE, s. m. —TRICE, 
s. f. poduszczyciel , podżegacz. 

ALA, s. f. skrzydło. == fig. 
skrzydło wojska, bydynku. = 
Star sull'ale, być na wylocie, 
być na wychodnem, na wyje- 
zdnem. Mettersi l'ale, spieszyć 
się, pospieszać. 

ALARARDA , s. f. halabarda. 

ALARARDIERE, s. m. hala- 
bartnik. [alabastrowy. 

ALARASTRINO, —NA, ad. 

ALARASTRO, s. m. albaster. 

AL ACCIA, s. f. peg. skrzy- 
dlisko. 

ALACRITÀ, s. f. rzeskość, 
wesołość, żwawość; chyżość. 

ALAMANNA, s. f. białe wi- 
nogrona, [u sukni. 

ALAMARO, s. m. potrzeby 

ALANO, s. m. brytan. 



ALB 



15 



ALARE, s. m. wilk kuchenny, 
kominowy. 

ALRA, s. f. zorza ranna, 
brzask, świt, jutrzenka. 

ALRAGIA, s. f. próżność, 
duma, zarozumiałość. 

ALRAGIOSO , —SA , ad. pró- 
żny, pyszny, dumny, zarozu- 
miały, [buz. 

ALRANELLA , s. f. Ornit. ko- 

ALRARDEOLA, s. f. Ornit. 
gęsica, łyszczak. 

ALBEDINE, s. Lv. bianchezza. 

ALREGGIAMENTO, s. m. bia- 
ławość. [dnieć, świtać. 

ALREGGIARE, v. n. bieleć.^ 

ALRERARE, v. a. zatknąć, 
wywiesić sztandar, [aprykoza. 

ALRERCOCCA , s. f. morela, 

ALRERCOCCO, s. m. more- 
lowo drzewo. [czyna. 

ALRERELLA, s. f. osika, osi- 

ALRERELLO, s. m. flasze- 
czka. = drzewko. 

ALRERESE, s. m. kamień wa- 
pienny. == grunt wapienny. 

ALRERETO, s. m. —ta, s. f. 
gaik osikowy, [wko, krzewina. 

ALRERETTO, s. m. dim. drze- 

ALRERGARE, v. a. dawać ko- 
mu pomieszkanie , pomieścić 
w domu, w gospodzie; dać 
schronienie, przytułek ; fig. cho- 
wać, kryć, ukrywać w sercu. 
Neil' egro petto alberghi tant' ira 
ancora ? Alf. = v. n. mieszkać, 
przebywać. Ove alberga onestate 
e cortesia, Petr. = spać z kim. 
Ad — sen' andò segretamente colla 
Maddalena Bocc. 

ALBERGATORE, s. m. —TRI- 
CE, s. f. gospodarz, oberżysta, 
gospodyni. 

ALRERGO, s. m. dom zaje- 
zdny, oberża, gospoda. = * pa- 
łac, zamek królewski, przyby- 
tek, miejsce pobytu. In questo — 
di mestizia e d'orror , chi mai ti 
guida? Met. 

ALRERINO , s. m. kamień 
pzedstawiający cóś nakształt 
roślin. = drzewko, krzewina. 
= rodzaj grzybów, opieńka* 

ALBERO, s. m. drzewo. = 
olcha, olszyna. = maszt. = 
drzewo genealogiczne. = Fig. 
Andar sulle cime degli alberi, 
marzyć sobie, roić, snuć sobie 
po głowie. Al primo colpo non 
cade l' —, nie od razu Kraków 
zbudowany. 

ALBERONE,s. m. drzewisko. 

ALBICANTE , ad. białawy. 

ALBICCIO, — CIA, ad. pod- 
chmielony, pod dobrą datą. 

ALBICOCCA , s. f. albicocco, 
s. ni. v. albercocca, etc. 

ALBO, —BA, ad. * biały. = 
un poco — , nieco podchmielony, 
mający trochę w czubku. — 
albo, albico, s. m. płoć {ryba). 



16 



ALF 



aAfrMS- 



ALBORE, s. m. zorzaranna, 
brzask, świt. = światełko. 

ALBOROTTO, s. m. gwar, 
rozruch, wrzawa, zgiełk. 

ALBUGINE, s. f. bielmo na 
oku. 

ALBUGINOSO, —SA, ad. 
Anat. białawy (o kolorze tka- 
nek, błon). 

ALBUME, s. m. białek jaja. 

ALBUMINOSO, — SA, ad. 
białkowaty. 

ALBURNO, s. m. biel w drze- 
wie , obłoń, miazga. 

ALCACHINGI, s. m. Bot. gar- 
liczki, miechówki, psie wi- 
śnie. 

ALCALI, s. m. Chim. (sól 
otrzymana z popiołu niektó- 
rych roślin) alkali. 

ALGALICO, —GA, pi. — CI, 
—CHE, ad. alkaliczny. 

ALCALIZ AZIONE, s. f. Chim. 
alkalizacya. [zować. 

ALCALIZZARE , v. a. alkali- 

ALGE, s. m. Zool. łoś. 

ALCEA, s. t'. Bot. ślaz dziki, 
ślaz polny, topolówka. 

ALCHÌMIA, s. f. alchemia. = 
tombak. — fig. oszukaństwo, 
szalbierstwo. 

ALCHIMIGO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. alchemiczny. 

ALCHIMILLA, s. f. Bot. przy- 
wrotnik, nawrotek , giviazdki, 
gwiazdosz, gęsie łapki. 

ALCHIMISTA, s. m. alchemik. 

ALCHIMIZZARE, v. a. e n. 
szukać kamienia filozoficzne- 
go, =1ig. fałszować, [morodek. 

ALCIONE, s. m. Ornit. zi- 

ALCOL , ALCOOL, ALCOOLE , S. 

ra. alkohol, wyskok winny. 

ALCOVO , s. m. alcova , s. f. 
alkowa, alkierz. [sposobem. 

ALCUNAMENTE, av. żadnym 

ALCUNO,— NA, ad. ktoś, nie- 
jaki, pewien, jaki, którykol- 
wiek. = z przeczeniem znaczy 
nikt, żaden. 

ALDINO s. ni. kursywa wło- 
ska, tak nazwana od Aldo 
Manuzio, który najpierwszy 
takiemi literami drukował. 

ALEGGIARE , v. n. trzepotać 
skrzydłami, podlatywać. 

ALENA, s. f. dech , oddech. 

ALENAMENTO, s. m. oddy- 
chanie. 

ALENARE v. n. dychać, od- 
dychać. = s. m. oddychanie. 

ALERIONE,s. m. Arald. orze- 
łek bez dzioba i szponów w her- 
bach. 

ALETTA, s. f dim. skrzydeł- 
ko. Alette de' pesci, płetwy u ryb. 

ALFABETICAMENTE, av. al- 
fabetycznie. 

ALFABETICO, —GA, pi. — 
CI, —CHE , ad. alfabetyczny. 

ALFABETO, s. m. alfabet. 



ALI 

ALFIERE, — ro , s. m. chorą- 
ży. =błazen, w szachach. 

ALGA, aliga, s. f. Bot. porost 
wodny (roślina skry topłciowa) . 

ALGEBRA, s. f. algebra. 

ALGEBRAIGO , —CA, pi. — 
CI, — CHE, ad. ałgiebraiczny. 

ALGEBRISTA, s. m. alge- 
brzysta. [mrożący. 

ALGENTE, ad. m. f. ziębiący, 

ALGORE, s. m. t wielkie zi- 
mno. 

ALGOSO, aligoso , —sa, ad. 
pełen mchu czyli porostu mor- 
skiego. 

ALIA, s. f. skrzydło budynku. 

ALICE, s. f. sardela (ryba). 

ALIDADA, s. f. Mat. dioptra. 

ALIENABILE, ad. m. f. mogą- 
cy się zbyć,sprzedać, odstąpić. 

ALIENARE, v. a. sprzedać, 
zbyć, odstąpić; fig. — gli affetti, 
i cuori, gli spiriti, odstręczyć od 
siebie, odrazić serca, umysły. 
=v.n. odłączyć się, rozstać się. 

ALIENATAMENTE, av. przez 
roztrzepanie, po szalonemu, 
nierozważnie. 

ALIENATO, —TA, p. ad. 
sprzedany, zbyty, odstąpiony. 
= odłączony, oddalony. ^Alie- 
nato da' sensi , fig. odchodzący 
od zmysłów, będący io odurze- 
niu, w zachwyceniu. 

ALIENAZIONE, s. f. —mento, 
s. m. Leg. sprzedanie, zbycie, 
odstąpienie. = rozłączenie, 
rozstanie. = obłąkanie umy- 
słu, pomieszanie zmysłów. 

ALIENO, —NA, ad! obcy, cu- 
dzy, cudzoziemski. = . Esser 
alieno da una cosa, fig. mieć 
wstręt od czego, nie mieć do 
czego ochoty. [dla ty. 

ALIGERO, —RA, ad. skrzy- 

ALIMENTAMENTO, s. m. ży- 
wienie, pożywienie. 

ALIMENTARE , v. a. żywić, 
karmić.= v. r. żywić się, kar- 
mić się. 

ALIMENTARIO, —RIA, ad. 
służący za pokarm. 

ALIMENTATORE, s. m. ży- 
wiciel , kar mici e l. 

ALIMENTIZIO, —ZIA, ali- 
mentoso, — sa, ad. pożywny, po- 
silny. 

ALIMENTO, s. m. żywność, 
pokarm, strawa. [kawóiv. 

ALIOTTO, s.m. wyłogi u rę- 

ALIQUANTO, —TA, ad. nie- 
spólmiemy (2 do 5). 

ALIQUOTO, —TA, ad. spół- 
mierny (2 do li). 

ALISEO, ad. m. Mar. wiatr 
między zwrotnikami, wiejący 
od wschodu ku zachodowi, na- 
zywa się także wiatrem po- 
wszechnym albo handlowym. 

ALISMO, s. m. Bot. żabiniec, 
żabieniec. 



ALL 

ALITARE, v.n. dyszeć, sapać. 

ALITARE, s.m. duszność, dy- 
chawica, zadyszenie się. 

ALITO , s. ra. dech , oddech , 
oddychanie. Riaver , raccoglier 
l'—, odetchnąć. Rubar coli' — , 
fig. zgrabnie ukraść. = tchnie- 
nie, powiew wiatru. = mgła. 

ALIVELOCE,ad. m.f. prędko- 
lotny. 

ALLA , s. f. targ, targowisko 
pokryte dachem. = łokieć an- 
gielski. 

ALLACCEVOLE, ad. m. f. v. 
allacciativo^, ?= fig. pociągają- 
cy, powabny. 

ALLACCIAMENTO , s. m. 
sznurowanie, zaplatanie. 

ALLACCIARE, v.a. zasznu- 
rować, zawiązać, przywią- 
zać. = Allaciarsella, tig.chełpić 
się\ być zarozumiałym. 

ALLACCIATIVO— VA,ad.słu- 
żący do sznurowania, zapla- 
tania. 

ALLACCIATORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. ten co przywabia, przy- 
nęca, [daż, podwiązanie. 

ALLACCIATURA , s. f. ban- 

ALLAGAGIONE, —zionę, s. f. 
— mento, s. m. wylew, rozlew, 
zatop, zatopienie, wezbranie, 
zalanie. 

ALLAGARE , v. a. zalać, za- 
topić. — fig. zalać kraj cudzy 
wojskiem. 

ALLARGAMENTO, s.m. roz- 
szerzenie, rozpostrzenienie. 

ALLARGARE , v. a. rozsze- 
rzyć, rozprzestrzenić. — un 
vestito, rozszerzyć suknię. — i 
confini d'un regno, rozszerzyć 
granicę państwa. — la mano , 
fig. hojnie szafować. == v. r. 
rozszerzyć się. 

ALLARGATOIO, s. m. świde- 
rek zegarmistrzowski. 

ALLARMARE , v. a. zatrwo- 
żyć , rzucić postrach. = v. r. 
lękać się, trwożyć się. 

ALLARME, s. m. trwoga, po- 
strach, popłoch, alarm. 

ALLASTRICARE, v.a. wybru- 
kować. 

ALLATO, a lato, av. obok % 
przy. Aver danaro — , mieć przy 
sobie pieniądze. Allato allato , 
tuż obok. = w porównaniu , 
obok. 

ALLATTAMENTO, s. ni. kar- 
mienie mlekiem. 

ALLATTANTE,ad.e s.mamka, 

ALLATTARE,v.a. karmić mle- 
kiem, dawać pierś. == v.n. ssać. 

ALLEANZA, s.f. przymierze, 
sojusz. Far —, zawrzeć przy- 
mierze, [rzeniec. 

ALLEATO , s. m. sprzymie- 

ALLEGABILE, ad. m. f. mo- 
gący być przytoczonym. 

ALLEGAMENTO, s. m. przy- 



ALL . 

toczenie, prrywiedzenie czego 
na dowód, twierdzenie.^ L' — 
de'fruttj nuovi, zawiązywanie 
się owoców. — de' denti, osko- 
ma* trętwienie zębów, cierpnie- 
nie zębów. 

ALLEGARE, v.a. przytaczać, 
przywieść co na dowód, cyto- 
wać. = sprawić oskomę. = 
przymieszać kruszcu podlej- 
szego. — zawrzeć alians. — 
zawiązywać się (o owocach). 

ALLENATORE , s. m. — TRI- 
CE, s.f. ten co przytacza, przy- 
wodzi na doivód. 

ALLEGAZIONE, s. f. przyto- 
czenie , przy wiedzenie na do- 
wód, cytacya. 

ALLEGGERIMENTO,— gela- 
mento, — GiAMENTO, s.m. ulżenie, 
ulga, folga. 

ALLEGGERIRE, alleggiare, 
v.a. ulżyć ciężaru; fig. sprawić 
ulgę, pofolgować. = Allegge- 
rirsi , v. r. ubrać się w lżejsze 

ALLEGGIATORE,s.m.— TRI- 

CE , s. f. ten co ujmuje ciężaru , 
sprawia ulgę. 

ALLEGGIÒ, ALLEGGERITORE, S. 

m. Mar. statek mniejszy lóźnie 
idący za większym. 

ALLEGORIA, s. f. ałlegorya. 

ALLEGORICAMENTE, av. al- 
legorycznie. 

ALLEGORICO , —CA , pi. — 
CI, —CHE, ad. allegoryczny. 

ALLEGORISTA, ś. m. allego- 
ryk. 

ALLEGORIZZARE , v.a. uży- 
wać allegoryi, mówić allego- 
rycznie. [lo. 

ALLEGRAMENTE, a v. weso- 

ALLEGRARE, v. rallegrare. 

ALLEGRATI VO , -VA, ad. 
rozweselający. 

ALLEGRIA, allegrezza , s. f. 
wesołość. [soły. 

ALLEGRO, —GRA, ad. we- 

ALLELUIA, s. f. wyraz he- 
brajski znaczący chwalcie 
Boga, alleluja. 

ALLELUIARE , v. n. D. Purg. 
śpiewać radośnie. 

ALLENAMENTO, s.m. pauza 
dla icy tchnienia. 

ALLENARE , v. n. strade od- 
dech i siły. = v. a. wzmocnić, 
pokrzepić; wprawiać, wdra- 
żać. — un cavallo al corso, tvpra- 
wiać konia do biegu. Indurò i 
membri ed allenogli al corso , 
Tass. Ger. 

ALLENIRE, v. a. ir. ukoić, 
ułagodzić, uśmierzyć. 

ALLENTAMENTO, s.m. zwol- 
nienie, folga. = powolność, 
opóźnienie, v. lentezza. 

ALLENTARE, v.a. zwolnić, 
pofolgować, —le rendini , una 
cintura, popuścić cuglów, pasa. 



ALL 

— un movimento, zioolnić ruch. 
= v. n. e r. 1) Purg. stać się 
mniej przykrą (o górze) do 
wstąpienia na wierzchołek. = 
zwolnieć, osłabnąć. Dovea al- 
lentarsi la persecuzione, V. SS. 
PP. prześladowanie powinno 
było zwolnieć. 

ALLENTATURA, s.f. kiła,ru- 
ptura, przepuklina. 

ALLESSO, s.m. mięso goto- 
wane, sztuka mięsa. = allesso, 
— a , ad. gotowany. Carne alles- 
sa, mięso gotowane. 

ALLESTARE, allestire, v a. 
przyrządzić, przygotować. Al- 
lestir il cannone, osadzić działo 
na łożu. — un utensile , okuć 
jakie narzędzie. 

ALLETAMARE, v. letamare. 

ALLETTATOLO , s.m. ptak 
wabik. [bienie. 

ALLETTAMENTO, s. m. wa- 

ALLETTARE , v. a. wabić. = 
przywołać psy. = wyłożyć zbo- 
że (o deszczu, wiatrze). = v.n. 
leżeć w łóżku z choroby. 

ALLETTATIVA, s.f. — tivo, 
s.m. powab, przyluda. 

ALLETTATORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. wabiciel, wabiciełka. 

ALLETTEVOLE, ad. m. f. po- 
wabny. 

ALLEVAMENTO , s. m. wy- 
chowywanie, wychoioanie. = 
chów, hodowanie bydła. 

ALLEVARE, v.a. chować, ho- 
dować, wychowywać. = uczyć, 
kształcić. = v. r. ivychowywaó 
się. Con lui altri fanciulli dell'età 
sua s'allevano, Bocc. Allevarsi un 
serpe nel seno, fig. wychować 
sobie węża w łonie. 

ALLEVATORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. karmiciel , żywiciel, 
piastun, mamka. 

ALLEVIAGIONE, —zionę, — 

MENTO, V. ALLEGGERIMENTO. 

ALLEVIARE, v.a. ulżyć, przy- 
nieść ulgę , sprawić folgę. = v. 
r. zledż, z legnąć. 

ALLEVIAT ORE, s.m. przyno- 
szący ulgę, pocieszyciel. 

ALLEZZARE, v. n. śmier- 
dzieć, V. PUZZARE, LEZZO. 

ALLIBRIMELO, s. m. zbla- 
dnienie, osłupienie, zadziwie- 
nie. 

ALLIBBIRE, v.n.ir. zbladnąć 
z zadziwienia, osłupieć. 

ALLIEVO , s. m. uczeń. = 
dziecko przy piersiach, icycho- 
waniec. = młode zwierzątko. 

ALLIGATA, ad. f. Lettera —, 
Galii Leti, list dołączony. 

ALLIGATORE, s.m. Stor. nat. 
kaiman, krokodyl amerykański. 

ALLENAMENTO, s. m. roz- 
korzenienie się, rozkrzewienie 
się. 

ALLIGNARE, v. n. rozkorze- 



ALL 



17 



nić się, wkorzenić się, rozkrze- 
toić się. = roejść. Un odio in lui 
supponi , che allignar non può, 
Alf. = krzewić się , gnieździć 
się, mieszkać, znajdować się. 
Non ho da far nulla, e l'ozio non 
alligna in casa mia, Forleo. Rice. 

ALLINDARE, -dire, v. a. 
ozdobić , przyozdobić. = v. r. 
wystroić się. 

ALLINDATORE, s. m. zdobi- 
ciel, ozdobi ciel. 

ALLITERAZIONE, s.f. allite- 
racya , używanie podobnie 
brzmiących u^yrazów. 

ALLIVIDIMENTO, s. m. posi- 
nienie, zsinialość. 

ALLIVIDIRE, v. n. ir. posi- 
nieć, zsinieć. 

ALLOCCACCIO, s. m. peg. 
brzydki lelek. 

ALLOCCHERIA , s. f. latanie 
sów. — fig. (jtujjowatość. 

ALLOCCO, s. m. pi. —CHI, so- 
wa. — fig. głupiec. 

ALLOCUZIONE, s.f. prze- 
mówienie, mowa. 

ALLODIALE, ad. m. f. allo- 
dialny , wolny od ciężarów 
łennych. , [ność. 

ALLODIALITA, s.f. alłodial- 

ALLODIO, s.m. grunt wolny 
od wszelkich ciężarów lennych. 

ALLODOLA, s. f. skowronek. 
—letta, s.f. dim. skwroneczek. 

ALLOGARE, v.a. umieścić, 
uplacowac. — una figlia, wydać 
za mąż córkę. — danari, umie- 
ścić summę na procent. = wy- 
nająć, wydzierżawić. 

ALLOGGIAMENTO, alloggio, 
s. in. mieszkanie , staneya * 
kwatera. 

ALLOGGIARE , v. a. e n. da- 
wać komu pomieszkanie; mie- 
szkać , mieścić się gdzie. Chi 
tardi arriva male alloggia , prov. 
kto późno przychodzi sam so- 
bie szkodzi. 

ALLOGGIATORE , — TRICE , 
V. albergatore» 

ALLOGLIATO, —TA, ad. pe- 
łen kąkolu. = fig. tępy, niepoję- 
tny, głupi. 

ALLONTANAMENTO, s.m. — 
nanza , s. f. oddalenie. 

ALLONTANARE, v.a. odda- 
lić. — v. r. oddalić się. 

ALLORA, av. wtenczas, wte- 
dy , wówczas. Da — in qua , od 
owego czasu. — quando, gdy. 
Allora allora, tylko co, nieda- 
wno. 

ALLORINO, s.m. ivaivrzy- 
nek. = ad. wawrzynowy. 

ALLORO , s. m. wawrzyn , 
laur. Cingere il capo di vittorioso 
— ', Met. uwieńczyć skronie 
zwycięzkim wawrzynem. 

ALLOTTA, av. f wtenczas , 
wtedy. 

2 



18 



ALP 



ALLUDA, s. f. barania skóra 
wyprawna. == ircha. 

ALLUDERE, v. n. ir. przyma- 
wiać, natrącać o czem , dawać 
nieznacznie do zrozumienia. 

ALLUMARE, v. a zapalić; 
oświecić. — un pezzo d' artiglie- 
ria, zapalić działo. 

ALLUME, s. m. ałun. 

ALLUMINOSO, —SA, ad. ału- 
nisty, zawierający ałun. 

ALLUNGAMENTO, s.m. prze- 
dłużenie. = oddalenie. 

ALLUNGARE, v. a. przedłu- 
żyć ; wyciągnąć wzdłuż. — ii 
collo , wyciągnąć szyję. — ii 
passo , podwoić , przyspieszyć 
kroku. — il discorso, rozwlekać 
mowę. — liquori, rozebrać, 
rozmieszać płyn płynem. === v. 
ii. rozciągnąć się, oddalić się. 

ALLUNGATIYO, —VA, ad. 
przedłużający. [dłużenie. 

ALLUNGATURA, s.f. prze- 

ALLUPARE , v. n. być zgło- 
dniałym jak wilk. = Cavallo 
allupato , koń ukąszony przez 
wilka. 

ALLUSIONE, s.f. alluzya, 
przymówka ,przytyk. allusion- 
cella , s. f. dim. lekka przy- 
mówka. 

ALLUSIVO , —VA, ad. przy- 
mawiający , natrącający o 
czem. 

ALLUVIONE , s. f. odsep , ocl- 
sepisko, przysypisko. 

ALMA, s. f. * dusza. 

ALMANACCARE , v. n. fig. 
roić co sobie , budować zamki 
na lodzie. 

ALMANACCO, s. m. kalen- 
darz, almanak. 

ALMANCO , almeno , cong. 
przynajmniej. 

ALMO, —MA, ad. * ożywia- 
jący, ożywczy, ożywny. Poco 
era rimota l'alma luce del sol 
dall' oceano , Tass. Ger. = mi- 
ły, luby, błogi. = czcigodny, 
szanowny, dostojny. Ch' ei fu 
dell' alma Roma e di suo ' mpero, 
nell' empireo ciel per padre 
eletto , D. Inf. 

ALNO, s. iti. olsza, olszyna. 

ALOE, s. m. aloes, drzewo 
aloesowe. 

ALOETICO , —CA, pi. —CI, 
— CHE , ad. aloesowy , zmie- 
szany z aloesem. 

ALONE, s.m. Astr. obręcz 
światła, wieniec światła około 
słońca lub xiężyca. 

ALOPECIA , —zia , s. f. wy- 
padanie włosów, łysienie. 

ALOSA , s. f. koza , ryba 
morska z rodzaju śledziów. 

ALPE , pi. —PI , s. f. Alpy. 

ALPESTRE,— stro, stra, ad. 
alpejski , ivysoki jak Alpy. = 
skalisty ; urwisty ; dziki. 



ALT 

ALPINO, —NA, ad. alpejski. 
Sembra fra due montagne un 
vento alpino , Ar. Ori. Fur. 

ALQUANTI, —TE, pr. pi. 
niektórzy, niektóre. 

ALQUANTO, —TA, ad. kilka, 
kilku. = s. m. nieco, cokolwiek; 
nieco , trochę czasu , przez 
chwilkę. Divertiamoci — , za- 
bawmy się trochę. Ella uscita 
dalla camera , e stata — tornò 
dentro piangendo , Bocc. 

ALTALENA , s. f. chustawka. 

ALTALENARE , v. n. chustać 
się. 

ALTALENO , s. m. belka lub 
tarcicaprzymocowana w swym 
środku i wahająca się. 

ALTAMENTE', av. wysoko. 
= głęboko. = głośno. 

ALTANA, s.f. galery a, ga- 
nek na wierzchu gmachu. 

ALTARE , s. m. ołtarz. Aitar 
maggiore, wielki ołtarz. = Fig. 
Scoprir gli altari , wyjawić se- 
kret. Spogliare un altare per ve- 
stirne un altro , pożyczyć od 
jednego żeby oddać drugiemu. 

ALTARELLO, — rino, s. m. 
dim. ołtarzyk. 

ALTEA , s. f. Bot. ślaz ogro- 
dowy, topolówka. 

ALTERABILE , ad. podpada- 
jący zmianie , zepsuciu. 

ALTERAMENTE , v. altera- 
mente. 

ALTERARE , v. a. odmieniać, 
psuć , zmienić na gorsze. =. v. 
r. poruszyć się , rozgniewać 
się , obruszyć się , oburzyć się. 

ALTERATAMENTE , av. 
z gniewem, z oburzeniem. 

ALTERATIVO , —VA , ad. 
mogący odmienić, zepsuć. 

ALTERATO, —TA , ad. roz- 
gniewany, oburzony. 

ALTERAZIONCELLA , s. f. 
lekkie wzruszenie. 

ALTERAZIONE, — bilità, s. 
f. — mento, s. 01. odmiana, 
zmiana ; zepsucie , ubytek. Li- 
bero è qui da ogni alterazione , 
D. Purg. sprzeczać się. 

ALTERCARE, v. n. kłócić się, 

ALTERCAZIONE , s. f. kłó- 
tnia , zwada , spór, sprzeczka. 

ALTERELLO, —LA, ad. dosyć 
wysoki. 

ALTEREZZA , altierezza , 

ALTERIGIA, S.f. Wyniosłość , clu- 

ma, pycha. 

ALTERNAMENTE , — tamen- 
te, — tivamente , av. koleją, 
z kolei, na przemiany. 

ALTERNARE, v.a. chodzićko- 
lejno , lózować się , odbywać 
ca na przemiany. 

ALTERNATA , — tiva , s. f. 
wybór jednego z dwojga, al- 
ternata , alternatywa. 

ALTERNATIVO, —VA, —to , 



ALT 

— ta, ad. kolejny, idący kolej- 
no , na przemiany. Arpeggiare 
soavi note alternate col canto , 
Alf. grać na arfie i śpiewać na 
przemian]}. 

ALTERNAZIONE , s. f. kolej, 
następowanie na przemian i 
z kolei. 

ALTERNO , —NA , ad. Geom. 
na przemian. Angoli alterni , 
kąty naprzemianłegłe. = Bot. 
naprzemianłegły. Foglie alter- 
ne , Uście naprzemianłegłe. 

ALTERO , —RA , —roso, — 
sa , ad. v. altiero. 

ALTEZZA , s. f.- wysokość. 
= wspaniałość umysłu, szla- 
chetność, wielkość duszy. = 
Książęca mość. = Jego Wyso- 
kość , tytuł dawany wyłącznie 
sułtanowi tureckiemu. 

ALTICCIO, —CIA , ALTETTO, 
—TA , ALTERELLO , — LA , ad. 

podpiły, podchmielony. 

ALTIERAMENTE , av. py- 
sznie, dumnie, wyniośle. 

ALTIERO, —RA, ad. pyszny, 
dumny , wyniosły. = wzniosły, 
szłachetny, zospaniały. 

ALTO, s. m. wysokość. = al- 
tówka. 

ALTO , —TA , ad. ivysoki. 
Alte mura, wysokie mury. = 
fig. Alta ora, późna godzina. 
Dire alte cose , bredzić , gadać 
od rzeczy. = wzniosły, wspa- 
niały ,. wiełki. Alta bellezza , 
wiełka piękność. = głęboki. Lo 
gittò giuso in queir alto burra- 
to , D. Inf. Alto sonno, alto do- 
lore, głęboki sen, głęboki żal. 
= trudny, niebezpieczny. .En- 
trai per lo cammino alto e Silve- 
stro, D. Inf. = pyszny, dumny, 
wyniosły. Tenere, aver, andar 
la testa alta, zadzierać głowę, 
pysznić się. 

ALTO, av. wysoko. Qua! suon 
potria mai salir tant' — ? Petr. 
=== głośno. Parlar — , mówić 
głośno. Fare — , zatrzymać się, 
stanąć. Alto! Mil. stój! = Far 
— e basso, dokazywać, wyra- 
biać co się podoba. 

ALTORNO , prep. e av. na- 
około , dokoła. 

ALTRAMENTE , altrimenti , 
av. inaczej. , [podobnież. 

ALTERSI, av. równie, także, 

ALTRETTALE, ad. ni. f. po- 
dobny, takiż, taki sam. = av. 
także. 

ALTRETTANTO , —TA , ad. 
ty liż; tyleż , tyle dwoje. 

ALTRI, pron. kto inny. Ne 
voi, né — mi potrà dire, etc. 
Senza aiuto d' —, bez obcej po- 
mocy. È dolce il pianto più eh' — 

non crede , Petr. = Altri 

altri, jedni drudzy. Altri fa 

remi ed — volge sarte , D. Inf. 



AMA 

Altri canti i guerrier prodi in bat- 
taglia, — il sangue civil sparso in 
Farsaglia, Cast. Nov. = Altri 
che , jeżeli nie , wyjąwszy. Chi 
m'inganna — che tu? 

ALTRIGE, s.f. * karmicie Ika. 
Tua patria essere io so di carmi 
—,Adim. Pind. [onegdaj. 

ALTRIERI, av^pozciwczoraj, 

ALTRO, —TRA, ad. inny, in- 
szy. Altra cosa, co innego. Dall' 
altro canto, z innej strony. = s. 
ni. reszta. Per altro, z resztą. 
Sopra gli omeri avea sol due 
grand' ali di color molle, tutto 

l'altro ignudo, Petr reszta 

ciała była naga. = Altro che, 
nic innego tylko, jeno. O Lisa- 
betta, tu non mi fai — chiamare, 
Bocc. [gdzieindziej. 

ALTRONDE, av. skądinąd.^ 

ALTROVE, av. gdzie indziej. 
.— skądinąd. 

ALTRUI, pron. kto inny, in- 
ni , drudzy. Hai tu detto male 
d' — ? Bocc. czy mówiłeś źle o 
innych? == ad. cudzy. Cupido 
dell' — , chciwy cudzego. Vivere 
a spese — , żyć cudzym kosztem. 

ALTURA, s.f. icnjsokość ; wie- 
rzcholek.=Persoiìd. di grande—, 
fig. osoba toysokiego stanu. 

ALUNNO, s. m. uczeń, ivy- 
chowaniec. 

ALVEARE, alveario, s. ni. ul. 

ALVEO, s. m. ul. =-■ koryto 
rzeki. 

ALVEOLO, s. ni. dim. ułek.= 
Alveoli de' denti, rowek, osada 
zębów w szczęce. [wy. 

ALVINO, —NA, ad. brzucho- 

ALVO, s.m. brzuch. 

ALZAIA, s. f. lina do holowa- 
nia statków. [statki. 

ALZAIO, s. m. ten co holuje 

ALZAMENTO, s. m. alzata, 
— tura, s.f. wy niesienie, w znie- 
sienie, podniesienie. Altaza di 
spalle, podniesienie, wzrusze- 
nie ramion. Non ebbi per ri- 
sposta che un' — di spalle, Galii. 
Lett. 

ALZARE, v. a. podnieść, 
luznieść. — la voce, podnieść 
glos. — i panni , podnieść su- 
knię, podkasać się; dać się użyć 
(o kobiecie).= fig. chwalić, wy- 
chwalać, toynosićpod niebiosa. 
— il gomito, pić wiele.— le corna, 
podnieść rogi , nadymać się. — 
v. r. podnieść się, wstać. Alzarsi 
da tavola, wstać od stołu. 

AMABILE, ad. m.f. miły, przy- 
jemny, słodki, uprzejmy, luby, 
kochany. = przyjemny (o winie , 
o potrawach^). 

AM ABILITA,s.f. przyjemność, 
uprzejmość, słodycz w pożyciu. 

AMABILMENTE, av. simko, 
przyjemnie, uprzejmie. 

AMACO, s. m. łóżko płócien- 



AMA 

ne rozpięte między drzewa- 
mi , i t. p. 

AMADORE, s.m. kochanek, 
amant. =4? amator, miłośnik. 

AMALGAMA, s.m. amalgam, 
mieszanina kruszców z żywem 
srebrem. 

AMALGAMARE, v. a. amałga- 
mować, mieszać kruszce z ży- 
wem srebrem. 

AMALGAMAZIONE,s.f. amal- 
gamowanie, amalgamacya. 

AMANDOLATA, s.f. migda- 
łowa zupa. \łek. 

AMANDOLINO, s.m. migda- 

AMANTE, s.m. amant, ko- 
chanek, kochanka. = miłośnik. 
Amanti della patria, Alf. miło- 
śnicy ojczyzny. — della verità, 
młośnik prawdy. == miłośnik, 
amator. Egli è — di pittura. --- 
ad. m. f. kochający, miłujący, 
lubiący . 

AMANTEMENTE, av, miło- 
śnie, z miłością, czule, tkliwie. 

AMANUENSE, s. m. pisarek, 
kopista. 

AMARAMENTE, av. gorzko. 

AMARANTO, s.m. amarant, 
szarłatek {kwiat jesienny). = 
amarant, kolor amarantowy. 

AMARASCA , amarina , s. f. 
trześnia, czereśnia. 

AMARE, v.a. kochać, miło- 
wać. Amor, che a nullo amato 
amar perdona, D. Inf, miłość 
która nikogo który jest kocha- 
ny nie uwalnia od wzajemnego 
kochania. = lubić, podobać so- 
bie. L' uno ama la luce e l' altro 
le tenebre , Mont. jeden lubi 
światło, drugi ciemność. Il sa- 
lice ama i luoghi umidi, ama 
1' ombra la violetta. ==> Amar me- 
glio, woleć, przekładać. Meglio 
amavano di morire alla battaglia 
che vivere in servaggio, G. Vili. 
woleli zginąć tv bitwie niż żyć 
w niewoli. * [rycz. 

AMAREGGIAMENTO,s.m. go- 

AMAREGGIARE , —zzare, — 
rigare, — RiRE, v.a. zaprawić 
goryczą, dręczyć, trapić, za- 
smucać. = v. n. zgorzknąć. 

AMARELLA , s.LBot. maruna, 

AMARETTO, —TA, ad. go- 
rzkawy, [gorycz. 

AMAREZZA, s. f. gorzkość, 

AMARITUDINE, s. f. gorycz. 
= fig. gorycz, strapienie, udrę- 
czenie. = surowość. 

AMARO, —RA, ad. gorzki.^ 
fig. gorzki, bolesny,' okrutny. 
Morte amara, śmierć okrutna. 
Amare lagrime, gorzkie łzy. 

AMARULENTO,— TA, ad. go- 
rzkawy. 

AMATISTA, ametista, s.f. a- 
metyst , kamień drogi. 

AMATITA , v. JMATITA. 

AMATORE, s. m. amant, ko- 



AMB 



19 



chanel;. == amator, miłośnik. 

AMATORIO, —RIA, ad. mi- 
łosny. 

AMATRICE, s. f. amantka, 
kochanka. = amatorka, miło- 
śniczka. 

AMBAGE, s. f. długa a czcza 
gadanina,plątanind wyrazów. 

AMBASCERIA,s.f. poselstwo. 

AMBASCIA, s. f. ambascio, s. 
m. duszność, dychowica, tru- 
dność oddychania. = fig. trud, 
mozol, męka. 

AMBASCIADORE , —TORE, 
s. m. — TRICE, s. f. poseł. Am- 
basciator non porta pena, prov. 
posła nie ścinają, nie wieszają. 

AMBASCIARE, v. u. zadyszeć 
się, zasapać się. 

AMBASCIATA, s. f. posel- 
stwo. --=-- komis, zlecenie. 

AMBASCIATORIO,— RIA , ad. 
należący do poselstwa. 

AMBASCIOSO , —SA , ad. 
strapiony, zasmucony, zmar- 
twiony. 

AMBE, ad. f. pi. obie, obie- 
dwie. — le mani, obie ręce. 

AMBEDUE, —dui, —duo, ad. 
m. f. pi. oba, obie , obadwa, 
obiedwie. 

AMBIANTÉ, ad. ni. f. idący 
jednochodą. [clą. 

AMBIARE, v. n. iść jednocho- 

AMBIDESTRO,— RA, ad. wła- 
dający z równą zręcznością 
obu rękami, oburęczny. 

AMBIDUE, —dui, —duo, ad. 
m. f. oba, obie. 

AMBIENTE , ad. okrążający, 
otaczający do koła. Aria — , 
powietrze do- koła otaczające. 

AMBIGUAMENTE av. ivatpli- 
loie, dwuznacznie. 

AMBIGUITÀ, s. f. dwuzna- 
czność, loątptiwość. 

AMBIGUO, — GUA, ad. dwu- 
znaczny, luątpliwy. Uomo am- 
biguo, człowiek wahający się 
w postępowaniu. 

AMBIO, s. m. wolny kłus, 
trucht, krocz, jednochodą. 

AMBIRE, v. a. ir. ubiegać się 
o co, piąć się do czego, sięgać 
po co, kusić się o co. [tryga. 

AMBITO, s. m. zabiegi, in- 

AMBIZIONE, s. f. żądza wy- 
niesienia się, ubieganie się o co, 
żądza bogactw, dostojeństw, 
znaczenia; duma, pycha. 

AMBIZIOSAMENTE , av. am- 
bitnie. 

AMBIZIOSO, — SA, ad. am- 
bitny, dumny. 

AMBO, ad. m. f. pi. oba, obie. 
Ambo le chiavi, oba klucze. 
Ambo le mani, obie ręce. Con 
ambo le mani, oburącz. 

AMBRA, s. f. bursztyn. = 
griggia odorosa, ambra. 

AMBR ARE, v. a. napuścić, 



20 



AMM 



zaprawić ambrą, rozlać woń 
ambry. 

AMBUSTIONE, v. combustio- 
ne. = Med. blizna, ślad rany 
z oparzenia lub spalenia. 

AMELLO , s. m. Bot. aster, 
gawenda. [mnie. 

AMENAMENTE, av. przyje- 

AMENDUE, amknduo, amen- 
dune, ad. m. f. pi. oba, obie. 

AMENDUNI, ad. ni. pi. oba.— 
caddero in, terra, Bocc. 

AMENITÀ, — TADE, — TATE,S. 

f. przyjemność, toesole położe- 
nie. 

AMENO, —NA, ad. przyje- 
mny, rozkoszny, wesoły (o 
miejscach , okolicach). 

AMFIBIO, — BIA, ad. wo- 
dnoziemny, ziemnowodny. = 
s. m. zwierzę ziemnowodne, 
płaz. 

AMIANTO, s. m. amiant, (ka- 
mień włóknisty z którego Rzy- 
mianie wyrabiali płótno). 

AMIGA, pi. —CHE, s. f. przy- 
jaciółka. = metresa. 

AMIC ABILE, amichevole, ad. 
m. f. przyjacielski. 

AMICARSI, v. r. poprzyja- 
żnić się, zaprzyjaźnić się. — 
v a. pogodzić, pojednać. 

AMICHEVOLMENTE, av. po 
przyjacielsku. 

AMICIZIA, s. f. przyjaźń. 

AMICO,— pi. —CI, s. m. przy- 
jaciel. Da — , po przyjacielsku. 
== kochanek, amant. 

AMICO,— CA, ad. przyjazny, 
sprzyjający, pomyślny, przy- 
chylny. La fortuna mi è stata 
poco amica in darmi così vecchio 
marito, Bocc. 

AMIDAIO, s. m. krochmalnik. 

AMIDO, s. m. krochmal. 

AMIGDALE, s. f. Anat. gru- 
czolki przy otworze gardła. 

AMISTÀ, —TADE, —TATE, S. f. 

przyjaźń. = alians, przymie- 
rze. 

AMMACCAMENTO , s. m. — 
tura , s. f. stłuczenie, kontuzya. 

AMMACCARE, v. a. stłuc, spła- 
szczyć. 

AMMACCHIARSI, v. r. scho- 
wać się w krzaki. 

AMMAESTRAMENTO, s. m. 
— tura, — zionę, s. f. uczenie, 
nauka ; przestroga, nauka. 

AMMAESTRARE, v. a. uczyć, 
nauczać, wyuczyć. 11 fece — 
nella nostra fede, Bocc. — un 
soldato, un cavallo, nauczyć mu- 
sztry żołnierza, ujeździć ko- 
nia. 

AMMAESTRAT AMENTE, — 
strevolmknte, av. biegle, wpra- 
ivnie. 

AMMAESTRATIVO,— VA, ad. 
uczącij, nauczający. 

AMMAESTRATORE, s. m. — 



AMM 

TRICE, s,f. nauczyciel, nau- 

ÀMMAESTREVOLE , —STRA- 
BILE, ad. ni. f. dający się nau- 
czyć, pojętny. 

AMMAGLIARE , v. a. powią- 
zać, zesznurować nakształt 
oczek u sieci. 

AMMAGRARE, — grire, v. n. 
chudnąć, schudnąć.= v. a. wy- 
chudzić, schudzić. 

AMMAINARE, v. a. Mar. opu- 
ścić, zwinąć żagle. 

AMMALARE, V. n. e r. zacho- 
rować. ==■ v. a. przyprawić o 
chorobę, zaszkodzić zdrowiu. 

AMMALATICCIO , — tuccio , 
— cia, ad. chorowity, słabowity. 

AMMALATO, — TA,ad. chory. 

AMMALIAMENTO, s. m. — 
tura,s. L oczarowanie, czary. 

AMMALIARE, v. a. oczaro- 
wać. = fig. przytępić umysł. 

AMMALIATOLE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. czarownik, czarownica. 

AMMANETTARE, v. a. wło- 
żyć łańcuszki na ręce. 

AMMANIERAMENTO, s. m. 
m. ozdobienie, ozdoba, manier- 
ność {io dziełach sztuki). 

AMMANIERARE, v. a. ozdo- 
bić, przyozdobić, mamerować. 

AMMANNA1ARE , v. a. uciąć 
głowę toporem. 

AMMANNARE,v. a. związać 
snopek zboża. = fig. D. Inf. 
przygotowcw, przysposobić. 

AMMANSARE, v. a. ułago- 
dzić, złagodzić, oglaskać,przy- 
głaskać, oswoić. = v. n. e r. dać 
się oglaskac, oswoić sw. 

AMMANTARE, — tellare, v. 
a. okryć płaszczem = fig. za- 
słonić, zakryć. 

AMMANTATURA, s. f. okry- 
cie płaszczem. 

AMMANTO, s. m. płaszcz; 
* wszelkie odzienie. [Uzna. 

AMMARAMENTO, s.m. zgni- 

AMMARGINARSI, v. r. za- 
sklepić się, zrosnąć się (o ra- 
nie). 

AMMARTELLARE , v. a. na- 
bawić kłopotu , zabić klin 
to gloioę. 

AMMASSAMENTO, ammasso, 
s. m. nagromadzenie , nawał, 
stos, kupa. 

AMMASSARE , v. a. zgroma- 
dzić, nazbierać, nagromadzić. 
= v. r. zbierać się, zgroma- 
dzać się, tłumnie schodzić się. 

AMMASSATORE, s. m. zbie- 
racz, gromadzicie!. 

AMMASSICCIARSI,v.r.stM>ar- 
dnąć, stwardnieć. 

AMMATASSARE, v. a. motać, 
namotać, zwinąć motek. 

AMMATTIRE, v. a. ir przy- 
prowadzić do szałeństwa. = 
v. n. oszaleć, zwaryować. 



AMM 

AMMATTONAMENE, s. m. 

wykładanie cegłą, taflowanie 
posadzki. 

AMMATTONARE, v. a. wy- 
kładać cegłą, dawać kafłową 
posadzkę'. 

AMMAZZAMENTO, s. m. za- 
bicie, zabójstwo , mord, rzeź. 

AMMAZZARE, v. a. zabić, za- 
mordować. = związać pęk 
kwiatów, zrobić bukiet. E poi 
ch'ella ammazza gli agli e le 
cipolle, L. Lip. Malm. = .v. r. 
zabić się. Ammazzarsi in una 
cosa , fig. mordować się nad 
czem, zawziąść się, uwziąść 
się na co. 

AMMAZZASETTE, s. m. sa- 
mochwał, fanfaron. 

AMMAZZATOIO, s. m. rze- 
źnia, rzeźnica. 

AMMAZZATORE, s. m. —TRI- 
CE, s. f. zabójca, morderca. 

AMMAZZOLARE, v. a. zwią- 
zać pęk kwiatów, zrobić bu- 
kiet. 

AMMELMARE , ammemmare , 
v. n. zagrzęznąć, ugrzęznąć 
tv błocie. = fig. zabrnąć w zły 
interes. 

AMMENDA, s. f. wynagro- 
dzenie szkody; kara pienię- 
żna, grzywny. = poprawa, po- 
kuta, l' fui uom d'arme e poi fu' 
cordigliero, credendomi sì cinto 
fare —, D. inf. = kara. Ad 
ogni — che comandata mi sia mi 
proffero apparecchiato, Bocc. go- 
tów jestem ponieść ivszeìka 
karę jaka mi będzie icy znaczo- 
na. Fare — onorabile, icyznać 
pubłicznie winę, odszczekać, 

AMMENDABILE, ad. m.f. da- 
jący się poprawić. 

AMMENDARE , v. a. popra- 
wić. =■■ wynagrodzić szkodę. 
= v.r. poprawić się. 

AMMENDAZIONE, s.f. —men- 
to, s.m. poprawa, polepszenie, 
ułepszenie. 

AMMENDUE, v. ambedue. 

AMMESSO, —SA, p. ad. v. 

AMMETTERE. 

AMMETTERE , v. a. ir. przy- 
puścić , przyjąć. — uno in una 
dotta società, przyjąć kogo do 
uczonego towarzystwa. — le 
scuse, le pruove, przyjąć ivy- 
mówki, zezwołić na dowody. 
— il cavallo, przypuścić ogiera 
do kłączy. 

AMMEZZAMENTO , s. m. po- 
dzielenie na divoje. 

AMMEZZARE, v. a. podzielić 
na dwoje, na połowę. = v. n. 

V. AMMEZZIRE. 

AMMEZZIRE, v.n. er. ir. ułe- 

żeć się , zmięknąć (o owocach). 
AMMICCARE,' v. a. mrugać, 
mrugnąć, mrużyć, przymru- 
żać oczy. 



AMM 

ÀMMICCATORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. mrugający. [rare. 

AMMIGLIÒRARE, v. miglio- 
AMMINICOLARE , v. a. pode- 
przeć. 

AMMINICOLO, s.m. podpora, 
podpórka. = fig. pomoc,iospar- 
cie. 

AMMINISTRAGIONE , —zio- 
nę, s.f. rząd, zarząd, rządze 
nie, sprawowanie urzędu , za- 
wiadowaaie , administracya. 
— della giustizia, wymiar, sza- 
funek sprawiedliwości. — de' 
sacramenti , udzielanie sakra- 
mentów. 

AMMINISTRARE , v. a. rzą r 
dzić, zarządzać, zawiadować, 
administrować , prowadzić. — 
la guerra, prowadzić wojnę. 
Quelli che avevano amministrata 
la guerra di Lucca perseguitava, 
Mach. Stor. = dostarczyć, 
udzielać. 

AMMINISTRATORE , s. m. — 
TRICE , s. f. rządzca , zawia- 
dowca. — Leg. administrator, 
kurator. [kać, pokrajać. 

AMMINUTARE , v. a. posie- 
AMMIRABILE , ad. m. f. go- 
dnypodziwienia,zadzhoiający. 
AMMIRABILITA, s. f. rzecz 
dziwna, nadzwyczajna» 

AMMIRAGLIATO, s. m. sto- 
pień admirała , admiralstwo. 
AMMIRAGLIO, s. m. admirał. 
= D. zwierciadło. 

AMMIR ALITA, s.f. admirali- 

cy a, administracya marynarki. 

AMMIRARE, v. a. chwalić, 

wychwalać, podziwiać, dziwić 

się czemu. = v.r. dziwić się. 

AMMIRATIVO, —VA , ad. o- 
z n a c z a ją cyzadz iw i e ni e, w z b u- 
dzający podziwienie. Esclama- 
zione ammirativa, Gram. znak 
zadziwienia. 

AMMIRATORE, s. m. —TRI- 
CE, s.f. wielbiciel, wielbicielka. 
AMMIRAZIONE , s. f. podzi- 
wienie, zadziwienie ; uwielbie- 
nie* podziw. 

AMMISSIBILE , ad. m. f. da- 
jący się przypuścić, podobny do 
prawdy. 

AMMISSIONE, s.f. przypusz- 
czenie do czego, przyjęcie. 
AMMITTO , s. m. humerał 
AMMOGLIAxMENTO,s.m. oże- 
nienie się. 

AMMOGLIARE , v. a. ożenić, 
= v.r. ożenić się. = parzyć się, 
grzać się, ciekać się (o zwie- 
rzętach), [czyciel żony, swat. 
AMMOGLIATORE, s.m. strę- 
AMMOINAMENTO, s. m. pie- 
szczoty, karesy. [cackać. 
AV1MOINARE, v. a. pieścić, 
AMMOLLAMENTO , s. m. 
zmiękczenie , rozmiękczenie. 
AMMOLLARE, v. a. moczyć. 



Mim 

namoczyć, rozmoczyć, zmięk- 
czyć. — il ventre, rozwolnić żo- 
lądek.= &g. złagodzić, zmięk- 
czyć. = v.n. rozmięknąć. = v. 
r. zmięknąć, rozczulić się; uła- 
godzić się, ukoić się. 

AMMOLLIMENTO, v. ammol- 
lai» ento, MOLLIFICAZIONE. 

AMMOLLIRE, v. a. ir. roz- 
miękczy ć. =fig. miękczyć, zmięk- 
czyć, rozczulić. Amor, che am- 
mollisce i duri cuori, Bocc. 

AMMONIACO , s. m. ammo- 
niak, a l kali lotne. 

AMMONIRE , v. a. ir. napo- 
mnieć, upomnieć, napominać, 
irpominać. = Mach. odsądzić, 
wykluczyć od sprawowania 
urzędu. 

AMMONITORE, s.m. —TRI- 
CE , s. f. napominacz , upomi- 
nacz. 

AMMONITORIO, —RIA, ad 
napominający , upominający. 

AMMONIZIONCELLA , s. f. 
dim. małe napomnienie , przy- 
jacielska przestroga. 

AMMONIZIONE , s. f. napo- 
mnienie , upomnienie. 

AMMONTARE , —tic are , v.a. 
zwalić na kupę, ułożyć to stos, 
nagromadzić, nazbierać. 

AMMON TICCHI A RE , — zio 
chiare, v.a. v. ammontare. ^Am- 
monticchiarsi, v. r. zbiedz się 
do kupy, ścisnąć się (o o- 
wcach, i t. p.). 

AMMORBAMENTO , s. m. za- 
smrodzenie. 

AMMORBARE, v. n. zachoro- 
wać. ~ śmierdzieć. = v. a. za- 
smrodzić. [śmierdziuszek. 

AMMORBATÉLLQ, s.m. dim. 

AMMORBIDARE, v.a. zmięk- 
czyć, zrobić miękkim, delika- 
tnym, zniewieściałym. = fig. 
złagodzić, uśmierzyć, ukoić. = 
v. n. stać się miękkim , delika- 
tnym, zniewieściałtjm, 

AMMORSELLATO , s. m. sie- 
kanina. 

AMMORTAMENTO , — timen- 
to, s.m. wygaszenie ; zagaśnie- 
nie. 

AMMORTARE, v.a. zagasić, 
wygasić , przytłumić, —le pas- 
sioni, fig. przytłumić namiętno- 
ści, 

AMMORTIRE , y. n. ir. zem- 
llłeć. — v.3i. zgasić, przytłumić. 
— un colpo , osłabić uderzenie, 
cios. =■ v.r. zgasnąć, wygasnąć, 

AMMORTIZAZIONE,ś.f. umo- 
rzenie długu publicznego, po- 
życzki przez spłacenie kapi- 
tału, [zmiękczyć, 

AMMORVIDIRE , v. a. ir. 

AMMORZARE, v. a. zgasić, 
wygasić; umorzyć. = v.r. zga- 
snąć, [który gasi. 

AMMORZATORE , s. m. ten 



AMO 



21 



AMMOSCIRE, v. n. ir. zwię- 
dnąć ; usychać , uschnąć. 

AMMOSTARE, v.a. tłoczyć, 
wytłaczać winogrona. 

AMMOSTATOIO, s.m. tłokar- 
nia, prassa do tłoczenia wina. 

AMMOTTAMENTO, s. m. za- 
walenie się ziemi, 

AMMOTTARE , v. n. zawalić 
się, zasypać się, osypać się. 

AMMTJCCHIARE,v.a. nakłaść 
na stos, zwalić na kupę, na- 
gromadzić. 

AMMUSARE , v. n. D. Purg. 
przytknąć pysk do pyska; spo- 
tkać się oko w oko. 

AMMUTINAMENTO, s. ni. 
zbuntoivanie się, bunt. 

AMMUTINARSI , v. r. zbun- 
tować się. [townik. 

AMMUTINATORE, s. m. bun- 

AMMUTIRE, — tolire, v.n. ir. 
oniemieć. = zamilknąć. = Am- 
mutolire, opadać, niszczeć (o 
winnym szczepie, kiedy wino- 
grad po związaniu się opada 
łub schnie). 

AMNIO, s. m. Anat. druga 
błona okrywająca płód. 

AMNISTIA, s. f. amnestya, 
przebaczę nie , ułaskawienie. 

AMO, s. m. haczyku tuędki. r~~a*~4m*> — 

AMORACCIO, s. m. peg. wy- 
uzdana miłość. 

AMORAZZO, s. m. miłostka. 

AMORE , s. m. miłość. Andar 
in —, grzać się, ciekać się (o 
zwierzętach). — della virtù , 
della patria , delle leggi , miłość 
cnoty, ojczyzny, zamiłowanie 
praw. Fare l'— con una, umi- 
zgaćsię, zalecać się do kobiety. 
= osoba kochana, kochanek, 
kochanka. — bożek miłości ,-ku- 
pidynek , amorek. = Pingere 
eon — , lavorare con — , malo- 
wać, wykonać, wypracować 
z całą sztuką i starannością, 

AMOREGGIAMELO, s. raf. 
miłostki, zalecanki. 

AMOREGGIARE, v.a. zalecać 
się, umizgać się. 

AMORÉVOLE, ad. m.L słodki, 
miły, uprzejmy, kochany, cu- 
dny, zachwycaiący. =■ tchnący 
miłością , zakochany , rozko- 
chany , romansowif , załotny. 

AMOREVOLEGGIARE , v. a. 
pieścić, cackać, karesować. 

AMOREVOLEZZA, s. f. sło- 
dycz, dobroć, uprzejmość. = 
mały upominek. 

AMOREVOLMENTE, av. słód- 
ko, uprzejmie, grzecznie. 

AMORINO, s. m. dim. »i?7c- 
stka, romansik. 

AMOROSAMENTE , av. miło- 
śnie ; cieleśnie. 

AMOROSITA, — TADE, — TATE, 
s.f. miłość, przywiązanie. 

AMOROSO, —SA , ad. żako- 



22 



ANA 









u 



chany , rozkochany , miłosny , 
namiętny. = m%, słodki, luby, 
przyjemny , grzeczny , uprzej- 
my. Io mi rivolsi all'amoroso 
suono del mio conforto, D. Par. 
obróciłem się na miły dźwięk 
głosu mego pocieszyciela. 

AMOROSO, s. m. amant, ko- 
chanek. =. rodzaj śliwek. 

AMOVIBILE , ad. m. f. odwo- 
łalny , dający się usunąć od 
urzędu. 

AMPIAMENTE, — plamente, 
av. obficie, hojiiie, sowicie. 

AMPIEZZA, s.f. obszerność, 
szerokość, rozległość. 

AMPIO, —PIA, AMPLO, — PLA, 

ad. obszerny, szeroki 4 rozle- 
gły; dostatni (o sukni); obfity, 
sowity. 

AMPLESSO, s.m. uściśnienie. 

AMPLIAMENTO , s. m. —zio- 
nę , s. f. rozciągnienie , roz- 
szerzenie , powiększenie. 

AMPLIARE, v. a. rozciągnąć, 
rozszerzyć, powiększyć , roz- 
przestrzenić. = v. r. rozcią- 
gnąć się, rozszerzyć się. 

AMPLIATIVO, —VA, ad. w- 
zupełniający lub dodający co 
do poprzedniczego. 

AMPLIFICARE , v. a. rozsze- 
rzać , rozprawiać szeroko. 

AMPLIFICATIVO , —VA , ad. 

V. AMPLIATIVO. 

AMPLIFICATORE , s. m. — 
TRICE , s. f. rozwlekły pisarz, 
mówca. 

AMPLIFICAZIONE , s. f. roz- 
wlekłość w mówieniu lub pi- 

SCLYlttl 

AMPLITUDINE , s. f. obszer- 
ność, szerokość. — del dominio, 
della potenza di Dio , Guicc. = 
Geom. linia pozioma wycią- 
gniona od jednego do drugiego 
końca paraboli , od wylotu 
działa do punktu gdzie kula 
pada. ■= Astr. łuk na hory- 
zoncie między rzeczywistym a 
pozornym wschodem lub za- 
chodem gwiazdy. 

AMPOLLA , s. f. ampułka , 
flaszeczka pękata. — klapsy - 
dra. 

AMPOLLETTA, — llina, — 
lluzza , s. f. dim. ampuleczka. 

AMPOLLOSAMENTE, av. na- 
puszy scie , nadęcie, nadęto. 

AMPOLLOSITÀ , s. f. napu- 
szy stość, nadętość stylu. 

AMPOLLOSO, —SA , ad. na- 
puszysly, nadęty, szumny. 

AMPUTAZIONE , s. f. Ciur. 
odcięcie członka , amputacya. 

AMULETO , s. m. amulet , fi- 
gurki noszone na szyi , i ma- 
jące strzedz od wszelkiego 
złego. 

ANA , s. f. Med. równa doza. 
Ad ana ad ana, po równej dozie. 



ANC 

ANABATTISTA , s. m. ana- 

baptysta , sekta chrześcian 
chrzcząca dzieci w dorosłym 
wieku. 

ANACE, s. ni. anysz, v. anice. 

ANACORETA, s.m. pustelnik. 

ANACORETICO, —CA, pi. — 
CI , — CHE , ad. pustelniczy. 

ANACORETIZZARE , v. n. 
prowadzić pustelnicze życie. 

ANACRONISMO, s.m. ana- 
chronizm , myłka w chrono- 
logii. 

ANAFFIARE , v. inaffiare. 

ANAGALLIDE , s. f. Bot. ku- 
rzyślad, kurzyślep, kurzymor. 

ANAGRAMMA , s. m. ana- 
grammat , ułożenie z liter czy- 
jego imienia innego wyrazu. 

ANALISI , s. f. rozbiór, ana- 
liza. 

ANALITICO, CA, pi. —CI, 
—CHE , ad. aiialityczny. 

ANALIZZARE , v. a. rozbie- 
rać, rozkładać, analizować. 

ANALOGIA, s. f. podobień- 
stwo , analogia. [ logicznie. 

ANALOGICAMENTE, av. ana- 

ANALOGICO, —CA, analo- 
go , — ga , ad. analogiczny, 0- 
party na podobieństwie. 

ANARCHIA , s. f. bezrząd, 
anarchia. 

ANARCHICO,— CA, pi. —CI, 
— CHE , ad. anarchiczny. 

ANATEMA, s. f. klątwa, wy- 
klęcie. = s. m. wyklęty. 

ANATEMIZZARE, v. a. wy- 
kląć, rzucić klątwę. 

ANATOMIA, s.f. anatomia. 

ANATOMICAMENTE , av. 
anatomicznie. 

ANATOMICO, —CA, pi. —Cl, 
— CHE , ad. anatomiczny. 

ANATOMICO, s.m. anatomik. 

ANATOMISTA , s. m. biegły 
anatomik. 

ANATOMIZZARE , v. a. roz- 
bierać , rozczłonkowywać. 

ANATRA , s. f. kaczka , v. 

ANITRA. 

ANCA, pi. —CHE, s. f. bio- 
dro. Battersi 1' — , fig. żało- 
wać czego. 

ANC AIO NE, Andar—, nalegać 
na jedne nogę , chromać , ku- 
lać na jedne nogę , utykać. 

ANCELLA, ancilla, s.f. słu- 
żebnica. 

ANCHE , av. także , też. Per 
— , jeszcze nie. Non l' ho per 
anche veduto , jeszczem go nie 
widział. 

ANCHEGGIARE, v.n. wywi- 
jać , machać nogami. 

ANCIPITE , ad. m. f. ziemno- 
wodny, wodoziemny. = obo- 
sieczny. 

ANCO, av. ł jeszcze. Di quan- 
to per amor giammai soffersi , ed 
aggio a soffrir anco, Petr. 



AND 

ANCOI , av. dziś , dzisiaj. 
Non molto dopo ancoi , D. Purg. 
nie zadługo od dnia dzisiej- 



ANCORA , s. f. kotivica. 

ANCORA , av. jeszcze. = 
także, też , równie. — chociaż. 
, = nawet. 

ANCORACHÉ , ancorché , an- 

COCHÈ , ANCORQUANDO , COng. CÌW- 

ciaż , lubo , chociaż nawet. 

ANCORAGGIO, s.m. kotwi- 
czne, opłata w portach od 
okrętów. 

ANCORAMENTO , s. m. miej- 
sce zdatne do rzucenia kotwicy. 

ANCORARE , v. n. ancorarsi , 
v. r. rzucić kotwicę. = fig. za- 
trzymać się , osiąść , osiedlić 
się. ( twica. 

ANCORESSA , s. f. stara ko- 

ANCORETTA, s.f. —to, s. 
m. dim. kotwiczka, kotewka. 

ANCUDINE, ancude, s.f. ko- 
wadło. Esser tra 1' ancudine e il 
martello, prov. być między mło- 
tem a kowadłem. — Ancudine , 
Aìiat. kowadełko , kostka w u- 
chu. 

ANCUDINETTA, — nuzza, s. 
f. dim. kowadełko. 

ANCUSA, s.f. Bot. wołowy 
język, czerwieniec, farbownik, 
miodunka. 

ANDAMENTACCIO, s. m. peg. 
niezgrabny chód. 

ANDAMENTO , s. m. chód. = 
fig. sposób postępowania , kro- 
ki, postępki. Spiare gli anda- 
menti di uno, śledzić czyje kro- 
ki, postępki. = tryb, tor, po- 
rządek , kształt , postać. Le 
cose hanno ripreso 1' — ordina- 
rio , rzeczy przybrały zwy- 
czajną postać, powróciły do 
zwyczajnego toru. 

ANDANTE , ad. idący. = s. 
Mus. andante, kawałek muzy- 
ki poivoli-iòykonany. 

ANDANTEMENTE , av. bez 
■ustanku , ciągle , płynnie , 
szybko. 

ANDARE, v.n. ir. chodzić, 
iść , pójść. — pian piano , iść 
powoli. — al mercato, al bosco, 
iść na targ , do lasku. — a pas- 
seggiare , a far visite , iść na 
spacer, na wizyty. Il mio orino- 
lo non va , gli affari vanno male , 
fig. mój zegarek nie idzie , in- 
teresa źle' idą. Andarsene , an- 
dar via , odejść. Andarsene , fig. 
umierać, umrzeć. = podobać 
się, przypaść do smaku. Quella 
ragazza non mi va, ta dziewczy- 
na nie podoba mi się. =- prze- 
stawać, obcować. Dimmi con 
chi vai e ti dirò chi sei , powiedz 
mi z kim przestajesz , a po- 
wiem ci kto jesteś. — Złączo- 
ne z przyrostkami ci, vi, qui , 



ANE 

ne , tłumaczy się przez po- 
trzeba, należy. Ci va pensato 
pria per non pentirsi poi , po- 
trzeba wprzód namyślić się 
żeby potem nie żałować. Ne va 
il collo, idzie tu o życie, gardło. 
E se n andasse il collo , sempre 
il vero sarò per dirti , L. Lipp. 
Malm. — Andar per l' animo , 
przyjść na myśl. Già per I' ani- 
mo mi va quelio che noi abbiamo 
in ciò a fare , Bocc. = Pięknie 
się używa z imiesłowami bez- 
względnemi, ale się na polskie 
nie tłumaczy. — errando , błą- 
kać się , tułać się. — cercando , 
szukać, wyszukiwać. — cre- 
scendo, rosnąć, lozrastać. — 
dimagrando , chudnąć. — in- 
vestigando i diffetti , wyśledźcie 
wady, błędy. Va cantando , va 
leggendo, śpiewa, czyta. Che 
andate dicendo ? co mówisz ? 
Che andate voi cercando a quest' 
ora tutti e tre ? Bocc. = Lasciare 
— , pozwolić odejść. Però, poi 
che vuol ir, lasciando — , Bern. 
Ori.; fig. niezważać na, co, po- 
minąć. = Lasciar — un pugno , 
un ceffo , uderzyć pięścią , ivy- 
ciąć policzek. 

ANDARE, s. m. chód, krok. 
A grande — , szybkim krokiem. 
A lungo — , iv końcu, z cza- 
sem. Dopo lungo — , długo po- 
tem, [aleje w ogrodzie. 

ANDARI , s. m. pi. uliczki , 

ANDATA , s. f. ulica wysa- 
dzana drzewami , aleja. == 
chód, krok. = Andata di corpo, 
biegunka. 

A1NDATORE, s. m. chodzący, 
idący ; podróżny. — in sul ca- 
napo , skoczek na linie. 

ANDATURA, s. f. chód, cho- 
dzenie, krok, stąpanie. 

ANDAZZACCIO , s. m. stra- 
szna zaraza, morowe powie- 
trze, [morek. 

ANDAZZO, s.m. zaraza, po- 

ANDIRIVIENI, s. m. sing. e 
pi. przejście wązkie z pokoju 
do pokoju, kurytarz. = uliczka 
między dwoma murami. = 
manowiec , labirynt. = fig. ko- 
łowanie iv mowie, ogródki, 
omówienia , zboczenia. 

ANDITO , s. m. aleja , kury- 
tarz. — droga wysadzona 
drzewami. = wchód, , ivejscie. 

ANDROGINO , s. m. zwierzę 
obupłciowe (o niektórych owa- 
dach). 

ANDRONE, ANDARONE, s.m. 

przejście od bramy na dziedzi- 
niec. = przedpokój. = ścieżka 
między dwoma rzędami win- 
nych szczepów. [chybek. 
ANDROSEMO , s. m. Bot. po- 
ANEDDOTO, s. m. anegdota. 
ANELANTE , ad. m.f. dyszą- 



ANF- 

cy, zadyszany. = fig. gorąco 
pragnący, pożądający. 

ANELANTEMENTE, av. z go- 
rącem upragnieniem, v. bra- 
mosamente. 

ANELARE , v. n. e a. dychać , 
dyszeć, zadyszeć się. ==•= fig. 
gorąco pragnąć czego, pożą- 
dać , wzdychać do czego. 

ANELITARE , v. ansare. 

ANELITO, s.m. anelazione, 
s. f. zadyszenie. = fig. żądza, 
upragnienie. 

ANELLACCIO , s. m. peg. 
brzydkie pierścienisko. 

ANELLINO, — lletto, s.m. 
dim. pierścionek, pierścione- 
czek. 

ANELLO, s. m. pierścień, o- 
brączka. — della catena , ogni- 
wo łańcucha. = loki, kędziory 
włosów. = otwór kanału od- 
choclowego. 

ANELLONE, s. m. acer. duży 
pierścień , sygnet. 

ANELLOSO, —SA, ad. na- 
kształt pierścienia, obrączki. 

ANELO, ad. * dyszący, dy- 
chający, zadyszany, [wiczny. 

ANELOSO, —SA, ad. dycha- 

ANEMOMETRO, anemoscopio, 
s. m. (narzędzie służące do po- 
znania kierunku, chyżości i si- 
ły iviatrów), wiatromiar, ane- 
mometr. [wietrznica. 

ANEMONE, s.f. Bot. zawilec, 

ANEURISMA , s. f. Med, na- 
brzmienie pochodzące z roz- 
szerzenia arteryi. 

ANFANAMENTO, s. m. plece- 
nie andronów, baśni, dubów 
smalonych. 

ANFANARE, anfaneggiare, v. 
ii. chodzić z k$la iv kąt, wałę- 
sać się bez celu. = pleść an- 
drony, duby smalone, gadać od 
rzeczy, bałamucić. 

ANFANĄTORE , s. m. bredzi- 
cie l x bałamut. 

ANFANI A, s. f, androny, bre- 
dnie, duby smalone, bdlamu- 
ctwo. T~ 

ANFIRIO , ad. ziemnowodny, 
wodoziemny. =■■ s. m. zwierzę 
ziemnowodne. 

ANFIBOLOGIA, s. f. dwuzna- 
czność, dwuznaczne rozumie- 
nie, [dwuznacznie. 

ANFIBOLOGICAMENTE , av. 

ANFIBOLOGICO,— CA, pi.— 
CI, — CHE, ad. dwuznaczny. 

ANFISCI, s.m. pi. Geogr. dwu- 
cienni, mieszkańcy pasa gorą- 
cego oddaleni cokolwiek od 
zwrotników, i rzucający w cią- 
gu roku cień na dwie przeci- 
wne strony, to jest raz na pół- 
noc, drugi raz na południe. 

ANFITEATRO,s.m. amfiteatr. 

ANFORA, s. f. miara płynów 
u starożytnych, około siedmiu 



ANG 



23 



garcy naszych, = dzban, fla- 
szka, butelka. [nuszek. 

ANFORETTA, s.f, dim. dzba- 

ANFRATTO, s. m. droga cie- 
mna i krzywa. 

ANGARIA , v. angheria. 

ANGARIARE, —reggiare, v.a. 
przeładować, przeciążyć, uci- 
snąć zbytniemi podatkami, u- 
ciemiężać, zdzierać. 

ANGARIATORE, s. m. zdzier- 
ca, łupieżca. [na. 

ANGELA, s.f. anioł dziewczy- 

ANGELETTA, s. f. dim. anio- 
łek dziewczyna. 

ANGELICA, s.f. Bot. dzięgiel. 

ANGELICAMENTE, av. aniel- 
sko, po anielsku. 

ANGELICO, —CA, pi. —CI , 
— CHE, ad. anielski. 

ANGELO, s. m. anioł. 
. ANGELUCCIO, —lino, s. m. 
dim. aniołek. 

ANGERE, v.a. * dręczyć,mar- 
twić, trapić. = v. r. Il mar che 
fra i duoi liti s' ange, Ar. Ori. 
Fur. morze między dwoma ści- 
śnione brzegami. 

ANGHERIA , s. f. przecią- 
żenie, uciśnienie podatkami, 
zdzierstwo. 

ANGHERIARE, v. angariare. 

ANGINA, V. SQUINANZIA. 

ANGINOSO, —SA, ad. chory 
na ślinogorz. 

ANGIOLETTO, angiolino, An- 
gelino, s. m. dim. aniołek, anio- 

ANGLICANO, —NA, ad. an- 
glikański. La chiesa anglicana, 
kościół anglikański. 

ANGLICISMO, s. m. wyraże- 
nie właściwe językowi angiel- 
skiemu. 

ANGOLARE, ad. m. f. grania- 
sty, mający kąty.=^postaiviony 
w kącie. Pietra — , kamień wę- 
gielny, fundament budowli. 

ANGOLARMENTE, av. na- 
kształt kąta. 

ANGOLO, s. m. kąt. — retto, 
acuto, ottuso, rettilineo, kąt pro- 
sty, ostry, rozwarty, prosto- 
kreślny.= róg, kąt, węgieł, na- 
rożnik. 

ANGOLOMETRO, s. m.Geom, 
kątomierz. 

ANGOLOSO, —SA, ad. kąci- 
sty, kantowaty, graniasty, uło- 
żony w kąty, klinowaty. 

ANGOSCEVOLE, ad. m. f. 
martwiący , trapiący , dręczący . 

ANGOSCIA, s. f. —mento, s. 
m. ścisnienie serca , ciężkie 
strapienie , udręczenie, męki, 
katusza. 

ANGOSCIARE, v. a. trapić, 
dręczyć, przyczyniać boleści, 
zmartwienia. = v. r. dręczyć 
się, trapić się, martwić się^ 
frasować się. 



&7ljfojlé< 



2U 



ANI 



ANGOSCIOSAMENTE, av. zu- 

martwieniem, z udręczeniem, 
z boleścią serca. 

ANGOSCIOSO,— SA, ad. stra- 
piony, zmartwiony, niespokoj- 
ny, zasmucony. Che si bagnava 
d' angoscioso pianto, D. Inf. któ- 
ry się kąpał ive łzach strapie- 
nia. = martwiący, trapiący, 
zasmucający. 

AJNGUE, s. m. *wąż, v. serpe. 

ANGUILLA, s. f. węgorz. 

ANGUILLAIA, s. f. miejsce 
gdzie się poławiają węgorze, 
węgomia. 

ANGUILLARE, s. m. szpaler 
potyczonych winnych latorośli. 

ANGU1NAGLIA, -naia, s. f. 
pachwina. = dymienica. 

ANGUSTIA, s. f. bieda, nę- 
dza, niedostatek. = strapienie, 
udręczenie. = krótkość. — di- 
tempo, krótkość czasu. 

ANGUSTIARE, v. a. nalegać, 
dokuczać. = martwić , trapić, 
dręczy ć.= v. r. trapić się, drę- 
czyć się, martwić się, frasować 
się. 

ANGUSTIOSO , —SA , ad. 
zmartwiony, strapiony, udrę- 
czony. — pilny, nagły. — nie- 
spokojny, [wazki. 

ANGUSTO, —TA, ad. ciasny, 

ANICE, s. m. anyż. 

ANIMA , s. f. dusza, duch. 
Render 1' — , wyzionąć ducha. 
Dar 1' — al diavolo, diabłu duszę 
zaprzedać. = dusza, duch 
odłączony ód ciała, cień. Or se' 
giunta— iella? D. Inf. = dusza, 
osoba żyjąca, głowa, mieszka- 
niec. Dentro non vi si vede — nata, 
Bern. Ori. nie widać wewnątrz 
ani żywej duszy. Quella città fa 
trenta mil' anime. = siła, moc, 
jędrność, dusza.Nel suo discorso 
\'è dell'— , jego mowa jest sil- 
na, jędrna. Canta eon — , śpie- 
wa z duszą. = treść , podsta- 
wa, dusza. La buonafede è l' — 
del commercio, rzetelność jest 
duszą handlu. = Esser — e 
corpo d'uno, być czyim serde- 
cznym przyjacielem. = rdzeń, 
drdzeń, jądro. — degli alberi, 
rdzeń w drzewach. — del vio- 
lino, dusza u skrzy pców. 

ANIMALACCIO, s. m. peg. 
brzydkie zwierzę. = głupiec. 

ANIMALE, s. ni. zwierzę. ■■= 
fig. grubi janin, głupiec. 

ANIMALE, ad. m. f. zwie- 
rzęcy. Vita —, życie zwierząt. 
Regno — , królestwo zwierząt. 

ANIMALESCO, —CA, pi. - 
CHI, —CHE, ad. zwierzęcy. 

ANIMALETTO,— lino, —luc- 
cio, — luzzo, s. ni. dim. zwie- 
rzątko. 

ANIMALIPIANTE, s. m. pi. 
zwierzokrzewy, zwierzozioła. 



ANN 

ANIMALITÀ, s. f. zwierzę- 
cość, natura zwierzęca. 

ANIMALONE, s. m. acer. duże 
zwierzę. 

ANIMANTE, ad. m. f. oży- 
wiający. = s. m. zwierzę. 

ANIMARE, v. a. wlać du- 
szę, życie, ożywić. = dodać 
ducha, odwagi, zachęcić. 

ANIMASTICO, —CA, pi. — 
CI, — CHE, ad. zwierzęcy. 

ANIM AVVERSIONE, s. f. na- 
gana, upomnienie. 

ANIMAZIONE, s. f. nadanie 
życia* ożywienie. 

ANIMELLA , s. f. klapa, kla- 
pka (w pompach, w machinach 
parowych). = mleczko cielęce. 
= Anat. plewka, błona. 

ANIMO , s. m. umysł, rozum, 
dusza. Animi di questa tempra, 
umysły tego hartu, tej mocy. 
Tutti gli ànimi erano agitati, 
wszystkie umysły były poru- 
szone. =■ myśl. Cader, venir 
nèir — , przyjść na myśl. Porsi, 
mettersi in — una cosa , przy- 
puścić co do myśli. = serce. 
Cova nell'— odio e rancore, cho- 
wa, kryje w sercu nienawiść. 
= męztwo, odwaga, śmiałość. 
Fare — , nabrać odwagi. Soffe- 
rir P — , bastar l' — , dar 1' — , 
śmieć, odważyć się na co, 
zdobyć się na co. Perdersi d' — , 
stracić odwagę. Daratti 1' — di 
toccarla? Bocc. czy będziesz 
śmiał się jej dotknąć? = ceł, 
zamiar. Con — di fargli confes- 
sare, Bocc. żeby go skłonić do 
wyznania. 

ANIMOSAMENTE, av. mę- 
żnie, odważnie. = przez nie- 
nawiść, zawziętość. 

ANIMOSITÀ^ — TADE, —TA- 
TE, s. f. męztwo, odioaga, śmia- 
łość. = nienawiść, zawziętość, 
stronność. 

ANIMOSO, —SA, ad. mężny, 
odważny, śmiały. = stronny, 
zawzięły, niesprawiedliwy. = 

V. BRAMOSO. 

ANISETTO, s. m. anyżówka. 
ANITRA, s. f. kaczka. 
ANITRACCIO, troccolo, — 

TRINO,.— TROCCO, S. HI. dim. — 

trella, s. f. dim. kaczę, ka- 
czątko. 

ANITRAIA, s. f. kacznik, 
chleivek na kaczki. 

ANITRINA , s. f. Bot. rząsa 
wodna.= kaczę. [nitrito. 

ANITRIO , s. m. rżenie v. 

ANITR1RE, v. n. ir. rżeć, za- 
rżeć. = s. m. rżenie. Tanti ani- 
triri in voci di cavalli , Ar. Ori. 
Fur. [cquamento. 

ANNACQUAMENTO, v. inna- 

ANNACQUARE, v. innacqua- 
re. = fig. ścieśnić, ograniczyć 
władzę. 



ANN 

ANNACQUATICCIO, —CIA, 

ad. nieco zmoczony, zwilżony. 
=•• fig. słaby, miękki, omdlały. 

ANNACQUATO, —TA, ad. 
zmieszany z wodą (o winie). =» 
Sole annacquato , słońce za- 
chmurzone. 

ANNAFFIARE, —mento, — 

TOIO, V. INNAFFIARE , etC 

ANNALE, v. annuo. 

ANNALI, s. m. pi. roczniki, 
roczne dzieje, latopismo , wy- 
kład dziejów ściśle lat trzy- 
mający się. [latopis. 

ANNALISTA, s. m. annalista, 

ANNASARE, v. a. wąchać, v. 

FIUTARE. 

ANNASPARE, v. a. motać, na- 
motać, v. innaspare. — v. n. fig. 
zaplątać się, zawiklać się. 

ANNATA, s. f. przeciąg roku, 
rok. ■= annaty, opłata do Rzy- 
mu przy objęciu benefieyów, 
prełatur. 

ANNATACCIA, s. f. zły rok, 
nieurodzaj. 

ANNERBI AMENTO, s.m. zam- 
glenie, zachmurzenie nieba. 

ANNEBBIARE , v. a. zamglić, 
zachmurzyć. =- v. r. zamglić 
się ; fig. zaćmić się, zaślepić się. 
= v. n. zaśniecie się, dostać 
śnieci (o zbożu). 

ANNEGAMENTO, s. m. uto- 
pienie. = fig. zguba, ruina , 
zniszczenie. 

ANNEGARE, v. a. utopić. == 
przeczyć , zaprzeczać. = v. r. 
utopić się, utonąć. 

ANN EG AZIONE, s. f. wyrze- 
czenie się samego siebie, abne- 
gacya. 

ANNEGHITTIMENTO, s. m. 
niedbalstwo , lenistwo , gnu- 
śność, zgusnieć. 

ANNEGHITTIRE, v. n. ir. 

ANNERAMENTO , —rimento, 
s. m. poczernienie. 

ANNERARE, — rire,— grare, 
v. a. czernić, poczernić. Anne- 
rare la fama d' uno, fig. oczernić 
kogo. = v. n. e r. szczernieć, 
poczernieć. 

ANNESSO, —SA, ad. przy- 
łączony, dołączony. Annessi e 
connessi, zależności, przyłe- 
glości. 

ANNESTAMENTO , s. m. — 
tura, s. f. szczepienie drzew. 

ANNESTARE, v. a. szczepić, 

V. INNESTARE. 

ANNICHILARE, —lire, v. a. 
zniszczyć, zniweczyć. =■ v. r. 
zniszczeć, pójść w nhoecz; 
ukorzyć się, upokorzyć się. 

ANNICHILAZIONE, s. f.-LA 
mento, s. m. zniszczenie. 

ANNIDARE, v. n. gnieździć 
się. = v. r. siedzieć io gnie- 
ździe, loysiadywać pisklęta. 
Qual torna a casa e qual s'annida 



ANN 

in selva, Petr. = fig. osiąść, za- 
mieszkać. 

ANNIENTAMENTO, annien- 
tare, V. ANNICHILARE, etC. 

ANNIGH1TTJRE, v. anneghit- 
tire, [lebkę. 

ANNINARE, v. a. kołysać ko- 

ANNITRIRE, v. n. ir. zarżeć. 
Sentì — il buon destrier vicino, 
Ar. Ori. Fur. v. nitrire. 

ANNIVERSARIO, s. in. ro- 
cznica. 

ANNO, s. m. rok. Capo d'—, 
nowy rok. Dar il buon capo 
d' — , winszować nowego roku. 
L' — prossimo, passato, przy- 
szły rok, przeszły rok. Sono 
anni ed anni, jest temu wiele lat. 

ANNOBILIRE, v. a. ir. —ta- 
re^', a. uszlachcić, nadać szla- 
chectwo. 

ANNODAMENTO, s. m. —tu- 
ra, — zionę, s. f. przywiązanie. 

ANNODARE , v. a. przywią- 
zać, związać węzeł-, fig*, złą- 
czyć, skojarzyć. 

ANNOIAMENTO, s. m. nu- 
dzenie. = nuda , nudność, na- 
przykrzenie. 

ANNOIARE, v. a. nudzić, na- 
przykrzać się. = v. r. nudzić 
się, sprzykrzyć sobie. [tek. 

ANNOLARE, v. a. nająć sta- 

ANNOSO, —SA, ad. lelni,po- 
deszły iv latach, stary. 

ANNOTARE, v. a. zanotować, 
zapisać uwagę, robić przypisy 
do czego. 

ANNOTATORE, s. m. przy- 
piśnik, autor uwag lub przypi- 
sów do texlu. 

ANNOTAZIONE, s. f. nota, 
przypisek. 

ANNOTTARE, v. n. — ttarsi, 
— ttirsi, v. r. zmierzchnąć się. 
Quando l'eniisferio nostro anno- 
ta, D. Inf. gdy się noc robi na 
naszej półkuli. Cavalca e quando 
annota e quando aggiorna, Ar. 
Ori. Fur. 

ANNOTTATO, — TA, ad. za- 
skoczony od nocy. [czenie. 

ANNOVERAMENE), s. m. li- 

AN NO VERA RE v. a. liczyć, 
rachować; policzyć to rzędzie. 
Non sono da esser annoverati tra 
gli uomini. Bocc. 

ANNOVERATORE, s. m. ten 
co Uczy, rachuje. 

ANNOVEREVOLE, ad. m. f. 
dający się zliczyć. 

ANNOVERO , 's. m. liczenie , 
rachunek. 

ANNUALE, s. m. obchód do- 
roczny. --= ad. m.f. roczny, do- 
roczny ; tegoroczny. 

ANNUALMENTE", av. corok, 
corocznie. 

ANNULARE, ad. m. f. Astr. 
obrączkowy. Eclissi —, zaćmie- 
nie słońca obrączkowe. 



ANT 

ANNULLARE , — lltre , v. a. 
znieść, skasowć. — una senten- 
za, skasoioać wyrok. = zniwe- 
czyć, zniszczyć, zburzyć. Per 
— Ja tirannia non gli era mestieri 
farsi tiranno, Alf. 

ANNULLAZIONE, — gione, s. 
f. — mento, s.m. zniesienie, ska- 
sowanie; zniweczenie. 

ANNUNZIAMENTO, s.m. ob- 
wieszczenie , uwiadomienie , 
ogłoszenie. 

ANNUNZIARE, v.a. obwiećcić, 
ogłosić. — la pace, una festa, un 
libro , ogłosić pokój , święto , 
książkę.= zapowiedzieć, prze- 
powiedzieć, zwiastować. I pro- 
feti hanno annunziato la venuta 
di G. C, prorocy przepowie- 
dzieti przyjście Jezusa Chry- 
stusa. 

ANNUNZIATA , s. f. zwiasto- 
wanie N. Panny. — kościół 
zwiastowania N. Panny. 

ANNUNZIATORE, s.m.— TRI- 
CE , s. f. obwieściciel , ogłosi- 

ANNUNZIAZIONE,s.f. obwie- 
szczenie, ogłoszenie. = święto 
zwiastowania N. Panny. 

ANNUNZIO, s.m. wiadomość, 
nowina. Da lei sperando per 1' — 
buono acquistar grazia, Ar. Ori. 
Fur. = przepowiednia, wiesz- 
czba. = afisz teatralny 

ANNUO , — NUA , ad. roczny. 

ANNUVOLARE, —lire, v.n. e 
r. okryć się chmurą, zachmu- 
rzyć się. 

ANO , s. m. otwór w kanale 
odchodowym. 

ANODINO,— NA, ad. uśmie- 
rzający ból. 

ANOMALIA, s. f. nieregular- 
ność. = Astr. odległość planety 
od osi tvielkiej ellipsy. 

ANOMALO, —LA, ad. niere- 
gularny, odstępujący od pra- 
wideł. 

ANONIDE, s.f. Bot. wiłżyna. 

ANONIMO, —MA, ad. bez- 
imienny. 

ANSÀMENTO, s.m. duszność, 
dychawica, zadyszenie. 

ANSANTE, ad. m. f. zadysza- 
ny, zjajany. 

ANSARE, v.n. dychać, dyszeć, 
zadyszeć się. Di-.se il maestro an- 
sando coni' uom lasso , D. Inf. = 
fig. pożądać , gorąco pragnąć , 
wzdychać y do czego. 

ANSIETÀ, — tade, —tate, 
ansia , s. f. niepokój, mespokoj- 
ność. 

ANSIMA, v. asma. 

ANSIO, —SIA, ansioso, —sa, 
ad. niespokojny, troskliwy. 

ANSIOSAMENTE, ansiamente, 
av. niespokojnie, tęskłiwie, tro- 
skliwie. 

ANTAGONISMO, s.m. Anat. 



ANT 



25 



działanie muszkulow takie że 
gdy się jeden rozciąga drugi się 
kurczy. = przeciwieństwo. 

ANTAGONISTA, s.m. przeci- 
wnik. = mitszkuł działający 
w kierunku przeciwnym. 

ANTARTICO, -CA, pi. -CI, 
—CHE, ad. południowy. Circolo 
antartico, kolo biegunowe połu- 
dniowe. 

ANTECEDENTE, ad. m.f. po- 
przednie zy. 

ANTECEDENTEMENTE , av. 
poprzednio , pierwej , wprzód. 

ANTECEDENZA, s. f. pier- 
wszość, poprzednictwo , pier- 
wsze miejsce, v. prosapia. 

ANTECEDERE, v. precedere. 

ANTECESSORE, s.m. poprze- 
dnik; przodek, v. antenato. 

ANTECI, s.m. pi. Geogr. mie- 
szkańcy pod tym samym połu- 
dnikiem, i to równej odległości 
od równika, jedni na północ, 
drudzy na południe. 

ANTEDILU VIANO, —NA, ad. 
przedpotopowy. 

ANTELUCANO, —NA, ad. 
przedświtowy. 

ANTEMER1DIANO, —NA, ad. 
przedpołudniowy. 

ANTEMURALE, s. m. przed- 
murze. = fig. przedmurze, tar- 
cza, zasłona, obrona. La cri- 
stianità, della quale quel reame 
era stato moltissimi anni lo scudo 
e I'—, Guicc. 

ANTENATO, s.m. przodek. 

ANTENNA, s.f. drąg żaglowy, 
reja. — * lanca , dzida , spisa. 
Il buon Tancredi... la squadra 
mosse ed arrestò 1' — , Tass. Ger. 
— Zool. rożki , macki u owa- 
dów. 

ANTENNETA, s.f. dim. tycz- 
ka. Trovata un' — , Bocc. 

ANTE NORA , s. f. Dante tak 
nazwał miejsce w piekle prze- 
znaczone dla zdrajców ojczy- 
zny, od Antenora który miał 
zdradzić Troję, swoje ojczyznę. 

A NTEPEN ULTIMO,— MA, ad. 
trzeci od końca. 

ANTEPORRE, v. a. ir. prze- 
kładać, przenosić. 

ANTEPOSIZIONE, s.f. pier- 
wszeństwo. 

ANTERIORE, s.m. częśćprze- 
dnia, przód, front. — d'una 
fabbrica , przód , front budowy. 
= ad. przedni. Piedi anteriori 
d'animale, nogi przednie zwie- 
rzęcia. = poprzedni, dawniej- 
szy. 

ANTERIORITÀ, s. f. poprze- 
dniość, pierwszość, pierwszeń- 
stwo. 

ANTERIORMENTE, av. po- 
przedniczo, poprzednio, przed. 

ANTESIGNANO, s.m. idący 
przed chorągwią, chorąży. 



26 



ANT 



ANTICAGLIA , s. f. zabytek 
starożytności, pomniki staro- 
żytne. 

ANTICAGLIACGIA,. s.f. staro- 
świeczyzna, stare graty, sta- 
rzyzna. 

ANTICAMENTE, av. dawniej, 
niegdyś, to dawnych wiekach. 

ANTICAMERA, s. f. przedpo- 
kój. 

ANTICATO , —TA , ad. prze- 
starzały, stary. Consuetudine 
amicata, zastarzały zwyczaj. 
= zestarzały w czem, przywy- 
kły do czego. 

ANTICHEGGIARE, v.n. trzy- 
mać się staroświeckich zwy- 
czajów. 

ANTICHITÀ, — TADE, —TATE, 

s.f. starożytność; wieki staro- 
żytne ; starożytni; zabytki sta- 
rożytności. 

ANTICIPARE, v.a. uprzedzić, 
brać przed czasem. Gli ho anti- 
cipati danari, zapłaciłem mu 
przed czasem. 

ANTICIPATAMENTE, av. na- 
przód, z góry. 

ANTICIPAZIONE, s.f. — men- 
to* s.m. wzięcie lub danie przed 
czasem, uprzedzenie czego, za- 
płacenie z góry. 

ANTICO, —CA, pi. —CHI, — 
CHE, ad. starożytny, dawny. 
Gli antichi Greci , gli antichi Ro- 
mani, starożytni Grecy, Rzy- 
mianie. Secondo l'antico costu- 
me, podług dawnego zwyczaju. 
= stary. Un frate antico, stary 
mnich. = s. m. starożytność. 
Studiar l'—, uczyć się staroży- 
tności. — Antichi , s. pi. staro- 
żytni, przodkowie. 

ANTICOGNIZIONE , antico- 
gnoscenza , s. f. przewidzenie , 
przezorność. 

ANTICORRERE , v. n. ir. na- 
przód biedź, wyprzedzić. 

ANTICORRIERE, s.m. goniec 
zwiastujący co, v. foriere. 

ANTICO RTE, s.f. podwórko 
przed dziedzińcem, przedsień. 

ANTICRISTIANO , —NA , ad. 
niechrześciański. [chryst. 

ANTICRISTO, s. m. anty- 

ANTICUORE , s. m. Med. bo- 
leść w żołądku z ckliwością. 

ANTICURSORE, v. precur- 
sore, [sniejsza. 

ANTIDATA , s. f. data wcze- 

ANTIDETTO , —TA , ad. wy- 
żej ivymieniony, wyż rzeczony. 

ANT1DIRE , v. n. ir. przepo- 
wiadać, wróżyć. 

ANTIDOTO, s. m. anty dot, 
środek przeciw truciżnie. 

ANTIFONA, s. f. anty fon , 
śpiew przed psalmem lub mo- 
dlitwą. 

ANTIGIUDICARE , v.a. na- 
przód sądzić, przesądzać. 



ANT 

ANTIGUARDARE , v. a. prze- 
widywać. 

ANTIGUARDIA , antiguardo , 

V. VANGUARDIA. 

ANTIMETTERE, v.a.ir. prze- 
kładać, przenosić. 

ANTIMONIO , s. m. antimo- 
nium, kruszec złożony z siarki 
i merkuryuszu. 

ANTIMURALE , antimuro , v. 
antemurale. [sne imię. 

ANTINOME, s.m. imię, chrze- 

ANTINOMIA, s. f. Leg. sprze- 
czność między dwiema ustawa- 
mi. 

ANTIPAPA, s.m. antypapież, 
nieprawy papież. 

ANTIPATIA, s.f. wstręt, od- 
raza, antypatya. 

ANTIPATICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. odrażający, odstrę- 
czający , którego się nie może 
cierpieć. 

ANTIPATIZZARE, v.n. mieć 
wstręt, odrazę. 

ANTIPENSARE, v.n. naprzód 
rozmyślić się, pomyślić. 

ANTIPENULTIMO, v. ante- 

PENULTIMO. 

ANTIPODI , s. m. pi. Geogr. 
( mieszkańcy dwóch punktów 
przeciwnych średnicy kuli ziem- 
skiej, do siebie nogami obróce- 
ni), przeciwnożni. 

ANTIPRENDERE, v. a. ir. 
wziaść, zająć naprzód, uprze- 
dzić, [starożytności. 

ANTIQUARIO, s.m. miłośnik 

ANTIQUATO, —TA, ad. prze- 
starzały. Voce antiquata, wyraz 
przestarzały. 

ANTIQUO, v. antico. 

ANTISAPERE , v. a. ir. wie- 
dzieć naprzód, przewidzieć. 

ANTISAPEVOLE , ad. m. f. 
moaący być pr zewidzianym. 

ANTISAPUTA, s.f. uprzednia 
wiadomość , przewiedzenie. 

ANTISCORBUTICO,— CA, pi. 
—CI, —CHE, ad. leczący szkor- 
but. 

ANTISPASMODICO, —CA, pi. 
—CI, —CHE , ad. leczący spa- 
zmy i konwulsye. 

ANTITESI , s. f. antyteza , fi- 
gura retoryczna w której się 
staiuiają przeciw sobie rzeczy 
przeciwne. 

ANTIVEDERE , v. a. ir. prze- 
widywać , przewidzieć. 

ANTIVEDERE, — dimento, s. 
m. przewidywanie, przewidze- 
nie, przezór. 

ANTIVEDITORE , s. m. — 
TRICE , s. f. przewidujący. 

ANTIVEDUTAMENTE , av. 
przezornie. 

ANTIVEDUTO, —TA, p. ad. 
przewidziany. = przezorny. 

ANTIVEGNENTE , ad. m. f. 
uprzedzający. 



APE 

ANTIVENEREO , —REA, ad. 
leczący choroby weneryczne. 

ANTIVENIRE, v. a. ir. uprze- 
dzić, [wilii. 

ANTIVIGILIA , s. f. wilia 

ANTOLOGIA, s. f. antologia, 
ivybór najpiękniejszych kawał- 
ków prozy lub poezyi. 

ANTONOMASIA , s. f. anto- 
nomazya, figura retoryczna, 
przez którą się używa imię 
pospolite za imię własne i na 
odwrót, np. mówca rzymski 
zamiast Cycerona, Tytus za- 
miast dobrego króla. 

ANTRACE , ANTRACIA , s. f. 

czerak gangrenowy, gangrena 
tkanki komórko watej. 

ANTRO , s. m. pieczara , ja- 
skinia. = Anat. wydrążenie , 
wklęsłość ucha. 

ANTROPOFAGIA , s. f. ludo- 
żerstwo. 

ANTROPOFAGO, pi. — GI, 
s. m. ludożerca. 

ANTROPOLOGIA, s.f. antro- 
pologia, nauka o człowieku. = 
Teol. ivyobrazenie Boga jak 
człowieka. 

ANULARE, anulario, s. e ad. 
czwarty palec u ręki od wiel- 
kiego , na którym się pierścień 
nosi. 

ANZI , av. owszem , przeci- 
wnie. = prep. przed. Ci leve- 
remo anzi dì,, Bocc. 

ANZIANITÀ, —TADE, —TATE, 

s. f. starszeństwo. 

ANZIANO, s. m. starszy wie- 
kiem, starszy godnością; urzę- 
dnik, senator. = ad. staroży- 
tny, dawny. 

ANZICHÉ , av. wprzód nim, 
raczej niż. Mi vorrei sotterrar 
vivo — domandarvi vostra figlia 
in isposa, U. Fosc. 

ANZI CHE NO, av. raczej 
trochę , nieco. 

AONESTARE , y. a. okryć po- 
zorem uczciwości. 

AORTA , s. f. Anat. arterya 
idąca od serca i rozprowadza 
jąca krew po calem ciele. 

AORTARE , v. n. zrzucić 
płód (o zwierzętach). 

APARINE , s. f. Bot. przytu- 
lią, lepczyca. 

APARTE , s. m. na stronie 
(w grze aktora). 

APATIA , s. f. odrętwienie , 
odrętwiałość; obojętność , nie- 
czułość, obumarłość. 

APATISTA, s. m. człowiek na 
wszystko obojętny. 

APE, s.f. pszczoła. 

APERTAMENTE , aperto, av. 
otwarcie; jawnie, ividocznie. 

APERTO, —TA, ad. otwarty, 
niezamknięty. Porta aperta , 
drzwi otwarte. = otwarty, 
rozwinięty , rozłożony. Fióri 



APO 

aperti , kwiaty rozkwitłe. Coli' 
ali aperte , z rozpostartemi 
skrzydłami. Ricevere uno a 
braccia aperte, przyjąć kogo 
z otwartemi rękami. = fig. 
otwarty, szczery. Cuore aperto, 
serce otwarte. = jasny, loido- 
czny , oczywisty. = otwarty 
(w wymaimmiu). O aperto , E 
aperto. * 

APERTORE, s.m. otwieracz. 

APERTURA , aperzione , s. f. 
otwór. = fig. napoczęcie , 
wzmianka. = otwartość. — di 
cuore , otwartość serca. — di 
mente , otivarty umysł , bystre 
pojęcie. = Mus. uwertura. 

APETALO, —LA, ad. Bot. 
bezpłatkowy. 

APIARE, APIARIO, APIAIO, s. 
Dl. \ Ul , V. ALVEARE. 

APICE, s.m. szczyt, wierzch. 
Apice della gloria, delle grandez- 
ze, fig. szczyt sławy, wielkości. 

APOCALISSE , — lissi , s. f. 
objawienie Ś.Jana, Apokalipsa. 

APOCINO , s. m. Bot. toina. 

APOCOPA, — ps , s. f. odrzu- 
cenie litery na końcu wyrazu. 

APOCRIFO,— FA, ad. pod- 
rzucony, podstawiony, podło- 
żony ; podejrzany , niepra- 
wdziwy. 

APODO, —DA, ad. beznogi 
(o niektórych owadach). 

APOFTEGMA , v. apotegma. 

APOGEO, s. m. Astr. najwię- 
ksza odległość słońca albo xię- 
życa od ziemi. 

APOLOGETICO, —CA, ad. 
broniący, poświęcony obronie 
lub usprawiedliwieniu. 

APOLOGIA, s. f. obrona, 
usprawiedliwienie. 

APOLOGISTA, s. m. obrońca. 

APOLOGO, s. m. bajka, 
apolog. [apoplexya. 

APÒPLESIA , — ssia , s. f. 

APOPLETICO , —CA , pi. — 
CI , —CHE , ad. apoplektyczny, 
grożący apoplexya. 

APOSTASIA, s. f. odszcze- 
pieństwo, odstąpienie od wiary. 

APOSTATA, — tico, s. m. od- 
sczepieniec, odstępca od wiary. 

APOSTATARE , v. n. odzcze- 
pić się , odstąpić od wiary. = 
zrzucić habit mniszy. 

APOSTATRICE , s. f. odstęp- 
czyni od wiary. — zakonnica 
która się wywlekła. 

APOSTEMA , s. m. wrzód. 

APOSTEMATO,— TA, — mo- 
so , — sa , ad. zamieniony na 
ivrzód, ropiący się. 

APOSTEMAZIONE, s.f. wrzo- 
dowacenie, tworzenie się wrzo- 
du. 

APOSTILLA, v. postilla. 

APOSTOLATO, s.m. apo- 
stolstwo. 



APP 

APOSTOLICAMENTE, av. po 

apostolsku. 

APOSTOLICO,— CA, pi. — 
CI , — CHE , apostolski. 

APOSTOLO, s. m. apostoł. 

APOSTOLICONE , s.m. ro- 
dzaj maści. 

APOSTROFARE, v. a. poło- 
żyć apostrof na znak wyrzu- 
conej głoski. 

APÒSTROFATURA, — zionę, 
s. f. kładzenie apostrofów. 

APOSTROFE,— fa, s.f. apo- 
strofa , zwrócenie mowy do 
kogo. 

APOSTROFO, s. m. apostrof, 
odcinek skazujący wyrzucenie 
głoski. 

APOTEGMA, s.m. zdanie sła- 
wne jakiej osoby, przypowieść, 
sentencya , maxyma. 

APOTEOSI, s. f. ubóstwienie, 
policzenie io poczet Bogów. 

APPAGAMENTO , v. pacifi- 
camento. 

APPACIARE , v. a. uspokoić, 
pogodzić , pojednać. 

APPADIGLIONARE , v. n. 
rozbić namioty , stanąć obo- 
zem. 

APPAGABILE, ad. m. f. dają- 
cy się zaspokoić, zadowolnić. 

APPAGAMENTO, appago, s. 
m. zadosyć uczynienie, zaspo- 
kój em 'e , zadowolnienie. 

APPAGARE, v. a. zadosyć 
uczynić, zaspokoić, zadowol- 
nić. = v. r. zadość sobie uczy- 
nić, zaspokoić się, nasycić się. 
Dunque, crudel , t' appaga, ecco 
il ferro , ecco il sen , prendi e mi 
svena , Met. 

APPAIARE , v. a. dobrać do 
pary. [wyjaivic. 

APPALESARE , v. a. odkryć , 

APPALLOTTOLARE, v.a. za- 
okrąglić w kształcie gałek , 
kulek. 

APPALTARE , v. a. puścić 
iv dzierżawę, wy dzierżawić. — 
dazj pubblici , puścić w dzier- 
żawę dochody krajowe. = v. r. 
Appaltarsi ad un teatro , trzy- 
mać miejsce w teatrze. 

APPALTATORE, s. m. dzier- 
żawca, arędarz dochodów kra- 
jowych. 

APPALTO, s.m. dzierżawa, 
aręda ; najem, najęcie miejsca, 
loży w teatrze. 

APPALTONE, s. m. wścibski, 
intrygant. ==■ namowca, zwo- 

ci tìci pl 

APPANAGGIO , s. m. dobra 

wyznaczone młodszym synom, 
udział , dzielnica. 

APPANxNAMENTO , s. m. 
przyćmienie , zamglenie {bla- 
sku, poloni). 

APPANNARE, v. a. przyćmić, 
zamglić, ćmić, zaćmić, za- 



APP 



27 



ciemnic. Se mortai velo il mio 
vedere appanna , che colpa è 
delle stelle? Petr. Alza su gli 
occhi, ch'io ne trarrò l'umida 
nube, e '1 velo che la vista mortai 
t'appanna, e grava, Car.En. = 
fig. zaćmić władze umysłu. = 
v. n. Appannar alla (nella) ragna, 
wpaść w sidła, w łapkę. 

APPANNATO, — TA,V ad. 
przyćmiony, zaćmiony. = zła- 
pany w sidła. = fig. ciężki, 
gruby, nieokrzesany. 

APPANNATOIO , s. m. zasło- 
na , opona. 

APPARAMENTO, s. m. strój, 
ozdoba. 

APPARARE , v. a. v. impara- 
re. = przygotować, v. appre- 
stare. 

APPARATO , s. m. przygoto- 
wanie. — militare, przygoto- 
wania wojenne. — di vettova- 
glie, Guicc. zapasy żywności. 
= ozdoby, dekoracye. — di 
chiesa, ozdoby kościoła. = oka- 
załość, wystawność, przepych. 

APPARECCHIARE, v.z.przy- 
gotować, robić przygotowania, 
ustawiać , szykować , porząd- 
kować. — la tavola, nakryć stół 
obrusem. =v. r. gotować się do 
czego. Apparecchiatevi all' armi, 
Tass. Ger. 

APPARECCHIATOIO , s. m. 
gotoivalnia , toaleta. 

APPARECCHIATURA , s. f. 
— mento, s. m. przygotowanie, 
przyrządzenie. — delle vivan- 
de , przyrządzenie potraw. — 
delia mensa , nakrycie stołu. 

APPARECCHIO, s.m przygo- 
towanie, przyrządzenie. — d' u- 
na solenne festa , delle nozze , 
przygotowanie do święta uro- 
ezysiego , do wesela. — delie 
vivande , przyrządzenie po- 
traw. Fece grande — per pas- 
sare in Sicilia , G. Vili. = oka- 
załość, loystawność, przepych. 

APPARENTARSI, v. imparen- 
tarsi. =~ spouf afić się, pobra- 

tffC sip 

APPARENTE, ad. m. f. wido- 
my, okazały, znamienity. = 
pozorny. 

APPARENTEMENTE, av. za- 
pewne, snadź, może, na pozór, 
jak się zdaje. 

APPARENZA, s.f. powierz- 
chowność, postać zewnętrzna. 
=r pozór. In — , na pozór. Ma 
l'— inganna, Met. ale pozory 
mylą. ==■ zjawisko, fenomen. 

APPARERE, v. ii. ir. zjawić 
się, ukazać się. Dio apparve a 
Mosè, Bóg ukazał się Mojże- 
szowi. = zdawać się. 

APPARIMENTO, s.m. — zionę, 
s.f. zjawienie , pokazanie się, 
objawienie się. — d' uno spettro, 



28 



APP 



d' una cometa , zjawienie się 
upioru, komety. 

APPARIRE , v. n. ir. okazać 
się , pojawić się, pokazać się 
komu, stanąć przed kim, Che 
ella si guardasse d'apparirgli in- 
nanzi quel giorno, Bocc. = sta- 
nąć w całym blasku, świetno- 
ści. =#». m. ziawienie się, po- 
kazanie się. 

APPARISCENTE, ad. m.f. po- 
kaźny, udatny, piękny z posta- 
wy, z wejrzenia, = widoczny, 
okazały, znamienity. 

APPARISCENZA , s. f. poka- 
źność , piękna powierzcho- 
wność, uaatność. 

APPAR1TORE, s. m. bedel , 
woźny, poli cy ant 

APPARTAMENTO, s.m. apar- 
tament. 

APPARTARE, v. a. oddzielić, 
odłączyć. = v. r. odejść , odda- 
lić się. 

APPARTATAMENTE, av. od- 
dzielnie, osobno, odrębnie, «a 
uboczu, na ustroniu; na bok, 
na stronę. 

APPARTATO, —TA, p. ad. 
oddzielony. = dobrany , wy- 
brany. 

APPARTEGNENTE , — meste, 
ad. m.f. należący; tyczący się 
czego, ściągający się do czego ; 
przystojny , przyzwoity. — 
krewny ; powinowaty. 

APPARTENENZA, s.f. zale- 
żność; związek, styczność. 

APPARTENERE, v. n. nale- 
żeć , tyczeć się , ściągać się. = 
być czyim krewnym. 

APPASSARE, v. a. zrobić 
zwiędłym. = v. r. więdnąć, 
zwiędnąć. 

APPASSIMENTO, s. m. za- 
raza na liście. 

APPASSIONAMENTO,s.m. — 
tezza, s.f. -i-, namiętna miłość, 
przywiązanie. 

APPASSIONARE , v. a. wzbu- 
dzić miłość, zająć serce. = v.r. 
gorąco pragnąć, zakochać się, 
polubić. 

APPASSIONATAMENTE, av. 
namiętnie, z zapałem, 

APPASSIONATO, —TA, ad. 
namiętnie kocha jacy, namiętny. 
= strapiony, zmartwiony. 

APPASSIRE, —irsi, v. n. ir. 
więdnąć, zwiędnąć. 

APPASTARSI, v. r. lgnąć, 
czepiać się, przylgnąć, przyle- 
pić się (jak ciasto). 

APPELLABILE , ad. m. f. od 
którego można się odwołać, za- 
łożyć apellacyą. 

ÀPPELLAGIONE, —zionę, s. 
f. — MiiNTO, s. m. nazwanie cze- 
go. = odwołanie się, apellacyą. 

APPELLARE, v. a. nazyicać, 
wołać. — qualcuno per nome , 



APP 

wołać kogo po imieniu. — a bat- 
taglia, wyzywać do boju. = v. 
n. odwołać się do wyższego są- 
du, apellować. 

APPELLATIVO, —VA, ad. v. 
appellabile. = Gram. Nome ap- 
pellativo, imię pospolite. 

APPELLO , s. m. apellacyą, 
= wyzwanie do boju, na poje- 
dynek. 

APPENA, a pena, av. trudno, 
z trudnością:, zaledwie. 

APPENARE, v. a. zmartwić, 
strapić, = znużyć, zmordować. 
— v.n. znużyć się, zmordować 
się. 

APPENATO , —TA , p. ad. 
cierpiący, zmartwiony, stra- 
piony. = znużony, zmordowa- 
ny. 

APPENDERE, v. a.ir. powie- 
sić, zawiesić. — al collo, powie* 
sić na szyi. == v. impiccare. 

APPENDICE, s.f. dodatek na 
końcu dzielą. [dodateczek. 

APPENDICETTA, s. f. dim. 

APPENECCHIARE, v. a. na- 
winąć len lub wełnę na przę- 
slicę, nawinąć kądziel. 

APPENSARE, v.a. namyślać 
się, rozmyślać się. Esser appen- 
sato , być zamyślonym. — v. r. 
myśleć , sądzić, mniemać wy- 
stawiać sobie io myśli. 

APPENSATAMENTE, av. roz- 
myślnie, umyślnie. 

APPENSATO, —TA, p. ad. 
rozmyślny, umyślny. 

APPESO, —SA, p. ad. powie- 
szony, zawieszony. 

APPESTARE , v. a. zarazić. 
= zasmroclzić. 

APPETENTE, ad. m.f. chciwy 
czego, pragnący. 

APPETENZA, v. appetito. 

APPETIBILE, s.m. rzecz po- 
żądana. = ad. m,.f. wzbudzają- 
cy żądzę, pożądany, smaczny. 

APPETIRE, —terę, v.a. e n.ir. 
żądać, pożądać, pragnąć. 

APPETITO, s.m. apetyt. = 
żądza, chuć; skłonność. 

APPETITOSAMENTE , av. 
chciwie, pożądliwie. 

APPETITOSO, —SA, ad. v. 
appetibile. == chciwy czego, pra- 
gnący. 

APPETIZIONE, s. f. pożąda- 
nie, żądza, chuć. 

APPETTARE, v. a. chować 
w sercu, = jedno za drugie po- 
kazać; łudzić, zwodzić. 

APPETTO, a petto, av. na 
przeciwko. Stare — ad uno , 
sprzeciwiać się komu, sprze- 
czać się; utrzymywać to brew 
komu; stawić czoło. Combattere 
appetto appetto, bić się iv poje- 
dynku. = w porównaniu, Può 
stargli —, może stać z nim na 
równi, jest ioart jego. 



APP 

APPIACEVOLIRE, v. a. ir. 

uśmierzyć, ukoić, ułagodzić, 
udobruchać. 

APPIANARE, v. a. zrównać 
co , wyrównać. = fig. ułatwić. 
— le difficoltà , usunąć prze- 
szkody, trudności. 

APPIASTRARE ^. a. spłasz- 
czyć. = oczkowaW (szczepić). 
= \.r. spia s^zyć się. = lgnąć, 
czepiać się, przylepiać się, li- 
pnąć. 

APPIASTRICCIAMENTO, s. 
m. sklejenie się, zlepienie się, 
s klejów aceni e . 

APPIASTRICCIARE, v.a. skle- 
ić, zlepić, przykleić, nakleić. 
= v. r. skleić się, zlepić się, 
przylgnąć, przylepić się. 

APPIASTRO , apiastro, s. m. 
Bot. rojownik, matecznik. 

APPIATTAMENTO,s.m. przy- 
czajenie się, przytulenie się, 
przycupnienie. 

APPIATTARE, v. a. schować, 
skryć, ukryć, utaić. = spłasz- 
czyć. == v. r. skulić się , przy- 
czaić się, przytulić się, przycu- 
pnąć, skryć się. Ove s'appiatta 
Egista? Alf. Qui poiché di Sigeo 
sciolse la Greca armata, si rat- 
tenne, e dietro appiattossi al suo 
lito ermo, e deserto, Car. En. 

APPIATTA TAMENTE , av. 
chyłkiem, potajemnie , skrycie, 
ukradkiem , pokryjomu. 

APPICCAGNOLO, — toio, s.m. 
hak, kołek do wieszania czego. 

APPICCAMELO , s. m. po- 
wieszenie, zawieszenie. 

APPICC ANI E , appicciaste , 
ad. m.f. lepki, kłejowuiy. 

APPICCARE, v. a. skleić, zle- 
pić. = powiesić. Lo fece — , ka- 
zał go powiesić, = Fig. Appic- 
carla ad uno , kpić , drwić, żar- 
tować z kogo; wyplatać mu fi- 
gla, psotę. — la zuffa, la halta- 
glia, stoczyć bitwę. — il fuoco, 
podłożyć ogień, podpalić. — 
l' amicizia, zabrać przy ja żń,po- 
przyjażnić się. — un colpo, ude- 
rzyć. — v. r. czepiać się , skleić 
się, lgnąć, lipnąć, przy lepić się. 
= uczepić się, uchwycić się za 
co. Venutagli una tavola alle ma- 
ni, a quella s' appiccò, Bocc. —cze- 
piać się, przyrzucać się (o za- 
razach, chorobach). = przyjąć 
się (o roślinach). 

APPICCATICCIO, —CIA, ad. 
lipki, klejki. = Male appiccatic- 
cio, zaraźliwa choroba. = Uo- 
mo appiccaticcio, fig. człowiek 
nudny, naprzykrzony. 

APPICCATI VO, —VA, ad. za- 
raźliwy. 

APPICCATURA, s. f. —toio, 
s.m. złączenie, spojenie. 

APPICCIARE , appiccicare, v. 
appiccare. 



APP 

APPICCINIRE , — ccolire , v. 
a. ir. zmniejszyć, skrócić, usz- 
czuplić. 

APPICCO, s. m. złączenie, 
spojenie. — Dare — , fig. dać 
nadzieję. 

APP1CCOLAMENTO , s. m. 
zmniejszenie, uszczuplenie. 

APPICCOLARE , — cciolare , 

— CCIOLIBE , % APPICCINIRE. = V. 

n. maleć, zmaleć^zeszczupleć. 

APPIÈ, appiede, prep. u nóg, 
u stop, u dołu. [nie. 

APPIE]\0,av. całkiem, zupel- 

APPlG10NAMENTO,s.m. na- 
jęcie domu. 

APPIGIONARE, v.a. wynająć 
komu, nająć od kogo dom. 
» APPIGIONASI, s. m. karta 
, albo tablica zawieszona na 
domi e do najęcia. 

APPIGLIARE, v. a. powiesić. 
= v. r. imać się , jąć się , chwy- 
cić się , uczepić się. Appigliarsi 
a un estremo rimedio, chwycić 
się ostatecznych środków. Che 
veggo il bene, ed al peggior m' 
appiglio, Fort. Rice. = zbliżyć 
się ; wyrównać , równać się. = 
przyjąć się (o roślinach). 

APPIGLIO, s. m. pretext, po- 
zór, wybieg, wykręt. 

APPJGRIRE , v. n. ir. zlenieć, 
zgnuśnieć. 

APPILLOTT\RSI,v.r. zasie- 
dzieć się gdzie, lenić się wyjść; 
wnęcić się, zanęcić się. 

APPIO, s.m. Bot. seler. 

APPLAUDIMENTO, s. m. o- 
klask. 

APPLAUDIRE, —derę, v.a. e 
n. ir. klaskać, dawać oklaski, 
poklaskiwać, okryć oklaskami. 
= v.r. byćzadowólnionymz sie- 
bie, winszować sobie. 

APPLAUDITORE,s.m. — TRI- 
CE, s.f. poklaskujący , dający 
oklaski. 

APPLAUSO, s.m. oklask. 

APPLAUSORE, v. applaudi- 

TORF. 

APPLICABILE, ad. m. f. da- 
jacy się zastosować. 

APPLICAMELO, s.m. przy- 
łożenie, przystawienie, zasto- 
sowanie. 

APPLICARE, v. a. przyłożyć, 
przystawić, kłaść na czem, po- 
wlec. = obrócić na co , użyć ; 
stosować , zastosować. === v. r. 
przykładać się. — alle scienze, 
alle arti, przykładać się do na- 
uk, sztuk. 

APPLICATAMENTE , av. pil- 
nie, uważnie. 

APPLICAZIONE, — tezza, s. 
f. stosowanie, zastosoicanie. 
Applicazione dell' algebra alla 
geometria, zastosowanie alge- 
bry do geometryi. = przykła- 
danie się do czego, pilność. 



APP 

APPO, prep. * obok, przy. 
Giace il compagno — il com- 
pagno estinto, Tass. Ger. = 
obok, w porównaniu. = podług 
czyjego zdania, u kogo. = Appo 
te, appo voi, z tobą. 

APPOCO APPOCO, av. sto- 
pniami, powoli. 

APPOGGIAMENTO, s.m. pod- 
pora, poręcz u schodów. 

APPOGGIARE , v. a. podpie- 
rać, podeprzeć.=oprzeć. Quella 
donna sconsolata appoggiò la te- 
sta sul petto del suo figliuolo, U. 
Fosc. Appoggiar la labarda, fig. 
objadać kogo, wprosić się na 
obiad do kogo.^ v. r. podpierać 
się, podeprzeć się. Chi steso in 
terra e clii alla man s'appoggia, 
Ar. Ori. Fur. = fig. opierać się 
na czem. In questo unico esempio 
s' appoggia, opiera się na tym 
jedynym przykładzie.— szukać 
wsparcia . protekcyi. 

APPOGGIATOIO, s. m. — 
GG-ATA,s.f. podpora, podpórka; 
wsparcie, pomoc. 

APPOGGIO, s.m. podpora.^ 
fig. podpora, wsparcie, pomoc, 
plecy. Coli' —degli amici di M. Ci- 
no, G. Vili. 

APPOLLAIARE, v. n. e r. 
usiąść na grzędzie , na siadale 
(o kurach). = fig. osiąść, za- 
mieszkać. 

APPONIMENTO, s. m. —zio- 
nę, s. f. dodanie, dodatek. 

APPORRE, v. a. ir. przyło- 
żyć. — il sigillo, przyłożyć 
pieczęć. = dodawać. = fig. 
niesłusznie przypisywać, obwi- 
niać. = v. r. zgadywać, domy- 
ślać się. Tu non ti apponesti, 
nie zgadłeś. 

APPORTARE, v. a. przyno- 
sić, przynieść. = opowiadać.^ 
sprawić, zrządzić. = v. n. v. 
approdare. [śłnie. 

APPOSITAMENTE, av. umy- 

APPOSITICCIO, —CIA, ad. 
przyprawiony, dorobiony. 

APPOSIZIONE, s. f. przyło- 
żenie, przystawienie. = Gram. 
appozycya. 

APPOSTA, av. umyślnie, v. 

POSTA. 

APPOSTAMENTO, s. m. za- 
sadzenie się, zasadzka. 

APPOSTARE, v.a. zasiąść na 
kogo, zasadzić się, czyhać, 
dybać. — Appostare un colpo, 
wyciąć, uderzyć. [myślnie. 

APPOSTATAMENTE , av. u- 

APPOSTATORE, s. m. ten 
co czyni na kogo zasadzki. 

APPOSTO,— STA, p.ad .przy- 
łożony, V. APPORRE. = D. Inf. 
zamiast appiccato, powieszony. 

APPRENDENTE, ad. es. m.f. 
uczący się. = uczeń, chłopiec 
1 na terminie. 



APP 



29 



APPRENDERE , v. a. e n. ir. 

uczyć się, nauczyć się. =■ v. r. 
imać się, jąć się, czepiać się, 
chwytać się, lgnąć. Amor ch'a 
cuor gentil ratto s'apprende, D. 
Ìn[. —d' amore , zapalić się mi- 
łością, zakochać się. = bać się, 

V. TEMERE. 

APPRENDEVOLE , — sibile, 
ad. m. f. łatwy do nauczeniasię. 

APPRENDIMENTO, s.m.ucze- 
nie się. = bojaźń, obawa. 

APPRENDITORE , v. appren- 
dente. 

APPRENSIONE, s. f. pojmo- 
wanie == bojaźń, obawa. 

APPRENSIVA, s. f. tvladza 
pojmowania, pojętność. 

APPRENSIVO, —VA, ad. po- 
jętny. = lękliwy. 

APPRENSORIO, — RIA, ad. 
chwytny, chwytający. 

APPRESENTARE, v. a. poka- 
zać. == zastępować kogo , wy- 
ręczać. = v. r. pokazać się. 

APPRESO, —SA, p. ad. nau- 
czony, wyuczony. = zgęszczo- 
ny, zsiadły, skrzepły. =^ll fuoco 
si è appreso, ogień zajął się. 

APPRESSAMENTO,s.m. zbli- 
żenie. 

APPRESSARE , v. a. zbliżyć, 
przybliżyć. -= v. n. e r. zbliżyć 
się, przybliżyć się. 

APPRESSO, prep. przy, obok, 
blizko. = po. — w, v. presso. = 
av. potem. La notte — , następnej 
nocy. 

APPRESSOCHÈ, av. potem 
gdy = prawie, omal, niemal, 
blisko, około. 

APPRESTAMENTO, s. m. 
przygotowanie. 

APPRESTARE , v. a. przygo- 
tować = v. r. przygotować się. 

APPRESTO , s. ni. przygoto- 
wanie. = ad. gotów, przygoto- 
wany. 

APPREZIAZIONE,s.f. ocenia- 
na, oszacowanie ; szacunek. 

APPREZZABILE, ad. m. f. 
szacoiony, godny szacunku. 

APPREZZAMENTO , s. m. 
ocenienie, oszacowanie. 

APPEZZARE, v. a. szacować, 
oceniać. = cenić, szacować, 
poważać. 

APPREZZATIVO, —VA, ad. 

V. APPREZZARLE. 

APPREZZATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. oceniający, taxator. 

APPROCCIO, s.m.Fort. przy- 
kopy, przy szańce. 

APPRODARE, v. n. wylądo- 
wać. Mi convenne — in questo 
lido, Bocc. = przydać się do 
czego, być przydatnym, uży- 
tecznym. E venne a lui dicendo : 
che gli approda? D. tnf. = v. a. 
zrobić miedzę. [rzystać. 

APPROFITTARE,v.n. e r. ko- 



30 



APP 



APPROFONDARE, —dire, v. 

a. kopać io głąb, wykopać, wy- 
drążyć. — fig. zgłębiać, zgłębić. 

APPRONTARE,t?.APPRESTARE. 

APPROPIARE, v. a. przy- 
znać na własność. == twier- 
dzić, ręczyć, upewniać. ■■= na- 
śladować dokładnie. = poró- 
wnywać, przyrównywać. Voi 
siete appropiati agli asini, Fr. 
Sacch. = v. r. przywłaszczyć 

sqTìqo 

APPROPINQUARE, v. n. e r. 

zbliżyć się. 

APPROPOSITO , av. w sam 
czas, io sarnę porę, właśnie, 
jak należy, do rzeczy. 

APPROPRIARE, etc. v. ap- 

PROPIARE. 

APPROSSIMANTE, ad. m. f. 

zbliżający się.= mający z czem 
pewien związek, podobny , zbli- 
żający się. 

APPROSSIMARE, v. a. zbli- 
żyć, przybliżyć. = v. r. zbli- 
żyć się. 

APPOSSIMATIVO , —VA ad. 
rachowany, wzięty przez przy- 
bliżenie. 

APPROSSIMAZIONE, s. f. 
zbliżenie się. = Mat. przybli- 
żenie. 

APPROVABILE, ad. m. f. za- 
sługujący na pochwałę. 

APPROVATONE, s. f. — 
mento, s. m. pochwalenie , po- 
chwała; zezwolenie. = po- 
twierdzenie. 

APPROVARE, v. a. pochwa- 
lić, pochwalać, zezwalać. =po- 
twierdzić, zatwierdzić. 

APPROVATAMENTE , av. za 
pozwoleniem. 

APPROVATIVO, —VA, ad. 
pochwalający, pochwalny; po- 
zwalający. 

APPROVATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. ten co chwali, pochwa- 
la, zezwala. 

APPROVAZIONE, s. f. v. AP- 
PROVATONE. 

APPROVECCIARSI, v. r. ko- 
rzystać, zyskać. 
APPROVÌGIONAMENTO , s. 

m. zaopatrzenie w żywność. 

APPROVIGIONARE, v.a. zao- 
patrzyć w żyivność. 

APPUNTAMELE , —tata- 
mente, av. właśnie, tak wła- 
śnie, nie inaczej. 

APPUNTAMENTO, s. m. zgo- 
da, umoiva. Restare in — di... 
zgodzić się na co. = wyzna- 
czenie czasu i miejsca widze- 
nia się. 

APPUNTARE, v. a. fastrygo- 
wać. = ostrzyć, zaostrzyć. — 
gli orecchi , fig. nastawie , na- 
sloperczyć uszy. — naznaczyć 
nieobecnych, położyć kreskę 
obok ich nazwiska.— Appuntar 



alcuno , zganić , zgromić kogo. 
= zanotować, ś v. r. umówić 
się, postanowić, zgodzić się na 
co. Appuntossi che facessero mas- 
sa nell' isola de' Batavi, Davanz. 
= łączyć się, stykać się.=-- skła- 
niać się, dążyć , zmierzać. Co- 
mincia dunque e di' ove s' appun- 
ta l' anima tua, D. Par. = koń- 
czyć się, niknąć. Ove s' appunta 
ogni ubi ed ogni quando, D. Par. 
= zatrzymać się. 

APPUNTATO, —TA, p. ad. 
fastrygowany. == zaostrzony, 
etc. Scrivere, leggere appuntato, 
dobrze punktuować w pisaniu, 
poprawnie czytać. Parole ap- 
puntate, wyszukane wyrazy. 
== av. v. appuntatamente. 

APPUNTATURA, s. f. znak, 
nota. Dare un' — , naznaczyć 
nieobecnego, lub nieodbywają- 
cego swej powinności. = na- 
gana, bura. 

APPUNTELLARE, v. a. pod- 
pierać, podeprzeć. 

APPUNTINO, av. właśnie, 
w sam czas, w sarnę porę. Ar- 
rivare — , przyjść na oznaczo- 
ną porę. 

APPUNTO , av. właśnie, 
w sam czas, właśnie gdy trze- 
ba; właśnie co potrzeba ; do- 
kładnie; tak właśnie , rychtyk, 
tak a nie inaczej. Ecco — quello 
che voleva, tego właśnie chcia- 
łem. Tanto accade — nella poe- 
sia , to się właśnie zdarza 
w poezyù =?= Mettersi in — , 
przygotować się, ubrać się, 
wybrać się. 

APPURARE, v. a. oczyścić, 
wyczyścić. = sprawdzić osta- 
tecznie rachunki. 

APPUZZAMENTO, s. m. za- 
smrodzenie. [dzić. 

APPUZZARE^ v. a. zasmro- 

APRICO, ~#^, pi. —CHI e 
CI, — CHE, ad. wystawiony na 
słonce, łeżący na słońcu, na- 
słoneczny. 

APRILE, s. m. kwiecień. 

APRIMENTO, s. m. —tura, 
— zionę, s.f. otwieranie, otwar- 
cie ; otwór. 

APRIRE, v. a. otwierać, otwo- 
rzyć. Più volte già, per dir, le 
labbra apersi, Petr. Giunse alla 
porta e con una verghetta 1' aper- 
se, D. Inf.=F= Fig. Aprir gli occhi 
dell' intelletto, otworzyć oczy 
rozumu. — bottega, założyć 
handel. — la via, utorować dro- 
gę. — l'arco , napiąć luk. — la 
mente, otworzyć myśl, serce. 
Apri il tuo parer liberamente, 
Mont. = rozciąć, rozłupać. = 
v.r. otworzyć się, rozstąpić się, 
popękać, porysować się (o mu- 
rach). = otworzyć się, rozkwi- 
tnąć. = Aprirsi nelle braccia, 



ARB 

otworzyć ręce, rozłożyć ręce, 
ramiona. La bella donna nelle 
braccia aprissi, D. Purg. = fig. 
odkryć się, zwierzyć się, otwo- 
rzyć się komu. 

APRITIVO , —VA , roztwa- 
rzający , r o zwalniający. 

APRITORE, s.m. — TRICE, s. 
f. otwieracz. [dniŁ 

AQUARIO, s. m. Astr. Wo- 
AQUATICO, —CA, pi. -CI, 
— CHE , ad. wodny , żyjący lub 
rosnący w wodzie lub przy 
wodzie. = mokry, wilgotny, 
dżdżysty. 
AQUATILE, v. aquatico. 
AQUEDOTTO , àquidoccio , s, 
m. wodociąg. 

AQUEO, — EA, ad. ivodny, 
wodnisty. 
AQUILA, s. f. orzeł. 
AQUILEGIA, s. f. Bot. orlik. 
AQUILINO, —NA, ad orli. 
Naso aquilino, nos orli. 

AQUILONE, s. m. wiatr pół- 
nocny, [orlik. 
AQUILOTTO, s. m. dim. orlę, 
AQUOSITA, aquoso, v. acquo- 
sità, etc. 
ARABILE, ad. m. f. orny. 
ARACNOIDE, s.f. Anat. bion- 
ica pajęczynowa powlekająca 
krystallinę oka. 

ARAGNA, s. f. aragno, s. m. 
pająk. 

ARALDICA, s. f. heraldyka, 
nauka o herbach. 
ARALDO, s. m. herold. 
ARAMENTO, s.m. —tura, — 
zionę, s.f. oranie. 

ARANCIA, s. f. pomarańcza, 
V. melarància. 

ARANCIATA , s. f. —to, s.m, 
konfitury pomarańczowe. = 
gaik pomarańczowy. = poma- 
rańcz arnia, oranżerya. 

ARANCIATO , —TA , ad. po- 
marańczowy. 

ARANCINO, s. aa. maleńka 
pomarańcza chińska. 

ARARE , v. a. e n. orać. = 
Arar dritto, fig. prosto iść. 

ARATORE, s. m. oracz, rol- 
nik. 
ARATRO, aratolo, s.m. pług. 
ARAZZERIA, s. f. dywany, 
obicia. == fabryka dywanów, 
obiciów. 

ARAZZIERE, s. m. obiciarz, 
fabrykant dywanów , obiciów. 
ARAZZO, s.m. dywan, obicie 
(od miasta Arras we Francyi 
północnej). [lubowny. 

ARBITRAGGIO, s.m. sąd po- 
ARBITRARE, v. n. wyroko- 
wać , wyrzec w sprawie , roz- 
sądzić sprawę nie podług pra- 
wa ale podług swego zdania, 
= mniemać, sądzie, myśleć. 

ARBITRARIAMENTE, av. de- 
wolnii.s amowolnie. 



ARC 

ARBITRARIO, —RIA, ad. za- 
leżący od woli. = dowolny, sa- 
mowładny, samowolny. 

ARBITRATO, s. m, sąd polu- 
bowny. ==• sędziowie polubo- 
wni, [polubowny. 

ARBITRATORE, s. m. sędzia 

ARBITRIO, s.m. Filos. wolna 
wola. = władza samowolna, 
samowolność. = sąd polubo- 
wny. = wola , kaprys , widzi- 
mi się. 

ARBITRO , —tra, s. m. f. sę- 
dzia polubowny. = pan samo- 
władni/, pani samowładna. 

ARBORE, v. ALBERO. 

ARBORETO, s.m. plac zasa- 
dzony drzewami. 

ARBORETTO, arboscello, ar- 
BUCELLO , ARBUSCELLO , s. m. (Jim* 

drzewko, drzewina. 

ARBOROSO, —SA, ad. drze- 
wisty, obfitujący w drzewo. 

ARBUSTIŃO, s. ni. dziku wi- 
norośl czepiająca się drzewa. 

ARBUSTO, s.m. krzew. 

ARCA, s. f. skrzynia, kufer. = 
arka. — di Noè, arka Noego. 
L' — del Testamento, arka przy- 
mierza. — nadgrobek, urna. — 
de' funerali, trumna. = Queir 
uomo è un' — di scienza , jestto 
głęboki erudyt. 

ARGACGIA , s. f. peg. skrzy- 
nisko, kuf rżysko. 

ARCADORE, — tore, s. m. 
łucznik. = fig. oszust , szal- 
bierz. 

ARCAISMO , s. m. wyrażenie 
lub ivyraz przestarzały ; uży- 
wanie przestarzałych wyra- 
zów. 

ARCALE , s. m. Arch. obłąk, 
kabłąk , łuk. = Anat. mostek , 
kość piersiowa. 

ARCAME, s.m. szkielet, koś- 
ciotrup. 

ARCANGELO,s.m. archanioł. 

ARCANO , s. m. tajemnica. 

ARCANO,— NA, ad. tajemny, 
tajny, ukryty, skryty. 

ARCARE, v. n. strzelać z łu- 
ku. = | oszukiwać, [strzały. 

ARCATA , s. f. dosiąglość 

ARCATO, —TA , ad. zagięty 
w kabłąk, obłączysty. 

ARCAVOLO , —LA , s. pra- 
dziad, prababka. 

ARCHEGGIARE , v. a. zagiąć 
w kabłąk. 

ARCHEOLOGIA , s. f. archeo- 
logia , nauka o pomnikach sta- 
rożytności. 

ARCHEOLOGICO , —CA , pi. 
— CI, —CHE, ad. archeologi- 
czny, [log. 

ARCHEOLOGO, s.m. archeo- 

ARCHETIPO, s.m. wzór, mo- 
del. 

ARCHETTO, —tino, arghicel- 
L0 7 s,m. dim, łuczek, kabłączek. 



ARC 

— Archetto , smyczek. == sidło 
na ptaki. 

ARCHIBUGIARE , v. a. strze- 
lać z rusznicy, ze strzelby ; za- 
bić ze strzelby, rozstrzelać. 

ARCHIBUGI ATA, s. f. strzał 
z rusznicy, ivy strzał. 

ARCHIBUGIERE , — siere , s. 
m. żołnierz uzbrojony ruszni- 
cą. = puszkarz, rusznikarz. 

ARCHIBUGIO, —buso, s. m. 
rusznica, strzelba. 

ARCHIBUSIERA , s. f. strzel- 
nica w murze twierdzy. 

ARCHIMANDRITA , s. m. na- 
czelnik trzody. = archiman- 
dryta. 

ARCH1PENZOLARE , v. a. u- 
stawić pionoiuo za pomocą oło- 

ARCHIPENZOLO, s. m. sznur 
z ciężarkiem na końcu, pion, 
ołowianka mularska. 

ARCHITETTARE , v. a. budo- 
wać; dać plan budynku. 

ARCHITETTO, s. m. budo- 
wniczy , architekt. = inżynier 
(iv drogach żelaznych). 

ARCHITETTONICO-CA, pi. 
— CI, — CHE , ad. architektoni- 
czny, naie żacy do architektury. 

ARCHITETTURA, s.f. budo- 
wnictwo; architektura. 

ARCHITRAVE, s. f. Arch. ar- 
chitrab , naclsłupie. 

ARCHIVIARE , v. a. umieścić, 
zapisać to archiwach. 

ARCHIVIO, s. m. archiwa, 
archiwum, metryka. 

ARCHIVISTA , s. m. archiwi- 
sta , metrykami. 

ARCHIVOLTO, s. m. Arch. 
gzyms naokoło framugi , ar- 
kady. 

ARCI, wyraz grecki, któremu 
u nasodpowiada : arcy, nader, 
bardzo. 

ARCIBELLOjŁ-LA, ad. na- 
der piękny. 

ARCIBRICCONE, s.m. wieru- 
tny łotr, istny hultaj. 

ARCIBUFFONE, s.m. całą gę- 
bą błazen. [diakon. 

ARCIDIACONO, s.m. archi- 

ARCIDTJCA,pl. — CHI,s. m. 
arcyksiąże. [stwo. 

ARCIDUCATO, s.m. arcyksię- 

ARCIDUCHESSA , s. f. arcy- 
księżna. 

ARCIERA , s.f. kobieta strze- 
lająca z łuku. 

ARCIERE , — 1ER0 , s. m. łucz- 
nik, strzelec z łuku. =■ (da- 
wniej) żołnierz gwardyi przy- 
bocznej, [tarsi. 

ARCIFANFANARE, v. millan- 

ARCIFANFANO, s.m. chełpli- 
wiec, samochwał. 

ARCIFURFANTE, s.m. zawo- 
łany łotr, oszust. 

ARC1GIULLARE, s. m. arcy- 



ARD 



31 



kuglarz; zawołany błazen; 
człowiek bardzo zabawny. 

ARCIGNO, —GNA, ad. cier- 
pki, kwaśny. Far viso arcigno, 
krzywić się, skrzywić się. Guar- 
dare con occhio arcigno , pogłą- 
dać, spojrzeć ponurem okiem. 

ARCIMAESTRO,s.in. dosko- 
nały mistrz. 

AR «MENTIRE, v. n. ir. bez- 
czelnie łgać. 

ARCIONE , s. m. łęk u siodła. 
= siodło. [lag. 

ARCIPELAGO, s. m. archipe- 

ARCIPOETA, s. m. książę po- 
etów. 

ARCIPOLTRONE, s.m. ogro- 
mny leń. 

ARCIPRESSO , s. m. cyprys. 

ARCIPRETE, s.m. prałat. 

ARCIVESCOVADO, s.m. arcy- 
biskupstwo. 

ARCI VESCO VALE , ad. m. f. 
arcybiskupi. 

ARCIVESCOVO, arcivesco, s. 
m. arcybiskup. 

ARCO , pi. —CHI , s. m. łuk 
koła. = łuk do strzelania. Fig. 
L' — delle ciglia, brew. Stare 
coli' — teso , natężyć uwagę. 
Aver 1' — lungo, być chytrym, 
przebiegłym. Chi troppo tirai' — , 
lo spezza, prov. kto nadto żąda, 
nic nie osiągnie. = kabłąk, o- 
błąk, arkada, sklepienie. — 
trionfale, brama triumfalna. — 
celeste, tęcza. 

ARCOBALENO , s. m. tęcza. 

ARCOLAIO, s.m. kołowrotek 
do zwijania nici. [czek. 

ARCONCELLO, s.m. dim. łu- 

ARCONTE, s. m. archont, je- 
den z dziewięciu urzędników 
rzeczypospolitej Ateńskiej po 
śmierci Koclrusa. 

ARCOREGGIARE, v.n. odrzy- 
gać. = pierdzieć. 

ARCUATO , —TA , ad. zgięty 
w kabłąk, łękaty, łękowaty, łu- 
czasty. 

ARCUCCIO, s. m. kabłąk nad 
kolebką dziecięcia. [buso. 

ARDEA STELLARE, v. tara- 

ARDENTE, ad. m. f. płonący, 
gorejący , gorący . I raggi del sole 
sono ardenti , promienie słońca 
są gorące, palące. = fig. gorący, 
pałający, wrzący, gwałtowny, 
namiętny. Cavallo — , koń gorą- 
cy, bystry. Occhi ardenti , oczy 
żywe, pałające. Passioni arden- 
ti, wrzące namiętności. Desi- 
derj, desiri ardenti , gorące żą- 
dze , życzenia. 

ARDENTELLO,— LA, ad. nie- 
co rozpalony. = fig. śmiały, 
dumny. 

ARDENTEMENTE, av. gorą- 
co, żarliwie, z zapałem. 

ARDENZA, v. ardore. 

ARDERE, v. a. ir. palić, spa- 



32 



ARG 



lić. — legna, olio, candele, palić 
drzewo, olej, świece. = fig. 
wzniecić płomień miłości. La 
bella donna ch'ogni cor più casto 
arder credeva ad un girar di ci- 
glio, Tass. Ger. = \. n. palić się, 
gorzeć, płonąć. Vedrem ghiac- 
ciare il fuoco, arder la neve, Petr. 
Or che d'intorno d'alto incendio 
di guerra arde il paese, come qui 
state in placido saggiorno? T,iss. 
Ger. ==■ fig. Arder di sdegno, 
d'amor, di gelosia, pałać gnie- 
wem , miłością, zazdrością. — 
bass. nie mieć ani grosza w kie- 
szeni. 

ARDIGLIONE, s. m. trzpień. 

ARDIMENTO, s.m. arditezza, 
s. f. śmiałość, zuchwałość. 

ARDIRE, v. n.ir. śmieć, od- 
ważyć się. Nessuno avvicinarsi 
ardisca, Met. == s. m. śmiałość, 
odwaga. [odważnie. 

ARDITAMENTE, av. śmiało, 

ARDITO, —TA, ad. śmiały, 
odważny. = zuchwały. 

ARDORE, s.m. upał, skwar. 
— fig. zapał, gorąca żądza. 

ARDUAMENTE, av. trudno, 
mozołnie. , 

ARDUITÀ, — TADE, — TATE, S. 

f. przykrość góry, przykra gó- 
ra, urwisko. =- fig. trudność, 
mozołność, ciężka praca. 

ARDUO, — DUA, ad. przykry, - 
urwisty. = fig. trudny, mozol- 
ny, przykry ; niebezpieczny. 

ARENA, s.f. piasek.— minuta, 
drobny piasek. Luoghi d' — , ko- 
palnia piasku.=. * pole bitwy, 
szranki'.=cyrk, amfiteatr, dla 
tego że to miejsce było piaskiem 
ivysypane. 

AKENARIO, s.m. Bocc. szer- 
mierz, gladiator. [stość. 

ARENOSITÀ, s. f. piasczy- 

ARENOSO, —SA, ad. piasczy- 
sty. 

AREOLA, s. f. Anat. obwódka 
czerwona na około brodawki 
cyckowej. = obwódka promie- 
nista na około głowy świętych. 

= V. AIETTA, AIUOLA. 

AREOMETRO, s.m. areometr, 
narzędzie do mierzenia cięż- 
kości gatunkowej płynów. 

ARÈOPAGITÀ, s.m. członek 
areopagu. 

AREOPAGO, s.m. areopag, 
najwyższy sąd w Atenach czu- 
wający nad całością praw. 

AREOSTATICA,s.f. areosta- 
tyka, część fizyki trudniąca się 
ważeniem powietrza. 

AREOSTATO, s. m. areostat, 
balon powietrzny. 

ARGANO, s.m. — nello, — 
netto, s. m. dim. winda, żóraw 
do windowania ciężarów. 

ARGEMONE, s. f. Bot. biel- 
mok , mak kolczysty. 



ARI 

ARGENTAIO, — tario, — tie- 
re, s. m. złotnik. 

ARGENTALE, ad. m. f. sre- 
brzysty, podobny do srebra. 

ARGENTARE, v. a. posre- 
brzyć, [brny. 

ARGENTEO, —TEA, ad. sre- 

ARGENTERIA, s.f. srebro sto- 
łowe lub kościelne, naczynia 
srebrne. 

ARGENTINO, —NA, ad. sre- 
brzysty, lśniący jak srebro. 
Luce argentina, Pind.— brzmią- 
cy jak srebro. Suono argentino, 
dźwięczny glos. 

ARGENTO, s. m. srebro. — 
battuto, moneta srebrna. — vivo, 
żywe srebro. Aver 1' — vivo ad- 
dosso, fig. być bardzo żywym, 
ruchawym. 

ARGIGLIA,ARGiLLA,s.f. alina. 

ARGIGLIOSO, —SA, ad. gli- 
niasty, [grobel. 

ARGINAMENTO,s.m. sypanie 

ARGINARE, x.a.sypac groblę. 

ARGINE, s. f. grobla, tama. 
= fig. tama, zapora. 

ARGINOSO,— SA, ad. poprze- 
cinany groblami. 
"~ ARGOMENTACCIO,s. m. peg. 
nędzny dowód. 

ARGOMENTARE, v.n. dowo- 
dzić, rozumować. = v. r. my- 
śleć, namyślać się. = gotować 
się, zabierać się do czego. = 
ubezpieczyć się, opatrzyć się. 
= D. Inf. starać się, usiłować. 

ARGOMENTATORE, s.m. do- 
wodzący czego. 

ARGOMENTAZIONE, s. f. do- 
wodzenie, rozumowanie. 

ARGOMENTO, s.m. dowód, 
argument. = znak, oznaka, ce- 
cha. = treść księgi , pieśni. = 
machina, narzędzie. = lekar- 
stwo. = sposób, środek, wyna- 
lazek. = kanka, klyster. 

ARGOME STOSO, —SA, ad. 
dowodny, przekonywający. = 
obfity to nowe pomysły, wyna- 
lazki. 

ARGUIRE, v. n. ir. dowodzić, 
rozumować. = ganić, polajać, 
strofować. 

ARGUTAMENTE, av. dowci- 
pnie, subtelnie. 

ARGUTEZZA, s.f. bystrość 
umysłu, dowcip, subtelność. 

ARGUTO, —TA, ad. bystry, 
dowcipny. [dóiocip 

ARGUZIA,s.f. dowcipny żart, 

ARIA, s. f. powietrze.— pura, 
calda, fredda, powietrze czyste, 
gorące, zimne. Cambiar d' — , od- 
mienić powietrze. = Fig. Quest' 
affare è andato in — , ten interes 
poszedł z dymem, spełzł na ni- 
czem. Favellar in — , bredzić, 
gadać od rzeczy. Far castelli in 
—, budów ić zamki na lodzie. 
Intender in — , na pól tylko ro- 



ARI 

zumieć. = mina, postaiva, po- 
wierzchowność. =■ ary a , pio- 
senka, [schło. 
ARIDAMENTE, av. sucho, o- 

ARIDITA, — TADE, — TATE, — 
DEZZA, S.f. — DORE, S.m. SUChoŚĆ, 

posuszą. 

ARIDO,— DA, ad. suchy, wy- 
schły. Terra arida, ziemia sucha. 
Lo spazio era una rena arida e 
spessa, D. Inf. =. fig. suchy, o- 
schly. Soggetto arido, przedmiot 
suchy, oschły. Mente arida, o- 
schły umysł. 

ARIEGGIARE, v. n. być do ko- 
go podobnym z wejrzenia. — 
v. a. f przewietrzyć , napuścić 
świeżego powietrza, wystawić 
na świeże powietrze. = trafić 
rysy twarzy. 

ARIETARE, v. a. łamać mury 
taranem. = fig. uderzyć, stu- 
knąć. 

ARIETE, s.m. Baran, pier- 
wszy znak zodiaku. = taran 
u starożytnych do łamania 
murów. 

ARIETTA, — ttina, s.f. dim. 
aryjka, śpiewka, piosneczka. 

ARINGA, s. f. mowa publi- 
czna, głos. = śledź. 

ARINGARE, v.n. mówić, mieć 
mowę. — potykać się na koniu 
z kopią. 

ARINGATO, —TA, ad. gotów 
do boju, w szyku bojoioym. II 
re Carlo veggendo Manfredi e sua 
gente venuti al campo e aringati 
a combattere, G. Vili. 

ARINGATORE, s. m. mowea. 

ARINGHIERA, s.f. mównica. 

ARINGO, s. m. szranki , plac 
walki. = turniej, turni eja. = 
zawód, ivalka. Entrar nelP — , 
wejść w zawód , w szranki. E 
me frattanto ei lascia solo sudar 
nel periglioso —, Alf. = mówni- 
ca. = mowa, głos. 

ARIOLO, s. in. wieszczek. 

ARIONA, s. f. wspaniała po- 
stawa, mina. 

ARIONE, V. AIRONE, AGHIRONE. 

ARIOSO,— SA, ad. ivyslaivio- 
ny na przewiew powietrza. Di 
arioso, dzień jasny, pogodny. =* 
fig. dziwaczny, kapryśny, wy- 
myślny. = piękny, ładny. 

ARISTA, s. f. polędwica wie- 
przowa. = ość u kłosa. 

ARISTOCRATICO, -CA, pi. 
—CI, —CHE, ad. arystokra- 
tyczny. 

ARISTOCRAZIA, s. f. arysto- 
kracya, rząd arystokratyczni/, 
możnowładztwo. [kor nok. 

ARISTOLOCHIA, s.f. Bot. ko- 

ARITMETICA, s.f. arytme- 
tyka. 

ARITMETICO, pi. —CI, s. m. 
arytmetyk. [me tyczny, 

ARITMETICO,— CA, ad. ary t- 



flft» 



ARM 

ARLECCHINO, s. ni. arlekin, 
błazen, buffon. 

ARLOTTO, s. m. żarłok. = 
niechluj. — głupiec. 

ARMA, V. ARME. 

ARMACOLLO, av.Tenere,por- 
tare a — , nosić na temblaku. 

ARMADIACCIO, s.m.peg. sta- 
re szafisko. [armario. 

ARMADIO, s. m. szafa, v. 

ARMADURA, —tura, s. f. 
zbroja, rynsztunek, — da petto, 
pancerz. Uomini coperti d' — , 
pancerni żołnierze, kirasiery. 
= broń zaczepna. = stan woj- 
skowy. = wszystko co służy 
do wzmocnienia lub podparcia 
czego. 

ARMAIUOLO , armaio , s. m. 
zbrojownik , puszkarz. 

ARMAMENTARIO, s.m. zbro- 
jownia, arsenał. 

ARMAMENTO , s. m. uzbro- 
jenie. — di vascelli , uzbrojenie 
okrętów. 

ARMARE, v.a. zbroić, uzbro- 
ić. — la baionetta , nałożyć ba- 
gnet na karabin. = wzmocnić , 
opatrzyć iv co = v. n. włożyć 
na siebie zbroję. — v.r. uzbro- 
ić się. Armarsi d' un bastone , 
uzbroić się kijem. =-■ Armarsi di 
pazienza , di fermezza , fig. u- 
zbroićsię iv cierpliwość, to sta- 
łość. = opatrzyć się tv co. Or 
di' a fra Dolchi dunque che s' ar- 
mi sì di vivande che... D. Inf. 

ARMARIO, s. m. szafa. 

ARMATA , s. f. armia , woj- 
sko; ivojsko morskie, flota. 

ARMATAMENTE , av. zbroj- 
nie. 

ARMATORE, s.m. dowódzca 
statku korsarskiego. = okręt 
korsarski. 

ARMATURA , v. armadura. 

ARME, arma , pi. ARMI, AR- 
ME , s. f. broń , oręż. — da 
fuoco, broń palna. — bianca, 
pałasz, lanca, etc. Uomo d' — , 
żołnierz , wojak. Far d' — , ro- 
bić bronią, władać orężem. 
Essere in — , być uzbrojonym. 
Dare , toccare ali — , dać hasło 
do boju. Saper d'armi, umieć 
władać orężem , znać sztukę 
wojskową. Muover l' armi , wy- 
powiedzieć wojnę. Gridare all' 
armi , wołać do broni. Preso il 
suo arco e la sua spada, che altre 
arme non avea , Bocc. = narzę- 
dzie. L' avaro zappator 1' — ri- 
prende , Petr. = herb. 

ARMEGGERIA, — ggiata, s.f. 

— GGIAMENTO, — GGIO , S. m. tlir- 

niej , turnieja. 

ARMEGGIARE , v. n. potykać 
się na turniejach, gonić do pier- 
ścienia. == fig. jękać się, zają- 
kiwać się. =± bredzić , prawić 
niedorseczy. = rękami wyma- 



ARO 

chiwać, robić giesta, rzucać 
się» 

ARMEGGIATORE, s. ni. szer- 
mierz , gladiator. 

ARMÉLLINO, s. m. Zool. gro- 
nostaj, V. ERMELLINO. 

ARMENTARIO, s. ni. pasterz 
trzody, stada. == ad. bydłem , 
trzodami trudniący się , do 
nich należący. 

ARMENTO , s. m. trzoda , 
stado. [arsenał. 

ARMERIA , s. f. zbrojownia, 

ARMIGERO , —RA , ad. mę- 
żny, bitny, odważny. 

ARMILLA, armella , s. f. na- 
ramiennik , bransoletka. =■■ Ar- 
mille, obręcze na sferze wysta- 
wiającej bieg ciał niebieskich. 

ARMISTA, s. m. herbarz. 

ARMISTIZIO , s. m. zawie- 
szenie broni, rozejm. 

ARMONIA , s. f. harmonia , 
zgodność tonów. = harmonia , 
zgodność części. L' — dello sti- 
le, harmonia stylu. Questo verso 
è spiacevole d' — , Alf. 

ARMONICO , —CA , pi. —CI , 
—CHE, armonioso,— sa, ad. har- 
monijny, przyjemnie brzmiący. 

ARMONIOSAMENTE, av. har- 
monijnie. 

ARMONIZZARE , v. n. wyda- 
wać harmonią , brzmieć sło- 
dko, przyjemnie. Là dove , ar- 
monizzando , il ciel t' adombra , 
D. Purg. = ułożyć porządnie , 
symetrycznie , pogodzić z sobą 
wszystkie części'. Giovane ben 
armonizzato , młodzieniec do- 
brze zbudowany. 

ARNESE, s. m. strój, suknie; 
sprzęty, meble. Essere , andare 
bene o male in — , być porzą- 
dnie lub nieporządnie ubra- 
nym. = bagaże, rynsztunek 
wojenny. = twierdza, forteca. 
Siede Peschiera bello e forte ar- 
nese da fronteggiar Rresciani e 
Rergamaschi, D. Inf. 

ARNESETTO , s. m. dim. 
sprzęcik , instrumencik. 

ARNIA , s. f. ul. Già era in 
loco ove s'udia il ribombo si- 
mile a quel che l' arnie fanno rom- 
bo , D. Inf. 

ARNIONE , argnone , s. m. 
nerki , cynadry. 

ARO , s. m. Bot. aronek, 
obrazki , kleśniec. 

AROMATARIO , s. m. kupiec 
korzenny. 

AROMATICHEZZA , — tici- 
tà, s. f. aromatyczność. 

AROMATICO, — CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. aromatyczny, won- 
ny, pachnący. — Fig. Uomo aro- 
matico, dziwak, kapryśnik. Co- 
sa aromatica, rzecz ślizka, nie- 
bezpieczna. — s. m. wonność 
otrzymana z ziół pachnących. 



ARR 



33 



AROMATIZZARE , v. a. przy- 
mieszać ziół lub korzeni pa- 
chnących; napełnić wonią. 

AROMATO, aromo, s.m. zw- 
ie mocno pachnące ; wonne ko- 
rzenie. 

ARPA, s. f. ar fa. 

ARPEGGIARE , v. n. grać na 
arfie. == uderzać szybko wszy- 
stkie tony akordu. 

ARPEGGIO, ARPEGGIAMENTO, 

s. ni. szybkie uderzenie wszy- 
stkich tonów akordu. 

ARPESE , s. m. klamra , an- 
kra w murze. 

ARPIA , s. f. harpia , potwór 
bajeczny żarłoczny. Quivi le 
brutte arpie lor nido fanno , 
D. Inf. 

ARPICARE , V. ARRAMPICARE. 

ARPIONCELLO, — cino, s. m. 
dim. kruczek, haczyk, zawia- 
ska. 

ARPIONE , s. m. zawiasa , 
czop zawiasy. 

ARPONARE, v. a. zaczepić 
hakiem , ciągnąć hakiem. 

ARPONE , s. m. hak używa- 
ny do połowu wielorybów. 

ARRA, s. f. zadatek. 

ARRARRATTARSI,v.r. krzą- 
tać się, zabiegać, usiłować. 

ARRARRIAMENTO , s. ni. 
wściekanie się, wściekłość. 

ARRARRIARE , v. n. wście- 
kać się, wściec się. =^ fig. wście- 
kać się ze złości, złościć się, 
rozzłościć się. 

ARRARRIATAMENTE , av. 
wściekle , szalenie. 

ARRARRIATELLO , —LA , s. 
m. f. mały złośnik , mała zło- 
śnica. 

ARRARRIATO, —TA, p. ad. 
wściekły. E come un can arrab- 
biato F assalta , Bern. Ori. — 
fig . wściekły , szalony , za- 
żarty, rozhukany. = suchy jak 
szczepa. 

ARRAFFARE , — ffiare , — 
ppare , — MriGNARE , v. a. wy- 
drzeć , wyrwać. Se di noi chi 
mai fa fallo, la rimembranza un- 
quanco non si arraffa dai nostri 
cuor..., Fort. Piicc. = zaczepić 
hakiem , porwać , uchwycić-, 
szarpać, rozdzierać hakami. 

ARRAMPICARE, v. n. —car- 
si , v. r. włazić , wieść , wdra- 
pać się, wgramolić się. 

ARRANCARE, v. n. biedź 
chromając , kulejąc. = Andar a 
voga arrancata , szybko płynąć , 
robiąc wszystkiemi wiosłami. 

ARRANDELLARE, v. a. zwią- 
zać krępulcem , skrępować. = 
cisnąć, rzucić. Prende 1' altro 
nel petto e 1' arrandeila in mezzo 
alla città sopra le mura , Ar. Ori. 
Fur. Lo ghermì come un pollo, 
e a spento lume, lui con cavallo 



zu 



ARR 



arrandeilo nel fiume, Tasson. 
Secch. 

ARRANGOLARE , v. n. e r. 
wściekać się. ze złości. 

ARRANGOLATO, —TA, p. 
ad. wściekły, szalony, zajadły. 
= fig. trudny, pracowity. 

ARRANGOLATO, —TA, ad. 
ochrypły. 

ARRAPINATO , —TA , ad. 
gniewliwy, złośliwy. = nudny, 
przykry, nużący, mordujący, 
mozolny. 

ARRAPPARfi, V. ARRAFFARE. 

ARRAPPATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. wydzierca; zło- 
dziej. 

ARRASPARE , v. raspare. 

ARRATA , v. arra. 

ARRECARE , v. a. przynieść , 
przynosić. — novelle , przy- 
nieść wiadomość. = przynieść, 
sprawić, zrządzić. Ciò m'ar- 
recò noia e danno, to mnie naba- 
wiło kłopotu i przyniosło szko- 
dę. — v. r. Arrecarsi uno a noia, 
obrzydzić , zmierzić sobie ko- 
ko. — nimico uno , ściągnąć 
czyją nieprzyjażń. Io non vor- 
rei anche arrecarmi nimico Ni- 
comaco, Mach. — in spalla, 
wziąść na plecy. Arrecarsela , 
urazić się, obrazić się czem. 

ARRECATORE, s. m. —TRI- 
CE , ś. f. ten co przynosi. 

ARREDARE, v. a. ubrać, o- 
porządzić, opatrzyć ; umeblo- 
wać , icy porządzić , przyozdo- 
bić. 

ARREDO, s.m. sprzęty, me- 
ble, ozdoby. Arredi d' una nave, 
liny, żagle okrętowe. — d'una 
sacristia , sprzęty, naczynia ko- 
ścielne. 

ARREMBAGGIO, s.m. Mar. 
wskoczenie na okręt nieprzy- 
jacielski w czasie bitwy, ude- 
rzenie na siebie dwóch okrę- 
tów. 

ARREMBARE , v. a. e n. Mar. 
wskoczyć na statek nieprzyja- 
cielski. 

ARRENAMENTO, s.m. utknię- 
cie okrętu na piaskach, na mie- 
liźnie. = fig. ustanie, ostygnie- 
nie w działaniu. 

ARRENARE , v. n. osiąść, u- 
tknąć na piasku, na mieliźnie. 
= fig. stanąć nagle , uciąć mo- 
wę, stracić' wątek. — v. a. wy- 
szorować piaskiem. 

ARRENDAMENTO, s.m. a- 
renda , dzierżawa. 

ARRENDATORE , s. m. aren- 
darz , dzierżawca. 

ARRENDERE , v. a. ir. ustą- 
pić , poddać , oddać. Arrendè la 
terra a Francesi , salve le robe e 
le persone , Guicc. = v. r. pod- 
dać się. Arrendersi a discrezione 
del vincitore , zdać się na laskę 



ARR 

zwycięzcy^ — con patti , kapi- 
tulować. = giąć się, uginać 
się (o gałęziach). 

ARRENDEVOLE , ad. m. f. 
giętki , gibki. = fig. giętki, ule- 
gły, posłuszny, powodujący się. 
— alle opinioni, agli avvisi, al 
parere degli altri, Gas. Galat. 

ARRENDEVOLEZZA, s. f. gię- 
tkość, uległość , posłuszeństwo, 
powolność. 

ARRENDEVOLMENTE , av. 
giętko , ulegle , z powolnością. 

ARRENDIMENTO, s. m. pod- 
danie sie. 

ARRESTARE , v. a. zatrzy- 
mać , wstrzymać , zastanowić. 
Alza la man vittoriosa , ma poi- 
ché '1 viso mira il colpo arresta, 
Ar. Ori. Fur. = schwytać, poj- 
mać, przytrzymać , areszto- 
wać. Corresi adunque con furore 
alle case del conte per arrestarli, 
Bocc. = lolożyć kopią, do toku. 
E la sua lancia a mezzo al corso 
arresta, Bern. Ori. = v. r. sta- 
nąć, zatrzymać się. 

ARRESTATORE, s. m. ten co 
zatrzymuje, chwyta, ima. 

ARRESTO, s.m. areszt, uwię- 
zienie. = zwłoka , opóźnienie. 
= wyrok. 

ARRETATO,ARRETICATO,— TA, 

ad. złapany w sieć, w sidła, usi- 
dlony» [się. 

ARRETRARE, v.n. e r. cofnąć 

ARRETRATO, —TA, p. ad. 
cofnięty ; pozostający iv tyle. 
= s.m. zaległość. 

ARRETTIŻIO, —ZIA, ad. uci- 
śniony, uciemiężony. = opę- 
tany, [zacienić. 

ARREZZARE , v. a. ocienić , 

ARRICCHIMENTO , s. m. 
wzbogacenie. 

ARRICCHIRE , v. a. e n. ir. 
wzbogacić, wzbogacić się. 

ARRICCIAMENTO , s. m. 
strach , przestrach od którego 
najeżają się włosy na głowie. 
= fryzowanie. 

ARRICCIARE, v.n. najeżyć 
się. Ogni peloarricciossi, Ar. Ori. 
Fur. — v.a. — il muso, le labbra, 
il naso , skrzywić się , zżymać 
się , nadąsać się. — i capelli , 
fryzować , trefić włosy. — ii 
muro, potynkować mur. 

ARRICCIATURA , s. m. tynk, 
potynkowanie. = fryzura, włos 
ulrefiony iv pierścienie. 

ARRIDERE, v.n. ir. uśmiechać 
się ; sprzyjać. La fortuna arride 
alle nostre imprese, fortuna nam 
się uśmiecha. 

ARRISCHIARE, v. a. puścić, 
stawić na los szczęścia, odioa- 
żyć, ryzykować, narazić na 
niebezpieczeństwo, odżałować. 
= v. r. odważyć się, ośmielić 
się. O morte! infiniti uomini che 



ARR 

non s' arrischiano di chiamarti, ti 
affrontano nondimeno intrepida- 
mente, V. Fosc. Chi non s'ar- 
rischia non acquista, prov. kto 
chce wygrać kaczora, musi od- 
ważyć gęsiora. 

ARRISCHIATAMENTE , — 
chievolmente, av. na ryzy ko, na 
chybi trafi. 

ARRISCHIATO, —TA, ad. 
śmiały , ha zar downy, odważny, 

ARRISCHIEVOLE,— chevole, 
— coso , — sa , ad. narażający 
się, ważący na los;, niepewny , 
niebezpieczny. 

ARRISSARE, v.n. er. pokłó- 
cić się, powadzić się. 

ARRISTIARE, v. arrischiare. 

ARRIVAMENTO, s. m. przy- 
bycie. 

ARRIVARE, v. a. zbliżyć 
do brzegu, do lądu. — uno, do- 
pędzić, dogonić, cloścignąćkogo. 
= v. n. przybyć , zaiviwfc do 
lądu, wysiąść na ląd. = sięgać, 
dosięgnąć. La scala non arriva a' 
ponti della fabbrica, drabina nie 
dosięga rusztowania. — colla 
vista a un luogo , sięgać wzro- 
kiem. = fig. dojść do czego, do- 
stąpić, osiągnąć. È arrivato all' 
età di veni' anni, doszedł do lat 
dwudziestu. — al suo intento, 
dopiąć celu, osiągnąć cel. — alle 
dignità, alla perfezione, dojść do 
godności, do doskonałości. — a 
comprendere, zrozumieć, pojąć. 
— bene, poszczęścić się, dobrze 
się powieść; być dobre przyję- 
tym. 

ARRIVATA , s. f. — vo , s. m. 
przybycie. 

ARR1ZZAMENTO, s.m. naje- 
żenie się włosów. 

ARRIZZARE , v. a. najeżyć. I 
cinghiali arrizzar l' aspre lor ter- 
ga, Tass. Ger. 

ARROBBIARE,v.a. farbować 
iv marzannie. 

ARROGARE, vi affiocare. 

ARROCCARE, v.a. nawinąć 
kądziel. = v.n. rokować w sza- 
chach. 

ARROCCHIARE, v.a. pokra- 
jać w talerzyki.^ fig. niedbale 
co robić. 

ARROGANTACCIO, s.m. pcg. 
zuchwalec. 

ARROGANTE, ad.m.f. dumny , 
zuchwały. 

ARROGANTEMENTE, av. du- 
mnie, zuchwale. 

ARROGANZA, s.f. duma, zu- 
chwałość. 

ARROGARE, —arsi, v. n. e r. 
przywłaszczyć sobie, przypi- 
sywać sobie. 

ARROG AZIONE , s. f. Leg. 
przybranie sobie za syna. 

ARROGERE , v. a. dodać dla 
zrównania. = dodać, dołączyć. 



ARR 

E duolmi ch'ogni giorno arroge 
al danno, Petr. [nie. 

ARROGIMENTO, s. m. doda- 

ARROLAMENTO, s.m. zacią- 
gnienie do wojska, zaciąg woj- 
ska. 

ARRONCARE, v. a. wypleć 
chwast, wyrwać oset. 

ARRONCIGLIARE, v.a. v. ron- 
cigliare. == v.n. zakręcać się (o 
ogonie świńskim) ; wić się, kręcić 
się, zwinąć się w kłębek (o wę- 
żu); zawijać się (o liściach). 

ARROSSARE, v.a. poczerwie- 
nić. = v.n. zaczerwienić się, 
zarumienić się, zapłonąć ze 
wstydu. 

ARROSSIMENE , s.m. za- 
czerwienienie się, zarumienie- 
nie się, zapłonienie wstydem. 

ARROSSIRE , v. n. ir. zaczer- 
wienić się, zarumienić się, pło- 
nąć ze wstydu. Fare —, zaru- 
mienić, zawstydzić. 

ARROSTARSI,, v. r. rzucać 
się, szamotać się, wydzierać 
się , bronić się , nie dawać się 
komu. = kręcić się , wić się , 
zwijać się. Egli s'arrosta, e fa 
lor aspra guerra, Ar. Ori. Fur. 
Come angue suol, eh' o sia da 
ruota oppresso.,, o sia di sasso 
del viator percosso... s'arrosta 
indarno, Car.En.=- spieszyć się. 
= v. a. trząść, wstrząsać. 

ARROSTICCIANA, s. f. przy- 
piekana wieprzowina. 

ARROSTIMENTO, s.m. -stu- 
ra, sutura, s.f. pieczenie, przy- 
piekanie. 

ARROSTIRE , v. a. ir. piec , 
upiec. — un pollastro, upiec kur- 
czę. Pane arrostito, grzanka. —- 
wysuszyć. 

ARRÒSTO, s.m. pieczenia, 
pieczyste. = Prov. Più a punto 
o a tempo che 1' — ,przybyćw sam 
czas. Mollo fumo o.poco — , wie- 
le hałasu i zachodu, a mało 
korzy ści, więcej huku niż puku. 
Fare un — , volg. pomylić się, 
poszkapić się. 

ARROTAMENTO,s.m. ostrze- 
nie, szlifowanie. 

ARROTARE, v. a. ostrzyć, 
szli ować, toczyć na toczydle. 
== dać polor, polerować. = v.r. 
wiercić się, kręcić się, krzątać 
się. 

ARROTATO, —TA, p.ad. wy- 
ostrzony. = Cavallo leardo arro- 
tato, koń siwy, jabłkowity. 

ARROTATORE, arrotino, s. 
m. szlifierz. = fig. łapigrosz. 

ARROTOLARE , v. a. zakrę- 
cić , okręcić , obwinąć , zwinąć 
V) trąbkę. 

ARROVELLARE, v.n. roz- 
gniewoó się, unieść się gnie- 
wem , V)po,ść w gniew. = v. a, 
rozymevMÓ, obriiszyć. 



ARS 

ARROVELLAI 1 AMENTE, av. 

wściekle, szalenie. 

ARROVENTAMENE, s. m. 
rozpalenie , rozżarzenie do 
czerwoności. 

ARROVENTARE, v.a. rozpa- 
lić do czerwoności. 

ARROVENTIMENE , s. m. 
rozpalenie się do czerwoności. 

ARRO VESTIRE , v. n. ir. — 
tirsi , v. r. rozpalić się , rozża- 
rzyć się do czerwoności. 

ARROVESCIAMENTO , s. m. 
— tura, s.f. wywrócenie, obałe- 

ÀRROVESCIARE , v. a. loy- 
wrócić, obalić, przewrócić, 
zwalić ; wywrócić do góry no- 
gami, poprzewracać. — una ca- 
micia, un'abito, toziąść na wy- 
wrót koszulę, suknię. = v. r. 
przewrócić się, obalić się. 

ARROVESCIO, av. na wy- 
wrót, na wspak, na opak. 

ARRUFFARE , v. a. kudłać , 
pokudłać , rozczochrać włosy. 
— le matasse, fig. bass. rajfuro- 
wać. = v.r. za łby się wodzić, 
czubić się. 

ARRUFFINARE, v.n. rajfuro- 
wać. = v.a. fabrykować napoje, 
trunki. 

ARRUGGINIRE, v.a. ir. okryć 
rdzą. = v.n. e -.rdzewieć, za- 
rdzewieć, okryć się rdzą. Gl' in- 
geni s'arrugginiscono, fig. umy- 
sły rdzewieją. 

ARRUGIADARE, v.a. zrosić, 
skropić. [fi er z. 

ARRUOTAFORRICI,s.m.S£/i- 

ARRUOTARE, —mento, aruo- 

TOLARE, V. ARROTARE, etc. 

ARRUVIDARE , —dire. v. n. 
chropoioacieć. 

ARSELLA,s.f. ślimaczekmor- 
ski w czarnej skorupie, jadalny. 

ARSENALE, s.m. arsenał. 

ARSEMI ATO, s. m. Chim. ar- 
senian, sół pochodząca z połą- 
czenia kwasu arszenikowego 
z jakąbądż zasadą. 

ARSENICO, s.m. arszenik.= 
ad. arszenikowy. Acido — kwas 
arszenikoioy, powstający z po- 
łączenia metalu arszeniku 
z kwasorodem. 

ARS3BÌLE, ad.m.f. palny. 

ARSICCIARE, v.a. spalić na 
słońcu, wysuszyć. 

ARSICCIO, —CIA, ad. spalo- 
ny, wysuszony ; przy gorzały, 
przypalony. 

ARSIONE, s. f. palenie się, 
gorzenie, pożar. = fig. upał, pa- 
lące pragnienw, gorączka. 

ARSO , — S *, p. ad. spalony. 
= fig. nędzny, ubogi. 

ARSURA, s.f. pożar. = skwar, 
upał. Estiva — , upal letni. = 
fig. ostatnia nędza. = posucha. 
= gorączka, zgaga. # 



ART 



35 



ARTANITA, s.f. Bot. gduła, 

wieprzowy chleb. 

ARTATAMENTE, av. sztucz- 
nie, zgrabnie, sprytnie. 

ARTE, s. f. sztuka, kunszt. 
L' — del disegno , della pittura , 
della scultura, sztuka rysowa- 
nia, malowania , rzeźbiarska. 
= rzemiosło. — del falegname, 
del muratore, stolarstwo, mu- 
łarstwo. Chi ha — , ha parte, 
prov. kto ma rzemiosło, ma ka- 
wałek chleba. = zgromadzenie 
rzemieślników, cech. = miejsce 
zgromadzenia cechu. = ławnik, 
rajca. = czary. Malagigi non 
volle gittar l'—, L. Pule. Mórg. 
==• przemysł, sztuka, fortel, 
podstęp , oszukanie. Con — , ad 
—, av. umyślnie; złośliwie, na 
psotę. 

ARTEFATTO,— TA, ad. sztu- 
czny, kunsztowny. 

ARTEFICE, s.m rzemieślnik, 
robotnik. = autor, sprawca , 
twórca. Il sommo — ,najwyższy 
twórca, Bóg. 

ARTEFICELLO, — ciuolo, — 
ciuzzo, s.m. zły rzemieślnik, 
niezgrabny robotnik. 

ARTEMISIA, s. f. Bot. bylica. 

ARTERIA, s.f. arterya, żyła 
krwista. 

ARTERIALE, ad.m.f. o.rte- 
ryowy, arteryalny. [arterya. 

ARTERIUZZA, s. f. dim. mała 

ARTETICA, s. f. ból w sta- 
wach. 

ARTETICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. artrytyczny. =* cier- 
piący bół w stawach. 

ARTICELLA, s. f. dim. małe 
rzemiosło, przynoszące mały 
zysk. 

ARTICO, ad. m. północny. Po- 
lo — , biegun północny. Circolo 
— , koło biegunowe północne. 

ARTICOLARE, v. a złożyć 
stawy członków. L' articolar del 
cerebro, s. skład, orgoMizacya 
mózgu. =* Articolar le parole, 
wymawiać wyrazy. 

ARTICOLARE, ad.m.f. sta- 
ivowy, należący do stawów. 

ARTICOLATAMENTE, av. wy- 
raźnie, dobitnie. 

ARTICOLATO,— TA, ad. sta- 
tuowały, mający stawy. = wy- 
raźny, dobitny, zrozumiały. 

ARTICOLAZIONE, s. f. staw 
w ciełe. = wymawianie. 

ARTICOLO, s.m. staw w ciele. 
= artykuł np. wiary. = chwila. 
L' — della morte, godzina śmier- 
ci. =■ artykuł, paragraf. = 
Gram. artykuł, przedimek. 

ARTIFICIALE, ad. m. f. sztu- 
czny. Fuochi artificiali, ognie 
sztuczne, fajerwerki. 

ARTIFICIALMENTE, ^-.sztu- 
cznie , kunsztownie. 



36 



ASC 



ARTIFICIATO— TA, ad.sztu- 
czny. — sfałszowany, sfabry- 
kowany. 

ARTIFICIAZIONE, s.f. Piti, 
sztuka, staranność, wypraco- 
wanie. 

ARTIFICIO, s. m. sztuka, 
przemysł. = podstęp, fortel, po- 
dejście. = machina, instrument. 

ARTIFICIOSAMENTE,av. for- 
telem, podejściem , podstępnie. 

ARTIFICIOSITÀ, — tabe, — 
tate, s. f. sztuka, fortel, pod- 
stęp, podejście. 

ARTIFICIOSO, —SA, — zioso, 
— sa, ad. sztuczny, kunszto- 
wny ,=chytry , podstępny , prze- 
biegły. 

ARTIFIZIALE, —mente, — 

ZIATO, — FIZIO, V. ARTIFICIALE, etC. 

ARTIFIZIERE,s.m. fajerwer- 
nik. [ślnik. 

ARTIGIANO , s. m. rzemie- 

ARTIGLIARE, v. a. uchwycić 
w szpony, iv pazury. 

ARTIGLIATO, —TA, ad. ma- 
jący szpony, pazury. 

ARTIGLIERE, s. m. ludwi- 
sarz. = artylerzysta. 

ARTIGLIERIA, s.f. artylerya. 

ARTIGLIO, s. m. szpona, pa- 
zur. Ijący szpony, pazury. 

ARTIGLIOŚO, —SA, ad. ma- 

ARTIMONE, s.m. maszt tyl- 
ny, najmniejszy z trzech na 
wielkim statku. == żagiel tego 
masztu. 

ARTISTA, s. ni. artysta. 

ARTATAMENTE, av. sztu- 
cznie, kunsztownie, misternie. 

ARTO, —TA, ad. ciasny, 
wazki. 

ARTRITICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. artrytyczny, sta- 
ivowy. 

ARTRIT1DE, s.f. ból artry- 
tyczny, bel w stawach. 

ARUSPICE, s. m. wieszcz- 
biarz u Rzymian wróżący 
z trzem bydła zabitego na 
ofiarę. [biar stivo. 

ARUSPICÌO, s. m. wieszcz- 

ARZÌGOGOLARE, v. fanta- 
sticare. 

ARZIGOGOLO, s.m. ivymysi 
dziwaczny , kaprys. 

ARZILLO, — LA, ad. żwawy, 
rześki, hoży. 

ASARO, s.m. Bot. kopytnik. 

ASBESTO, s. m. asbest ka- 
mień, [wioivy, glista. 

ASCARIDE, s.m. robak trze- 

ASCE , s. f. siekiera. Far la 
giustizia coli' —, fig. dorywczo 
osądzw. 

ASCELLA, s. f. pacha. 

ASCENDENTALE , ad. m. f. 
idący w- górę, wstępny. Linea 
— . linia krewnych wstępnych, 
linia wstępna. 

ASCENDENTE , ad. m. f. idą- 



ASC 

cy w górę , wschodzący na ho- 
ryzoncie. Astro — , gwiazda 
wschodząca . Nodo — , Astr. wę- 
zeł podniesienia. Piano — , pła- 
szczyzna idąca iv górę. — s.m. 
fig. wyższość nad kim, prze- 
waga, góra. Egli ha 1' — sovra 
tal persona, on ma wyższość 
nad tą osobą. 

ASCENDENTE, s.m. Astrol. 
znak zodiaku wschodzący na 
horyzoncie w chwili urodze- 
nia , horoskop. = fig. pocho- 
dzenie od kogo, początek. = 
pi. przodkowie. 

ASCENDENZA, s. f. przodko- 
wie, krewni lostępni. 

ASCENDERE , v. n. ir. wstą- 
pić, loyleźć, wejść na górę. E 
così n' ascendemmo in loco apri- 
co , Petr. — il soglio, wstąpić na 
tron. = alla somma di wy- 
nosić tyle a tyle , dochodzić do 
summy.... 

ASCENDIMENTO , ascenso, 
s. m. wstępowanie na co ; 
wzniesienie się, wyniesienie się, 
podniesienie się. 

ASCENSIONARIO,— RIA, ad. 
Astr. wschodzący na horyzon- 
cie. 

ASCENSIONE , s. f. wzbicie 
się tu górę , podniesienie się. 
— delle stelle , wschodzenie 
gwiazd. — dell' acqua nelle 
trombe , del mercurio nel baro- 
metro , podnoszenie się wody 
w rurach , merkuryuszu w ba- 
rometrze. = wnieboivstapienie. 

ASCESSO, s. m. ivrzód. 
■ ASCETICO, -CA , pi. —CI , 
— CHE , ad. oddany bogomyśl- 
ności , nabożeństwu. 

ASCIA, v. asce. 

ASCIALONE , s. m. Arch. 
podpora, mur lub drzewo pod- 
pierające belkę. 

ASCIARE , v. a. ociosać. 

ASCII , s. m. Georg, bezden- 
ni , miezkańcy pasa gorącego , 
którzy mając słońce \v nadglo- 
wniku zenith , żadnego cienia 
w czasie południa nie rzucają. 

ASCIOGLIERE , v. a. ir. wy- 
rokiem uwolnić od oskarżenia. 

ASCIOLTO , —TA , p. ad. u- 
wolniony od oskarżenia. 
o ASCISSA , s. f. Geom. część 
średnicy zawarta między jej 
wierzchołkiem a linią spu- 
szczoną nań z okręgu koła. 

ASCITE, s. f. puchlina w dol- 
nej części brzucha. 

ASCITICO , —CA , pi. —CI , 
—CHE , ad. mający puchlinę 
w dolnnej częścebrzucha. 

ASCITIZIA , —ZIA, ad. skąd- 
inąd wzięty, zasiągnięty, przy- 
jęty, obcy, niesioojski. 

ASCIUGABERRETTE , s. in. 
bass. ten^o czapki kradnie. 



ASI 

ASCIUGAGGINE, s.f. suchość. 

ASCIUGAMENTO, s.m. su- 
chość. — suszenie t wy susze- 
nie ; otarcie , ocieranie , wy- 
cieranie , wytarcie. 

ASCIUGARE, asciuttare, v.a. 
suszyć , wysuszyć ; otrzeć , 
obetrzeć , osuszyć, ocierać. 

ASCIUGATOIO, s.m. ręcznik. 

ASCIUTTAMENTE , av. su- 
t= fig. sucho , ozięble , 
w li *du słowach. 

ASCIUTTEZZA , s. f. suchość, 
susza , posucha. 

ASCIUTTO, —TA, ad. suchy. 
Mangiar pane asciutto , jeść su- 
chy chleb. Passava Stige colle 
piante asciutte , D. Inf. prze- 
szedł Styx suchą nogą. Con vi- 
so asciutto così al padre disse , 
Bocc. = suchy, wyschły, chudy. 
= fig. suchy, oschły, niesma- 
czny. = goły, bez grosza. 

ASCLEPIADE , s. f. Bot. tro- 
jeść, tojeść. 

ASCOLTA , s. f. słuchanie , 
podsłuchiwanie. = żołnierz na 
warcie. 

ASCOLT AMENTO , s.m. — 
zionę , s. f. słuchanie. 

ASCOLTARE, v.a. słuchać. 
Vuoi d' un labbro fedele consiglio 
ascoltar? Met. czy chcesz po- 
słuchać rady ust wiernych? 
Voi eh' ascoltate in rime sparse 
il suono , Petr. Senza — o con- 
solazione o conforto da alcuno, 
per lungo spazio pianse , Bocc. 
= v. n. słuchać , nadsłuchiwać, 
podsłuchiwać. Attento si fermò, 
come uom che ascolta , D. Inf. 

ASCOLTATORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. słuchacz , słuchaczka. 

ASCOLTO , s. m. słuchanie , 
podsłuchiwanie. Star in — , pod- 
słuchiwać. 

ASCONDERE , —dimento , v. 

NASCONDERE , etC. 

ASCOSAMENTE, — stamente, 
av. skrycie , pokryjomu. 

ASCÓSO , —SA , ascosto , — 
ta , ad. skryty, ukryty. 

ASCRITTO, —TA, p. ad. do- 
pisany, przypisany, policzony 
tv rzędzie.^ przypisany, przy- 
znany. 

ASCRIVERE , v. a. ir. przypi- 
sać , dopisać , policzyć w rzę- 
dzie. = przypisać, przypisy- 
wać , przyznawać. 

ASELLO , s. m. Stor. nat. 
ośliczek. — terrestre, wiłgotnik, 
stonóg , prosionek , v. porcel- 
lino. 

ASFALTO, s. m. asfalt , smo- 
ła żydowska. 

ASFODILLO, s. m. Bot. zło- 
togłów. 

ASILO , s. m. schronienie , 
przytułek. 

AŚIMA, asimato, v. asma, etc. 



ASF 

ASINA, s. f. oślica. 
ASINAGCIO. s.m.peg. oślisko. 
ASINAGGINE , s. f. oslostwo. 
ASINAIO , —naia , s. oślarz, 

ASINEGGIARE, v.n. ryczeć 
jak osioł. 

ASINELLO , —netto , —nino , 
s. m. — nella , s. f. dim. oślę , 
oślątko. [osłowsku. 

ASINESCAMENTE , av. po 

ASINESCO, —CA, pi. —CHI, 
—CHE, ad. ośli , osłowski. 

ASININO, —NA, ad. ośli. 
Bestia asinina, osioł. = fig. ośli, 
osloivski, , 

ASINITÀ, — TADE, —TATE, 

ASINERIA , V. ASINAGGINE. 

ASINO, s. m. osioł. Andar 
sull' —, jechać na ośle. = fig. 
osioł , głupiec. = Fig. e prov. 
Esser V — , być popychaczem 
wszystkich. Disputare dell' om- 
bra dell' —, kłócić się , sprze- 
czać się o kozią wełnę , o fra- 
szkę. Andare dietro al suo — , 
iść swoją drogą , niewtrącać 
się do nikogo. Legar 1' — , za- 
sypiać , usypiać bezpiecznie. 
Lavare il capo all' — , nie pomo- 
że krukowi mydło. A lavar la 
testa all' — si perde il ranno ed 
il sapone , i w Paryżu nie zro- 
bią z krupy ryżu. Raglio d' — 
non arrivò mai in cielo , psie 
głosy nie idą pod niebiosy. Le- 
ga 1' — dove vuole il padrone , 
na czyim wózku jedziesz , tego 
piosnkę śpiewaj. Chi non può 
dare all' — dà al basto , kto nie 
może po koniu to po ho lob lach. 

ASMA , s. m. duszność , dy- 
chawica. 

ASMATICO, —CA, pi. CI , — 
CHE , asmoso, — sa , ad. dycha- 
wiczny. 

ASOLARE , V. ALITARE. 

ASOLO, s. m. powiew ; dech, 
tchnienie. = fig. wytchnienie , 
odpoczynek. = dziurka na 
guzik» 

ASPARAGO, pi. — GI, s.m. 
szparag. 

ASPE , v. ASPIDE. 

ASPERELLA, s.f. Bot. skrzyp, 
chwoszczka. 

ASPERETTO , —TA , ad. 
chropawy. 

ASPERGERE, v. a. ir. kropić, 
pokropić, skropić. Da indi in 
qua cotante carte aspergo di la- 
grime e d' inchiostro, Petr. = 
kropić święconą wodą w ko- 
ściele. = Aspergere di sale , 
zucchero, posypać solą, cukrem. 

ASPERGINE, s.f. kropienie. 

ASPERGITORE , s. m. kropi- 
deł, kropiący. 

ASPERITÀ, v. asprezza. 

ASPERSIONE, s. f. kropienie, 
roszenie , polewanie. 



ASP 

ASPERSORIO , ASPERGOLO , s. 

m. kropidło. 

ASPERUGINE , s. f. Bot. lep- 
czyca , ostre ziele. 

ASPETTABILE , ad. m. f. zna- 
komity, dostojny. 

ASPETTARE , v. a. czekać , 
oczekiwać ; fig. — ii tempo , mi- 
trężyć czas , trwonić czas. — 
a gloria, niecierpliwie oczeki- 
wać.=\.r. należeć, przystojeć. 

ASPETTATIVA, s.f. oczeki- 
wanie , nadzieja. 

ASPETTATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. ten co czeka. = v. spet- 
tatore. 

ASPETTAZIONE , aspettan- 
za , s. f. oczekiwanie. 

ASPETTO, s. m. mina, wej- 
rzenie , twarz. Sì eh' io cangia- 
va il giovanile aspetto , Petr. = 
obecność , widok. Ornai è da 
fuggir 1' — suo, Alf. Nel primo 
— , na pierwsze wejrzenie. = 
postać. Le cose cambiano d' — , 
rzeczy odmieniają swą postać. 
= Astr. położenie względem 
siebie planet. 

ASPIDE , aspido , s. m. żmija, 

ASPIRANTE , ad. m. f. wcią- 
gający w siebie. Tromba — , 
pompa. 

ASPIRARE , v. n. e a. wcią- 
gać w siebie. = fig. starać się , 
ubiegać się o co, wzdychać do 
czego. — al trono, wzdychać 
do tronu. = wymawiać z przy- 
dechem. [dechem. 

ASPIRATAMENTE,av. sprsy- 

ASPIRATIVO, —VA, ad. wy- 
mawiający się z przydechem. 

ASPIRAZIONE , s. f. wciąga- 
nie w siebie i wypychanie z sie- 
bie powietrza. = wymawianie 
z przydechem. = znak przy- 
dechowy. [ dio. 

ASPO , naspo , s. m. motowi- 

ASPORT ABILE , ad. m. f. da- 
jący się przenieść. 

ASPORTARE, v. a. przenieść. 
= wyprowadzić z kraju. 

ASPRAMENTE , av. chropo- 
wato, nierówno, niegładko. = 
cierpko , przykro. Combattere 
— , bić się zacięcie. Vivere — , 
prowadzić ostre życie. 

ASPREGGIAMENE, s.m. ją- 
trzenie, rozjątrzenie, uraże- 
nie , dotknięcie. 

ASPREGGIARE , v. a. e n. ją- 
trzyć , rozjątrzyć umysły, do- 
tknąć, urazić; ostro się obcho- 
dzie , hukać , fukać. 

ASPREZZA , s. f. chropowa- 
tość. = fig. ostrość. L' — deli' 
animo, della stagione , cierpkość 
umysłu , ostrość pory roku, 
L'— dello stile, chropowatoś \ 
stylu. L' — di costumi , di carat- i 
terę, surowość obyczajów, ciet - 1 
pkość charakteru. 



ASS 37 

ASPRIGNO, —GNA, ad. cier- 
pkawy, kwaskowaty. 

ASPRO, — PRA, ad. chropo- 
waty, szorstki; kwaśny. = fig. 
dziki, okrutny ; ostry, surowy ; 
prosty, nieokrzesany ; uszczy- 
pliwy. Vita aspra, Bocc. życie 
surowe. Lingua aspra, uszczy- 
pliwy język. 

ASS A, assa fetida, s. f. czar- 
cie łajno, rodzaj gummy. 

ASSAETTANTE, ad. ni. f. ci- 
skający strzały, miotający po- 
ciski. = fig. uszczypliioy. 

ASSAGGIAMENE, s. m. pró- 
bowanie, kosztowanie, smako- 
wanie. 

ASSAGGIARE , v. a. koszto- 
wać, smakować. = próbować. 

— l'oro, próbować złota. = 
fig. macać, zgłębiać, badać, do- 
ciekać, doświadczać. 

ASSAGGIATORE , s. m. zna- 
wca wina, smakujący iv do- 
brych winach.= probierz, pro- 

ASSAGGIATURA, s. f. assag- 
gio, s.m. kosztoivanie.= próba. 

ASSAI, s. e ad. wiele, wielka 
liczba, dużo. Molti nobili citta- 
dini che avevano — figliuole e 
pochi danari, Mach. Belf. Molti 
pochi fanno un — prov. ziarko 
do ziarka, a będzie miarka.— 
av. wiele, bardzo. — vicino della 
porta , tuż przy drzwiach. — 
più, daleko więcej. Mi divertiva 

— più la commedia, di quello 
che mi toccasse la tragedia, Alf. 
Vit. — per tempo, zrana , wcze- 
śnie, bardzo rano. Egli è — 
bello, buono, dosyć piękny, do- 
bry. — bene, bardzo dobrze; 
dosyć dobrze. Ei non è guarito, 
ma sta — bene , jeszcze zupeł- 
nie niewy zdrowiał, ałe dosyć 
dobrze się ma. D' — , wiełe je- 
szcze brakuje, niedostaje. Non 
fu ricca città come Lione d' — , 
wiele braknie aby to miasto 
było tak bogate jak Lugdun. 

ASSAISSIMO, ad. e av. sup. 
bardzo wiele , nadzwyczajnie 
wiele, niezmiernie. 

ASSALIMENTO, assaglimen- 
to , assaltamento , s. m. napa- 
dnięcie, napad. 

ASSALIRE, v. a. ir. napaść, 
natrzeć, uderzyć. = fig. kusić. 

ASSALITORE, s. m. napa- 
stnik; fig. oszczerca,potwarca. 

ASSALTARE, assaltatore, v. 
assalire, etc. 

ASSALTO, s. m. natarcie, at- 
tak, szturm; napad, napaść. 

ASSANNARE, azzannare, v. a. 
uchwycić w zęby, trzymaćw zę- 
bach. = rozszarpać zębami, 
zajeść. 

ASSANNO, azzanno, s. m. 
ukąszenie, pokąsanie. 



io 



ASS 



ASSAPERE, v. a. Fare — , 

uwiadomić , donieść. 

ASSAPORAMENTO, v. assag- 
giamelo. 

ASSAPORARE , assavorare , 
v. a. kosztować, smakować; 
próbować. == słuchać z przy- 
jemnością. 

ASSASSINAMENTO, — ssinio, 

S. m. — SSINERIA, — SSINATURA, S. 

f. zabójstwo, morderstwo. 

ASSASSINARE, v. a. zabić, 
zamordować. 

ASSASSINO , — natore, s. m. 
zabójca , morderca; zbójca, 
rozbójnik. = Occhi assassini, 
fig. zabójcze oczy. 

ASSE, 's. f. deska, tarcica. = 
oś u kola. == Geom. oś kuli; oś 
ziemi. ==■ moneta rzymska mie- 
dziana. 

ASSECCARE,v. sKCCARE.=-fig. 
zrujnować, przywieść do osta- 
tniej nędzy. 

ASSÈDERE, v. n. siedzieć 
przy kim, z kim.— v. r. usiąść. 

ASSEDIANTE, ad. m. f, oble- 
gający. 

ASSEDIARE, v. a. oblegać, 
obledz. Gli assediati, oblężeni. 

ASSEDIATORE, s. m. oble- 
gający. 

ASSEDIO, assedìamento, s.m é 
oblężenie. Levar l' assedio, od- 
stąpić od oblężenia. Metter l' — , 
obledz. Stringer l'—, ścisnąć 
oblężeniem. 

ASSEGNARILE , ad. m. f. da- 
jący się wyznaczyć, oznaczyć. 

ASSEGNAMENTO, assegno, s. 
m. — zionę, s. {.wyznaczenie, 
zapisanie dochodu ; ustąpienie, 
cessya — dochód, intrata. 

ASSEGNARE, v. a. wyzna- 
czyć, oznaczyć, naznaczyć. — 
un termine per pagare, nazna- 
czyć termin wypłaty.— ragione 
e conto, zdać rachunek, spra- 
wę. — il luogo, il tempo, wy- 
znaczyć czas i miejsce. == As- 
segnare un prigione, oddać kogo 
pod warlę.=przy taczać, przy- 
wodzić. 

ASSEGNAT AMENTE , av. o- 
szczędnie. ■-= w szczególności, 
mianowicie, wyraźnie, [dność. 

ASSEGNATEZZA, s.f. oszczę- 

ASSEGN ATO, —TA, p.ad. wy- 
znaczony, naznaczony. Spese 
assegnate, oznaczone, ograni- 
czone wydatki. = oszczędny. 

ASSEMRLEA, s. f. zgroma- 
dzenie stanów, deputoivanych. 

ASS :MBRAGLIA, s.f. starcie 
się dwóch wojsk. 

ASSEMBRANZA, v. aspetto. 

ASSEMBRARE, v. a. zbierać, 
zebrać, szykować, uszykować. 
= być podobnym. = v. n. e r. 
zebrać się, uszykować się, sta- 
nąć do boju. 



ASS 

ASSEMPRARE , v. a. | kopijo- 
wać, naśladować.= v. n. D.Inf. 
być podobnym. 

ASSENNARE, assennire, v. a. 
nauczyć, dać przestrogę, prze- 
strzedz, ostrzedz. Sovr' a tutto 
io t' assenno... la gran Giunone 
invoca, Car. En. 

ASSENNATAMENTE av. roz- 
tropnie, rozsądnie. 

ASSENNATEZZA, v. senno. 

ASSENNATO, — TA, ad. roz- 
tropny, rozsądny, mądry. 

ASSENSIONE, s. f. assenso, 
assentimento, s. ni. przyzwole- 
nie, zezwolenie. 

ASSENTAMENTO, v. assenza. 

ASSENTARE, v. a. oddali ć.= 
v. r. oddalić się, odejść, odje- 
chać. = usiąść. 

ASSENTATORE, assentore, v. 

ADULATORE. 

ASSENTE , ad. m. f. nieobe- 
cny, nieprzytomny. 

ASSENTIRE, v. n. zgadzać 
się, zezwalać, pozwolić na co. 
--= v. a. pochwalać, pochwalić, 
zezwolić. 

ASSENTITO, —TA, p. ad. 
zezwolony, pozwolony. = o- 
strożny, przezorny. Stare — , 
mieć się na ostrożności. 

ASSENZA, assenz a, s. f. nieo- 
becność, nieprzytomność , nie- 
bigtność. 

ASSENZIATO,— TA,ad. zmie- 
szany z piołunem, piolunkowy. 
Vino assenziato, wino piolun- 
kowe. 

ASSENZIO, s. m. piołun. = 
fig. gorycz. 

AŚSERARSI , v. n. robić się 
późno , zaczynać być późno. 

ASSERELLO, s. m. — lla, s.f. 
deszczułka; deszczulka przy 
gołębniku. 

ASSERENARE, v. a. wypogo- 
dzić. = v. n. fig. wypogodzić 
się, wyjaśnić twarz. 

ASSERIRE, v. a. ir. twier- 
dzić, Utrzymywać. 

ASSERO. s. m. belka, dyl. 

ASSERRAGLIARE, v. a. za- 
tarasować, zaprzeć drogę. = 
v. v. zatarasować się, zabary- 
kadować się. 

ASSEARRARE , v. a. ścisnąć, 
stłoczyć. 

ASSERTIVAMENTE, v. affer- 
mativamente. 

ASSERTORE, s. m. twierdzi- 
ciel. = obrońca. 

ASSERTORIO, —RIA, ad. 
twierdzący. [nie. 

ASSERZIONE, s. f. twierdze- 

ASSESSORE , s. m. assessor, 
podsędek. 

ASSESTARE, v. a. dać nale- 
żytą miarę, wagę. = narzą- 
dzie, naprawić, przy szykować, 
urządzić , ułożyć. = Un uomo 



ASS 

assestato, człowiek stateczny. — 
v. r. zgadzać się, przystać, 
przystawać, przydać się 'na co. 

ASSESTATORÉ , s. m. ten co 
układa towary iv okręcie , ła- 
duje okręt. 

ASSETARE, —tire, v. a. 
wzbudzić pragnienie. Un fonte 
sorga in lei che vaghe e monde 
ha l'acque sì che i riguardami 
asseta, Tass. Ger. 

ASSETATO— TA, p.ad. spra- 
gniony. = fig. chciwy, pożąda- 

jg c y- 

ASSETTAMENTO, s. m. przy- 
szykowanie , uszykowanie , 
narządzenie, przyrządzenie , 
przyprawienie, pogodzenie. 

ASSETTARE, v. a. przyszy- 
kować, uszykować, narządzie, 
uporządkować , rozporządzić, 
ułożyć, pogodzić. == v. r. uszy- 
kować się, zasiąść, usado- 
wić się. [kownie. 

ASSETTATAMENTE , av. SC- 
ASSETTATO, —TA, p. ad. v. 
assettare. Gon molte altre donne 
già a tavola erano per mangiare 
assettate, Bocc. już z wiełą in- 
nemi kobietami zasiadły przy 
stole, każda na swojem miej- 
scu. Abito assettato, suknia mo- 
cno przystająca , obcisła. 

ASSETTATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. i', ten co szykuje , urzą- 
dza, narządza, i t. d. = zwo- 
lenn ik, z wolen niczka. 

ASSETTATURA, s. f. dokła- 
dność; przyzwoitość, przystoj- 
ność. = ozdoba, przyozdobie- 
nie. 

ASSETTATUZZO, —ZZA, as- 
settatine, — na, ad. wystrój vy, 
wymuskany, ivysztafirowi : n y. 

ASSETTÒ, s. m. ład, porzą- 
dek. Mettere , rimettere in — -, 
wprowadzić ład, uporządko- 
wać. = ozdoba, strój = v. ac- 
comodamento. 

ASSEVERANTEMENTE,— ra- 
tamente, av. twierdząc z pe- 
wnością. 

ASSEVERANZA, —zionę, s. f. 
— mento, s. m. twierdzenie, za- 
pewnienie, upewnianie. 

ASSEVERARE, v. a. twier- 
dzić, zapewniać^ upewniać. 

ASSEVERATIVO , —VA , ad. 
twierdzący. 

ASSICELLA, s. f. dim. de- 
szczułka, goni. 

ASSICULO , s. m. czopek od 
zawiasy. 

ASSICURAMENTO , s. al, — 
anza, s. f. upewnienie, zape- 
wnienie. 

ASSICURARE, v. a. upewniać, 
zapewniać. = zabezpieczyć. --= 
v. r. upewnić się, zapewnić się 
o czem. afe nabrać otuchy, od- 
wagi, śmiałości. 



ASS 

ASSICURATORE , s. m. asse- 

kurant, dający assekuracyą na 
statek łub towary. 

ASSICURAZIONE , s. f. zape- 
wnienie, upewnienie. = zabez- 
pieczenie, assekuracyą. 

ASSÌDENZA, s.f. zasiadanie 
przy czem, obecność, przyto- 
mność. 

ASSIDERARE, v. a. przezię- 
bić , zziębić. = v. n. przemar- 
znąć, zziębnąć, przeziębnąć , 
zmarznąć. 

ASSIDERAZIONE , s.f. zzię- 
bnienie,przeziębnienie. = Agr. 
usychanie roślin z wielkiej po- 
suchy. 

ASSIDERE , v. a. oblegać , 
obte: : z. = v. r. usiąść. 

ASSIDUAMENTE, av. ciągle, 
usta wicznie, pilnie. 

ASSIDUITA. , — TADE , —TATE , 

s.f. pilność, usilność. 

ASSIDUO, — DUA , art. pilny, 
usilny; ciagly, ustawiczny. 

ASSIEPARE, v. a. ogrodzić, 
otoczyć płotem. = fig. zasła- 
niać widok, przeszkadzać toi- 
dzieć. Che 'l ventre avanti gli oc- 
chi ti s'assiepa, D. Inf. 

ASSILLARE , v. n. gzić się (o 
bydle). = fig. lościekać się, sza- 
leć ze złości. 

ASSILLITO,— TA, p.ad. gżący 
się, ukąszony od gzika. = fig. 
szałejący ze złości, rozhukany, 
rozjątrzony. 

ASSILLO , s. m. Entom. gzik. 

ASSIMIGLIARE , etc. v. asso- 
migliare, etc. 

ASSIMILARE , v. a. naślado- 
wać, podrobić. = przyswajać 
pokarm. 

ASSIMILAZIONE, s. f. Fis. 
przyswajanie pokarmu. 

ASSIOMA , AssiOMATE , s. m. 
Geom. pewnik. = maxyma, 
sentencya. 

ASSISA, s. f. godło, dewiza. 
= łiberya. = podatek. 

ASSISO , — SA, ad. siedzący. 

ASSISTENTE, ad.m.f. obecny, 
przytomny. 

ASSISTENZA, s.f. obecność, 
= pomoc. 

ASSISTERE , v. n. stać przy, 
być przytomnym , obecnym. = 
v. a. pomagać, pomódz , \lopo- 
módz. — un infermo , doglądać 
chorego. 

ASSISTITORE, s.m. dopomo- 
iycieł. 

ASSITO , s. m. przepierzenie 
z desek. [hacz. 

ASSIUOLO , s. m. Omit. pu- 

ASSO, s. m. as na kostce łub 
w kartach. — o sei , prov. albo 
wszystko albo nic, albo staro- 
sta albo kapucyn. 

ASSOCCIAMENTO,s.m. pacht 
na bydło. 



ASS 

ASSOCCIARE, v.a. oddać by- 
dło na pacht. 
ASSOCIARE, v.a. przypuścić, 

przyjąć do towarzystwa. = to- 
warzyszyć komu, = v.r. zawią- 
zać towarzystwo. 

ASSOCIATO, s. m. członek 
uczonego towarzystwa. = pre- 
numerator na drukujące się 
dzieło. 

ASSOCIAZIONE , s. f. stowa- 
rzyszenie , towarzystwo. =• 
prenumerata .Prezzo d' — , cena 
prenumeraty. = Associazione 
d'idee, kojarzenie się wyobra- 
żeń, = orszak pogrzebowy , 
pogrzeb. 

ASSODAMENTO, s.m. utwier- 
dzenie, umocnienie, wzmocnie- 
nie, ustalenie. = zgęszczenie , 
stężenie, 

ASSODARE , a^solidare, v.a. 
utwierdzić, wzmocnić, ustalić. 
= v. r. twardnieć, stężeć. II 
cammino s'assoda, droga twar- 
dnieje. 

ASSOGGETTARE , v. a. pod- 
bić , zmusić do czego. 

ASSOGGETTAMÈNTO, — tta- 
mento, s. m. podbicie, zmusze- 
nie do czego. 

ASSOLATIO , — TIA , ad. wy- 
stawiony na słońce (o gruntach). 

ASSOLATO, —TA, ad. wysta- 
wiony na słońce. 

ASSOLCARE , v. a. robić bró- 
zdy, bróździć. 

ASSOLDAMENTO , s.m. za- 
ciąg wojska na żołd, 

ASSOLDARE , v.a. zaciągnąć 
wojsko; wziąść na żołd. = v.r. 
zaciągnąć się do wojska, przy- 
stać do toojska. 

ASSOLTO, —TA, p.ad. di as- 
solvere, uwolniony od winy, od 
oskarżenia; rozgrzeszony. 

ASSOLUTAMENTE, av. ko- 
niecznie, nieodbicie. = zupeł- 
nie , całkowicie , całkiem. = 
w ogólności. 

ASSOLUTO, —TA, p. ad. di 
assolvere, uwolniony od winy ; 
rozgrzeszony = niepodległy , 
samowładny, od nikogo nfeza- 
łeżący. Potere assoluto, władza 
nieograniczona , rząd samo- 
władny , samowładztwo = av. 
niechybnie, niezawodnie. 

ASSOLUTORIO, -RIA, ad. 
mający moc odpuszczenia, roz- 
grzeszenia , uwolnienia od 
'winy. 

ASSOLUZIONE, s.f. rozgrze- 
szenie, odpuszczenie grzechów. 

ASSOLVERE, v.a.ir. uwolnić 
od winy , od oskarżenia; roz- 
grzeszyć. Ch'assolver non si 
può chi non si pente , D. Inf. = 
uwolnić od zobowiązania, od 
dotrzymania obietnicy. Madon- 
na , ornai da ogni promessa fat- 



ASS 



39 



tami io v'assolvo, Bocc. = doko- 
nać, wykonać, dokończyć, wy- 
doskonalić. = rozwiązać. Onde 
morte m'assolve, amor mi lega, 
Petr. 

ASSOMARE, v.a. włożyć cię- 
żar. 

ASSOMIGLIAGIONE, —zionę, 

— ANZA, S. f. —MENTO, S. m. podo 

bieństwo. 
ASSOMIGLIANTE , ad. ni. f. 

podobny. 

ASSOMIGLIARE, v.n. być po- 
dobnym, = v.a. porównywać 

ASSONANTE, ad. m.f. jedno- 
br zmienny , harmonijny. 

ASSONANZA, s. f. jedno- 
brzmienność, zgodność tonów. 

ASSONNAMELO, s.m. uśpie- 
nie. 

ASSONNARE ,v. a. uśpić. =\\ ri. 
zasnąć, usnąć. = przestać, 
ustać. Che in amarla non assonna, 
Ar. Ori. Fur. Non —, nie zasy- 
piać,nie tracie czasu.La figiiuoia 
d'Amon, che per slegare di pri 
gione il suo amante non assonna, 
Ar. Ori, Fur. [nie. 

ASSOPIMENTO, s.m. uśpie- 

ASSOPÌRE , v.a.ir. uśpić. 

ASSORBENTE , ad. ni. f. po- 
chłaniający, wciągający w sie- 
bie. = s.m. Med. lekarstwo ni- 
szczące kwasy pozostające io żo- 
łądku. 

ASSORBERE , — bire , v. a. ir. 
chłonąć, pochłonąć; wciągać 
w siebie. 

ASSORBIMENTO, s. m. po- 
chłonienie, wciągnienie , aó- 
sorpeya. 

ASSORBITO, —TA, p.ad. po- 
chłoniony. All'imjlroviso morì 
Faraone il superbo con tutte le 
sue milizie, assorbito dai gorghi 
dell'Eritreo, Segner. 

ASSORBITORE, s. m. pochła- 
niacz, [szenie. 

ASSORDAMENTO, s.m. ogłu- 

ASSORDARE, v. a. ogłuszyć, 
zagłuszyć. 

ASSORTIMENTO, s.m. łoso- 
wanie, wybranie tosem. = do- 
bór, wybor. 

ASSORTIRE, v.a.ir. łosować, 
wybierać tosem. = dobrać, do- 
bierać. 

ASSORTO,— TA, p.ad. di as- 
sorbere pochłoniony. E guidi in 
porto me peregrino errante , e 
fra gli scogli e fra l' onde agitato, 
e quasi assorto, Tass. Cer. 

ASSOTTIGLIAMENTO, s. m. 
ścieńczenie. = wyszukana sub- 
tsììi ość 

ASSOTTIGLIARE, v.a. ścień- 
czyć. = wycieńczyć, wychu- 
dzić. =$S- Assottigliare l'animo, 
l'ingegno, wykształcić umysł, Ii 
molto leggere assottiglia l'animo, 
e '1 poco lo ingrossa. = Assotti- 



uo 



AST 



gliarla , skąpić; sub teli źować. 
=» v.n. e r. ścieńczeć, schudnąć, 
poszczupleć , zeszczupleć. == 
Assottigliarsi, silić się, usiłować, 
zdobywać się na co. 

ASSOTTIGLIATIVO , —VA, 
ad. ścieńczający. 

ASSOTTIGLIATO, —TA, p. 
ad. ścteńczony. =fig. zubożały. 

ASSOTTIGLIATURA , s. f. 
ścieńczenie; ostrzenie, zao- 
strzenie. 

ASSOZZARE, v. a. powalać, 
zwalać, zbrudzić, zbrukać.= 
v.n. e r. zwalać się, zabrukać, 
zabrudzić się. 

ASSUEFARE, v. a. przyzwy- 
czaić.— v.r. przyzwyczaić się, 
przywyknąć, nawyknąć. 

ASSUEFATTO, assuetto, — 
ta, ad. przyzwyczajony, przy- 
wykły, naivykly. 

ASSUEFAZIONE, s. f. przy- 
wyknienie, nawyknienie. 

ASSUGGETTIRE , v.a.ir. pod- 
bić, zmusić do czego. 

ASSUMERE , v. a. ir. brać na 
siebie, przedsiębrać, zoboioią- 
zać się. — 1' incarico , przyjąć 
na siebie, podjąć się czego. Ed 
io sopra di me l' incarco assumo, 
ch'ei ne '1 consenta, Car. En. = 
przybrać. Assunse il figliuolo do- 
po la sepoltura di lei il titolo e 
l'insegne di re di N a varrà, Dav. 
Stor. = podnieść, wynieść, wy- 
wyższyć. 

ASSUNTO , s. m. piecza , sta- 
ranie. = dowództwo. Della 
schiera che Vieri primieramente la 
bella Bradamante avea — , Beni. 
Ori. == przedsięwzięcie. Pigliar 
1' — di fare, podjąć się czego. — 
dowodzenie tezy, twierdzenia. 

ASSUNTO, —TA, p. ad. di as- 
sumere, wzięty, przedsięwzię- 
ty. = podniesiony , wyniesiony. 
Assunto al pontificato, wyniesio- 
ny na stolicę apostolską. 

ASSUNZIONE, assunta, s. f. 
wyniesienie, wywyższenie. Y? — 
di Maria al cielo, wniebowzięcie 
N. Panny. 

ASSURDAMENTE, av. niedo- 
rzecznie. 

ASSURDITÀ, s.f. niedorzecz- 
ność, śmieszność. 

ASSURDO, —DA, ad. niedo- 
rzeczny, przeciwny zdrowemu 
rozsądkowi, śmieszny. =-■ s.m. 
niedorzeczność, śmieszność. 

ASTA, aste, s.f. drąg, tyczka. 
— di bandiera , drzewce chorą- 
gwL = dzida, kopia, włócznia, 
lanca. Vendere all'—, licytować, 
przedawać przez licytacyą. = 
noga cyrkla. = kratka na sza- 
chownicy, warcabnicy. = wie- 
rzchołek litery. 

ASTACO , pi. —CI , s. m. rak 
morski. 



AST 

ASTALLAMENTO , s. m. mie- 
szkanie, siedziba. 

ASTALLARE , v. n. e r. mie- 
szkać; osiąść, zamieszkać. 

ASTANTE , ad. e s. dogląda- 
jący chorych w infirmeryi, == 
obecny, przytomny. 

ASTATA , s. f. pchnięcie dzi- 
dą, lancą. 

ASTATO, —TA, ad. uzbro- 
jony kopią, dzidą, lancą. 

ASTEMIO , —MIA , ad. niepi- 
jący wina. 

ASTENERSI , v. r. ir. wstrzy- 
mywać się, powściągać się. Ap- 
pena dal ridere potendosi" aste- 
nere, Bocc. zaledwie mogąc 
wstrzymać się od śmiechu. 

ASTE RE, s. m. Boh aster, 
jaster, gwiazdosz. 

ASTERGENTE, ad. m. f. ocie- 
rający, czyszczący. 

ASTERGERE, v. a. ir. obmyć, 
wyczyścić (o ranach). 

ASTERIA, s. f. Min, gwia- 
zdeczka. 

ASTERISCO, s. m. gwiazde- 
czka, odsyłacz. 

ASTERSIONE, s. f. otarcie, 
oczyszczenie , obmycie. 

ASTERSIVO, —VA, ad. ocie- 
rający, czyszczący, obmywa- 
jący, [ścić. 

ASTIARE, v. a. e n. zazdro- 

ASTICCIUOLA,s. f. mała lan- 
ca.= rękojeść, rączka pęzla.= 
przycieś. 

ASTICE, v. astaco. 

ASTINENTE, ad. m. f. po- 
wściągliwy, wstrzemięźliwy. 

ASTINENZA, —zia, s. f. po- 
wściągliwość , wstrzemięźli- 
wość. 

ASTIO, s. m. zazdrość; nie- 
nawiść; złość, zawziętość, 
chrapka. 

ASTIOSO, —SA, ad. zazdro- 
sny; zawzięty; długo pamię- 
tający urazę. 

ASTORE, s. m. jastrząb. 
Astori celestiali , D. Purg. anio- 
łowie niebiescy. 

ASTR AERE, v. a. ir. odciągać, 
odrywać, oddzielać myślą. = 
v. r. rozerwać się. 

ASTRAGALO, s. m. Arch. li- 
stewka, sznurkowała ozdoba 
słupa. = Anat. kut, kostka 
największa w przyszwie. = 
Bot. traganek. 

ASTRALE, ad. m. f. gwia- 
zdowy. 

ASTR AT AGGINE, s. f. roz- 
targnienie , nieprzytomność u- 
myslu. 

ASTRATTAMENTE, av. ab- 
strakcyjnie, oderwanie, bez- 
względnie. 

ASTRATTIVO , —VA, ad. ab- 
strakcyjny, oderwany, loyraża- 
jący myśl oderwaną. 



ATL 

ASTRATTO, s. m. Filos. 
przymiot uważany odrębnie od 
przedmiotu. In — , oderwanie, 
bezwzględnie. = ad. oderwa- 
ny, metafizyczny ; trudny do 
objęcia. = roztargniony. 

ASTRAZIONE , — tezza , s. f. 
abstrakeya, uważanie rzeczy 
oderwane, odrębnie od wszel- 
kich okoliczności. = roztar- 
gnienie, nieprzytomność umij- 
słu. 

ASTRETTO, —TA, p. ad. 
przymuszony, zniewolony. 

ASTRIGNENTE, ad. m. f. ści- 
skający. 

ÀSTRIGNERE, astringere, v. 
a. ir. zmuszać, zmusić , przy- 
musić, zniewolić. 

ASTRINGENTE, s. m. lekar- 
stwo, środek ściskający. = ad. 
ściskający. = silny, mocny, do- 
bitny, przekonywający ( o do- 
wodach). 

ASTRÌNGENZA, —zia, s. f. 
mus, przymus. 

ASTRO, s. m. gwiazda. 

ASTROLABIO, s.m. astrolabi 
narzędzie do zdejmowania wy- 
sokości gwiazd. 

ASTROLOGARE, — lagare, 
v. n. przepowiadać astrologi- 
cznie = wróżyć. = marzyć, 
roić. 

ASTROLOGIA, s. f. astrolo- 
gia , urojona sztuka przepo- 
loiadania przyszłości z obser- 
wacyi gwiazd. — giudiziaria, 
astrologia sądowa, stosująca 
postrzeżenia gwiazd do spraw 
ludzkich. 

ASTROLOGICO , —CA, pi.— 
CI, — CHE, ad. astrologiczny. 

ASTROLOGO, pi. — GI, s.m. 
astrolog. [mia. 

ASTRONOMIA, s. f. astrono- 

ASTRONOMICO , —CA, pi.— 
CI, — CHE, ad. astronomiczny. 

ASTRONOMO, s. m. astro- 
nom, [zawiły. 

ASTRUSO, —SA, ad. ciemny, 

ASTUCCIO, s. m. futerał, pu- 
dełko, [przebiegle. 

ASTUTAMENTE, av. chytrze, 

ASTUTO, —TA, ad. chytry, 
przebiegły. 

ASTUZIA, astutezza, s. f. 
chytrość, przebiegłość ; sztuka, 
fortel, podstęp, podejście. 

ASURO , s. m. robaczek gry- 
zący winne macice. [pki. 

ATANTE,ad. m. f. silny, krze- 

ATEISMO, s. m. ateizm, bez- 
bożność. 

ATEISTA, ateo, s. m. ateusz, 
ateista, bezbożnik. 

ATEISTICO, —CA, pi. —CI, 
CHE, ad. ateistyczny, bezbo- 
zniczy. 

ATLETA, s. m. szermierz, 
zapaśnik 



ATI 

ATLETICO, —CA, pi. —CIC- 
CHE, ad. atletyczny, szermier- 
ski, zapaśniczy. 

ATMOSFERA, s. f. atmosfera, 
massa płynu sprężystego i 
przezroczystego , oblewająca 
zewsząd całą powierzchnią 
ziemi , rozciągająca się do pe- 
wnej nad nią wysokości. 

ATMOSFERICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. atmosferyczny. 

ATOMISTA, s. m. filozof u- 
trzymujący że świat powstał 
z atomów. 

ATOMO, s. m. atom,proszek, 
pierwiastek niepodzielny. 

ATRABILARE, — lario, —ria , 
ad. hipokądryczny, tetryczny. 

ATRABILE, s. f. hipokądrya, 
czarna melancholia. 

ATREPICE, atriplice, s. f. 
Bot. loboda, lebioda. 

ATRIO, s. ni. sień,przedsień. 

ATRO, —TRA, ad. czarny, 
ciemny. = fig. smutny, tragi- 
czny. 

ATROCE , ad. m. f. srogi, o- 
krutny. = ogromny. = okro- 
pny, szkaradny, ikesłychany. 

ATROCEMENTE, av. srogo, 
okrutnie, nielitośchoie. 

ATROCITÀ, — TADE, —TATE, 

s. f. srogość, okrucieństwo. 

ATROFIA , s. f. Med. schnię- 
cie, usychanie ciała lub człon- 
ka jakiego. 

ATTACCAGNOLO, v. appic- 
cagnolo. 

ATTACCAMENTO, s.m. przy- 
wiązanie, połączenie , złącze- 
nie. = fig. przywiązanie , mi- 
łość. 

ATTACCARE, v. a. przywią- 
zać, związać. — i cavalli alla 
carrozza , zaprządz konie do 
powozu. = fig. Attaccare gli 
occhi addosso ad uno, włepić 
w kogo oczy, przypatryivac się 
komu. Mentre che tutto in lui 
veder m' attacco, D. Inf. — il 
male a uno, zarazić kogo. Attac- 
carla ad uno, wypłatać komu fi- 
gla. — Attaccar lite, zaczepić, 
dać zaczepkę. — l'inimico, ude- 
rzyć na nieprzyjaciela. — la 
zuffa, taszcząc bitwę. Attaccasi 
una zuffa spaventosa, Bern. Ori. 
wszczyna się bitwa okropna. 
= v. r. lgnąć, lipnąć, przyle- 
pić się, czepiać się, przyczepić 
się. Attaccarsi al collo ad uno, 
uczepić się, uwiesić się komu na 
szyi. Appena ella udì eh' ei par- 
tiva, gli si attaccò al collo, U. 
Fosc. Attaccarsi a qualche cosa, 
usilnie się do czego przykładać. 

ATTACCATICCIO, —CIA, ad. 
lipki, klejki. = Male attaccatic- 
cio, zaraźliwa choroba. 

ATTACCATURA, s. f. postro- 
nek, sznur do uwiązania; 



ATT 

przywiązanie. = Attaccatura 
del pane, przylepka. 

ATTACCO, s. m. Dare —, dać 
nadzieję. = attak, uderzenie. 

ATTAGLIARE, v. a. nałożyć 
podatek. = v. n. podobać się, 
przypadać do smaku. = v. r. 
stosować się do czyjej myśli, 
zdania, humoru. 

ATTAMENTE, av. słusznie, 
należycie, jak należy. 

ATTANAGLIARE, v. a. szar- 
pać obcęgami. 

ATTAPINAxMENTO,s.m. stra- 
pienie, smutek, niedola. 

ATTAPINARE, v. n. biedo- 
wać, prowadzić nędzne życie. 
= v. r. jęczeć , narzekać. 

ATTARE , v. a. stosować, za- 
stosować. = v. r. stosować się, 
być powolmjm, dać się użyć. 

ATTASTÀRE, v. a. macać. = 
dotknąć, uderzyć, namacać. 

ATTECCHIMENTO , s. m. 
wzrost, wzrastanie. 

ATTECCHIRE, v. n. ir. rość, 
rosnąć. = zawiązywać się (o 
owocach). = Non attecchire, 
fig. nie postępować naprzód, 
zostawać ciągle w jednym sta- 
nie. 

ATTEDIARE, v. a. nudzić, 
naprzykrzać się. == v. r. nu- 
dzić się. 

ATTEGGEVOLE,ad. m.f. cały 
w ruchach, w giestach. 

ATTEGGIAMENTO,s.m.gi"esf, 
ruch, postawa. 

ATTEGGIARE, v. a. Pitt. 
ożywić obraz, nadać piękną 
postawę figurom w obrazie. 
=* v. n. robić giesta, wyrabiać 
rękami, rzucać się. 

ATTEGGIATAMENE , av. 
w giestach. 

* ATTEGGIATORE , s. m. ma- 
chający rękami , cały iv ru- 
chach. = aktor grający na 
migi. 

ÀTTEMPARE, v. n. starzeć 
się, zestarzeć się. 

ATTEMPATELLO , — LA, — 
tetto, — ta, ad. podstarzały. 

ATTEMPATO , —TA, ad. po- 
deszły w leciech. 

ATTEMPATOTTO, —TA, ad. 
stary ale czerstwy, jeszcze 

ATTEMPERAMENE, V. tem- 
peranza. 

ATTEMPERARE , v. a. utem- 
perować, umiarkować. = po- 
wściągnąć, uśmierzyć, poha- 
mować. '= wykonać , dopełnić 
przepisu. 

ATTENDAMENTO, s. m. obo- 
zowanie, obozowisko. 

ATTENDARE , v. n. e r. roz- 
bić namioty, obozować, stanąć 
obozem. 

ATTENDERE, v. n. e a. ir. 



ATT 



hi 



zajmować się czem, pilnować, 
doglądać czego , trudnić się 
czem. Attendo a' fatti miei, pil- 
nuję mych interesów. = wioa- 
żać, baczyć, dawać baczenie. 
Attendi a quello che ti voglio 
dire, Bocc. = czekać. E ora at- 
tendi qui ; e drizzò il dito, D.Inf. 
= Attendere la promessa, do- 
trzymać słowa. = Attendere a 
fare, dire, nieprzestawać robić, 
mówić. = Attendere ad alcuno, 
porozumiewać się, być z kim 
w porozumieniu. = spodzie- 
wać się, mieć nadzieję, oczeki- 
wać. La donna lieta del dono e 
attendendo di avere degli altri, 
Bocc. 

ATTENDITORE, s. m. uwa- 
żający, dający baczenie. = At- 
tenditore delle promesse, czło- 
wiek słowny , dotrzymujący 
obietnic. 

ATTENENTE, ad. m. f. nale- 
żący, zależny.— krewny, po- 
winowaty. 

ATTENENZA, s. f. zależność. 
= pokrewieństwo , powinowa- 
ctwo. 

ATTENERE , v. a. e n. ir. do- 
trzymać słowa, obietnicy. Non 
c' è attenuto quello che ci è pro- 
messo, Bocc. = v. r. należeć do 
kogo. L'eredità s'atteneva a me 
come più stretto parente, Ambr. 
= trzymać się, chwytać się 
czego, uchioycić się za co. S'egli 
non si fosse ben attenuto, egli 
sarebbe al fin nel fondo caduto, 
Bocc. Attenersi al consiglio d'uno, 
fig. chwycić się czyjej rady, iść 
za czyją radą. = Il tale m'at- 
tiene, on jest moim krewnym. = 
Attenersi a una cosa, zbliżyć się 
do czego. 

ATTENTAxMENTE , av. uwa- 
żnie, bacznie, pilnie. 

ATTENTARSI , v. r. ośmielić 
się , odważyć się. Non s' atten- 
tava di dir nulla, Bocc. 

ATTENTATO, s. m. Leg. za- 
mach, zamierzony ale niedo- 
konany występek. 

ATTENTATORIO,— RIA, ad. 
naruszający , nadwyrężający. 

ATTENTO,— TA, ad. baczny, 
uważny , pilny. State attenti , 
uważajcie, baczność. Attento si 
fermò com'uom ch'ascolta, D. 
Inf. = s.m. cel. = uwaga. 

ATTENUANTE, ad. m.f. Med. 
zmniejszający ostrość humo- 
rów, łagodzący. 

ATTENUARE, v. a. zmniej- 
szyć, złagodzić, zwolnić. 

ATTENUATO , —TA , p. ad. 
wycieńczony, wychudzony. 

ATTENUAZIONE, s.f. wycień- 
czenie; zmniejszenie, zwolnie- 
nie, złagodzenie. 

ATTENZIONE, s. . uwaga, 



42 



ATT 



baczność. Rivolgere 1' — ad un 
oggetto , zwrócić na co uwagę. 

ATTERRAMENTO, s. m. wy- 
wrócenie, obalenie. 

ATTERRARE, v.a. wywrócić, 
przewrócić , obalić, poivalic na 
ziemię. =Fig. Atterrargli occhi, 
spuścić oczy. Come le pecorelle 
escori del chiuso ad una, a due, a 
tre, e l'altre stanno timidette at- 
terrando gli occhi e '1 muso, D. 
Inf. — l'orgoglio, ukrócić dumę, 
poniżyć, upokorzyć. = trapić, 
dręczyć, nękać, zasmucić. S'io 
credessi per morte esser scarca 
del pensiero amoroso che m'at- 
terra, Petr. = v.r. rzucić się na 
ziemię, uderzyć czołem, paciać 
na twarz, oddawać pokłon. 

ATTERRATORE, s. m. oba- 
lacz, burzyciel. 

ATTERRIMENTO , s. ih. 
stradi, postrach, przestrach. 

ATTERRIRE, v. a. ir. prze- 
straszyć, rzucić postrach, prze- 
razić. E intanto la madre di lui fu 
in quella sera atterrita di più fiero 
presentimento, U. Fosc, *=■ v. r. 
przestraszyć się, przerazić się. 

ATTESO, av. (zgadza się ja- 
ko przymiotnik z następującym 
rzeczownikiem) , zważywszy , 
mając lozgląd na. Attesi i ri- 
morsi terribili ch'ella provava, 
Àlf. = Atteso che, gdy, zpowo- 
du, ponieważ. 

ATTESO , —SA, p. ad. di at- 
tendere, uważny, baczny, słu- 
chający pilnie, uważni e. Quando 
colui che sempre innanzi atteso 
andava, cominiciò, D. Inf.= roz- 
tropny, ostrożny, przezorny. 

ATTESTARE, v. a. złączyć 
dwa końce. = v. r. potykać się, 
zetrzeć się z kim. 

ATTESTARE, v. a. zaświad- 
czyć , dac świadectwo , świad- 
czyć się. Ne attesto il cielo , 
świadczę się niebem. 

ATTESTATO, s.m. —zionę, s. 
f. świadectwo. 

ATTESTATORE, s. m. świa- 
dek, dający świadectwo, po- 
świadczyciel. 

ATTEZZA, V. ATTITUDINE. 

ATTICAMENTE, av. po ateń- 
sku, po altycku. 

ATTICCIATO— TA, ad. siłnej 
budowy ciała, krępy ; gruby , 
pękaty, przysadkowaty. 

ATTICISMO, s. m. attycyzm, 
gładkość , wylworność , polor , 
elegancya właściwa Ateńczy- 
kom. 

ATTICO, —CA, pi. —CI, — 
CHE, ad.attycki, właściwy Aleii- 
czukom. = Ordine attico, porzą- 
dek ateński w architekturze bez 
kolumn i kapitelów. ■= Sale at- 
tico , sól altycka , wykwintna 
żartobliwość. 



ATT 

ATTIGNERE, v. a. ir. ciągnąć 
wodę ze studni, czerpać, za- 
czerpnąć; toczyć toino z becz- 
ki , utoczyć wina. La fante , at- 
tinto il vino, ritornando lo trovò 
a dormire, Lasc. = Attignere 
l'intendimento d'un autore, fìg. 
pojąć, zrozumieć myśl autora. 

ATTONIMENTO, s,m. czer- 
panie, toczenie. 

ATTIGNIT OIO, s. m. czerpa- 
czka, czerpak, loiadro. 

ATTIGUO, — GUA , ad. przy- 
tykający, przyległy. 

ATTILLARE, v.a. wymuskać, 
ivy stroić. = v.r. wymuskać się, 
wystroić się. 

ATTILLATAMENTE,av.siroj- 
nie, wymuskanie. 

ATTILLATEZZA, —tura, s.f. 
strojność, wymuskane wystro- 
jenie się, ivysztajirowanie. 

ATTILLATO, —TA, p. ad. 
strojny, ivystrojony, wymuska- 
ny , wysztafirowany , ubrany 
jak lalka. Far l'attillato, szta- 
firkować się, koperczaki stroić, 
smalić cholewki. 

ATTIMO, s..m. mgnienie oka, 
chwilka. In un — , w mgnieniu 
oka. 

ATTINENTE , attinenza , v. 
attenente, etc. 

ATTINGERE, v.a.ir. przijbyć, 
dostać się dokąd, stanąć gdzie. 
E come prima il dolce lito attin- 
ge, Ar. Ori. Fur. Febo predisse 
pure che tu nosco. . Italia attin- 
geresti, Car. En. = fig. dociec, 
przeniknąć, zbadać. Di tanto 
mutamento Nerone attinse il fine, 
Bavanz. = rozeznać , rozpo- 
znać. Sì che la faccia ben cogli 
occhi attingile (attinga), B. Inf. 

ATTINGITOIO, s.m. — TRI- 
CE, s. f. len co ciągnie wodę ze 
studni lub toczy wino z beczki. 

ATTINTO,— TA, p. ad. da at- 
tignere , attingere , czerpany , 
zaczerpnięty, etc. 

ATTIRAGLIO, s. m. sprzęty, 
statki, narzędzia. 

ATTIRARE, v. a. przyciągać, 
przyciągnąć. = v. r. ściągnąć 
na siebie, zasłużyć. 

ATTITUDINE, s.f. postawa. 

ATTIVAMENTE, av. czynnie. 
= Gram. czynnie. 

ATTIVITÀ, — TADE, —TATE, s. 

f. czynność, dzialałność, ruch, 
pośpiech. 

ATTIVO, —VA , ad. czynny, 
działający .==■ spieszny , pospie- 
szny , skrzętny. = Rimedio at- 
ti vo,lekarstwosilnie działające, 
skuteczne. =■ Aver voce attiva e 
passiva, miećprawo wybierania 
i bycia wybranym. = Verbo at- 
tivo, Gram, słowo czynne. 

ATTIZZAMENTO, s.m. niece- 
nie , rozniecanie ognia. =*= fig. 



ATT 

podniecanie , poduszczame , 
podżeganie. 

ATTIZZARE, v.a. niecić, roz- 
niecać, rozdmuchiwać ogień.= 
fig. podniecać, poduszczdc, pod- 
żegać. 

ATTIZZATOIO, s. m. dmu- 
chawka. 

ATTO, s. id. czyn, uczynek, 
dzieło. -- postawa, wejrzenie, 
mina. E quanto mi parea nell* — 
acerbo ! D. Inf. = zżymanie się, 
grymas. = loymuszenie, przy- 
gada, wdzięczenie się. — znak, 
migi. Facendo i suoi atti come 
mutoli fanno, Bocc. = akt w sztu- 
kach teatralnych. = pi. ùMa 
processu. E fece ardere i libri e 
gli atti della corte , G. Vili. « 
Porre in — , wykonać , uskute- 
cznić. 

ATTO, —TA, ad. zdolny , 
zdatny, sposobny. Ma né per 
l'età né per l'altre sue qualità 
atto a reggere peso sì grave , 
Guicc. Stor. = zręczny ; sioso- 
ivny ; przyzwoity. 

ATTONITO, — TA, ad. zdzi- 
wiony, zadumialy , zdumiały, 
osłupiały z zadziwienia. 

ATTORCERE, v.a.ir. skręcić, 
okręcić, zakręcić. 

ATTORCIGLIARE , — tiglia 
re, v.a. okręcić, obwinąć. = v. 
r. okręcać się, obwinąć się. 

ATTORCIMENTO, s.m. okrę- 
cenie, obioinięcie. 

ATTORE, s. m. działacz, 
spraioca. = Leg. aktor, powód. 
=«- ajent, kommissarz. = aktor, 
komediant. 

ATTORIA , s. f. zarząd, ad- 
ministracya. 

ATTORNIAMENTO, s.m. oto- 
czenie, opasanie, obwód. 

ATTORNIARE, v.a. otoczyć, 
opasać, obtoieść , okrążyć. =— 
Fig. Attorniare altrui con bene- 
lizj, obsypać kogo dobrodziej- 
stwy. — con parole, złudzić, o- 
mamić słowami. 

ATTORNO, prep. e av. na 
około, dokoła, wokoło. Andare 
— , krążyć , chodzić dokoła. 
Mandare — , rozesłać na wszy- 
stkie strony. 

ATTORTO,— TA, p. ad. da 
attorcere , skręcony , okręcony. 
= Attorto d' errore, fig. uwikła- 
ny w błąd, 

ATTOSCARE, v.a. otruć. = 
fig. zatruć , zaprawić goryczą, 
trucizną. = zasmrodzić. 

ATTOSO, —SA, ad. lodzię- 
czący się, płochy, dziecinny. 

ATTOSSICAMENE, s.m. — 
zionę, s.f. otrucie. 
ATTOSSICARE, v. attoscare. 
ATT0SS1CAT0RE, s. ni. tru- 
ciciel. 
ATTRAERE , v. attrarre. 



ATT 

ATTRAIMENTO , s. m. przy- 
ciąganie. 

ATTRAPPARE, v.n. skurczyć 
się (o nerwach). =v. a. smy- 
knąć co zgrabnie. = zwieść , 
uwieść , oszukać. 

ATTRAPPERIA, s.f. skurcze- 
nie się nerwów. 

ATTRARRE, v.a.ir. przycią- 
gać. L'a calamita attrae il ferro, 
magnes przyciąga żelazo. — 
*¥ acqua, wciągać w siebie wo- 
dę, przesiekać wodą. = fig. po- 
ciągać, przyłudzać, przynęcać. 
La qual m'attrasse all'amorosa 
rete Petr. 

ATTRATTARILE , — ttevole, 
ad. m. f. przyciągający , pocią- 
gający, powabny. = v. tratta- 
bile. 

ATTRATTIVA, s.f. — ttivo, s. 
m. pociąg, powab, ponęta. 

ATTRATTIVO,— VA, ad. przy- 
ciągająry. = fig. pociągający , 
ponętny, powabny. 

ATTRATTO, —TA, p. ad. 
przyciągnięty. = skurczony (o 
nerwach). ]versamento. 

ATTRAVERSAMENTO,-», tra- 

ATTRAVERSARE, v.a. prze- 
chodzić , przejść , przebyć. ==• 
zagrodzie, przegrodzić. Vide 
leoni, e draghi pien di tosco, ed 
altre fere attraversargli il calle, 
Ar. Ori. Fur. — przewiesić lub 
położyć icpoprzek, ukośnie. = 
Fig. Attraversare la via, i disegni a 
qualclieduno, Zajść drogę , sta- 
nąć na zawadzie , pomieszać 
komu szyki, przetracić jego za- 
miary. — il discorso, przerwać 
komu mowę. = v.r. krzyżować 
się, minąć się. 

ATTRAVERSO, av. icpoprzek, 
na przełaj. 

ATTRAZIONE, s.f. Fis. at- 
trakeya, przyciąganie. = Med. 
skurczenie się nerioów. 

ATTRECCIARE , v. intrec- 
ciare. 

Attrezzare , arrazzare , 

Vi a. Mar. opatrzyć okręt we 
wszystkie porządki. 

ATTREZZO, attrazzo, s. m. 
sprzęt, narzędzie. ±= Attrezzi 
d'una nave, zbiór wszystkich 
porządków okrętowych. 

ATTRIBUIMENTO,s.m. przy- 
pisywanie, przyznawanie. — 
a colpa, oskarżenie. 

ATTRIBUIRE, v.a.ir. przypi- 
sywać, przyznawać. — per sen- 
tenza, przysądzić. = wy zna- 
czyć, loydzielić. •=«= V. r. przy- 
znawać sobie, przypisywać, 
przyioiaszczać. 

ATTRIBUTIVO, —VA, ad. 
przyznający. 

ATTRIBUTO, s.m. Log. przy 
miot, własność. = godło, dl- 
trybut. I fulmini sono gli attributi 



AU13 

di Giove, la mazza 1' — di Ercole, 
pioruny są godłem Jowisza , 
maczuga Herkulesa. 
ATTRIBUZIONE, v. attribui- 

MENTO. 

ATTRICE, s.f. aktorka. 

ATTRISTAMENTO, s. m. — 
zionę, s.f. zasmucenie. 

ATTRISTARE, —tire, v. a. 
zasmucić. = v. r. zasmucić się. 

ATTRITARE, v. a. v. tritare. 

= fig. V. SCONFIGGERE. 

ATTRITO , —TA , ad. skru- 
szony, żałujący za grzechy. 

ATTRIZIÓNE , s. f. v. trita- 
mento. = skrucha, żal za grze- 
chy. 

ATTRUPPATO, —TA, ad. 
gromadnie zebrany. 

ATTUALE, ad.m.f. rzeczywi- 
sty, istotny. Peccato — , grzech 
powszedni. == obecny , tera- 
źniejszy. 

ATTUALITÀ, — tade, —tate, 
s.f. obecność, teraźniejszość. 

ATTUALMENTE, av. rzeczy- 
wiście, istotnie. = teraz, io tej 
chwili. 

ATTUARE, v. a. wykonać, 
uskutecznić. = v. r. wziąść się 
szczerze do czego. 

ATTUARIO, s. m. pisarz ak- 
towy ; notaryusz. 

ATTUCC! O, s.m.dzi eciństwo, 
dziecinny postępek. 

ATTUFFAMENTO, s.m. —tu- 
ra, — zionę, s.f. zanurzenie. 

ATTUFFARE, v.a. zanurzyć. 
Fanno — in mezzo la caldaia la 
carne , D. Inf. = v. r. zanurzyć 
się, pogrążyć się. — nei vizj, nel 
sonno, vino, pogrążyć się w roz- 
koszach, we śnie, w winie. 

ATTUOSO, —SA, ad. czynny, 
działa jacy. 

ATTURARE, v. turare. 

ATTUTARE, v.a. ukoić.uspo- 
koić, uśmierzyć. = v. r. ukoić 
się , uspokoić się. 

ATTUTIRE , v. a. ir. zamknąć 
komu usta, nakazać milczenie. 

=** V. ATTUTARE. 

AUDACE, ad.m.f. śmiały, zu- 
chwały. Fortuna è amica degli 
audaci , Met. śmiałym szczęście 
sprzyja. 

AUDACEMENTE , av. śmiało. 

AUDACIA, s. f. śmiałość. 

AUDIENZA, —zia, s. f. słuch, 
v. udito. = posłuchanie , au- 
dieneya. Dare , avere — , dać , 
mieć posłuchanie. = przytomni 
na audiencyi, słuchacze. = sala 
audiencyonalna. 

AUDIRE, audito, v. udire, etc. 

AUDITORATO, s. m. urząd 
audytora. 

AUDITORE, s.m. audytor. — 
di rota, audytor roty, juryzdyk- 
cyi kościelnej iv Rzymie. = słu- 
chacz, V. uditore. 



AUR 



43 



AUDITORIO , s. m. sala au- 
diencyonalna. = słuchacze. = 
ad. słuchowy, należący do słu- 
chu. 

AUGE, s. f. Astr. największa 
odległość słońca albo xieéyca 
od ziemi, v. apogeo. = fig. szczyt 
sławy, szczęścia, i t. d. 

AUGELLETTO, -luno, s. m. 
dim. ptaszek, ptaszyna. 

AUGELLO, s.m. * ptak. 

AUGURALE , ad. m. f. do au- 
gurato nate żacy. 

AUGURARE, — riare , v. a. e 
n. wróżyć, przepowiadać. =* 
życzyć , winszować. — buon 
capo d'anno, winszoioać nowe- 
go roku. — la buona notte , ży- 
czyć dobrej nocy. — v. r. obie- 
cywać sobie, miećnadzieję, spo- 
dziewać się. Giorno ben augu- 
rato, dzień szczęślhoy. 

AUGURATORE, s. m. — TRI- 
CE, s.f. wróżek, wróżka. 

AUGURE, auguro, s.m. augur, 
wróżący z lotu ptaków u Rzy- 
mian. 

AUGURIO, s. m. wróżba, 
wieszczba , przepowiednia. 

AUGUROSO, —SA, — rioso, 
—sa, ad. wierzący we wróżby. 
Rene , male auguroso , wróżący 
szczęście, nieszczęście. 

AUGUSTO, —TA, ad. tytuł 
cesarzów rzymskich od miejsca 
poświęconego przez augurów. 
= fig. czcigodny, dostojny. 

AULA, s.f. * pałac królewski. 

AULICO, — CA, pi. — CI, — 
CHE, ad. dworski , nadworny. 
Consilio aulico, najwyższa rada 
w Austryi. L'aulica turba che 
t' odia , Alf. zgraja dworaków 
która cię nienawidzi. 

AUMENTARE, v. a. powię- 
kszyć. ^=v.r. powiększyć się. 

AUMENTATIVO , —VA , ad. 
Gram. zgrubiały. 

AUMENTATO RE, s.m. — TRI- 
CE, s. f. powiększycieł, powię- 
kszy ci ełka. 

AUMENTO, s.m. — tazione, s. 
f. powiększenie. — in grandez- 
za," wzrost. 

AUNARE , AUNANZA , V. ADU- 
NARF, etC 

AUNCICARE , v. a. zawiesić 
na haku ; zachaczyć. = fig. za- 
capić, zwędzić. 

AUNCINARE, v. a. zaczepić 
bosakiem, hakiem. =v.r. zgiąć 
się jak hak. 

AURA, s.f. wietrzyk, zefir. — 
powietrze. = fig. łaska, fawor, 
wziętość. Aver 1' — della corte, 
del popolo, mieć łaskę u dworu, 
u ludu. Così diss'egli, e l'aure 
popolari con applauso seguir le 
voci estreme, Tass. Ger. 

AURATO, — TA, ad. złocony , 
pozłacany. 



hh 



AUT 



AURELIA , s. f. poczwarka , 
owad zasklepiony. 

AUREO, —REA, ad. złoty, 
złocisty, złotawy. Aureo secolo, 
wiek złoty. Aurea chioma , zło- 
tawe , płowe iviosy. Regola au- 
rea , Arit. reguła złota czyli 
reguła trzech. 

AUREOLA , s. f. miesiączek , 
obwódka promienista którą ma- 
larze otoczyli głowy bożków 
pogańskich, cesar zów i świę- 
tych. 

AURETTA, s.f. dim. wietrzyk. 

AURICOLA, auricula, s. f. 
Anat. komórka serca. 

AURICOLARE, — culare, ad. 
m.f. uszny. Confessione — , spo- 
wiedź uszna. Testimonio — , 
świadek który słyszał co na 
własne uszy. Dito — , mały pa- 
lec u ręki. 

AURORA, s. f. zorza ranna, 
jutrzenka, świtanie. — boreale, 
zorza północna. 

AUSARE, v.a. przyzwyczaić. 
== v.n. nawyknąć, przywyknąć. 
.= v. r. przyzwyczaić się ; D. 
Purg. przestawać z kim, spou- 
falić się. 

AUSILIARE , ad. m. f. Gram. 
posiłkowy. 

AUSILIARIO,— RIA, ad. posił- 
kowy. Milizie ausiliarie , ivojska 
posiłkowe. [cnik. 

AUSILIATORE , s. m. pomo- 

AUSILIO, v. aiuto. . 

AUSO , —SA , ad. śmiały. E 
qual persona non saria stata ausa? 
Ar. Ori. Fur. 

AUSPICE, s.m. obrońca, pro- 
tektor, opiekun. 

AUSPICIO, —zio, s.m. wiesz- 
czba z lotu ptaków u Rzymian. 
=zopieka, przewodnictwo. Ecco 
gli auspicj onde a regnar salisti, 
Alf. [wo. 

AUSTERAMENTE, av. suro- 

AUSTERITA, — tade, —tate, 
s. f. cierpkość. =■ fig. surowość 
obyczajów. 

AUSTERO,— RA, ad. cierpki. 
= fig. surowy , ostry. = s. m. 
ostrość , surowość. L' amore ap- 
punto è quello che condisce l'—, 
di tutti gli altri precetti , Segner. 

AUSTRALE, ad. m. f. połu- 
dniowy, [dniowy. 

AUSTRO , s. m. wiatr połu- 

AUTENTICAMENTE , av. au- 
tentycznie. 

AUTENTICARE, v.a. poświad- 
czyć akt, nadać mu urzędo- 
wość. 

AUTENTICAZIONE, s.f. po- 
świadczenie aktu, 

AUTENTICITÀ, s. f. autenty- 
czność , prawdziwość. 

AUTENTICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE , ad. autentyczny , pra- 
wdziwy, istotny. 



AVA 

AUTOCRATE, s. ni. samo- 
dzierżca, samowladzca. 

AUTOCRATICO, —CA, pi. — 
CI, — CHE, ad. samowładny, 
samodzierczy. 

AUTOCRAZIA, s.f. samowła- 
dztiuo, samodzierztwo. 

AUTOGRAFO, —FA, ad. wła- 
snoręczny. = s. m. pismo wła- 
snoręczne. 

AUTOMA , —to , s. m. auto- 
mat, samoruch. 

AUTOMATICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. samoruszny. 

AUTONOMIA, s. f. wolność 
rządzenia się lołasnemi pra- 
wami, używania własnej na- 
rodowości. 

AUTONOMO, —MA, ad. rzą- 
dzący się wlasnemi prawami, 
niepodległy. 

AUTORE, s.m. au tor, twórca, 
sprawca, loynalazca. = począ- 
lek, przyczyna, powód. 

AUTOREVOLE , ad. m. f. po- 
ważni/, wiarogodny. [waaą. 

AUTOREVOLMEŃTE,av.spo- 

AUTORITA, s. f. władza, 
zwierzchność. — sovrana , naj- 
wyższa władza. — delle leggi, 
władza, panowanie prawa. = 
powaga, wziętość. = miejsce 
wyjęte z jakiego autora i przy- 
toczone jako dowód. 

AUTORITATI VA MENTE , av. 
z powagą, nakazującym tonem. 

AUTORITATIVO , —VA , ad. 
wiarogodny. 

AUTORIZZARE, v. a. upowa- 
żnić, umocować. = v.n. zostać 
autorem. 

AUTRICE, s. Ł autorka. 

AUTUNNALE, ad. m. f. je- 
sienny. 

AUTUNNO, s. m. jesień. 

AUZZARE, etc, v. aguzza- 
re, etc. 

A VACCI ARE, v. a. f spieszyć, 
nagłić, przyśpieszać. E queir 
angoscia che m' avacciava un po- 
co ancor la lena, D. Purg. 

AVACCIO , av. f prędko , szy- 
bko, na prędce. Tardi o — prę- 
dzej czy później. = D. Inf. 
wkrótce , prędko , niebawem. 
. AVALE, av. teraz. 

A VANIA, s. f. ciężkie podatki 
i kary pieniężne nakładane 
przez Turków na chrześcian.= 
krzywda, niesprawiedliwość. 

AVANNOTTO, s. m. drobne 
rybki, drobiazg do zarybiania 
stawów. =fig. fryc, nowicyusz. 

AVANTI , prep. e av. przed. 
Camminando ora — ora appresso 
alla sua famiglia, Bocc— raczej. 
Io ho disposto di voler te — che 
alcun altro per marito, Bocc. = 
Andare — , postępować dalej, 
dalej rzecz prowadzić. Non bi- 
sogna più — , dosyć lego, nie 



AVE 

trzeba więcej. Qui iascio, più di 
lor non dico — , Petr. na lem 
przestaję, więcej o nich później 
nie powiem. — ogni cosa, prze- 
dewszystkiem. [nim. 

AV ANTICHE , cong. wprzód 

AVANTIGUARDIA , v. van- 
guardia. 

AVANZA ; SNTO, s.m. postęp, 
postępowanie naprzód, 

AVANZANTE, ad. m. f. prze- 
wyższający, przechodzący. =* % 
pozostający , zbywający , ru- 
sztujący. 

AVANZARE , v. a. zebrać , 
zgromadzić. In pochi anni gran- 
dissima quantità di danari avan- 
zarono, Bocc. = powiększyć, 
rozszerzyć, pomknąć, posu- 
nąć. E molto avanzò il suo rea- 
me, G. Vili. = ubiedz, wy- 
przedzić , uprzedzić. = prze- 
wyższać io czem , przejść ko- 
go. Di richezze ogni altro avan- 
zava che Italico fosse, Bocc. bo- 
gactwy wszystkich innych Wło- 
chów przewyższał. = v. n. 
wysunąć się naprzód , wysta- 
wać, sterczeć. = zostawać, 
pozostawać. Questo m' avanza 
di cotanta speme, Petr. oto co 
mi zostaje z tak wielkiej na- 
dziei. = Avanzar negli anni , 
zachodzić w lata. = v. r. po- 
sunąć się naprzód, postępo- 
wać , postąpić. = nabrać od- 
wagi, 

AVANZATICCI , — zuglio , 
s.m. resztka, szczątek, ostatek. 

AVANZATO, —TA, p. ad. da 
avanzare. Ma erano queste virtù 
avanzate di grande intervallo da' 
vizj , Guicc. Stor. Avanzato in 
età , podeszły w latach. A not- 
te avanzata , późno w nocy. A 
tempo avanzato, wolnego czasu. 

AVANZO, s. m. reszta , osta- 
tek, szczątek.=pozostałość,po- 
została summa do wypłacenia. 
=>= skrawek sukna , materyi t 
resztka. = zysk , zarobek. 

AVARACCIO, —CIA, ad. peg. 
sknera , kutwa. 

AVARETTO, —TA, ad. przy- 
skąpszy, nieco skąpy. 

AVARIA , s. f. uszkodzenie 
statku lub ładunku jego na 
morzu. 

AVARIZIA , s. f. skąpstwo. 

AVARIZIARE, v.n. skąpić t 
żałować komu lub sobie czego. 

AVARO, —RA, ad. skąpy. 
« s. m. skąpiec. 

AVARONACCIO, avarone , s. 
m. peg. sknera, kutwa. 

AVELLANA, s.f. orzech la- 
skowy. 

AVELLANO, s. ni. leszczyna, 

AVELLO, s. ni. grób. 

AVENA, s.f. owies. — pi- 
szszałka , fujarka. 



AVV 

AVERE , v. a. ir. mieć. —giu- 
dizio , dell' onore , vent' anni , 
mieć rozum , honor, dwadzie- 
ścia lat. Tutto ciò si ha da Vir- 
gilio, wszystko to mamy z Wir- 
giliusza. IS T on — che mangiare , 
nie mieć nic do jedzenia. — di 
che , mieć z czego, być zamo- 
żnym. Ho freddo, caldo, sonno, 
zimno mi , ciepło mi , spać mi 
się chce. = mieć za co , poczy- 
tywać. Avendolo per santissimo 
uomo , Bocc. = Averla con alcu- 
no, mieć z kim na pieńku, gnie- 
wać się na kogo. = Avere a fa- 
re, a dire (da fare, da dire), mieć 
do zrobienia ,> do mówienia. 
Ho da scrivere una lettera , mam 
list do pisania. = Z zaimkami 
ci , vi , używa się zamiast esse- 
re. Quante miglia ci ha? (vi so- 
no?), ile mii? Quanto ha di qui 
al cielo ? Fr. Sacch. Non ha mol- 
to , niedawno. = Avere a gra- 
do , mile przyjąć , podobać 
sobie. — a sdegno , gardzić , 
pogardzać. [tek. 

AVERE , s. m. mienie , mają- 

AVERNÓ , s. m. piekło u sta- 
rożytnych. 

AVERSIONE , s. f. wstręt , 
odraza, obrzydzenie. 

AVERTERE , v. a. odwrócić , 
oddalić. [łakomie. 

AVIDAMENTE, av. chciwie, 

AVIDITÀ , — TADE , —TATE , 

— dezza , s. f. chciwość , ła- 
komstwo, [łakomy. 

AVIDO , —DA , ad. chciwy, 

AVITO , —TA , ad. * odzie- 
dziczony od przodków. 

AVO , s. m. dziad , przodek. 

AVOCARE, v. a. Leg. prze- 
nieść sprawę z sądu do sądu, 
powołać do innego sądu. 

AVOLO , s. m. dziad. [sęp. 

AVOLTOIO , —tore , s. m. 

AVORIO, s. m. kość słoniowa. 

AVVALLAMENTO, s.m. zaklę- 
słość, wądół, wydrążenie. 

AVVALLARE ,' v. a. zniżyć, 
spuścić , opuścić na dół. = v. n. 
zejść na dół , spuścić się na 
dół, zstąpić. Ora avvalliamo 
ornai tra le grand' ombre e par- 
leremo ad esse , D. Purg. — 
v. r. rzucać się na dół , spaść 
z góry na dół. Vengon di là ove 
il Nilo s' avvala, D. Inf. = rzucić 
się w przepaść. Che vo' gir' ol- 
tre, e ritrovar la mia diletta spo- 
sa, senza cui m' avvallo, e vengo 
meno, Fort. Rice. 

AVVALORAMENTO , s. m. 
męztwo , odwaga. 

AVVALORARE, v. a. dodać 
siły, wzmocnić, pokrzepić. Il 
vino avvalora V astemio, Fort. 
Rice. = dodać odwagi, zachę- 
cać. = v. r. nabrać odwagi. = 
v. n. nabierać sił, rosnąć. 



AVV 

AVVAMPAMENTO , s. m. pa- 
lenie , płomień. 

AVVAMPARE, v. n. palić się, 
gorzeć, płonąć. = fig. płonąć 
miłością. Tutto s' avvampa d'ira, 
Ar. Ori. Fur.= v. a. zapalić mi- 
łością , wzniecić płomień miło- 
ści. E voi che amore avvampa, 
non v' indugiate in sull' estremo 
ardore , Petr. Avvampato di ver- 
gogna, Ar. Ori. Fur. zapłonio- 
ny ivstydem. 

AVVANTAGGIARE , v. a. za- 
pewnić korzyść. [korzyść. 

AVVANTAGGIO , s.m. zysk , 
AVVANTAGGIOSAMENTE , 
av. zyskownie , korzystnie. 

AV VANTAGGIOSO, —SA, ad. 
zyskowny, korzystny. 

AVVANTARSI, v. r. chełpić 
się , chlubić się. [się. 

AVVEDERSI, v. r. spostrzedz 

AVVEDEVOLE, ad.m.f. ostro- 
żny, przezorny. 

AVVEDIMENTO, s. m. — du- 
tezza, s. f. ostrożność, prze- 
zorność. 

AVVEDUTAMENTE, av. prze- 
zornie, roztropnie, rozsądnie. 

AVVEDUTO, —TA, ad. ostro- 
żny, przezorny, roztropny, 
rozsądny. Fare — ,przestrzedz, 
ostrzedz , umiadomić. 

AVVEGNACHÉ , awegnadio- 

CHÈ , AVVENGACHÈ , COUg. lubo , 

chociaż. = gdy, ponieważ. 
AVVELENAMENTO , s. m. 

AVVELENARE, v. a. otruć. 
= fig. zatruć , zaprawić gory- 
czą. = v. r. otruć się. Animo 
avvelenato , umysł rozjątrzony, 
zajadły. 

AVVELENATORE , 's. m. — 
TRICE , s. f. truciciel. 

AVVENANTE, — mente, ad. 
m. f. śliczny , ładny , miły , 
przyjemny, przystojny. All'—, 
w miarę , w stosunku , i tym 
podobnie. 

AVVENENTEMENTE , — vol- 
mente , av. ślicznie , ładnie. 

AVVENENZA, s. f. wdzięk, 
powaby, piękna powierzcho- 
wność, nadobna postawa, pię- 
kne ułożenie, przystojność. 

AVVENEVOLE, ad. śliczny, 
ładny, miły, przyjemny, przy- 
stojny. Ciò t' è — , to ci do twa- 
rzy, w tern pięknie wyglądasz. 

AVVENIMENTO, s.m. zda- 
rzenie, wydarzenie ; przypa- 
dek, przygoda. = przybycie. 
= biegunka. 

AVVENIRE, v. n. ir. zdarzyć 
się , wydarzyć się , trafić się. 
Non altrimenti a lui avvenne che 
al duca avvenuto era , Bocc. — 
bene o male , udać się, nieudać 
się. = przyjść , nadejść. = v. r. 
spotkać się. 



AVV 



U5 



AVVENIRE, s. m. przyszłość. 
Le cose — , przyszłe rzeczy. 
Nei tempi, nei secoli — , w przy- 
szłych czasach , wiekach. 

AVVENITICCIO, —CIA, ad. 
nowo przybyły. = fig. nowy. 

A WENT AMENTO , s. m. ci- 
skanie , miotanie. 

AVVENTARE , v. a. ciskać , 
miotać, rzucać groty, pociski. 
= v. r. cisnąć się , rzucić się na 
kogo. Si avventò sopra i nemici , 
G. Vili. = wkorzenić się, przy- 
jąć się. 

AVVENTATAGGINE , — tez- 
za , s. f. zapęd , pośpiech nie- 
rozmyślny, skwapłiwość, na- 
głość , nierozwaga. 

AVVENTATAMENTE , av. po- 
pędliwie, nierozmyśłnie , nie- 
rozważnie , po szalonemu. 

AVVENTATELLO, s. m. roz- 
trzepaniec , wartogłów , so- 
wizdrzał. 

AVVENTATO, —TA, p. ad. 
ciśnięty, rzucony. = roztrze- 
pany, płochy, pusty. 

AVVENTIZIO , —ZIA , ad. 
przychodni. = Leg. przypada- 
jący w spadku , w posagu , z li- 
nii pobocznej. 

AVVENTO , s. m. adwent. f= 
przybycie. 

AVVENTORE, s.m. zwykle 
kupujący iv sklepie. 

AVVENTURA , s. f. przypa- 
dek, przygoda, awantura, ie 
Avventure di Telemaco, przy- 
padki Tełemaka. = łos. All' — , 
na łos szczęścia, nu chybi tra- 
fi. = niebezpieczeństwo. 

AVVENTURARE , v. a. stawić 
na chybi trafi, na łos szczę- 
ścia, odważyć, odżałować. = 
v. r. wystawiać się , narazić 
się na niebezpieczeństwo. 

AVVENTURATAMENTE , — 
revolmente , av. szczęśliwie. 

AVVENTURATO , —TA , — 
turoso , — sa , ad. szczęśliwy. 
Terra sopra d' ogni altra avven- 
turosa , Bern. Ori. = Cavalieri 
avventurosi , donne avventurose, 
błędni rycerze, błędne damy. 

AVVENTURIERE , s. m. ocho- 
tnik, miłośnik niebezpieczeń- 
stw, żołnierz szukający przy- 
gód. Son qui gli avventurieri , 
invitti eroi , Tass. Ger. 

AVVERAMENTO, s. m. spra- 
wdzenie , potwierdzenie. 

AVVERARE, v.a. sprawdzić, 
= v. r. przekonać się o pra- 
wdzie , zapewnić się. 

AVVERBIALE, ad. m. f. przy- 
słówkowy. 

AVVERBIALMENTE , av. 
przysłówkowo. 

AVVERBIO , s. m. Gram. 
przysłówek. [lenić. 

AVVERDIRE , v. a. ir. pozie- 



46 



AVT 



AVVERIFI(?ARE , v.a. spra- 

lodzić. =■■ narządzić , przy- 
rządzić. 

AVVERSAMENTE , av. nie- 
szczęśliwie. 

AVVERSARE, v.a. sprzeci- 
wiać się. 

AVVERSARIO, —RIA, ad. 
przeciwny. = s.m. przeciwnik, 
nieprzyjaciel. L' antico — , 
czart ,\ly duch. 

AVVERSATIVO , —VA, ad. 
Gram. służący do wyrażenia 
przeciwieństwa. 

AVVERSATORE, s. m. — TRI- 
GE , s. f. przeciwnik , przeci- 
wniczka. 

AVVERSAZIONE , s.f. prze- 
ciwieństwo, sprzeciwianie się, 
opór. 

AVVERSIONE, s.f. wstręt, 
odraza , obrzydzenie. 

AVVERSITÀ , s. f. przeci- 
wność , los przeciwny. 

AVVERSO, —SA," ad. prze- 
ciwny. Fortuna avversa , los 
przeciwny. Egli solo mi rimase 
fedele amico nell' avversa fortu- 
na , Met. 

AVVERTENTE , ad. m. f. 
przezorny, roztropny. 

AVVERTENTEMENTE , av. 
przezornie , ostrożnie. 

AVVERTENZA, s.f. uwaga, 
wzgląd. Ma fu questa — inav- 
vertita da Malagigi per pensarvi 
poco, Ar. Ori. Fur. 

AVVERTIMENTO, s.m. o- 
strzeżenie , uwiadomienie. 

AVVERTIRE , v. a. ir. o- 
strzedz , przestrzedz , uwia- 
domić. = v. n. mieć się na o- 
strożności, uważać, pamiętać. 

AVVERTITAMENTE, av. u- 
ważnie. 

AVVERTITO, —TA, p. ad. 
uwiadomiony, przestrzeżony. 
Stare — , mieć się na ostrożno- 
ści , mieć co za przestrogę. 

AVVEZZAMELO, s.m. — 
tura , s. f. przyzwyczajenie , 
nawyknienie. 

AVVEZZARE, v. a. przyzwy- 
czaić. = v. r. przyzwyczaić 
się, przywyknąć, nawyknąć. 

AVVEZZO , —ZA , ad. przy- 
zwyczajony, przywykły, na- 
wykły. 

AVVIAMENTO , s. m. zbliża- 
nie się ku czemu , dążenie. 

AVVIARE , v. a. naprowa- 
dzić na drogę , wdrożyć , roz- 
począć co. = v. r. puścić się 
w drogę. = ciążyć do celu , iść 
dobrze, udawać się. Rottega 
ben avviata , sklep mający wiel- 
ki odbyt. 

AVVICENDAMENTO , s. m. 
kolejne luzowanie się, nastę- 
powanie po sobie. 

AVVICENDARE, v.n. odby- 



AV\ 

wać co kolejno , luzować się. 
= v.r. zmieniać się kolejno. 

AVVICENDEVOLE , v. vicen- 
devole. 

AVVICINAMENTO, s.m. — 
zionę , s.f. zbliżenie się, są- 
siedztwo , blizkość. 

AVVICINARE, v.a. zbliżyć, 
przybliżyć. — una sedia alla 
tavola , przysunąć krzesło do 
stołu. = v. r. zbliżać się, zbli- 
żyć się. 

AVVIGNARE , v. a. sadzić , 
szczepić winna macicę. 

AVVILIMENTO, s. m. upodle- 
nie , spodlenie , spodlenie się. 
= stracenie odwagi , bojażń , 
tchórzostwo. 

AVVILIRE , v. a. ir. upodlić , 
poniżyć. — odjąć odwagę , na- 
pędzić strach i , nabawić trwo- 
gą. Tali dubbj m'angustiavano, 
m' avvilivano , Si lv. Pel. M. P. 
= v. r. spodlić się, upodlić się. 
=? stracić odwagę, przelęknąć 
się , stchórzyć. spadlający. 

AVVILITIVO, —VA, ad. u- 

AVVILCPPAMENTO , s. m. 
obwijanie, obwicie. == zagma- 
twanie , plątanina, zawikłanie. 

AVVILUPPARE , v. a. obwi- 
nąć, zawinąć. = plątać, gma- 
twać , zagmatwać. — v. r. za- 
plątać się, zagmatwać się. 

AVVILUPPATORE,s.m. war- 
choł , mnożący niesnaski. = 
matucz , szaìbierz , oszust. 

AVVINARE , v. a. przylać wi- 
na do innego napoju. = Avvi- 
nato , pijany. 

AVVINAZZARE, v.a. upoić. 
=5= v. r. podpić sobie. 

AVVINCERE, —chiare, — 
GHiARE , v. a. okręcić , obwinąć. 
= związać , skrępoioać. = v. 
r. okręcać się , obwijać się , 
ściskać się. 

AVVINCIGLIARE, v.a. okrę- 
cić , związać widną. 

AVVINTO, — TA, p. ad. okrę- 
cony, olnoinięty. Ne lieto più 
del career si disserra chi intorno 
al collo ebbe la corda avvinta , 
Petr. = związany, skrępowa- 
ny. Avvinto fra catene , okuty 
w kajdany. 

AVVIAMENTO , s. m. uwia- 
domienie , wiadomość. == roz- 
sądek , roztropność , przezor- 
ność. == bitwa, potyczka. = 
spojrzenie. 

AVVISARE , v. a. uwiadomić, 
donieść. = przypatrywać się, 
celować, upatrywać. Qual sole- 
ano i campion far nudi e unti , 
avvisando lor presa e lor vantag- 
gio, D. lnf. E molte volte s' avvi- 
sar, s' accennaro, e s'investirò, 
Car. En.=- poznać, rozpoznać, 
Con gran letizia... i Teucri gli 
ricever... e le sembianze in loro 



AVV 

avvisaro, e '1 valor de' padri stessi, 
Car. En. = uważać, namyślać 
się.-=\. n. e r. przyjść na myśl; 
namyślać się, rozmyślić 'się; 
przewidzieć ; przygotować się. 
=5 domyślać się; spodziewać 
się. S' avvisò il resto, Ar.Orl.Fur. 
Che amor sia del mal causa ognun 
s' avvisa, Ar. Ori. Fur. E per la 
selva di nuovo s' invia, che aver 
più sicurezza ivi s' avvisa, ForL 
Ricc.= wymyślić, obmyślić śro- 
dek, sposób. Ed avvisossi del 
modo nel quale ciò gli verrebbe 
fatto , Bocc. Così tutto avvisato, 
il tempo e '1 loco, proveggia i 
tralci, Alani. Colt. = spotkać się. 

AVVISATAMENTE, av. roz- 
sądnie, roztropnie, ^umyślnie. 

AVVISATO , —TA , ad. uwia- 
domiony. =■■ przezorny, roz- 
tropny. = gotów , przygoto- 
wani!. 

AVVISATORE , s. m. — TRI- 
CE , s. f. donosiciel , zawia- 
clomca. 

AVVISO, s. ni. uwiadomienie, 
wiadomość. E prima che n'aves- 
se Alcina — , di molto spazio fu 
Ruggier lontano, Ar. Ori Fur. 
E promette gran premio a chi dia 
— , chi stato sia che gli abbia il 
figlio ucciso, Ar.Orl.Fur. Lettere 
d' — , listy zawiadamiające im- 
peci o lem co się mu ma prze- 
słać.— al lettore, kilka sloiv do 
czytelnika. =.zd mie. Quando 
ciascuno ebbe detto il suo — , 
Liv. M. A mio — , mojcm zda- 
niem. Che andiamo ai Pirenei io 
son d' — , Fort. Rice. =•• rada. 
Per mio — , za moją radą. = 
roztropność. Tu sei pien d' — , 
che damigella di tal sorte guidi , 
che non temi trovar chi te !a in- 
vidi, Ar.Orl.Fur,— cel, zamiar, 
zamysł. E riuscì l' — , Ar. Ori. 
Fur. == domysł. E trovar, poi 
che guardar meglio al viso, che 
s' era al vero apposto il loro —, 
Ar. Ori. Fur. = Essere — , my- 
słeć , zdaioać się. Ella con un' 
ardente face in mano questa notte 
m'apparve, e m'era — d'esser 
com' or son con vosco, Car. En. 
Le fu vedere un cavaliere — ,Ar. 
Ori. Fur. Quindici anni passar 
dovea di poco, quanto fu al conte 
al primo sguardo — , Ar. Ori. 
Fur.; przyjść na myśl, domy- 
ślić się; poznać, zobaczyć. Se 
di scoprire avesse avuto — lo 
scudo... subito avria quel brutto 
stuol conquiso, Ar. Ori. Fur. 
Quando poi gli è — d' esser solo, 
Ar. Ori. Fur. = Stare sull' —, 
mieć sie na ostrożności. 

AVVISTARE, v.a. wpatrywać 
się, przypatrywać się. 

AVVitlCCHIAMENTO , s. m. 
okręcenie ; węzeł. 



AZI 

AVVITICCHIARE, y. a. okrę- 
cić, oplatać. =.\.v. zaplątać się. 

AVVITOLATO, —TA, av. po- 
kręcony, pokrzywiony. 

AVV1VAMENTO, s. m. oży- 
wienie. 

AVVIVARE, v.a. ożywić, wlać 
'ducha , czucie , życie. = oczy- 
ścić metal przed pozłoceniem. 
= v.r. nabrać sił. 

AVVIVATOTO, s. m. narzę- 
dzie do złocenia. 

AVVIZZARE, v.a. zmiękczyć. 

•AVVIZZIRE, v.n.ir. zmięknąć 
jak gnilka. 

AVVOCARE , v. n. stawać 
w sprawach, bronić spraw. == 
v.a. przywołać sprawę. 

AVVOCATA, — TRICE, s. f. 
opiekunka, orędowniczka. 

AVVOCATO, —tore, s. m. 
adwokat, obrońca. = opiekun, 
obrońca, orędownik. 

AVVOCATURA, — zia , —zio- 
nę, s. f. powołanie, stan adwo- 
kata. 

AVVOLGERE , v. a. ir. kręcić, 
skręcać ; okręcać , zakręcać ; 
obwinąć, zawinąć. = wplątać, 
■uplatać, uwikłać Ed altri molti, 
che v' avea Atlante in strano in- 
trico avvolti, Ar. Ori. Far. = 
Avvolgere uno , fig. uwodzić ko- 
go , wyprowadzić w pole. — v. 
n. e r. włóczyć się, wałęsać się, 
błąkać się. Tutto '1 dì per Io sel- 
vatico loco s' andò avvolgendo, 
Bocc. Or per valle or per monte 
s' avvolgea, Ar. Ori. Fur. = Av- 
volgersi, obwinąć się, uwinąć 
się w co. 

AVVOLGIMENTO, s.m. okrę- 
cenie , obwinienie. — kręcenie 
się, obracanie się. = zakręty , 
manowce. E se ne van dove un 
girevol calle li porta per secreti 
avvolgimenti, Tass. Ger. = Gli 
avvolgimenti dei cittadini per co- 
se politiche, intrygi, kabały po- 
lityczne. = oszukanie, uwie- 
dzenie. 

AVVOLGITORE, s. m. ten co 
kręci , zwija na kłębek. = włó- 
częga. = kręciel, matacz. 

AVVOLPINARE, v. a. podejść 
chytrym podstępem , zażyć 
z mańki. 

AVVOLTACCHIARE, —arsi, 

V. AGGIRARSI. 

AVVOLTARE, v. avvolgere. 

AVVOLTICCHIARE, v. attor- 
cere. 

AVVOLTO, — TA, p. ad. okrę- 
cony, obwinięty, uwinięty , o- 
plątany, zaplątany, ivplatany. 

AVVOLTURA, s.f. plątanina, 
zawiklanie, v. avvolgimento. 

AZIENDA , s. f. interesa do- 
mowe, domowe gospodarstwo. 
— animale , ekonomia zwierzę- 
ca, funkeye ciała. 



AZZ 

AZIONE, s.f. działanie. L'— 
del freddo , del caldo sopra i dif- 
ferenti corpi, działanie zimna, 
ciepła na różne ciała. = czyn, 
uczynek. Una buona, una cattiva 
—, dobity, zły uczynek. = spra- 
wa, interes. = mowa, glos. = 
akcya, summa włożona iv jakie 
przedsięwzięcie handlowe lub 
przemysłowe. == Avere — in 
qualche cosa, mieć prawo do- 
magać się czego iv sądzie. 

AZIONISTA, azionario, s. m. 
akcijonaryusz. 

AZOTO, s. m. Chim. azot, 
saletroród. 

AZZA, s.f. topor, berdysz. 

AZZAMPARE , v. a. uchivycic 
w szpony, pazury. 

AZZANNARE, v.a. chapnąć, 
uchwycić w zęby , porwać zę- 
bami. 

AZZARDARE, v.a. hazardo- 
wać, ryzykować. 

AZZARDO, s. m. hazard, ry- 
zyko. 

AZZARDOSO, —SA, ad. ha- 
zardoivny, niebezpieczny. 

AZZECCARE, v.a. zamierzyć 
się , podnieść rękę ; uderzyć , 
trafie. = fig. zgadnąć.^ zwieść, 
oszukać. 

AZZERUOLA, s. f. owoc podo- 
bny do wiśni, v. lazzertjola. 

ÀZZICARE , v. a. + ruszać , 
wzruszyć. = v. r. ruszać się, 
szamotać się, rzucać się. 

AZZIMARE , v. a. ustroić. = 
v.r. ustroić się. 

AZZIMELLA , s. f. chleb nie- 
kwaszony, przaśny, przaśnik. 

AZZIMÌNA, s. f. kolczuga, 
kolcza zbroja , pancerna ko- 
szula. 

AZZIMO , —MA , ad. niekwa- 
szoni), przaśny. 

AŻZłMUTTALE, ad.m.f. słu- 
żący do mierzenia azymutu. 

AZZIMUTTO, s.m. Astr. azy- 
mut, koło pionowe przecinają- 
ce poziom pod kątami prosterni. 

AZZIRONE, s. m. motyka, 
graca. 

AZZITTARE, v.n. e r. uciszyć 
się, umilknąć. 

AZZOPPARE, v.n. okuleć, za- 
kuleć, ochromieć. Che 1' animo 
gentil, sebben intoppa alcuna 
volta, non però si azzoppa, fig. 
Fort. Rice. 

AZZUFFAMENTO, s. m. pobi- 
cie się, bójka , bitwa. 

AZZUFFARSI, v. r. pobić się, 
poczubić się. — col vino , zale- 
wać się winem. 

AZZUFFATORE, s. m. kłó- 
tniarz skory do bójki. 

AZZUOLO, —LA, ad. ciemno 
błękitny. 

AZZURREGGIARE, v.n. wpa- 
dać w kolor błękitny. 



BAG 



ki 



AZZURRETTO, —TO, ad. 
błękitnawy, niebieskawy. 
AZZURRICCIO, —CIA, — Ri- 

GNO , —GNA , —RINO , —NA , ad. 

wpadający w kolor błękitny. 

AZZURRO, —RA, ad. lazuro- 
wy, błękitny, niebieski. 



B 



RARBACCIO, — ccione, babba- 

NO , BABBEO, SABBIONE , S. m. głll- 

piec,jołop, gamoń, dureń, rura, 
duda, cymbał. [lido. 

BABBO, s. m. papa, tata, ta- 

BABBORIVEGGOLI , av. bass. 
Andare a — , zadrzeć nogi, 
umrzeć. 

BABBUASSAGGINE, s.f. gru- 
by błąd, brednia, głupstwo. 

BABBUASSO , s. m. e ad. głu- 
piec, jo łop, gamoń, dureń, czop, 
rura, duda. 

BABBUINO, s. m. pawian, 
małpa. = fig. głupiec. 

BABBUSCO, —CA, pi. —CHI, 
— CHE, ad. bass. wielki a gruby. 

BACARE, v.n. zrobaczeć. 

BACATICCIO, —CIA, bacato, 
— ta, ad. robaczliwy. = cho- 
rowity. 

BAĆCk,sA.jagoda,v.coccoLA. 

BACCALÀ. , — lare , s. m. 
sztokfisz. 

BACCALAIA , s. m. okręt do 
połowu sztokfisza około Nowej 
Ziemi. 

BACCANALE, s. m. bachana- 
lia, święta na cześć Bachusa. 

BACCANELLA, s. f. zgraja 
hałasujących ludzi. 

BACCAŃELLO, s. m. nieco 
hałasu. 

BACCANO, s.m. zgiełk, hałas, 
harmider. = miejsce nierządu. 

BACCANTE , s. f. bachantka, 
kapłanka Bachusa. 

BACCELLACCIO , s. m. duży 
strąk. = fig. głupiec, jolop. 

BACCELLETTO , s. m. dim. 
strączek. = Arch. listewka al- 
bo obwódka w kształcie strą- 
czka, bobu. 

BACCELLIEBE, — liero, s.m. 
mający najniższy stopień nau- 
kowy, a dawniej wojskowy po- 
średni miedzy donzello i cava- 
liere. 

BACCELLO, s.m. strączek. = 
członek mezki. 

BACCELLONE, s. m. duży 
strąk. = fig. głupiec, jołop. 

BACCHEA, s.f. domrozpusty, 
hulanki. Han fatto una — d'ogni 
badia, Malt. Franz. [sowy. 

BACCHEO , — EA, ad. bachu- 



48 



BAC 



BACCHETTA, s.f. pręt, laska, 
rózga. Passar per le bacchette, 
biegać przez rózgi. Comandare 
a — , rozkazywać, przewodzić, 
trzymać w ryzie. = stępel u 
strzelby, karabina, pistoletu. 
= pałeczka do bębna. = bula- 
iva hetmańska. = laska u ma- 
larza dla opierania ręki przy 
malowaniu. 

BACCHETTATA, s.f. skropie- 
nie prętem, rózgą. 

BACCHETTINE, — ttuzza, s. 
f. dim. pręcik, laseczka, rósz- 

X BACCHETTONA,s.f. dewotka, 
bigotka, śiuiętoszka. 

BACCHETTONE, s.m. dewot, 
świętoszek, bigot, nabożnie. 

BACCHETTONERIA, s. f. de- 
wocya,bigoterya,nabożnictwo. 

BACCHIARE, v.a. obijać, otłu- 
kać owoce żerdzią. = zabić. 

BACCHIATA , s. I uderzenie 
żerdzią , drągiem. 

BACCHICO,— CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. bachusoivy. 

BACCHIFERO , —RA , ad. ja- 
godoroclny, loydający jaaody. 

BACCHILLÒNE, s.m. gap, głu- 
piec, gamoń. 

BACCHIO, s. m. drąg, pałka. 
In un — baleno, w mgnieniu oka. 

BACHECA , s. f. pudełko ju- 
bilera z drogiemi kamieniami. 

BACHEROZZO, — zzolo, s.m. 
dim. robaczek. 

BACHIOCCO, v. BABBUASSO. 

BACIAMANO, s. m. ucałowa- 
nie ręki. [nie. 

BACIAMENTO, s. m. całowa- 

BACIAPILE , V. BACCHETTONE. 

BACIARE, v.a. całować. — il 
chiavistello, fig. odejść, odjechać 
bez nadziei powrotu. = v.r. ca- 
łować się. = s. m. całus. Gli 
amorosi baciari, Bocc. 

BACIATORE, s.m. — TRICE, 

S f Cffili^ 

' BACINELLA,— netta, s.f. dim. 
miseczka. 

BACINO, bacile, s.m. miedni- 
ca, misa. — Anat. miednica. = 
miejsce obwarowane w porcie 
do budowy lub naprawy okrę- 
tów. = sadzawka. 

BACINO, s. m. dim. całusek, 
buziak. 

BACIO, s.m. całus, pocałunek. 

BACIO, s.m. miejsce w cieniu 
czyli wystaioione na północ. 

BACIOCCO, pi. —CHI, V. BAB- 
BUASSO. 

BACIOZZO , s. m. serdeczny 
pocałunek. 

BACIUCCHARE , —chiare , v. 
a. całować bez ustanku , smo- 

BACIUCCHIO, — zzo, s.m. ca- 
łusek, buziak. 
BACO, pi. —CHI, s.m. robak, 



BAD 

— da seta, jedivabnik. = Avere i 
bachi, fig. cierpieć hypokondryą. 
Far baco baco , straszyć dzieci. 

BACOLINO, s. m. dim. ro- 
baczek, [kaptur. 

BACUCCO , pi. —CHI , s. m. 

BACUCCOLA , s. f. orzech 
laskowy. 

BADA, s.f. czekanie, ocze- 
kiwanie. Quando no, mei dica 
liberamente , acciò eh' io non 
stia in questa — . Tenere a — , 
mitrężyć komu czas, zabała- 
mucić, wytrzymywać, zwła- 
czać , odsyłać z dnia do dnia , 
odkładać. Che con arte Anniba- 
le a — tenne, Petr. Stare a — , 
ociągać się , wahać się , maru- 
dzić; nie mieć się na ostrożno- 
ści. Colto improvviso fu , che 
stava a — ,ir. Ori. Fur. 

BADALICHIO, — lisco, v. ba- 
silisco. [CARE. 

BADALOCCARE , v. baloc- 

BADALONA, s.f. f pękata, 
pucołowata kobieta. 

BADALONE , s. m. głupiec, 
dureń. 

BADALUCCARE, v. n. ucie- 
rać się, harcować dla zaba- 
wienia czyli odwrócenia uwa- 
gi nieprzyjaciela. [cownik 

BADALUCCATORE, s.m. har- 

BADALUCCO, pi. —CHI, s.m. 
utarczka, harc. = rozrywka , 
zabawka dla przepędzenia 
czasu. Stare a — , na drobnost- 
kach czas marnować, bawić 
się fraszkami. 

BAD AMENTO, s. m. zwłoka, 
odwłoka, opóźnienie. 

BADARE , v. n. ociągać się , 
wahać się, marudzić. = zwa- 
żać , baczyć , pilnie uważać , 
dawać pilne baczenie , zasta- 
nawiać się nad czem ; patrzeć 
czego , dogłądać , piłnować ; 
strzedz się. Se lo 'ntelletto tuo 
ben chiaro bada , D. Purg. Ba- 
date a quel che fate , uważaj to 
co robisz. Badate bene a qnel eh' 
io parlo, Fort.Ricc. Badate a voi, 
strzeż się, miej sięna ostrożno- 
ści. Badate di non far rumore , 
pamiętaj żebyś nie hałasował. 
Bada che non ti anneghi , Mont. 
strzeż się , pamiętaj żebyś się 
nie utopił. Badate alle faccende, 
al malato , pilnuj swego intere- 
su , miej staranie o chorym. — 
al suo servizio , patrzeć , pilno- 
wać służby. 

BADESSA , s. f. ksieni , prze- 
łożona klasztoru. [tor. 

BADIA , s. f. opactwo, klasz- 

B ADIALE, ad. m. f. scherz. 
duży, ogromny, sążnisty. 

BÀDIGLIARE, etc, v. sbadi- 
gliare , etc. 

BADILE, s.m. motyka wi- 
dłowata. 



BAI 

BAFFI , s. m. pi. wąsy. 

BAFFUTO, —TA, ad. wąsaty. 

BAGAGLIA, s.f. — glio, s. 
m. bagaże wojska. =■■ sprzęty, 
narzędzia. 

BAGAGLIONE, s. m. ciura 
obozowy. — człowiek podłego 
stanu. 

BAGAGLIUME , s. m. mnó- 
stwo bagażów. 

BAGASCIA , s. f. nierządni- 
ca, kurwa. 

BAGASCIONE , s. m. dziecko 
kurewskie , skurwysyn , v. bar- 
dassa. = V. BERTONE. 

BAGATELLA, s. f. kuglarskie 
sztuki. — fraszka. 

BAGATELLIERE , s. m. ku- 
glarz , V. GIOCOLARE. 

BAGATELLUZZA, s.f. dim. 
drobna fraszka. 

BAGGIANATA , — neria , s. f. 
głupstwo , brednia. 

BAGGIANO, baggeo, s.m. 
głupiec , gamoń , jołop , dureń , 
kiep. 

BAGLIA , s. f. Mar. ceber, 
kadź na okręcie. 

BAGLIORE, s.m. błysk, blask 
nagły. = zaćmienie w oczach, 
chwilowe olśnienie. [nik. 

BAGNAIUOLO, s.m. łazieb- 

BAGNAMENTO, s.m. kąpa- 
nie , kąpanie się. 

BAGNARE , v. a. kąpać. = 
oblać , skropić , zrosić. — 
di pianto , skropić łzami. E 
di molte lagrime gli bagnai il 
morto viso, Bocc. Le mura son 
bagnate dal fiume , mury są ob- 
łane rzeką. = v. r. kąpać się. 

BAGNATORE , s. m. kąpiący 
się. = łaziebnik. 

BAGNATURA, s.f, kąpanie 
się , kąpiel. 

BAGNO, s.m. kąpiel; łaźnia. 
— caldo, freddo, kąpiel zimna, 
gorąca. = wanna. = Bagni , 
kąpiele, tvody.= Bagno, galery, 
więzienie złoczyńców. 

BAGNOMARIA, bagnomarie,s. 
f. zanurzenie naczynia w cie- 
płej wodzie. [stnicy. 

BAGOLA, s.f. jagoda obro- 

BAGOLARO, s.m. Bot. ob- 
rostnica, łotusowe drzewo. 

BAIA , s. f. drwinki , kpinki , 
żarty, żarciki. Dar la — , drwić, 
kpić, żartować , stroić żarty. 
Far le baie , igrać , gzić się , 
swawolić. Baie, fraszki, bzdur 
stwa. [zatoka. 

BAIA , s. f. Mar. zalewisko , 

BAIARE, v.n. szczekać. 

BAIATA, s.f. drwinki, żar- 

BAIETTA, s. f. kir, sukienko 
żałobne. = mała zatoka. 

BAIO,— IA, ad. gniady. 

BAIOCCO , pi. —CHI , s. m. 
teraźniejsza moneta miedzią- 



BAL 

na rzymska, blisko trzy gro- 
sze polskie. 

BAIONE, — naccio, s. m. żar- 
towniś , drwinkarz. 

BAIONETTA , s. f. bagnet. 

BAIOSO, —SA, ad. żartobli- 
wy, zabawny, ucieszmy, kroto- 
filny. 

BAIBE, V. ALLIBBIRE. 

BALAUSTBATA, s. f. balu- 
strada, sztachety, szranki, 
levatici 

BALAUSTBO, s.m. szranki 
około balkonu, balasy, słupki. 

BALBETTABE , v. n. jąkać 
się, zająkiwać się, bełkotać. 

BALBO , —BA , BALBUZIENTE , 

ad. jąkacz , jąkała, bełkot. 

BALBUZIE, s.f. jąkanie się, 
bełkotanie. 

BALCONATA , s. f. balkon 
z balustradą. • 

BALCONE , s. m. ganek , bal- 
kon. = * miejsce na niebie 
w którem się okazuje jutrzen- 

rCCI O nil O 

BALDACCHINO, s. m. balda- 
chim , baldakin. 

BALDANZA , s. f. śmiałość , 
odwaga. 

BALDANZOSAMENTE , av. 
śmiało , odważnie. 

BALDANZOSO, —SA, baldo , 
—da , ad. śmiały. = dumny, 
wyniosły. 

BALDORIA, s. f. płomień prę- 
dko gasnący. = ognie zapalo- 
ne na znak radości, illumina- 
cya. = fig. Far — , hulać, ban- 
kietować. 

BALDRACCA , s. f. gospoda , 
dom zajezdny. — nierządnica, 
kurwa, od ulicy tego nazwiska 
we Florencyi gdzie takie ko- 
biety mieszkały. 

BALENA, s. f. wieloryb. = 
Astr. konstellacya półkuli po- 
łudniowej, Wieloryb. 

BALENAMENTO, s.m. bły- 
skanie. 

BALENABE, v. n. błyskać. — 
a secco , błyskać bez grzmotu , 
napoaodę; fig. chwiać się, za- 
taczać się ; stracić wziętość , 
łaskę, kredyt. = Balenare un 
raggio di speranza, zabłysnąć 
(o promyku nadziei). Di speme 
or sì che un raggio a me bale- 
na , Alf. 

BALENO , s. m. błyskawica ; 
piorun. In un— , io mgnieniu 
oka. =r wieloryb samiec. 

BALESTBA , s. f. kusza rę- 
czna. = Caricar la — , fig. jeść 
popuszczając pasa. 

BALESTBAIO, — striere, s.m. 
kuszny strzelec, łucznik. = 
fabrykant kusz'. 

BALESTRARE , v. a. strzelać 
z kuszy ręcznej. = ciskać, 
miotać , rzucać. =. fig. drażnić, 



BAL 

naprzykrzać się , dokuczać. = 
wyrzucić, wyprzeć. Le nostre 
terre non porgono né tugurj né 
pane a tanti Italiani che la rivolu- 
zione ha balestrati fuori del cielo 
natio , U. Fosc. 

BALESTBATA , s. f. dosią- 
glość strzały wyrzuconej z ku- 
szy. = rana zadana od takiej 
strzały. 

BALESTBEBIA, s. f. oddział 
kuszny eh strzelców. 

BALÉSTBÌERA , s. f. strzel- 
nica w murze twierdzy. 

BALESTRO , v. balestra. 

BLESTRUCCIO, s.m. biała 
jaskułka. = kabłączek do zwi- 
jania jedwabiu. = Aver le gam- 
be a balestrucci , mieć kolana 
wgięte ku sobie. 

BALIA [bà-lia], s. f. mamka. 

BALIA [-li-a], s.f. moc, si- 
ła. == władza, zwierzchność. 
Essere in sua — , niezależeć od 
nikogo. 

BALIAGGIO , s. m. trybunał 
i juryzdykeya pod rządem 
bajlego. 

BALIATICO , s. m. zapłata 
mamki. [lego. 

BALLATO , s. m. urząd baj- 

BALIO [bà-lio], s.m. mąż 
mamki. 

BALIO f-ll-o], pi. —LII, s. 
m. bajli, urzędnik po niektó- 
rych miastach włoskich i kan- 
elach Swajcaryi. 

BALIOSO , —SA , ad. silny, 
mocny. 

BAL1RE , v. a. ir. mamczyć , 
wychowywać cudze dziecko. = 
władać , rządzić. = Balire una 
cosa a uno, zostawić co komu 
do wolnego rozporządzenia. 

BALISTA , s. f. kusza wojen- 
na u starożytnych , machina 
do ciskania kamieni i i?mych 
większych pocisków. 

BALISTICA , s. f. Mat. bali- 
styka , nauka o miotaniu po- 
cisków. 

BALIVO, s. m. bajli , iv pań- 
stwie rzymskiem wykonywa 
rozkazy gonfaloniera. 

BALLA, s.f. bela, paka to- 
worów. A segnali si conoscon le 
balle , prov. poznać ptaka po 
piórach, pana po cholewach. 
Far le balle, fig. upakować się, 
zrobić zawiniątko na drogę. 
A balie , w wielkiej ilości, mnó- 
stwo, silą , podostatkiem. 

BALLADOBE , s. m. Ar. Ori. 

Fur. V. BALLATOIO. 

BALLARE, v. n. tańczyć, tań- 
cować. Quando il gatto non c' è 
i sorci ballano , prov. kiedy pa- 
na nie ma iv domu, słudzy się 
bawią. — in campo azzurro , 
dyndać, być powieszonyn4 = 
chwiać się, kołysać się. 1 denti 



BAL 



49 



mi ballano in bocca , zęby mi się 
chwieją. 

BALLATA , s. f. — tella , — 
Tina , s.f. dim. piosneczka przy 
której się tańcuje. = Fig. Gui- 
dar la ballata, rej wodzić, prze- 
wodzić. Sconciarla — , popsuć 
interes. 

BALLATOIO, s. m. galerya 
z tyłu okrętu. 

BALLATORE, s. m. — TBICE, 
s. f. tancerz, tancerka, tane- 
cznica. 

BALLERINO,s.m. tanemistrz. 
= tancerz, tanecznik. — da 
corda, skoczek na linie. 

BALLETTO, s. m. balet. 

BALLO, s. m. taniec; bal. = 
fig. walka, bitwa. E se potesse 
senza biasmo alcuno, si trarria 
fuor del periglioso — , Ar. Ori. 
Fur. = Uscir di ballo, wyjść 
z balu, skończyć taniec; fig. 
zaniechać czego, odstąpić, po- 
przestać. Fare un — in campo 
azzurro, scherz, dyndać na szu- 
bienicy. 

BALLONCHIO, s. m. obertas, 
taniec chłopski. 

BALLONZABE, — zolare, v.n. 
kręcić się, podskakiwać iv tań- 
cu bez taktu i porządkn. 

BALLOTTA, s. f. gotowany 
kasztan. = gałka do wotowa- 
nia. 

BALLOTTARE, v. a. gloso- 
wać, wybierać rzucając gałki. 

BALLOTTAZIONE, s. f. — 
mento, s. m. głosowanie, woło- 
wanie przez gałki. 

BALOCCAGGINE, — cheria, s. 
f. brednia, fraszka, banialuka. 

BALOCCAMENTO, s. m. ga- 
pienie się, baraszkowanie. 

BALOCCARE, v. a. bawić, za- 
trzymywać, zabałamucić kogo. 
= v. n. gapić się, gawronić się. 
II popol stava tutto a — L. Pule. 
Mórg. = v. r. bawić się, bara- 
szkować. 

BALOCCO, pi. — CHI, s. m. 
gap, gawron, jołop, dureń, 
kiep. = cacko, bawidełko dzie- 
cinne. 

BALOCCONE, av. jak gap, 
jak gawron. — s. m. gapisko. 

BALOGIA , s. f. kasztan go- 
towany. 

BALORDACCIO, v. babbaccio. 

BALORDAGGINE, — berla, s. 
f. głupowatość, basaiykowa- 
tość; głupstwo, głupota, nie- 
rozgarnienie. 

BALOBDAMENTE, av. głupio, 
po głupiemu. 

BALOBDO, —DA ad. basa- 
łyk, cymbał, czop, rura , duda. 

BALSAMICO , —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. balsamowy, balsa- 
miczny. 
BALSAMINO, s. m. drzewo 

k 



50 



BAH 



balsamowe. — balsamina, ro- 
ślina. = balsamica, rodzaj 
jabłka. 

BALSAMO, BALsiMO, s. m. bal- 
sam- 

BALTEO, s. ra. pas, pendent 

BALUARDO, s. m. bulwar; 
baszta. 

BALZA, s. f. skała urwista, 
urwisko, przepaść. = firane- 
czka otaczająca u góry firanki 
łóżka : firanka u powozów. == 
falbana. 

BALZANA, s. f. frędzla, fal- 
bana. == odmiana na nodze u 
konia. 

BALZANO , —NA, ad. mający 
odmianę na nodze (o koniu). = 
fig. Gervel balzano , cudak, dzi- 
wak. 

BALZARE, v. n. podskoczyć, 
odskoczyć , odbić się od czego. 
— fuora, wyskoczyć, ivybiedz 
szybko. == rzucić, icyrzucić, 
cisnąć. In quel tremendo urto il 
cavallo stramazzò balzandomi di 
sella più passi , V. Fosc. — = 
trząść się, tłuc się w powozie, 
v. trabalzare. ==? dostać się ko- 
mu, przejść iv czyje ręce. Le 
ricchezze de' Cremonesi balze- 
rieno in mano de' legati , Varch. 
= Balzato per la seconda volta 
dal trono, Mont. strącony po 
raz drugi z tronu. 

BALZÀTORE, s. m. ten który 
podskakuje. 

BALZELLARE, v. n. podska- 
kiwać. == v. a. nałożyć nad- 
zwyczajny podatek. 

BALZELLO, s. m. nadzwy- 
czajny podatek. = Andare al—, 
czatować, zasiąść na zająca, 
pójść na wychodnego. 

BALZELLONE av. Andar—, 
podskakiwać iv chodzie. 

BALZETTO, s. m. dim. pod- 
skoczek. 

BALZO, s. m. odskok, pod- 
skok, skok. Aspettar la palla al 
— , fig. upatrywać zręczność, 
czekać dogodnej pory, okazyi. 

=z V. BALZA. 

BAMBAGIA, s. f. bawełna. 
Esser tenuto nella — ,fig. być de- 
likatnie wychowanym. 

BAMBAGINO, s. m. baweł- 
nianka, dyma. 

BAMBAGIOSO, —SA, ad. 
miękki jak bawełna. 

BAMBINAGGINE, — NERiA,s.f. 
dziecinność, dzieciństwo, dzie- 
cinny postępek. 

BAMBINELLO,— etto,— Nuc- 
cio, s.m. dim. dzieciątko, dzie- 
cina, dzieciąteczko. 

BAMBINESCO , —CA , pi. — 
CHI, —CHE, ad. dziecinny, 
dziecięcy. [cię. 

BAMBINO,s . ra. dziecko, dzie- 

BAMBOCCIATA, s. f. obraz 



BAN 

przedstawiający dziwaczne fi- 
gury. 

BAMBOCCIO , — cciolo , s. m. 
dzieciuch. — głupiec, dureń, 
kiep. =-- maryonetka, figurka. 
= Pitt. bohomaz. 

BAMBOCCIONE , s. m. dzie- 
ciuch, dzieciak. 

BAMBOLA, s. f. lalka. = 
zwierciadło. 

BAMBOLEGGIAMENTO, s.m. 

V. BAMBINAGGINE. 

BAMBOLEGGIARE , v. n. wy- 
rabiać dzieciństwa, swawolić 
jak dziecko, dziecinie się. 

BAMBOLEGGIATOIIE, s. m. 
ten co wyrabia dzieciństwa. 

BAMBOLIN AGGINE , —lita, 

V. BAMBINAGGINE. 

BAMBOLINO, s. m. dim. dzie- 
cina, dzieciątko. 

BAMBOLONE, s. m. accr. 
dzieciak, 

BANCA, s. f. biuro płatnika 
wojskowego. Scrivere uno alia — , 
zaciągnąćkogo w kontrolę 'woj- 
skowa. 

BANCARIO, —RIA, ad. ban- 
kowy. Cedola bancaria, bilet ban- 
kowy. 

BÀNCHELLINO, s. in. Più cat- 
tivo che —, .gorszy od diabla. 

BANCHETTARE, v. n. ban- 
kietować, godować, biesiado- 
wać. 

BANCHETTO, s. m. bankiet, 
uczta, gody. ==? ławeczka. 

BANCHIERE, — chiero, s. in. 
bankier. == trzymający bank 
w kartach. 

BANCHINA, s. f. ławeczka.= 
grzbiet szańca. 

BANCO, s. m. bank. —fallito, 
bankructwo. Cedole di — , bile- 
ty bankowe. =? bank iv grach 
hazar downy eh. = stół iv izbie 
sądowej. Far venir al — , zapo- 
zwać do sądu. Levar il — , zam- 
knąć posiedzenie sądu. -= hak, 
szkopuł w morzu , mielizna. 
Banchi di ghiaccio, bryły lodu. 

BANCONCELLO, s. m. dim. 
deszczułka, 

BANCONE , s. m. accr. lawa, 
ławica. [kructwo. 

BANCOROTTO, s. m. ban- 

BANDA, s. f. pas sukna. s=* 
banda, zgraja. = oddział woj- 
ska.^ muzyka pułkowa. = bok, 
strona. Da — , na stronie, na 
boku. Passar da — a — , przeszyć 
na wylot. Io ti passerò con que- 
sto coltello da — a —, Varch. 
Da un'altra — , z innej strony. 
Metter da — , odłożyć na bok, 
oszczędzić. 

BANDEGGIARE, v. a. wywo- 
łać z kraju , posłać na wygna- 
nie. 

BANDELLA, s', f. zawiasa u 
drzwi. 



BAR 

BANDERAIO , s. m. chorąży. 

= hafciarz robiący ornaty. 

BANDERESE,'s. e ad. Cava- 
liere —, pan wystawujący cho- 
rągiew ze swych wassalow. 

BANDERUÒLA, s. f. chorą- 
giewka na dachu. — fig. osoba 
zmiennego charakteru. 

BANDIERA, s. f. chorągiew, 
sztandar. =■ flaga, bandera. 
= lanca z chorągiewką. = od- 
dział wojska, chorągiew. Erano 
a guardia del ponte .quattro ban- 
diere di fanti tedeschi, Guicc. =-- 
Fig. Voltar —, zwinąć chorą- 
giewkę, zmienić zdanie, prze- 
kabacić się. Pazzo a — , wieru- 
tny waryat. Far la — , kraść 
resztki sukna (o krawcu). == 
płocha kobieta. 

BANDINELLA, s. f. długi rę- 
cznik. = firanka. 

BANDIRE, v. a. ir. ogłaszać, 
publikować, otrąbić. — la guer- 
ra, wypowiedzieć wojnę. — 
una festa, Ar. Ori. Fur. spra- 
wić ucztę. ■= wygnać z kraju^ 
wywołać. 

BANDITA, s. f. miejsce na 
którem się zabrania polować, 
łowić ryby przez publiczne 
ogłoszenie. - della caccia reale, 
lasy lub grunta przeznaczone 
na polowanie dla króla. 

BANDITO, s. m. banit, wy- 
gnaniec, wywolaniec. Andar—, 
pójść na wygnanie. — bandyt, 
rabuś, rozbójnik. 

BANDITO, —TA, ad. skazą* 
ny na banicyą, wygnany , wy- 
wołany. = Tener corte bandita, 
trzymać stół otwarty. 

BANDITORE, s. m. woźny. 
- BANDO, s. m. ogłoszenie, 
otrąbienie. = zapowiedź. = 
banieya, wygnanie. Cacciare in 
— , dar — , wygnać z kraju. 
N'andò cosi da me la pace in ban- 
do, Bocc. Mettere in — , puścić 
w zapomnienie. 

BANDOLIERA, s. f. pas rze- 
mienny przez plecy. 

BANDOLO, s. m. nitka którą 
się zwięzują pasma motka. Ri- 
trovar il — , fig. rozwikłać za- 
gmatwaną sprawę, rozwiązać 
trudność , przyjść do ładu. 

BARA, s.f. mary.=lektyka.=^ 
nosze dla rannych. Così dicen- 
do, fece sul cavallo di verdi rami 
una — comporre, Ar. Ori. Fur. 

BARABUFFA, s. f. hałas, 
zgiełk, harmider, rejwach. 

'BARACANE, s. m. barakan. 

BARACCA, pi. —CHE, s. f. bu- 
da, szałasz, namiot. 

BARACCARE, v. n. postawić^ 
bude, szałasz. 

BARACCHIERE, -s. m. mar- 
kietan sprzedający wikłuały 
w obozie, 



BAR 

BARACCUCCIA, — cuzza, s.f. 
dira, budka, szałasik. 

BARARE, v. a. cyganić, oszu- 
kiwać , szachrować. 

BARARIA , s. f. oszustwo, 
oszukaństwo. 

BARATRO, s. m.przepaść do 
której strącano w Attyce wiel- 
kich złoczyńców ; przepaść, o- 
tchłań. = piekło. 

BARATTA, s. f. D. Inf. miej- 
sce w piekle w którem odnoszą 
karę oszuści. 

BARATTAMENTO, s. m. mie- 
nianie, frymarczenie. 

BARATTARE, v. a. mieniąc, 
facyendować. .— fig. oszuki- 
wać, szalbierować, szachro- 
wać, frymarczyć. 

BARATTATORE, s. ni. facy- 
endarz, v. barattiere. 

BARATTERIA, s. f. zamiana, 
facyenda.= fig. oszustwo, szal- 
bierstwo , szachrajstwo , fru- 
mark. 

BARATTIERE, — tiero, s. m. 
facyendarz. = fig. oszust, ma- 
tacz, szalbierz, szachraj. 

BARATTO, s.m. zamiana, fa- 
cyenda. Vorrei.... con la giu- 
menta mia fare un — , Ar. Ori. 
Fur. = fig. oszukaństwo, szal- 
bier stivo, frymark. 

BARATTOLO , s. m. słoik na 
konfitury. 

BARBA, s.f. broda u człowie- 
ka; broda u niektórych zwie- 
rząt. Alla — mia , pod moim 
nosem , wbrew mojej woli , na 
przekor*, na złość. = korzeń 
wąsaty niektórych roślin.= fig. 
źródło, początek. La superbia 
è — di tutti i vizj , pi/cha jest 
początkiem wszystkich wad.= 
Prov. Far la — di stoppa , spła- 
tać komu figla, zażartować 
z kogo. Dar le barbe al sole, za- 
drzeć brodę , umrzeć. 

BARBABIETOLA, s. f. burak. 

BARBACANE, s. m. dolna 
część muru stoczy sta, filar pod- 
pierający, zastrzał. 

BARBACCIA , s. f. peg. bro- 
dzisko. 

BARBAGIANNI , s. m. sowa, 
puhacz. = fig. głupiec, gap. 

BARBAGLIO, s.m. zaćmienie 
w oczach. ~ tłum, ciżba. 

BARBALACCHIO, v. babbacio. 

BARBANDROCCO , —CA , pi. 
— CHI, —CHE, ad. v. babbuasso. 

BAKRARAMENTE, av. po bar- 
barzyńsku, okrutnie. 

BARBABE, v.n. puścić korze- 
nie. = fig. Barbarla a uno , wy- 
płatać komu figla. 

BARBAREGGIARE , v. n. po- 
pełniać barbaryzmy , błędy 
przeciwko grammatyce. 

BARBARESCAMENTE, av. po 
barbarzyńsku. 



BAR 

BARBARICCIA , s. ni. kudlaia 
broda, ìiazivis ko jednego z czar- 
tów wymyślone przez Danta. 

BARBARICO, —CA, pi. -CI, 
—CHE, ad. barbarzyński. 

BARBARIE , s. f. barbarzyń- 
stwo, okrucieństwo. 

BARBARISMO, s. m. barba- 
ryzm, gruby błąd przeciw pra- 
widłom grammo tyki. 

BARBABO, — RÀ, ad. barba- 
rzyński, okrutny. = nieokrze- 
sany ,nieucywilizowany. =s.m. 
barbar zy nieć. 

BARBATA, s. f. korzenie 
drzewa. 

BARBATELLA , s. f. gałązka 
ucięła z drzewa i posadzona. 

BABBATO,— TA, ad. brodaty. 
= wkorzeniony. 

BARBAZZALE , s. m. łańcu- 
szek u muiisz tuka , podbródek. 

BARBERARE, v.n. kręcić się, 
obracać się (o war talee). 

BARBARESCO , pi. —CHI , s. 
m. koń barbaryjski. = stajenny 
przy koniach barbaryjskich. = 
ad. barbarzyński. 

BARBERO , s. m. koń z Bar- 
bary i. 

BARBETTA, s.f.dim. bródka. 
= płetwy chrząstkowate nie- 
których ryb. 

BARBICAMENTO, s.m. zapu- 
szczanie korzeni, rozkorze- 
nianie się. 

BARBICARE , v. n. puszczać 
korzenie. = fig. wkorzenić się 
gdzie, dobrze się powieść,udać. 

BARBICELLA , — cina , — cci- 

UOLA, — COLA, BARBOLINA, — BUO 

cia, — buzza, s. f. dim. bródka, 
brodeczka. 

BARBIERACCIO , s. m. peg. 
barwierzysko , niezręczny go- 
libroda. 

BARBIERE, — ro, s. m. bar- 
wierz, golibroda, 

BARBIERIA, — beria, s.f. bar- 
wiernia. 

BARBINO , —NA , ad. skąpy. 
= s.m. pudel. 

BARBIO, s. m. Ict. boleń. 

BARBOGIO, —GIÀ, ad. stary 
gaduła. 

BARBONE, s. m. brodacz. ■= 
pudel. = fałdy pod językiem u 
konia. = łotr, rabuś, rozbójnik. 

BARBOZZA, s.f. podbródek u 
konia. = podpinka pod brodę u 
hełmu, szyszaka. 

BARBUCCINO,— NA, ad. ma- 
łą bródkę mający. 

BARBUGLIAMENTO, s.m. beł- 
kotanie, szeplenienie. 

BARBUGLIARE, v.n. bełkotać, 
szeplenić. 

BARBUTA, s.f. hełm, szyszak. 
= żołnierz w szyszaku. 

BARBUTO, —TA, ad. broda- 
ty, = dorosły. 



BAR 



51 



BARCA, s.f. barka, łódź, sta- 
tek. == Fig. Tener la — dritta , 
dobrze kierować swe interesa. 
Esser nella stessa — , zostać uwi- 
kłanym w jednęż z kim biedę. 
= brog, styrta, stóg zboża. 

BARCAIUOLO, —rolo. —ru- 
olo, s. m. przewoźnik, flis, maj- 
ten. 

BARCATA, s. f . ładunek bar- 
ki, statku. 

BARCHEGGIARE, v.n. kiero- 
wać barkę. = fig. dobrze kiero- 
wać swe interesa. 

BARCHERECCIO, s. m. mnó- 
stwo łodzi, statków. 

BARCHETTA, — ttina, s.f. — 
— ttino, — etto, s.m. dim. łódka, 
czółenko. 

BARCO, pi. —CHI, s.m. park, 
zwierzyniec. 

BARCOLLAMENTO, s.m. ko- 
łysanie się, chwianie się. 

BARCOLLARE , v. n. kołysać 
się, chwiać się, gibać się. 

BARCOLLONE, av. Andar —, 
zataczać się , gibać się w cho- 
dzie, [wozowy. 

BARCONE, s. m. statek prze- 

BARDA, s.f. zbroja na konia. 
— siodło bez łęków. 

BARDAMENTARE, v. a. wło- 
żyć zbroję na konia; ubrać ko- 
nia w rząd. 

BARDANA, s. f. Bot. łopian, 
łopuch. 

BARDASSA, s.m. dziecko ku- 
rewskie, skurwysyn. 

BARDATURA, s.f. uzbrojenie 
konia, rząd żelazny na konia. 

BARDELLA , s. f. siodło bez 
łęków. === poduszeczka po bo- 
kach siodła. 

BARDELLONE , s. m. siodło 
z grubego płótna wypchane kla- 
kami dla ujeżdżania źrebców. 
= war sta cegieł w sklepieniu. 

BARDOSSO, A— ,av. oklep.= 
fig. w ostatnim , w najgorszym 
razie. 

BARDOTTO, s.m. muł z ośli- 
cy i konia. Passar per — , nie- 
zapłacić swego rachunku. = 
holownik co statek ciągnie pod 
wodę. 

BARELLA, s.f. nosze, tragi. 

BARELLARE, v. a. nosić na 
noszach. 

BARGAGNARE, v.a. + targo- 
wać, godzić się o co. 

BARGAGNO , s. m. + targ, u- 
mowa, ugoda. 

BARGELLO , s. m. dowódzca 
straży miejskiej, ceklmistrz. == 
dowódzca rontu czyli warty 
nocnej. Dare nel — iìg. wpaść 
w łapkę. — więzienie we Flo- 
re ncy i. 

BARGIGLI, s.m. pi. bargiglio- 
ne, s. m. dzwonki u koguta i u 
capa. 



52 



BAR 



BARGIGLIUTO, —TA, ad. 

mający dzwonki (o kogucie i 
capie). 

BARIGLIONE , s. m. baryła , 
fasa na marynaty , na peke- 
flejsz. 

BARILAIO, s.m. piwniczy na 
statkach. 

BARILE,s.m. baryła,baryłka. 
Un — d'olio, baryłka oliwy. = 
* ul. = bębenek w zegarku. 

BARILETTO, s.m. —letta, s. 
f. dim. baryłeczka. = skrzy- 
neczka. = bębenek w zegarku. 

BARITONO , s. m. e ad. Mus. 
kamerton. 

BARLETTAIO,s.m. bednarz. 

BARLETTO, v. bariletto. Fig. 
Sgocciolare il —, wyjawić cały 
sekret , odkryć czyje fortele. = 
śruba stolarska do przymoco- 
wania drzewa w robocie. 

BARLOTTO, s. m. — tta, s. f. 
baryłeczka. 

BARLUME , s. m. bladawe 
światło, światełko. — di ragio- 
ne, mdłe światełko rozumu, 
iskierka rozumu. — di speranza, 
promyk nadziei. Al — ,o zmro- 
ku, w szarą godzinę. 

BARO, s.m. oszust, szachraj. 

BAROCCIO,s.m.toó,s o dwóch 
kołach. 

BAROCCO , pi. —CHI , — cco- 
lo, s. m. oszustwo, V. SCROCCHIO. 
— ad. śmieszny, dziwaczny. 

BAROMETRO,s.m. barometr, 
narzędzie do mierzenia ciężko- 
ści powietrza. 

BARONA, s.f. V. BARONESSA.= 

szachrajka, filutka. 

BARONAGGIO, s.m. baronia. 

BARONARE, v. n. szachro- 
wać, oszukiwać. 

BABONATA, s. f. szachraj- 
stwo , oszustwo , oszukaństwo* 

BARONCELLO, s.m. lichy ba- 
ron. = mały filut, lampart. 

BARONCIO, s.m. ulicznik, 
obdarły chłopak. 

BARONE , s. m. baron. == o- 
szust, szachraj, filut, v. birbone. 

BARONERIA , s. f. filuterya , 

hultajStWO, V. FURFANTERIA. 

BARONESSA, s.f. baronowa. 

BARONIA, s.f. baronia. 

BARRA, s. f. drąg, belka; 
szyna, sztaba. — Barra di sab- 
bia , hak , szkopuł w morzu , 
mielizna. = linia prostopadła 
w notach znacząca takt^ v. 
sbarra. [rykada. 

BARRICATA, s.f. zasiek, ba- 

BARRIERA , s. f. rogatka , o- 
strokół. = fig. zapora , zawa- 
da, przeszkoda. [niu. 

BARRIRE, v.n.ir. rżeć (o slo- 

BARRITO, s.m. rżenie słonia. 

BARRUCOLA, s.f. taczka. 

BARUFFA, s. f. — ffo, s. m. 
bójka, ubijatyka. 



BAS 

B ARULLARE , v. n. przeda- 

wać częściami. 

BAR HLLO , s. m. przekupnik 
wiktuałów. 

BARZELLETTA , s. f. v. fa- 
cezia. 

BASAMENTO, s.m. podmuro- 
wanie, podstawa piedestału. 

BA SCIA , bassa , s. m. basza. 

BASE , s. f. podstawa. = fig. 
podstawa, zasada, fundament. 
La giustizia è la — di tutte le vir- 
tù, Guicc. 

BASETTA, s.f. wąs. 

BASETTINO, s.m. wąsik. 

BASETTONE,s.m. wąsal. 

BASILICA, s.f. bazylika, ko- 
ściół główny. ^-D. chór aniołów 
w niebie. Anat. żyła wielka 
w ramieniu. 

BASILICO, s.m. Sof. bazylia, 
bazylik. = maść na ropienie 
rany. 

BLSILISCO, s.m. bazyliszek, 
wąż bajeczny który miał wzro- 
kiem zabijać. 

BASIMENTO, s.m. omdlenie, 
zemdlenie. 

BASIRE, v. n. ir. zemdleć; 
umrzeć. — di fame, umierać 
z głodu , mrzeć głód. 

BASSALTE,s.f. bazalt, czar- 
ny marmur. 

BASSAMENTE, av. podle. 

BASSARE, —mento, v. abbas- 
sare , etc. 

BASSETTA , s. f. baseta , 
sztos , gra w karty. = skórka 
jagnięcia. = Fig. Fare una — , 
zabić kogo niechcący, lub przez 
źle doradzone lekarstwo. == 
podstawić komu nogę aby 
upadł. 

B ASSETTARE , v.a. bass. za- 
bić przez niedozór lub gwałt 
wyrządzony. 

BASSETTO, s.m. basetta, 
kontrabas, = nizki tenor, bas. 
— ad. niziuchny, niziutki. 

BASSEZZA , s. f. nizkość , 
nizina. = fig. podłość , nik- 
czemność. La — dello stile, pła- 
skość stylu. 

BASSO, s.m. nizina, dół ; 
dolna część, spód, dno. Parti 
da — , dolne części, wstydliwe 
członki. == bas , basetta. = 
bas , nizki tenor. 

BASSO, —SA, ad. nizki , niż- 
szy, dolny, przy ziemi leżący, 
spuszczony na dół , głęboki. 
L'altra fiata eh' io discesi quag- 
giù nel basso inferno , D. Inf. 
= Basso fiume, płytka rzeka.= 
Fig. niższy stopniem ; pośle- 
dni, podły, nikczemny ; lichy, 
płaski, płytki. Basso uffiziale , 
podoficer. Di bassa lega , podłe- 
go gatunku. Gente bassa , mo- 
tłoch, pospólstwo. Anima bas- 
sa, podła, nikczemna dusza. 



BAS 

Bassa nascita , podłe , nizkie u- 
rodzenie. Espressione bassa , 
stile basso , płaskie wyrażenie, 
styl płaski. = Basso mormorio, 
głuchy szmer. 

BASSO, av. nizko, na dołe , 
w dole, na dół. —podle, nik- 
czemnie. = cicho , cichym gło- 
sem. 

BASSONE , s. m. fagot. 

BASSORILIEVO, s.m. płasko- 
rzeźba. \z ryżem. 

BASSOTTI, s.m. pi. łazanki 

BASSOTTO, s. m. jamnik, ga- 
tunek psa na krótkich nogach. 
= kuc, pędrak, kucyk. 

BASTA, s.f. fastrjjga. 

BASTA , av. dosyć. 

BASTABILE, bastante, ad. 
m. f. dostateczny, wystarcza- 
jący. 

BASTAIO, BASTARO, bastiere, 

s. m. rymarz robiący siodła 
na osły. 

BASTANTEMENTE, av. do- 
syć, dostatecznie. 

BASTANZA, v. durata. A 
— , av. dosyć. 

BASTARDA, s.f. rodzaj sta- 
tku. = kociołek. 

BASTARDACCIO, s.m. peg. 
bękarcisko. 

BASTARDAGGINE , — digia , 
s. f. bękaretwo. 

BASTARDELLA, s.f. radelek. 

BASTARDELLO, —LA, ad. e 
s. dim. bękarci; bękarcie. 

BASTARDO , s. m. bękart. = 
ad. bękarci. 

BASTARDUME , s. na*, plemię 
bękarcie. = wilk, wilki na 
drzewie. 

BASTARE , v. n. wystarczać, 
być dostatecznym. Ho inteso 
che un gallo basta a dieci galli- 
ne, Bocc. — trwać. Nel tempo 
che la sua signoria dee bastare , 
Bocc. = rozciągać się. Aveano 
fatto tanto grande il borgo , che 
bastava infino là , dove , etc. 
Bocc. — mieć dosyć siły. E tan- 
to bastò la tempesta contro all' 
albore eh' egli cadde , i ivicher 
tak był silny że upadło drze- 
wo. = Bastar 1' animo , mieć do- 
syć serca , odwagi ; zdobyć się 
na dosyć odwagi. Disse che non 
gli basterebbe mai l'animo, com- 
mettere tanto eccesso in chiesa , 
Mach. Stor. Non mi è bastato il 
cuore , U. Fase, nie mogłem 
się odważyć, zdobyć się na to. 
= A buon intenditor poche pa- 
role bastano , mądrej głoiuie 
dość na słowie. Basta il dirvi, 
dosyć ci powiedzieć że. 

BASTEVOLE , ad. m. f. do- 
stateczny. 

BASTÈVOLMENTE, av. do- 
syć, dostatecznie , podostatek , 
podostatkiem. 



BAT 

BASTIA , s. f. wał na około 
miasta z basztami. 

BASTIMENTO , s. m. statek , 
okręt. 

. BASTINGA , s. f. Mar. wór 
wypchany , służący do ochrony 
od strzałów. 

BASTIONARE , v. a. otoczyć 
basztami. 

BASTIONE, s. m. bastionata, 
bastita , s. f. wał albo mur 
z basztami, baszta. 

BASTO, s. m. siodło na osła. 
Da — e da sella , prov. i do tań- 
ca i do różańca. 

BASTONACCIO, s. m. Misko. 

BASTONARE, v. a. okładać 
kijem, dać kije, wybić kijem. 
— d' una santa ragione , tęgo 
wy okładać, ivyiomotac kijem. 
= fig. uszczypliwie ganić, ni- 
cować. = sprzedać swe dobra. 
= Bastonare i pesci , być ska- 
zanym na galery. 

BASTONATA , s. f. kije , wy- 
bicie kijami. Dar bastonate da 
ciechi , porządnie wy grzmocić 
kijem. 

BASTONCELLO, — cino, s. m. 
dim. kijek, laseczka. = tabli- 
czka czekolady. = pasek na 
materyach, na wstążkach. A 
bastoncini , w paski. 

BASTONE , s. m. kij , laska , 
pałka. = laska marszałko- 
wska, buława hetmańska. — 
di vescovo, pastorał- = fig. pod- 
pora. — della vecchiaia, kij pod- 
pora starości. = Mettere un 
legno sii per un — , diabelnie się 
poszkapić, wystrzelić bąka. 

BASTRACONE , s. m. pop. 
człowiek silnej budowy ciała. 

BATACCHIA, —ta, v. ba- 
stonata. 

BATACCHIARE, v. bastonare. 

BATACCHIO, s.ra. kij, pałka. 

BATOCCHIO, s. m. kij śle- 
pego. — della campana, serce 
u dzwonu. 

BATOLO, batalo, s.m. ko- 
niuszek kaptura. — godność 
duchowna. 

BATOSTARE , batosta , v. al- 
tercare, etc. 

BATTADORE, s.m. młocek. 

BATTAGLIA , s. f. bitwa, ba- 
talia. — affrontata , campale , 
walna bitwa. — navale , bitwa 
morska. Commettere — , sto- 
czyć bitwę. Offerire la — wy- 
dać bitwę , stawić pole. = po- 
jedynek. Appellare a — , wy- 
zwać na pojedynek. = Cittadi- 
ne battaglie , G. Vili, wojny do- 
mowe. 

BATTAGLIARE , v. n. bić śię, 
wojować, bojować. 

BATTAGLIATORE, — gliere, 
— gliero , s. m. wojownik , żoł- 
nierz. 



BAT 

BATTAGLIEVOLE , — glie- 

RESCO , — GLIESCO , — CA , — GLIE- 

roso , —sa , ad. skory do boju , 
bitny. 

BATTAGLIEVOLMENTE , av. 
przez bitwę, za pomocą bitwy. 

BATTAGLIO , s. m. serce u 
dzwonu. 

BATTAGLIONE , s. m. bata- 
lion.— wielkie serce u dzwonu. 

BATTELLO, s. m. bat , łódź. 

BATTENTE, s.m. v. battitoio. 

BATTERE, v.a. en. bić, u- 
derzyć. — ii grano , młócić zbo- 
że. — la strada , torować dro- 
gę. — la campagna , la marina , 
szukać , tropić , krążyć po mo- 
rzu. — il fuoco , krzesać ogień. 

— l' ore , bić godziny. — ii tem- 
po , wybijać takt. — V inimico , 
pobić, zbić nieprzyjaciela. — 
in breccia , burzyć mury żeby 
w nich zrobić wyłom. — la ri- 
tirata, cofać się, rejterować 
się. — la cassa , bić w bęben , 
bębnić. — l'uscio, stukać, ko- 
łatać do drzwi. — l' ali , trze- 
potać skrzydłami. — il capo nel 
muro, uderzyć gioiva o mur. 

— il ferro mentre è caldo , prov. 
drzeć łyka póki się dają. — due 
ferri a un caldo , prov. przy je- 
dnym ogniu dwie pieczenie u- 
piec. — bić o brzegi , płynąć. 
Il fiume batte le mura della città, 
rzeka płynie pod murami mia- 
sta. Dove F onda del mar la bat- 
te basso , Bern. Ori. = Il sole 
batte in queste campagne, pro- 
mienie słońca padaj ąna te pola. 
Batteva la più bella luna del mon- 
do, Manz. P. S. najpiękniejszy 
xiezyc świecił. La luna mezza 
sepolta fra le nuvole batte con 
raggi lividi le mie finestre , U. 
Fosc.= Batter gli occhi, mrugać 
oczyma, mrużyć oczy. In un 
batter d'occhi , w mgnieniu oka. 
Non batter gli occhi , ani mru- 
gnąć, mieć oczy wlepione w co. 

— Eig. zgadzać się z sobą (o 
rachunkach i t. p.). = 11 punto 
batte qui , na tern tu sęk , na 
tern wszystko zależy. == Batte- 
re a un segno , zmierzać do ja- 
kiego celu , mieć co na widoku. 
= Battere il taccone , czmych- 
nąć , drapnąć, zemknąć, uciec, 
wziąść nogi za pas. Ma quando 
verso il dì l'ora trascorse, fa di 
mestieri — il taccone, L. Lip. 
Malm. = v. r. bić się. Battersi 
alla pistola , alla spada , bić się 
na pistolety, na szpady. Bat- 
tendosi la zucca , D. Inf. bijać 
się w głowę. — il petto , bić się 
w piersi. Battersela , fig. drap- 
nąć, zemknąć, uciec. 

BATTERIA , s. f. baterya. 
BATTESIMALE , ad. m. f. 
chrzcielny, chrztowy, od chrztu, 



BAT 



53 



do chrztu służący. Il fonte — , 
chrzcielnica. 

BATTESIMO, battesmo, s. m. 
chrzest. Tenere a — , trzymać 
do chrztu. Dare il —, ochrzcić. 
Fede di — , metryka chrztu. 

BATTEZZAMELO , s. m. 
chrzczenie. 

BATTEZZARE, v. a. chrzcić, 
ochrzcić. =• v. r. chełpić cię, 
chlubić się. 

BATTEZZATORE , — zziere , 
s. m. chrzciciel. 

BATTICULO , s. m. portki. = 
stłuczenie zadka. Ha dato un 
— , upadł i stłukł sobie zadek. 

BATTICUORE, s. m. bicie 
serca. [wo. 

RATTIFUOCO , s. m. krzesi- 

BATTIGIA , s. f. kaduk , cho- 
roba Ś. Walentego. 

BATTILANO , s. m. gręplarz 
wełny. 

BATTIMENTO, s. m. bicie. — 
— del cuore , del polso , bicie 
serca , pulsu. — di mani , kia- 

BATTINZECCA, pi. —CHE, 

s. m. mincarz. 

BATTIPALLE , s. m. stępel do 
nabijania działa. 

BATTIPALO, s.m.machina do 
wbijania palów, baran, baba, 
kafar. 

BATTISEGOLA , s. f. Bot. 
bławat, chaber , modrak. 

BATTISOFFIA, — ffiola, s. f. 
przelęknienie, bicie serca,lrwo- 
ga. L'Asia e l'Achaia in questo 
tempo ebbero battisoffia , Tac. 
Dav. An. około tegoż czasu 
rozniesiona wieść po Azyi i 
Achai, wielkiej lubo nie długiej 
trwogi obywatelów nabawiła. 

BATTISTEO, — terio, —tero, 
s.m. chrzcielnica. 

BATTITO, v. batticuore, bat- 
tisoffia. 

BATTITOIA , s. f. Stamp. de- 
szczulka dębowa podbita so- 
snową do pobijaniai wyrówny- 
wania liter na formie. 

BATTITOIO, s.m. skrzydło 
drzwi podwójnych- 

BATTITORE , s. m. — TRICE, 
s.f. ten co bije. — di grano, 
młockarz. 

BATTITURA , s. f. bicie. — 
delle biade , młócenie , młoćba. 

BATTOCCHIO, s.m. serce 
u dzwonu. 

BATTOLOGIA, s. f. klepanie, 
powtarzanie iednego. 

BATTUTA, s.f. wybijanie ta- 
ktu. Andare a — , iść w takt. — 
di polso, bicie pulsu, pulsacya. 

BATTUTO , s. m. taras , po- 
most.= Battuti, flagelanci.=^ p. 
ad. bity. Via battuta, bity gości- 
niec. Argento battuto, srebro 
w blaszkach. 



54 BEC 

BATUFFO , —lo, s. ra. kupa, 
stos. 

BAULE, s.m. tlomok, waliza, 
kuferek. 

BAVA, s.f. ślina. — wyczoski 
ledivabne, pełła. 

BAVAGLIO , s. m. fartuszek 
dziecinny na piersiach. 

BAVELLA , s. f. wyczoski je- 
dwabne, pella. 

BAVEBO , s. ni. kołnierz u 
płaszcza. 

BAVIERA, s. f. blacha rucho- 
ma u hełmu podnosząca się i 
opadająca. 

BAVOSO, —SA, ad. śliniący, 
zaśiiniony. 

BAZZA, s.f. szczęście. 

BAZZECOLE, s.f. pi. v. bazzi- 
catura. 

BAZZICA , s. f. pogadanka , 
gawędka. = poufały przyjaciel. 
= gra iu karty. ~= pi. cacka 
dziecinne, fraszki. 

BAZZICARE, v. n. gawędzić, 
gadać, wdać się w gawędę. 

BAZZICATURE, s.f. pi. — che- 
ria, s.f. cacka dziecinne, bawi- 
dełka, fraszki, drobnostki. 

BAZZOTTO, —TA, ad. na pół 
ugotowany, miękki (o jajach). 

BE', zamiast bei, belli, pię- 
kni, piękne. 

BEARE, v.a. uszczęśliwić. 

BEATAMENTE , av. szczę- 

f /??/)'/ P 

BEATIFICARE , v. a. uszczę- 
śliwić. = poczytywać za szczę- 
śliwego. = policzyć w rzędzie 
błogosławionych. = chwalić, 
wiełbić. 

BEATIFICAZIONE, s.f. uzna- 
nie za błogosławionego. 

BEATIFICO,— CA, ad. uszczę- 
śliwiony. 

BEATITUDINE, s.f. szczęśli- 
wość, stan błogosławiony, bło- 
gość. = Jego świątobliwość, ty- 
tuł papieża. 

BEATO , — TA , ad. błogosła- 
wiony , używający wiecznej 
szczęśliwości. Beati quelli che 
hanno fame e sete della giustizia, 
błogosławieni którzy łakną i 
pragną spraioiedliwości. == 
szczęśliwy. O me beato sopra 
gli altri amanti ! Petr, o ileż je- 
stem szczęśliwszy nad innych 
kochanków ! 

BEATRICE , ad. f. uszczęśli- 
wiająca. Dolce del mio pensier 
ora — , Petr. = kochanka Danta. 

BECCA, s.f. podwiązka kitaj- 
kowa. 

BECCABUNGIA, s. f. Bot. bo- 
bownik, gatunek przełącznika, 
potocznik [ka. 

BECCACCIA, s.f. Ornit, slom- 

BECCACCINA, s. • f. bekas , 
krzyk. . [gojadka. 

BECCAFICO , s. ni. Ornit. fi- 



BAF 

BECCAIA, s.f. rzeźniczka. 
BECCAIO, beccaro, s. m. rze- 
źni k. = fig. człowiek krwawy, 
okrutny. 

BECĆALITE, s.m. kłótniarz, 
pieniacz. [nie. 

BECCAMENTO, s.m. dzioba- 

BECCAMORTO, s. ni. gra- 
barz, sprzątający umarłych. 

BECCARE , v. a. dziobać. == 
Beccarsi il cervello , fig. mózg 
sobie suszyć, łamać sobie gło- 
wę, biedzić się na próżno. 

BECCASTRINO, s. m. bika, 
cizi oba s. 

BECCATA, s. f. dziobnięcie, 
ukąszenie dziobem. = fig. do- 
tknięcie uszczypłiwem słó- 
wkiem, przytyk. 

BECCATELŁA, s.f. lekkie za- 
draśnięcie dziobem. = kawał 
mięsa rzuconego iv powietrze 
sokołowi, żeby go rozłakomić. 
= fraszka, drobnostka. 

BECCATELLO, s. m. mur łub 
drzewo podpierające belkę. == 
gzyms loy stający z muru i pod- 
pierający ganek. 

BECCÀTINA , s. f. v. becca- 
tella. Averla in sulla — , być 
tkniętym do żywego. 

BECCATOIO , s. m. korytko 
w klatce z żywnością dla pta- 
ków. 

BECCHERIA, s.f. rzeźnica.= 
fig. rzeź, rozlew krwi. 

BECCHETTO, s. m. tasiemka 
do ściągania kapiszonu. = 
dziurkiu trzewików do zawle- 
kania sznurka. -= dziób albo 
nos małego statku. 

BECCHÌCO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. skuteczny na kaszel. 

BECCHINO , s. ni. grabarz , 
sprz ą ta iacy unia rlych . 

BECCÒ', pi. —CHI, s.m. dziób. 
=fig. nos, gęba, usta. Colui che 
più al — mi s'accosta, D. Par.= 
Pop. Mettere il — in molle, gwa- 
rzyć , szczebiotać, gawędzić, 
papłać. Fare il — all'oca, deko- 
nać, skończyć, zakończyć inte- 
res. Non aver un — d' un quat- 
trino, nie mieć złamanego sze- 
ląga. == dziób albo nos okrętu. 

BECCO, s.m. kozioł. = Becco 
cornuto , rogacz , mąż niewier- 
nej żony. 

BECCONE,— naccio, s.m. accr. 
dzióbas. = fig. czop , jołop , 
cymbał. 

BECCUCCIO , s. m. rurka a- 
łembikowa, 

BEENTE, ad. m. f. pijący. 

BEFANA, s.f. łałkaw czarnej 
sukience którą w dzień trzech 
kr ołów wystawiają na oknach. 
= diabeł, szatan. = straszy- 
dło , koczkodan, dziwołąg. =-- 
koczkodan, brzydka kobieta. 

BEFFA, s.f. figieł, psota, psi- i 



BEL 

kus. Il cavalier non s' accorse della 
— , Bocc, = drwi nki, kpinki, 
żarty, żarciki. Farsi beffe di, 
kpić, drwić, żartować. Mai di 
niun uomo ti farai beffe, Bocc. 
Da beffe, na śmiech, na kpiny, 
na żart. = fraszka, bzduro. 

BEFFARDO, —DA, s. kpin- 
karz, drwinkarz. 

BEFFARE, v. a. e r. kpić, 
drwić, żartoicuc, szydzić. 

BEFFATORE, s. m. — TRICE, 
s.f. drwinkarz, szyderca. 

BEFFE,— GGIARE,iJ>. BEFFA, CtC. 

BEFFE VOLE, ad.m.f. godzien 
kpinek. 

BEGHINO, bighino, s.m. obłu- 
dnik, świętoszek. 

BEGLI , przed samogłoska lub 
S z następną spógloską; BEI, 
przed spółgłoska zamiast Belli, 
piękni, piękne. Begli occhi, pię- 
kne oczy. Bei libri , piękne ście- 
żki. 

BEL AMENTO, s.m. beczenie. 

BELARE , v. n. beczeć. == fig. 
beczeć, płakać. 

BEL BELLO, av. powoli , po- 
mału. Andare —, iść powoli ; fig. 
roztropnie postępować. 

BELENNITE, s. f. piorunek, 
piorunowa strzałka. 

BELGIUINO, s.m. benzoin, 
benzoes, gatunek loonnej ży- 
tvicy. 

BELLADONNA, s.f. Bot. wił- 
cze jagody, psiaki większe. 

BELLAMENTE , av. pięknie , 
ślicznie. = grzecznie , uprzej- 
mie, == powoli, pomału. 

BELLATORE, -TRICE, y. 

GUERRIERE. {Jor, błoto. 

BELLETTA, s.f. kałuża, ba- 

BELLETTO, s.m. ruż, barwi- 
dło. = ad. ładniutki, śłiczniutki. 

BELLEZZA, s. f. piękność. — 
fisica, intellettuale, morale, pię- 
kność fizyczna, umysłowa, mo- 
ralna. = I un'opera, piena di 
bellezze,, jestto dzieło pełne pię- 
kności. Fare del ben —, robić 
■wiele dobrego. 

BELLICATO,— TA, ad. poło- 
żony w śi-odku. 

BELLICO [lì-ko], —colo, s.m. 
pępek. — ośrodek w owocu, = 
śi-odek. 

BELLICO, —CA [bèl-li-ko], pi. 
—CI, — CHE, ad. wojowniczy, 
wojenny, bitny. 

BELLICOACHIO, s.m. sznu- 
rek pępkowy. , [har. 

BELLIGOi\E,s.m. czara, pu- 

BELLICOSAMENTE , av. wo- 
jowniczo; odważnie , mężnie. 

BELLICOSO,— SA, ad, wojo- 
wniczy, wojenny, bitny. 

BELLIMBUSTO , s. ni. piękna 
lalka ale do niczego niezdatna. 

BELLINO, — NÀ, ad. lattato» 
tki, śłiczniutki, piękniutki. = 



BEN 

Fare il — , pop. udawać, zmy- 
ślać. 

BELLO, s. m. -piękność. = 
rzecz przystojna, przyzwoita. 
Parlando cose ch'il tacere è bel- 
lo, D. Inf. = pogodna pora, do- 
godna chwila , okazy a. Alza la 
spada , e quando vede il — , tira 
un fendente e in mezzo gliela ta- 
glia, L. Lip. Malm. = Sul bello 
dell'età, tv kwiecie wieku. — Bel 
di Roma , czyli Colosseo, Kolos- 
seum , z czego żartobliwie prze- 
kręcono na Culiseo od Culo za- 
dek. Si china e mentre abbassa 
giù la chioma , alza le groppe e 
mostra il bel di Roma , L. Lipp. 
Malm. 

BELLO, —LA, ad. piękny. 
Onde sì bella donna al mondo 
nacque, Petr. Bello è il morir per 
la sua patria, pięknie jest umrzeć 
za ojczyznę. Non è bello quel 
che è belìo , solo è bello quel che 
piace, prov. nie to piękne co pię- 
kne, lecz co się komu podoba. 
Farsi bello di checchessia, stroić 
się w cudze pióra. = Di bel di, 
di bel mezzodì , w biały dzień, 
w samo południe. In bel centro 
■della città, w samym środku 
miasta. Andare alle belle , łasić 
się, płaszczyć się , uniżać się. 
Bel bello , powoli , pomału , sto- 
pniami. Onde il pubblico a cui 
pria tanto spiacque scandalo tal , 
bel bel vi si assuefece, Cast. Non. 

BELLOCCHIO , s. m. Min^r. 
gwiazdowiec. 

BELLOCCIO, —CIA , ad. pię- 
kny, dobrze zbudowany. 

BELLONE, ad. bardzo pię- 
kny. 

BELTÀ , — -TADE , —TATE , S. f. 

piękność. 

BELVA, s. f. zwierz. 

BELVEDERE, s.m. belweder, 
galerya na wierzchu domu, 
z której piękny widok. =* L. 
Lipp. Malm. v. culo. 

BELZUAR, s. m. bezoar, ka- 
mień tworzący się w żołądku 
niektórych zwierząt. 

BEMBÈ, av. bardzo dobrze. 

BENACCONCIAMENTE , av. 
w sam czas, iv samą porę, sto- 
sownie, jak należy. 

BENAFFETTO, —TA, ad. 
przychylny, życzliwy. 

BENAGURATO,— TA, ad. do- 
brze wróżący, rokujący. 

BENAGUROSAMENTE, —ra- 
tamente, av. pod dobrą wróżbą. 

BENALLEVATO, —TA, ad. 
dobrze loychowany. 

BENANDATA, s. f. tryngielt, 
na piwo, poczesne. 

BENAWENTURATAMENTE, 
— rosamente , av. szczęśliwie , 
pomyślnie. 

BENAWENTURATO, —TA, 



BEN 

—roso, —sa, ad. szczęśliwy, 
pomyślny. 

BENCHÉ, cong. chociaż, lubo. 

BENCBEATO, v. benallevato. 

BENDA, s. f. binda , opaska , 
przepaska. — welon zakonnic. 
= Fig. Avere una — sugli occhi, 
mieć zasłonę na oczach, być 
zaślepionym. 

BENDARE, v. a. zawiązać o- 
czy. = fig, zaślepić, pozbawić 
rozumu. 

BENDATURA, s. f. zawiąza- 
nie oczu. 

BENDELLA, — rella,s.L dim. 
opaseczka, przepaseczka. 

BENDONE, s. m. pas u infuły. 

BENDUCCIO,s.m. chusteczka 
dziecinna. 

BENE, s.m. dobro. Il pubblico 
— , dobro publiczne. — immagi- 
nario, reale, durevole, dobro u- 
rojone, rzeczywiste, trwale. = 
dobre uczynki, dobrodziejstwo. 
= dobra, majątek. Beni stabili, 
mobili , dobra nieruchome, ru- 
chome. = Aver — , być spokoj- 
nym. Pigliar per — , wziąść na 
dobrą stronę, iv dobrem zna- 
czeniu. Dir — di alcuno, mówić 
o kim dobrze. Far del — , wy- 
siviadczyó komu dobrodziej- 
stwo. Voler — , dobrze komu ży- 
czyć, sprzyjać, być przychyl- 
nym, kochać. 

BENE, av. dobrze. Andar, star 
— , dobrze się mieć. Quest' abi- 
to ti sta — , ta suknia dobrze na 
tobie leży. = słusznie, sprawie- 
dliwie. Ben gli sta , dobrze mu 
tak, zasłużył na to. Però ti sta, 
che tu se' ben punito, D. Inf. = 
bardzo. Egli sta male bene, bar- 
dzo jest chory. = nuż tedy, nuż 
Więc. Ben, che vuoi dir ? cóż te- 
dy chcesz powiedzieć? 

'BENEDETTO, s. m. kaduk, 
choroba Ś. Walentego. = łago- 
dny purgans. 

BENEDETTO, —TA, p. ad. 
błogosławiony , poświęcony . Ac- 
qua benedetta, święcona woda. 

BENEDICENTE, ad.m. f. do- 
brze o innych mówią,cy. 

BENEDICERE, benedire, v. a. 
ir. błogoshnuić, pobłogosławić, 
święcić, poświęcić. Dio vi bene- 
dica, niech cię Bóg błogosławi. 

BENEDITORE, s.m.— TRICE, 
s.f. ten który błogosławi lub 
dobrze o innych mówi. 

BENEDIZIÓNE, s.f. błogosła- 
wieństwo. La paterna — , błogo- 
sławieństwo ojcowskie. = Fig. 
Dar la — ad una cosa , umyć od 
czego ręce. 

BENEFATTIVO, —VA, ad. do- 
brze czyniący, dobroczynny. 

BENEFATTORE, s.m. —TRI- 
CE, s.f. dobroczyńca, dobro- 
dziejka. 



BEN 



55 



BENEFICARE, — ficiare, v. a. 
wyświadczyć dobrodziejstwo. 

BENEFICATORE , —TRICE , 
v. benefattore. [za. 

BENEFICENZA, v. benificen- 

BENEFICIALE, ad. m.f. bene- 
ficyalny, do beneficyów ducho- 
wnych należący. 

BENEFICIATO, s.m. bilet wy- 
grywający na loteryi. 

BENEFICIATO, —TA, ad. ob- 
darzony dobrodziejstwem. = 
s.m. beneficyaryusz, posiada- 
jący duchowne beneficyum. 

BENEFICIO, BENIFICIO, bene- 
fizio, benifizio, s.m. dobrodziej- 
stwo; łaska.= beneficyum,pre- 
benda. 

BENEFICCIUOLO,— otto, s. 
m. dim. maleńkie dobrodziej- 
stwo. 

BENEFICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. dobroczynny. 

BENEMERENTE,— rito,— ta , 
ad. zasłużony, godzien nagro- 
dy. 

BENEMERENZA, s.f. —rito, 
s.m. zasługa. 

BENEPLACITO,— mento, s.m. 
wola, upodobanie. 

BENESSERE, s.m. dobry byt. 

BENESTANTE,ad.m.f.sdróu>. 
= dobrze się mający, zamo- 
żny, dostatni. 

BENEVOGLIENTE , ad. m. f. 
przychylny, życzliwy, łaskaio 
na kogo. 

BENEVOLENTEMENTE, av. 
życzliwie, przychylnie, łaska- 
wie. 

BENEVOLENZA, s. f. dobroć, 
życzliwość, łaskawość. 

BENEVOLO, —LA, ad. przy- 
chyliły, życzliwy, łaskaw. 

BENFACENTE, ad. m. f. do- 
broczynny. 

BENFATTO, —TA, ad. do- 
brze zrobiony, zbudowany. 

BENIFICANTE, ad. m.f. do- 
broczy nny. 

BENEFICENZA, s. f. dobro- 
czynność; hojność, szczodro- 
bliwość. 

BENIFICIO, v. beneficio. 

BENIGNAMENTE , av. łaska- 
wie, uprzejmie, łagodnie. 

BENIGNITÀ, — tade, —tate, 
s. f. łagodność, powolność, sło- 
dycz, uprzejmość, łaskaicość. 

BENIGNO, —GNA, ad. łago- 
dny, łaskawy, słodki, miły, u- 
przeimy, ludzki. 

BENINO, av. dosyć dobrze, 
jako tako. 

BENINSIEME, s. m. zgodność 
wszystkich części. 

BENINTESO , —SA , ad. do- 
brze pojęty, dobrze wykonany , 
wykończony. = s. m. dobre wy- 
konanie, wykończenie, dosko- 
nałość w dziełach sztuki. 



56 



BER 



BENISSIMO, av. bardzo do- 
brze, wyśmienicie, wybornie. 
BENIVOGLIENZA, —cliente, 

— IVOLO, — LENZA, — LENZIA, V. 
BENEVOLENZA , etC. 

BENLAVORATO, — TA , ad. 

dobrze wypracowany, wykoń- 
czony. 

BENMONTATO, —TA, ad. ja- 
dący na dobrym koniu. 

BENNA, s. f. wasąg. 

BENNATO, —TA, ad. dobrze 
urodzony. = szczęśliwy. 

BENONE, av. bardzo dobrze. 

BENSAI, av. wszak wiesz do- 
brze , pewnie , tak jest , bez 
wątpienia. 

BENSERVITO, s. m. zaświad- 
czenie służącego. 

BENSÌ, av. pewnie, niezawo- 
dnie. Non è vile queir uomo che 
è travolto dal corso irresistibile 
d'una fiumana, —chi ha le forze 
e non le adopra, U. Fosc. 

BENVENUTA, s. f. szczęśliwe 
przybycie. 

BENVENUTO, bentornato, — 
ta, ad. pożądany, komu radzi. 
Siate il — , witam, jak się masz, 
rad jestem żeś powrócił. 

BENVOLENTIERI, av. bar- 
dzo chętnie, z całego serca. 

BENVOLERE, v. benevolenza. 

BENVOLUTO , —TA, ad. mi- 
ły, kochany. 

BEONE, s. m. pijaczysko. 

BERBERI, — ro, s. m. berbe- 
rys, kwaśnica, kalina włoska. 

BERCILOCCHIO, s. m. zezo- 
waty. 

BERE, bevere, v. a. ir. pić, 
wypić, napić się. — cioccolata, 
caffè, tè, brodo, veleno, pić czo- 
koladę, kawę, herbatę, rosół, 
truciznę. Uova da — , jaja na 
miękko. = Fig. Bere un affronto, 
znieść obelgę. Dare a — , wy- 
prowadzić w pole, zwieść, 
wmówić co w kogo. E chi t' ha 
dato a — queste fole? Mont. 
Bersi una cosa, tativo czemu u- 
wierzyć, dać się zwieść. = s.m. 
napój, picie. 

BERGA, pi. — GHE, s. f. nad- 
brzeże urwiste. = grobla, ta- 
ma od powodzi. 

BERGAMOTTA, s. f. berga- 
motka. 

BERGHINELLA, — ltjzza, s.f. 
kobieta nizkiego stanu i lada- 
jakich obyczajów. 

BERGÒLINARE , v. n. dowci- 
pkować, baraszkować. 

BERGOLO , —LA, ad. lekki, 
ulotny ; pusty, płochy. = s. ni. 
rodzaj kosza. = fryc, nowi- 

CyUSZ, V. SORO, AVANNOTTO. 

BERICUOCOLAIO, s. m. pier- 
nikarz. [nik. 

BERICUOCOLO , s. m. pier- 
BERILLO, s. m. Min. beryl. 



BER 

BERLINA, s. f. pręgierz. Met- 
tere uno alla — , postawić kogo 
u pręgierza. — Fig. Andare in 
— , tuystawić się na śmiech. = 
koczyk, koczobryk. 

BERLINGACCINO, — cciuolo, 
s. m. czwartek na tydzieńprzed 
tłustym czwartkiem. 

BERLINGACCIO , s. m. tłusty 
czwartek. 

BERLINGAMENE) , s. m. 
szczebiotanie, śiuiegotanie, pa- 
planie, gadulstwo, gawędzenie. 

BERLINGARE, v. n. szcze- 
biotać, świegotać, paplać, ga- 
wędzić, gwarzyć, pleść. 

BERLINGATORE , — gaiuolo, 
— ghiere, s. m. gaduła, gawęda. 
= żarłok, obżartuch. 

BERLINGHIERA , s. f. gawę- 
dziarka, sżczebiolka. 

BERLINGOZZO, s. m. cia- 
steczko w listki. 

BERNOCCHIO, — ccolo, s. m. 
gula, guz, garb. — di bastone, 
sęk na kiju.=guz oduderzenia. 
= narośl na liściu drzewa. 

BERNOCCOLUTO, —TA , ad. 
guzoivaty, sękowaty. 

BERRETTA , s. f. czapka. — 
da notte, szlafmyca.— da prete, 
biret. Trarsi, far di — , zdjąć cza- 
pkę, czapkować.Ogni — è buona 
per la notte, prov. w nocy wszy- 
stkie koty bure. 

BERRETTACCIA, s. f. peg. 
czapczysko. [cznik. 

. BERRETTAIO, s. m. czape- 

BERRETTINO, — NA,ad.bass, 
niepoczciwy, ladaco. Canaglia 
berrettina, łajdak, oszust. 

BERRETTÓNE, s.m.— na, s. f. 
accr. duża czapka; bermyca. 

BERSAGLIARE, v. a. strzelać 
do celu; strzelać na tyralie- 
rach. = fig. ścigać, prześlado- 
wać, nękać, dręczyć. Bersagliato 
dalla fortuna avversa, nękaiiy 
losem przeciwnym. 

BERSAGLIERE, s.m. strzelec 
celny, tyralier. 

BERSAGLIO, s. m. cel = Fig. 
cel, zamiar. = spór, zwada. = 
Esser il — della fortuna , być 
igraszką losu. 

BERTA, s. f. baran, baba, ka- 
far.— figiel, psikus, swawola. 
Voler la — chcieć igrać, poswa- 
wolić. Dar la —, loy plątać figla. 

BERTEGGIAMENTO,s.m. po- 
śmiewisko, drwinki, szyder- 
stwo. 

BERTEGGIARE, v. a. e n. 
żartować, drwić. 

BERTEGGIATORE, v. beffa- 
tore. 

BERTESCA , s. f. zosłana od 
pocisków nieprzyjacielskich.= 
rusztowanie; szubienica, L. 
Lipp. Malm. 

BERTOLOTTO , av. Mangiare 



BET 

a —, jeść na borg. = s. m. v. 
bardotto. 

BERTONE, s. m. kochanek 
kurwy. = koń z obciętemi usza- 
mi. = krótko ostrzy żonapalka. 

BERTO VELLO,s.m. więcierz; 
sieć na ptaki. 

BERTUCCIA, s. f. — ccio, s. 
m. małpa. = Pigliar la —, upić 
się. Dir l' orazioni della — , kląć, 
mruczeć, markotać pod nosem. 

BERTUCCINA, s. f. — ccino, s. 
m. dim. malpeczka. 

BERTUCCIONE, s. m. małpi- 
sko, malpica. == fig. brzydki 
jak małpa, brzydal, koczkodan. 

BERUZZO, — lo, s. m. śnia- 
danie chłopskie przy robocie 
w polu. 

BERZA, s. f. f goleń. Levar le 
berze, prędko zbierać nogami, 
prędko uciekać, zmykać. 

BERZAGLIO, v. bersaglio. 
Metter a — , narazić na niebez- 
pieczeństwo. Daniel—, trafić, 
do celu. 

BESSA, — ggine, s. f. głu- 
pstwo, głupota. 

BESSO, —SA, ad. głupi. 

BESTEMMIA, s. f. —mento, s. 
m. bluźnierstwo ; klęcie, prze- 
klinanie. 

BESTEMMIATORE , s. ni. — 
TRICE, s. f. bluźnierca, blu- 
źnierka. 

BESTIA, s. f. zwierzę, bydlę, 
bestya. = fig. głupiec, bydlę, 
osioł. Essere, andare in — , roz- 
złościć się, wpaść w gniew. 

BESTIACCIA , s. f. peg. szka- 
radne bydlę. = fig. głupiec, 
oślisko. " [stuch bydła» 

BESTIAIO, s. m. bydlarz, pa- 

BESTIALE, ad. m. f. bestyal- 
ny, bestyalski, bydlęcy, zwie- 
rzęcy. ==■ ogromny, niezmierny. 

BESTIALITÀ,— tade, —tate, 
s. f. bestyalstwo , bydlęcość i 
zwierzęcość. 

BESTIALMENTE, av. po be~ 
styalsku, po bydlęcemu. Usare 
— , obchodzić się po bestyal- 
sku. Viver —, życjak bydlę. 

BESTIAME, s. m bydło. — 
grosso, bydło rogate. — minuto, 
bydło nierogate, nierogacizną. 

BESTIARIO, s. m. dozorca 
zwierząt iv menażeryi, = ten 
co walczył w cyrku z dzikie- 
mi zwierzętami. 

BESTIOLA, — uola, —lina, s. 
f. dim. — olo, — uolo,— lino , — 
luccio, s. m. dim. bestyjka, by- 
dlątko, zwierzątko. 

BESTIONE, V. BESTIACCIA. 

BETTOLA,— etta, s.f. szynk, 
karczma, garkuchnia. 

BETTOLIERE ,s. m. ssy ft/can?, 
karczmarz, garkuchnik. 

BETTONICA, s. f. Bot. beto- 
nika, bukwica. 



BIA 

BETULA, mivLLA,s.f.brzoza. 
BEUTA,bevuta, s.thaust,łyk. 

BEVA , s. f. napój. Esser nella 
sua — , fig. znajdować się w swo- 
im żywiole. 

BEVANDA , s. f. napój, tru- 
nek. = lekarstwo. 

BEVANDACCIA, s. f. peg. 
brzydki napój, lura. 

BEVANDINA , — duccia , s. f. 
dim. przyjemny napojek. 

BEVERAGGIO, s. m.napój.= 
tryngielt. [toio. 

BEVERATOIO, v. abbevera- 

BEVERE, v. bere. 

BEVERIA, s. f. v. sbevazza- 
melo. [STORE. 

BEVERO, s. in. bóbr, v. ca- 

BEVERONE , s. m. napój. = 
woda z otrębami dla koni. 

BEVIBILE, ad. m. f. dobry do 
picia. 

BEVIMENTO, s. m. —tura,— 
zionę, s. f. picie ; napój. 

BEVITORE, s.m.— TRICE, s. 
f. piący, pijąca. Solenne bevi- 
tore, solenny pijak, bibosz. 

BEZZICARE,v. a. dzióbać. =\. 
r. fig. docinać sobie nawzajem, 
przycinać jeden drugiemu. 

BEZZICATURA, s. f. dzio- 
bnięcie, zadraśnienie dziobem. 

BEZZO, s.m. pieniądzew dia- 
lekcie Wenecyanów. 

BIACCA, s. f. blejwas. 

BIADA, s. f. zboże. = owies. 

BIADAIUOLO, s. m. handlu- 
jący zbożem. 

BIADETTO, s. m. lazur, błę- 
kit. = ad. lazurowy, błękitny. 

BIANCASTRO, —TRA, ad. 
białawy. 

BIANCHEGGIAMENTO, s. m. 
bielenie się. 

BIANCHEGGIARE , v. n. bie- 
leć, bielić się. Alcune ossa e 
teschi, i quali biancheggiavano al 
raggio dubbioso delle stelle, Ver. 
Not. rom. = toczyć białe bał- 
wany (o spienionem morzu). 

BIANCHERIA, s. f. bielizna. 

BIANCHETTO, —TA, — cmc- 
cio, — cia , ad. białawy. 

BIANCHEZZA, s. f. białość. 

BIANCHI , s. pi. fakcya Bia- 
łych która powstała w Pisloi 
1300 r. i przeniósłszy się do Flo- 
rencyi, złączyła się z Gibelli- 
nami przeciwko Czarnym, Ne- 
ri. Do fakcyi Białych należał 
poeta Dante Alighieri. 

BIANCHIMENTO, s. m. bie- 
lenie, pobielanie. 

BIANCHIRE , v. a. ir. bielić, 
pobielać. 

BIANCO, s. m. biel, biały ko- 
lor. L' una vestito a — e l'altra a 
nero, Ar. Ori. Fur. = wapno 
do bielenia murów. = Bianco 
di piombo, blejwas, (podwę- 
glan ołowiu). = Bianco dell' oc- 



BIC 

chio, błonka rogowa. = Di pun- 
to in — , poziomo, rdzennie. --= 
Por nero in sul — , napisać czar- 
no na bialem. Far vedere — per 
nero, wmawiać w kogo że białe 
jest czarne. = okienko w pi- 

BLÀNCO, —CA, pi. —CHI, — 
CHE, ad. biały. Pelle bianca, ca- 
pelli bianchi, biała skóra, białe 
iviosy. = Dar carta bianca , dać 
komu blankiet, zupełnąwolność 
działania. 

BIANCOLINO, —NA, ad. bia- 
lutki, bielusieńki. 

BIANCOSO , —SA, ad. jasno- 
biały. 

BIANCOSPINO, s. m. głóg. 

BIANCUCCIO,— CIA, ad. bia- 
ławy. 

BIASCIAMENTO , s. m. tru- 
dne żucie. 

BIASCIARE, v. a. powoli żuć, 
mamlać. = bąkać, niewyra- 
źnie wymawiać lub czytać, 
przeciągać, przewlekać wy- 
razy. 

BIASIMARE, biasimare, v. a. 
ganić. 

BIASIMATORE, s. m.— TRI- 
CE, s. f. ganiciel, ganicielka. 

BIASIMEVOLE, ad. m.f. na- 
ganny. 

BIASIMEVOLMENTE, av. na- 
gannie. 

BIASIMO , — mamento , s. m. 
nagana. , 

BIBACITA , s. f. skłonność do 
pijaństwa. 

BIBBIA , s. f. biblia , pismo 
święte. = fig. długie opowia- 
danie. 

BIBBIO, s. m. kaczka dzika. 

BIBLICO, —CA, pi. — CI, — 
CHE , ad. biblijny. 

BIBLIOGRAFIA, s.f. biblio- 
grafia. 

BIBLIOGRAFO, s.m. biblio- 
graf, mający znajomość wy- 
dań i druków. 

BIBLlOxMANE, s. m. biblio- 
man, miłośnik starych książek. 

BIBLIOMANIA, s.f. biblio- 
mania. 

BIBLIOTECA, s. f. biblioteka 
książnica, księgozbiór. 

BIBLIOTECARIO , s. m. bi- 
bliotekarz. 

BICA , s. f. bróg, styrta, stóg 
zboża. = kupa, stos czegokol- 
wiek. Saltare in sulla — , fig. 
gniewać się. 

BICCHIERAIO s.m. kupiec 
szklanny. 

BICCHIERE , — ro , s. m. 
szklanka , kieliszek. 

BICCHIERETTO , — rino , — 
ruccio, s.m. dim. szklaneczka, 
kieliszeczek. 

BICCHIERONE, s.m. szkla- 
nica , kielich. 



BIG 



57 



BICCHIEROTTO , s.m. dość 
spora szklanka. 

BICCIACUTO , s. m. topor 
obosieczny. 

BICCIUGHERA, s.f. końna- 
rowisly. 

BICIPITE , ad. m. f. dwugło- 
wny, dwugłowy. 

BICOCCA, biciocca, s. f. mała 
twierdza na wierzchu skały. 

BICOLORE , ad. m. f. dwu- 
farbny, dwójkolorowy. 

BICORNIA, s.f. kowadło o 
dwóch rogach. 

BICORNE, — orno,— na,— 
nuto, —ta, ad. dwurożny, 
dwurogi. 

BIDÀLE , s. m. piechur. 

BIDELLO, s.m. bedel, woźny. 

BIDENTE, s. m. motyka dwu- 
zębna. 

BIDETTO, s. m. kuc , konik. 

BIECAMENTE, av. zyzom , 
z ukosa. = fig. krzywo , krzy- 
wem okiem , złem okiem. 

BIECO , —CA , pi. —CHI , — 
CHE , ad. zyzowaty. Sparsa il 
crin , bieca gli occhi , accesa il 
volto , Tass. Ger. = Atto bieco , 
fig. czyn haniebny. 

BIETA , bietola , s. f. burak. 

BIETOLONE , v. babbaccio. 

BIETTA, s. f. Min do łupania 
drzewa. = Mettere —, esser 
mala , — , fig. siać niezgodę. = 
Stamp. klinowate kawałki drze- 
wa , które się wbijają na około 
formy. = podstawka, podkład- 
ka pod nierówno stojący sprzęt. 

BIFOLCA , s. f. mórg , v. bp- 
bulca. 

BIFOLCHERIA, s.f. oranie , 
uprawa roli. =włodarstwo, 
funkcya ekonoma. 

BIFOLCO , pi. —CHI , s. m. 
oracz , rolnik. 

BIFORC AMENTO , s. m. roz- 
sochatość, loidłowatość. 

BIFORCARE, v. n. rozdwa- 
jać się , rozchodzić się widlo- 
wato, w kształcie rozsochy. 

BIFORCO, pi. —CHI, s.m. 
widia , rozsocha. 

BIFORCUTO , —TA, ad. roz- 
sochaly, widlasty, widłowaty. 

BIFORME , ad. m. f. diou- 
ksztaltny. 

BIFRONTE , ad. m. f. mający 
dwie twarze. 

BIGA , pi. — GHE , s. f. tod- 
zek o dtcóch kołach , bieda. 

BIGAMIA, s. f. dwójżeństwo. 

BIGAMO, s. m. dwójżeniec. 

BIGATTO , —lo, s. m. wołek 

zbożowy. = jedwabnik. = Mai 

— , fig. łajdak , gałgan. [rak. 

BIGELLO , s. m. pakłak , sie- 

BIGEROGNOLO, —LA, ad. 

siwawy, siwowaty. 

BIGHELLONE, s. m. tępa gło- 
wa, głupiec. 



58 



BIL 



BIGICCIO , — CIA, ad. siwa* 
wy, siwowaty, szpakowaty. 

BIGIO , s. m. siwy kolor. = 
ad. siwy, szary. 

BIGLIA, s.f. bila, kula bi- 
lardowa. 

BIGLIARDO, s.m. bilar. 

BIGLIETTO, s.m. bilet, li- 
ścik, kartka. — rewers, oblig. 
= Ardld. v. plinto. 

BIGLIONE, s. m. bilon, sre- 
bro niskiej próby, podła mo- 
neta. 

BIGONCIA , s. f. kosz noszo- 
ny na plecach. = kadłub, kadź, 
ceber, szaflik, faska. = ambo- 
na. Montar in — , wieść na 
ambonę. 

BIGONCINA, — cetta, — ciu- 

OLA , S. f. — CIUOLO , — CIUOLET- 

to, s. m. dim. koszyk, koszy- 
czek , i t. d. 

BICORDO, s.m. dzida, ko- 
pija, lanca. [ka, szalka. 

BILANCETTA, s.f. dim. waż- 

BILANCIA , s. f. waga , sza- 
la. — dell' orafo , ważki na 
zło to. divaga, miara. =równo- 
waga. — degli stati , równowa- 
ga między państwami. = bi- 
lans , różnica loydatkóio i 
przychodów krajowych; stan 
interesów domu handlowego. 
= Far stare in — , spraioiedli- 
wie ważyć. Dare il tracollo alla 
— , przechylić wagę. = Fig. 
Porre in — alcuna cosa, toażyć 
co , rozważać. = sieć naplocie. 
= orczyk. 

BILANCIATO, s. m. fabrykant 
wag , szal , toażek. 

BILANCIAMENTO, s. m. tva- 
żenie , rozważanie. 

BILANCIARE, v. a. ważyć. 
=fig. ważyć , rozważać. Qua- 
lor bilancio e la tua colpa e il 
merto, Met. = zrobić bilans 
handlowy. = v. n. równowa- 
żyć się wzajemnie. 

BILANCIERE , s. m. wahadło 
io zegarze. 

BILANCINA , s. f. —no, s. m. 
dim. ważka, szalka. = orczyk. 
Cavallo del bilancino, koń or- 
czykowy, na przyprzęży idą- 
cy przy holoblowym. 

BILANCIO , s. m. porówna- 
nie. = rozważenie. *= bilans. 
Tenere un libro per — , utrzy- 
mywać książki handlowe na 
dwie ręce. [passya. 

BILE, s. f. żółć. — fig. złość, 

BILENCO, —CA, pi. —CI , — 
CHE , ad. krzywy , koślawy , 

V. SBILENCO. 

BILIA, s. f. kij do zakręcenia 

powrozu. — Bilie, pop. koślawe 

nogi. [ciowy. 

BIL1ARIO , —RIA, ad. żół- 

BILICARE , v. a. położyć na 

wadze. = fig. ważyć, roważać. 



BIO 

BILICO , pi. —CI , s. m. toa- 
ga, równowaga. Tenere in — , 
ważyć. == Bilico d' un ponte 
levatoio , co służy do zwodze- 
nia mostu. = zawiasa. Stare 
in — , ważyć się , chwiać się , 
wahać się. [ivy. 

BILIFERO, —RA, ad. żółcio- 

B1LINGUE , ad. m. f. dwuję- 
zyczny. = fig. łgarz. 

BILIORSA, s. f. mara, nocni- 
ca, straszydło. 

BILIOSO , —SA, ad. tempe- 
ramentu żółciowego, złośliwy, 
passyonat. 

BILIOTTATO, —TA , ad. na- 
krapiany, centkmuaty. 

BILLÉRA , s. f. bass. psikus , 
psi figiel. 

BILLI , s. m. pi. kręgle. Giuo- 
care a — , grać w kręgle. = wy- 
raz służący do wołania kur. 
= fig. pieszczoty, karesy. 

BILLIONE , s. m. bimilion , 
tysiąc milionów. 

BIMBO, s. m. dzieciak tłusty, 
pucołowaty. = lalka. 

BINARE, v. n. urodzić bli- 
źnięta. 

BINARIO, —RIA, ad. złożony 
z divóch jednostek. Aritmetica 
binaria , arytmetyka dwójna, 
którą, Leibnic chciał ivprowa- 
dzić na miejsce dziesiętnej. 

BINASCENZA , s. f. urodze- 
nie bliźniąt. 

BINATO , —TA, ad. e s. bli- 
źniak, bliźniaczka , bliźnięcy. 
= mający dwie natury (o Chry- 
stusie). 

BINDELLA, s. f. — llo, s.m. 
wstążka, tasiemka. 

BINDOLERIA, s.f. kręciel- 
stivo, matactwo, oszukaństwo. 

BINDOLO , s. m. chustawka. 
=motowidło.—Yig. matactwo. 
= kręciel , matacz. 

BINOCCOLO , s. m. perspek- 
tywa na oba oczy. 

BINOMIO , s. m. ilość alge- 
braiczna złożona z dwóch wy- 
razów połączonych znakami 
-f lub — . 

BIOCCA , s. f. kwoka. 

BIOCCOLETTO , s. m. dim. 
kosmyczek. 

BIOCCOLO , s. m. kosmyk 
wełny. Raccorre i bioccoli , fig. 
bass. podsłuchiwać. 

BIOGRAFIA , s. f. biografia , 
życiorys, żywot , życiopismo. 

BIOGRAFO , s. m. biograf , 
ży ci opis. 

BIONDA , s. f. woda lewan- 
dowa do farbowania włosów 
na blond. 

BIONDEGGIARE, v. n. pło- 
wieć. 

BIONDELLO, —LA, -tto, 
—ta, ad. blondyn, blondynka. 

BIONDEZZA , s. f. blond. 



BIS 

BIONDO,— DA, ad. blondyn, 
blondynka. 

BIOSCIO, av. na ukos, na 
opak , na skielz. Andar le cose 
a — , iść na opak. 

BIOTTO , —TA , ad. -j- lichy, 
nędzny. A — , źle, na opak. 

BIPARTITO, —TA, ad. po- 
dzielony na dwoje. 

BIPEDE, ad. e s. dwunożny, 
dwunogi , dwunożne zwierzę. 

BIPENNE, s.f. obosieczna 

BIQUADRATO,— TA, ad. Alg. 
należący do potęgi czwartej. 

BIRACCHIO , s. m. krzta , 
odrobina. Non ne saper — , nic 
a nic nie zwiedzieć. 

BIRBA , s. f. oszustwo, oszu- 
kaństioo; szelmostioo, łajda- 
ctwo , hultajstwo. Viver di — , 
żyć z oszukaństioa. Andare alla 
— , oszukiwać, szachrować. = 
oszust, łotr, hultaj. = Mandar 
uno alle birbe , odesłać kogo do 
stu diabłów. — podwójna ko- 
laska. 

BIRBANTE , birbone , s. m. 
oszust , łotr, łajdak, hultaj. 

BIRBONEGGIARE , v. n. że- 
brać z próżniactwa , łajda- 
czyć się. 

BIRBONERIA, s.f. łajdactwo, 
łotrostioo, hułtajstwo. 

BIRCIO, —CIA, ad. zezowa- 
ty, kosooki; mający krótki 
wzrok. 

BIREME , s. f. statek o dwóch 
rzędach wioseł, statek dwu- 
rzędny. [głe. 

BIRILLI, s. m. pi. gra w krę- 

BIRRA, s.f. piwo. 

BIRRAIO, s.m. phvowar. 

BIRRARIA, s.f. browar. 

BIRRERIA, v. SBIRRAGLIA. 

BIRRO, s.m. zbir, ceklarz. 

BISACCIA , s. f. sakwa. — di 
soldati, tornister. 

BISARCAVOLO , s. m. ojciec 
prapradziada. 

BISAVO, — volo, s.m.— va, — 
vola, s. f. pradziad,prababka. 

BISBETICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. cudacki, cudaczny, 
dziwny, dziwaczny, kapryśny. 

BISIBIGLIARE, v.n. szeptać, 
szemrać. 

BISIBIGLIATORE , s. m. 
TRICE , s. f. szeptacz , szepta- 

BISBIGLIATORIO , —ria, s. 
izba po klasztorach dla roz- 
mowy z przychodniami, krata. 

BISBIGLIÒ, s.m. szepty, sze- 
ptanie , szmer. = szmer, sze- 
lest. II — de'zeffiri fra le frondi 
son oggi più soavi che mai, U. 
Fosc. [ni a. 

BISCA , s.f. dom gry, szuler- 

BISCAIUOLO , biscazziere, s. 
m. szuler, kostera. 



BIS 

BISCAZZA,— accia, s. f. dom 
gry, szulernia. 

BISCAZZARE, v. n. szulero- 
wać, kosterowac. 

BISCAZZO, s. m. psikus, pso- 
ta, figiel. 

BISCHERO, s. m. kołek u 
skrzypcóiv, lutni, gitary. 

BISCHETTO , s. 'm. deszczka 
na której szewc skórę kraje. 

BISCIA, s. f. wąż. Ogni — ha 
il suo veleno, prov. każdy dudek 
ma swój czubek. 

BISCÓLORE, ad. m. f. pstry, 
nakrapiany. 

BISCOTTARE , v. a. piec su- 
chary. 

BISCOTTETTO, — ttino, — 
Tello, s.m. clini, sucharek. 

BISCOTTO, s.m. suchar. 

BISESSUALE, ad. m. f. dwu- 
pici OWlj. 

BISECARE , v.n. mieć dzień 
przybyszowy (o roku). 

BISESTILE, ad. tti.f. przyby- 
szowy. 

BISESTO , s. m. dzień przy- 
byszoicy. [czki. 

BISGÈNERO, s.m. mąż wnu- 

BISILLABO, —BA, ad. dwu- 
zgloskowy. 

BISLACCO, v. BISBETICO. 

BISLUNGO, —GA, pi. — GHI, 
— GHE , ad. podlugowaty , o- 
walny. 

BISMUTO, s. m. bizmut (pół- 
kruszec). 

BISNIPOTE , s. m. prawnuk. 

BISOGNA, s. f. — mento, s. m. 
interes. 

BISOGNANTEMENTE , v. ba- 

STEVOLMENTE. 

BISOGNARE , v. n. imp. mu- 
sieć. Bisogna che vada, muszę 
pójść. 

BISOGNEVOLE, ad. m. f. po- 
trzebny. Il — alla vita , co po- 
trzeba do życia. 

BISOGNINO, s. m. dim. po- 
trzebka. Prov. Il — fa trottar la 
vecchia, głód ivypedza z lasu 
wilka, potrzeba prawa i zakon 
lamie. — fa l'uom ingegnoso, po- 
trzeba uczy rozumu. 

BISOGNO , s.m. potrzeba. Al 
—, w czas , w porę , lotenczas 
właśnie kiedy potrzeba. I da- 
nari gli vennero a gran — , G. 
Vili. Al — si conoscono gli ami- 
ci, prov. w potrzebie poznajemy 
przyjaciela. 

BÌSOGNOSAMENTE , av. nę- 
dznie, biednie. 

BISOGNOSO, —SA, ad. zosta- 
jący w potrzebie , nędzny , bie- 
dny. 

BISSEZIONE, s.f. Geom.prze- 
cięcie na dwie równe części. 

BISSO , s. m. bisior, cienkie 
płótno. 

BISSONTE, s. m. żubr, tur. 



BLA 

BISTENTARE, v. n. źle się 

mieć, znosić biedę. 

BISTENTO, s.m. doleg liwość, 
cierpienie; nędza, bieda. 

BISTICCIAMENTO,s. m. spór, 
zwada, kłótnia. 

BISTICCIARE, — ccicare, v.n- 
toadzić się, kłócić się, warcho- 
lić się. 

BISTICCIO, — ccico, s.m. igra- 
szka słów, plaski żart, koncept 
z kalendarza. [gławy. 

BISTONDO , —DA , ad. okrą- 

BISTORI, s.m. Chir. bistury, 
lancet, tak nazwany od miasta 
Pistoi, gdzie naprzód był ro- 
biony. 

BISTORTA , s. f. krętość, po- 
krzywienie. = Bot. rdest , wę- 
żownik. 

BISTORTO, —TA, ad. po- 
krzywiony, krzywy, koślawy. 
= fig. złośliwy. 

BISTRATTARE, v. a. źle tra- 
ktować, źle obchodzić się z kim. 

BISULCO, —CA, pi.— CHI, 
—CHE, ad. Zool. raciczkowy (o 
zioier zetach przeżuwających). 

BISUNTO , —TA, ad. powa- 
lany, zabrudzony. 

BITORZO , —lo , s. m. gula , 
guz, garb ; sęk, narośl. 

BIT ORZOLATO , —luto , — 
ta, ad. sękowaty , chropowaty ; 
pogarbiony. 

BITUME, s.m. smola ziemna. 

BITUMINOSO , —SA , ad. 
smolny. 

BIVALVE, s.m. muszla dwu- 
skorupna, dwuskorupiak. == ad. 
dwuskorupny. 

BIVARO,s.m. bóbr,v. Castore. 

BIVIO , s. m. rozstajna dro- 
ga, dwudroże. 

BIZZA, s. f. gniew, passy a. 

BÌZZARAMENTE , av. śmie- 
sznie, dziwacznie. 

BIZZARRIA, s.f. gniew, pas- 
sy a. = dziwny wymysł, dzi- 
loacznośc, kaprys. = żart, do- 
wcipne słówko. 

BIZZARRO , —RA , ad. zły , 
złoślhoy , passyonat. =■ dzi- 
wny, dziwaczny, kapryśny. === 
żwawy, zabawny. 

BIZZEFFE, A—, av. dużo, 
wiele , obficie. E si fa segni di 
croce a — , Fort. Rice. 

BIZZOCA, — CHERA , S.f. V. PIN- 
ZOCHERA. 

BIZZOCO , s. m. mnich zako- 
nu Ś. Franciszka surowszej re- 
guły, we Francyi i Niemczech 
beggardami zwani. = święto- 
szek, nabożniś. 

BLANDIMENTO, s. m. cacka- 
nie, pieszczenie. 

BLANDIRE , v. a. ir. cackać , 
przymilać się, pieścić. 

BLANDO , —DA , ad. słodki, 
miły, przyjemny. 



BOG 



59 



r BLASFEMO , —MA , ad. blu- 
źnierczy. = s.m. bluźnierca. 

BLASONARE , v. a. malować 
herby ; opisywać herby. 

BLASONE , s. m. heraldyka , 
nauka o herbach. 

BLATTA, s.f. Entom. mól. = 

t CLV fik (Vi\ 

BLATTARIA,s.f.Bo*. mszyca. 
BLOCCARE , v. a. blokować , 
oblegać. 

BLOCCATURA, s.f. blocco, s. 
m. blokowanie , blokada , oble- 
ganie twierdzy dla ni e wpusz- 
czenia do niej posiłków i ży- 
wności. 

BOA, s. m. Zool. połoz, wąż 
dusiciel. 

BOARO , s. m. wolarz , haj- 
da j, hajdak. 

BOATO , s. m. ryk, ryczenie. 

BOATTIERE , s. m. wolarz , 
handlujący wolami. 

BOCCA, s.f. gęba, pysk, usta. 
— pL głowa, dusza, osoba. No- 
vanta mila bocche, G. Vili. — 
Andare in — ad uno, popaść się 
w czyje ręce. Andar per le boc- 
che , rozejść się po ivszystkich 
ustach. Essere largo di — , mieć 
gębę przestronną, być pyska- 
ty ni. Empiersi la — di checchessia, 
wymyślać, wygadywać o czem, 
blazgonić. Favellare a mezza — , 
mówić półgębkiem, z uszano- 
waniem. Sapere una cosa di — 
d' uno, wiedzieć co z czyich ust. 
Cavar di —, wyjąć z gęby. Cavar 
di — una cosa ad alcuno, wyba- 
dać co z kogo , wyciągnąć na 
słowo. Rompere altrui le parole 
in — , przerwać komu mowę. 
Essere in — alla morte , konac , 
dogorywać. Star a — aperta , 
stać z otwartą gębą, gapić się; 
słuchać uważnie. A — baciata , 
jednomyślnie. Sciorre la — al 
sacco, rozpuścić gębę, rozpuścić 
język, rozgadać się o czem. Dire 
a — , powiedzieć ustnie. = fig. 
otwór.— di sacco, di vaso, otwór 
worka , naczynia. — del fiume, 
ujście rzeki. 

BOCCACCIA, s.f. peg. gębisko, 
pysk, morda. Far — , zżymać 
się, krzywić się, dąsać się. 

BOCCALE, s.m. kufel, dzban. 
— di vetro, słój, słoik. 

BOCCALETTO , —lino , s. m. 
dim. dzbanuszek. 

BOCCALONE , s. m. duży 
dzban. 

BOCCATA , s. f. ile się czego 
w gębę zmieści. — uderzenie 
w policzek. [konanie. 

BOCCHEGGIAMENTO , s. nj. 

BOCCHEGGIARE, v.n. ruszać 
ustami konając. Ma in un tratto 
boccheggia, e se ne muore, Fort. 
Rice. = scherz, kryć się z je- 
dzeniem. 



60 



BOL 



«C> 



BOCCHETTA , —ina , s. f. — 
ino, s. in. dim. gąbka, gębunia, 
gębusia , buzià. = Bocchetta , 
blacha zamku u drzwi. 

BOCCHI , av. Far — , zżymać 
się, krzyioić się, dąsać się. 

BOCĆHIDUBO, s. m. koń 
twardy w pysku. 

BOCCHIPUZZOLA, s. f. Zool. 
tchórz, v. puzzola. 

BOCCIA , s. f. pączek. — ka- 
rafka, flaszka. = Chim. retor- 
ta. = pęcherz, bąbel, v. bolla. 

BOCCICATA , s. f. boccicone , 
s.m. Non ne .sapere , non ne in- 
tendere boccicata, nic a nic nie 
umieć, nie umieć ani be ani me, 
być jak w rogu. 

BOCCINO,— NA, ad. rogaty 
(o bydle). ~ s. m. cielę. — Per- 
dere il — , bass. stracić rozum. 

BOCCIOLOSO, —SA, ad. ma- 
jący wiele pączków (o krze- 
wach). — fig. trędowaty. 

BOCCIONE , s. mu butel , gą- 
sior, gęsior. 

BOĆCIUOLO, s. m. pączek. 
= rurka trzciny od kolanka do 
kolanka, v. cannelina. = strą- 
czek kassyi. — krążek z brze- 
gami zagiętemi zasadzony w li- 

Cfì 1 CìTT 

BOCCONCINO, —cello, s. in. 
dim. kąsek, kąseczeh 

BOCCONE, s. m. kęs, kawa- 
łek jaki się na raz w gębę zmie- 
ści. =s= pigułka. = Fig. Pigliar 
il — , wziąść kubana , dać się 
przekupić. Prendere al — , zła- 
pać wędkąi ułowić przynęco- 
nego. = av. gębą do ziemi , na 
brzuchu. E sopra il letto getta- 
tosi — , Bocc. 

BOCIABE, v.a. ì rozgłosić. = 
gonić głosem zwierza! = Bocia- 
re in fallo, gadać płonne rzeczy. 

BOFFICE, s. m. buchastość, 
odętość wełny, szerści, i tym 
podobnych rzeczy mocno nie- 
związanych. = chleb przypie- 
czony który się kraje do rosołu. 

BOFONCHIABE, v. bufon- 
chiare. 

BOFONCHINO, v. bufonchino. 

BOIA, s. m. kat. 

BOIESSA, s. f. żona kata. 

BOLCIONABE, v. arietare. = 
v. r. zrujnować się. 

BOLCIONE , s. m. taran do 
łamania murów. 

BOLDRONE, s. m. runo, weł- 
na. = kołdra wełniania. 

BOLETO , s. m. huba, grzyb 
biały. 

BOLGETTA , s. f. dim. wore- 
czek; skrzyneczka. 

BOLGIA, s. f. wór, sakwa. Pi- 
glia la valigia e le bolge di questo 
ospite, e serrale là entro in quel- 
la cameretta, Fir. As. Far bolge, 
nasiąknąć, przesiąknąć, wydąć 



BOL 

się. = otchłań piekielna. Di cui 
la prima — era repie ta, D. lnf. 

BOLLA , s. f. bąbel, bańka 
deszczu lub wody wrzącej. = 
bąbel, pęcherz , pryszcz. Bolle 
del vaiuolo, pęchyrzyki ospy. = 
karbunkuł, wrzód od dżumy. 

BOLLA, s. f. pieczęć wyci- 
śnięta na laku lub wosku. — 
pontifìcia, buia papiezka. 

BOLLARE, v. a. pieczętować, 
piętnować. — la carta , stęplo- 
wać papier. — con un ferro ro- 
vente, piętnować rozpalonem 
żelazem. Carta bollata, papier 
stęplowy. 

BOLLARIO, s. m. bullarium, 
zbiór bul papiezkich. 

BOLLENTE, ad. m.f. wrzący, 
kipiący. 

BOLLETTA , s. f. świadectwo 
opłaconego cła. = świadectwo 
zdroioia. 

BOLLETTINO, s. m. kartka, 
ceduła. = prospekt, katalog 
wy chodzący eh dzieł, i t. d. 

BOLLETTONE, s. m. ćwiek 
szewski z głóioką czworegra- 
niastą. 

BOLLIC AMENTO, s. m. pier- 
wsze zawr zenie wody. 

BOLLICELLA, — cina, —cola, 
s. f. dim. bąbelek na wodzie; 
pryszczyk na ciele. 

BOLLIMENTO, s.m. wrzenie, 
kipienie. 

BOLLIRE, v. n. ir. prop. e fig. 
wrzeć, kipieć. = v. a. gotować. 

BOLLITICCIO , s. m. wyioar, 
co pozostaje na dnie po wygo- 
towaniu, osad. — del caffè, fusy 
kawy. =■ przypalenizna , o- 
skrobek. 

BOLLITURA, s. f. v. bollizio- 
ne. = dekokt. 

BOLLIZIONE, s. f. wrzenie, 
kipienie. 

BOLLO , s. m. pieczęć. 

BOLLORE, s. ni. wrzenie, 
kipienie. = wrzątek, ukrop. 
Lungo la proda del — vermiglio, 
D. lnf. ==■ fig. zapał,, płomień. 
II — della gioventù, zapał mło- 
dości. Nel giovin petto quindi 
frenar quel tuo — t' è d'uopo, 
Alf. = rozruch, powstanie. In 
questo — di città si levò un folle 
e matto cavaliere, G. Vili. 

BOLO, s. m. gatunek ziemi 
używanej w medycynie, glinka. 
— pigułka. 

BOLSAGGINE , s. f. dychawi- 
ca końska. = duszność, ciężki 
oddech. 

BOLSINA , v. bulsino. 

BOLSO,— SA, ad. dychawi- 
czny ( o koniach). = astmaty- 
czny, [nem. 

BOLZONARE , v. a. bić tara- 

BOLZONATA, s. f. uderzenie 
taranem. 



BOR 

BOLZONE, s. m. taran. = 
strzała kuszna mająca gałkę 
zamiast ostrza. 

BOMBA, s. f. cel. Toccar —, 
trafić do celu. = Tornar a —, 
fig. powracać ciągle do swego 
przedmiotu, ciągle o jednem 
klektać. = bomba. 

BOMBARDA, s. f. wielka ar- 
mata. = statek wojenny z mo- 
ździerzami do bombardowa- 
nia. 

BOMBARDARE, v. a. bom- 
bardować. 

BOMBARDATA , —zionę , s. f. 
— mento, s. m. bombardowanie. 

BOMBARDEVOLE, ad. m. f. 
należący do bombardy. = hu- 
czny, zagłuszający. 

BOMBARDIERA, s. f. otwór 
w szańcu przez który się strze- 
la z wielkiej armaty. 

BOMBARDIERE, s. m. bom- 
bardyer. 

BOMBETTARE, v. n. napijać 
się, łykać. 

BOMBICE , s. m. jedwabnik. 

BOMBIRE, v. n. Petr. roz- 
legać się. 

BOMBOLA, s. f. butelka. 

BONACCIA, s. f. cisza mor 
ska. =■ fig. szczęście. 

BONACCIO, —CIA, ad. do- 
broduszny. 

BONARIAMENTE , av. szcze- 
rze, po prostu. 

BONARIETÀ, — tade, —tate, 
s.f. poczciwość, dobroduszność. 

BONARIO, —RIA, ad. poczci- 
wy, dobroduszny. 

BONCINELLO, s. m. haczyk 
zamkowy, skobel. 

BONIFICAMENTO, s. m. ule- 
pszenie. 

BONIFICARE, v. a. ulepszyć. 
= potrącić w rachijnku. 

BONIFICAZIONE, s. f. ule- 
pszenie. , 

BONTÀ, s. f. dobroć, [re. 

BORBOGLIARE, v. borbottà- 

BORBOTTAMENTO, s. m. 
mruczenie, markotnie, zrzę- 
dzenie. 

BORBOTTARE, v. n. mruczeć, 
mar ko ta ć, zrzędzić. 

BORBOTTATORE, s. m. mru- 
czy dio, mruk, zrzęda. 

BORBOTTINO , s. m. butelka 
z loążką szyjką. 

BORBOTTONE, ad. es. m. 
mrukliwy, zrzędny ; mruk, 
zrzęda. 

BORCHIA , s. f. guz , główka 
ćwieka. 

BOBDARE, v. a. uderzyć. = 
Bordar un vascello, loskoczyć na 
okręt nieprzyjacielski. = bur- 
tować okręt. 

BORDATA, s. f. Mar. wy- 
strzał jednoczasowy ze wszy- 
stkich dział z jednej strony 



BOR 

okrętu. Far piccole bordate, la- 
wirować, płynąć pod wiatr. 

BORDATURA, s. f. burtowa- 
nie okrętu. = obrąbek, lamów- 
ka, szlak. 

BORDEGGIARE, v. n. Mar. 
lawirować, płynąć pod wiatr. 

BORDELLO, s. m. hałas, har- 
mider , rejwach. = burdel, 
zamtuz. 

BORDO, s. m. burt, brzeg 
okrętu. Nave di alto — , okręt do 
długiej żeglugi; okręt wojenny 
o kilku masztach. Andar a — , 
wsiąść na statek. = szlak, la- 
mówka, obwódka. 

BORDONE, s. m. kostur piel- 
grzymski. = Mus. bas, tenor; 
D. Pur g. wtór, akompaniament. 
-= Astr. pięć gwiazd składają- 
cych konsteUacyą Oriona. = 
Bordoni, puch ptaków; mech, 
meszek na twarzy. Rizzarsi i 
bordoni, najeżyć się ze strachu. 

BOREA, s. m. boreasz, wiatr 
północny. 

BOREALE, ad. ni. f. północny. 

BORGESE, borghese, s. m. 
mieszczanin. [stwo. 

BORGHESIA, s. f. mieszczań- 

BORGHETTO, s. m. miaste- 
czko. 

BORGHIGIANO, s. m. obywa- 
tel z miasteczka. 

BORGO, pi. — GHI, s. ni. mia- 
steczko ; przedmieście ; wieś 
wielka. 

BORGOMASTRO , s. m. bur- 
mistrz. 

BORIA, boriosità , s. f. pró- 
żność, duma, pycha, buta. 

BORIARE, v. n. e r. pysznić 
się, nadymać się, wynosić się. 

BORIOSAMENTE, av. py- 
sznie, dumnie. 

BORIOSO, —SA, ad. próżny, 
zarozumiały, pyszny, dumny, 
butny. 

BÒRNI, s. m. pi. kamienie 
wystające w murze, do których 
się później ma co przy mur o- 
wać. 

BORRA, s. f. kłaki, loełna lub 
szerść do wypychania czego. — 
di lana, najgrubsza wełna = 
fig. zapełnienie pisma niepo- 
trzebnemi rzeczami. 

BORRACCIA, s. f. peg. v. bor- 
ra. = flaszka skórzana , ma- 
nierka. 

BORRACINA, s. f. dira, fla- 
szeczka skórzana. Viaggia colla 
sua — al fianco piena di vino, 
Fr. Giord. 

BORRACE, s. ni. borax, ga- 
tunek soli ułatwiającej topie- 
nie metalów. = v. borraggine. 

BORRAGGINE, borrana, s. f. 
Bot. borak, borax, ogórecznik. 

BORREVOLMENTE , av. fig. 
rozwlekle. 



BOT 

BORRO, borrone , s. m. wyr- 
wa, wyrwisko, grunt powyry- 
wani) potokiem z gór, wądół. 

BÓRRONCELLO, borratello, 
s. m. dim icądołek. 

BORSA , s. f. borsello, s. m. 
worek na pieniądze. = kiesze- 
nią. Tener la — stretta, skąpić, 
dusić pieniądze. Spendere a — 
sciolta, hojnie szafować. Far — 
zbierać grosze. = worek ją- 
drowy. = bursa. — urna do 
głosoionnia. 

BORSAIO, s. m. fabrykant 
woreczków. 

BORSAIUOLO , s. m. rzezi- 
mieszek. 

BORSELLINA, s. f. —no, s.m. 
kieszonka. 

BORSETTA , s. f. woreczek, 
kieska, sakiewka. 

BORSOITO, s. ni. spory wo- 
reczek, [cik. 

BORZACCHINO, s. m. półbó- 

BOSCAGLIA, s. f. laski, gaiki. 

BOSCAIUOLO, s. ni. drwal; 
mieszkaniec leśny ; gajowy, le- 
śniczy. 

BOSCHERECCIO, —CIA, ad. 
* leśny ; polny, wiejski. Ninfe 
boscherecce, nimfy leśne. Bosche- 
recce inculte avene, Tass. Ger. 
proste piszczałki wiejskie. 

BOSCHETTINO, —to, s. m. 
lasek, gaik. [gaj- 

BOSCO, pi. — CHI, s. m. las, 

BOSCOSO, —SA, ad. lesisty. 

BOSSO, s. m. bukszpan. 

BOSSOLAIO, s. m. ten który 
robi lub przedaje bukszpano- 
we pudelka. 

BOSSOLETTO , — lino, s. m. 
dim. pudełeczko. 

BOSSOLO, s. m. bukszpan.= 
pudło, pudełko drewniane. — 
della limosina, karbona. =^ urna 
w którą się rzucają gałki przy 
glosowaniu. = wydrążenie ko- 
ści. = fig. szklanka.^ Soffiar 
nel — , różować się lub blan- 
szować. 

BOTANICA, s. f. botanika. 

BOTANICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. batoniczny. = s.m. 
botanik. 

BOTANOTECA, s. f. herbarz, 
zielnik. 

BOTARE , v. a. ślubować, o- 
biecać, poświęcić. 

BOTIO, — IA , ad. który ślu- 
bował , zrobił ślub. 

BOTOLA , s. f. drzwi pozio- 
me zamykające się z góry na 
dół, i prowadzące do lochu lub 
podziemnej stancyi. 

BOTOLO, s. m. kundel , kun- 
dys, muc, mucyk. 

BOTTA , s. f. pchnięcie , ude- 
rzenie. Dare una — , fig. do- 
tknąć, przyciąć komu. '— ropu- 
cha. Come disse la — all' erpice, 



BOZ 



61 



prov. Mach. Mandr. odczep się 
odemnie , daj mi czysty pokój. 

BOTTACCIO, s. m. baryłka. 
= flaszka. = Ar eh. sznurko- 
wała listewka u góry kolumny. 

BOTTAIO, s. m. bednarz. 

BOTTE, s.f. beczka. La - 
non può dare se non del vino eh' 
ella ha , prov. z pustej stodoły 
nie wyleci tylko wróbel albo 
sowa. 

BOTTEGA, pi. — GHE, s.f. 
sklep , kram. Far — , założyć 
sklep. Far — sopra (d') una cosa, 
fig. zyskiwać z czego. 

BATTEGAIO , — IA , s. kra- 
marz , kramarka. 

BOTTEGHETTA, — ghina, — 

— GUCCIA, — GUZZA, S. f. — GHINO, 

— guzzo , s. m. dim. kramik , 
sklepik. 

BOTTICELLA , s.f. —cello, 
— cino , s. m. dim. beczułka , 
beczułeczka. 

BOTTIGLIA , s. f. butelka. 

BOTTIGLIERE, s.m. kreden- 
cerz , szafarz. 

BOTTIGLIERIA, s.f. kredens, 
oficyna. 

BOTTINO , s. m. łup , zdo- 
bycz. Mettere a — , wydać na 
łup, złupić, zraboivać.= ściek 
wody, rynsztok, v. fogna. 

BÒTTO , s. m. uderzenie , 
pchnięcie. Di — , av. znagła , 
od razu, wraz, raptem. Botto 
botto, bardzo często. 

BOTTONAIO, s.m. guzikarz. 

BOTTONATURA, — niera , s. 
f. rząd guzików, guziki ii sukni. 

BOTTONCELLO, —cino, — 
Cellino, s. m. dim. guziczek. 

BOTTONE , s. m. guzik. = 
pączek. = Botton di fuoco , 
Chir. narzędzie do kauteryza- 
cyi. — gałka u termometru. =■- 
żarcik, ucinek, przytyk, przy- 
cinek, złośliwe słówko. 

BOTTUME, s. m. stos beczek. 

BOVE, v. bue. 

BOVILE, s. m. wołownia. 

BOVINO, —NA, ad. woli, 
woloioy. —'s. f. łajno wole, 
krowie. 

BOZZA , s. f. \ guz , gula. — 
Pitt. Scult. v. abbozzo. =Stamp. 
korrekta. = łgarstwo , kłam- 
stwo. 

BOZZACCHIRE , v. n. ir. u- 
schnąć w zawiązku (o owo- 
cach). 

BOZZACCHIUTO , —TA , ad. 
mały a pękaty, przysadkowa- 
ty, kuc, pędrak, kucyk. 

BOZZACCIA , s. f. peg. duży 
guz , duża gula. 

BÒZZAGO , bozzagro , s. m. 
Ornit. sak, myszołów. 

BOZZARE, v. abbozzare. 

BOZZETTO , s. m. pączek. = 
Pitt. rys, szkic. 



62 



BRA 



BOZZIMA, s.f. szlichta, tka- 
czy klej. Dar la — , szlichtować 
płótno. 

BOZZO , s. m. ciosowy ka- 
mień surowy. = i rogal, mąż 
niewiernej żony, v. becco. = 
bękart. 

BOZZOLARE , v. a. pokoszto- 
wać, spróbować. 

BOZZOLO, s. m. guz, gula, 
bąbel , pryszcz. = orzech je- 
dwabny. == miarka młynarska 
za zmielenie zboża. 

BOZZOLOSO , —SA , —luto , 
— ta, ad. guzowaty, pryszczo- 
waty, chropowaty. 

BRACATO, —TA, ad. tłusty 
jak mnich. 

BRACCARE , braccheggiare , 
v. a. e n. tropić , szukać zwie- 
rzyny (o psach). 

BRACCHEGGIO , s. m. tro- 
pienie zwierzyny. 

BRACCHERIA, s. f. psiarnia. 

BRACCHIERE , s. m. dojeż- 
dżacz. 

BRACIAIUOLA, s.f. braccia- 
le , s. m. naramiennik , część 
dawnej zbroi. 

BRACCIALETTO, s. m. bran- 
soletka. 

BRACCIATA, s. f. obremek. 

BRACCIATELLO, s. m. gatu- 
nek ciasteczka. 

BRACCIERE , s. m. pachołek 
prowadzący damę pod rękę. 

BRACCIO, pi. —CI, lepiej 
— CIA , s. m. ramię , ręka. Tre 
volte il cavalier la donna stringe 
colle robuste braccia, Tass. Ger. 
Campar delle sue braccia, żyć 
z pracy rąk. = Fig. A braccia 
quadre, hojnie, rozrzutnie. Pre- 
gare colle braccia in croce, po- 
kornie prosić. Cascare le brac- 
cia , opuścić ręce z zadzhoie- 
nia , z przestrachu. Mi casca- 
ron le braccia , ręce mi opadły. 
== ramię, ręka,tarcza, opieka, 
moc. — di Dio, ręka Boga. Es- 
sere il — destro d' alcuno , być 
czyją prawą ręką. = ręka, ro- 
botnik. Ci vogliono molte braccia 
per questo lavoro, potrzeba wie- 
le rąk do tej roboty. = łokieć , 
miara. Perchè la fortuna non si 
vende a braccia, Bem. Ori. = 
odnoga rzeki , morza. = ga- 
łązka winnej macicy, wąsy u 
roślin. = poprzeczne drzewo 
krzyża. 

BRACCIOLINO , s. m. dim. 
ramionko. 

BRACCIUOLO, s.m. poręcz 
u krzesła. 

BRACCO, pi. —CHI, s.m. 
pies do polowania. — da se- 
guito, pies gończy, ogar. —da 
fermo , da punta , da presa , wy- 
żel, legawiec, pies legawy. 

BRACE, s. f. żar. Cader dalla 



BRA 

padella nella — , prov. z de- 
szczu pod rynę. = drobny wę- 
giel gaszony. 

BRACHE, s. f. pi. spodnie do 
kolan. Fig. Calarsi le —, pod- 
dać się. Portar le — , za nos 
wodzić męża. 

BRACHETTA , s. f. rozporek 
u spodni , fartuszek. = dim. 

V. BRACHE. 

BRACHIERAIO, s.m. fabry- 
kant bandażów. 

BRACHIERE , s. m. bandaż , 
podwiązanie na rupturę. 

BRACIAIUOLO, s. m. ten 
który przedaje drobny węgiel 
gaszony. 

BRACIERE , s. m. naczynie 
na żar do grzania się. 

BRACIUOLA, s. f. zraz mię- 
sa przypiekany na żarze , 
kotlet. 

BRACONE, s. ni. portki, sza- 
rawary. = fig. człowiek podły. 

BRADO , —DA , ad. dziki (o 
wołach). = s.m. wól dziki. 

BRADUME, s. m. trzoda wo- 
łów, cieląt. 

BRAGE , v. BRACE. 

BRAGHETTA, s.f. spodnie. 
braghettone , s. ni. accr. szero- 
kie spodnie, braghiere , v. bra- 
chiere, [bajor. 

BRAGA, s. m. błoto, kałuża, 

BRAMA , s. f. żądza , chci- 
wość , żądanie, pragnienie. 

BRAMARE , v. a. żądać, pra- 
gnąć gorąco, pożądać. 

BRAMOSAMENTE , av. z u- 
pragnieniem. 

BRAMOSO , —SA , ad. żąda- 
jący, pragnący, chciwy. 

BRANCA, pi. —CHE, s.f. ła- 
pa ze szponami, z pazurami; 
szpony, pazury u ptaka dra- 
pieżnego ; fig. łapa , ręka , 
garść. = gałąź. = poręcz u 
schodów. = łańcuch do szcze- 
piania złoczyńców skazanych 
do robot publicznych. = Bran- 
ca orsina. Bot. barszcz , nie- 
dźwiedzia łapa, v. acanto. 

BRANCARE, v. abbrancare. 

BRANCATA, s.f. pełna garść, 
przy garść , v. manata. 

BRANCHIE , s. f. pi. dycha- 
wki, skrzele u ryb. 

BRANCICARE , v. a. obracać 
w ręce , gmerać , dłubać , ma- 
cać. Questa notte io cercava bran- 
cicando quella mano che me l'ha 
strappata dal seno, U. Fosc. 

BRANCICONE, v. brancolone. 

BRANCO, pi. —CHI, s.m. 
trzóda , stado. [maćku. 

BRANCOLARE , v. n. iść po- 

BRANCOLONE, branconi, av. 
pomacku , raczkiem , v. carpo- 
ne. Andar — , iść po maćku, 
raczkiem. [sko. 

BRANCONE, s. m. accr, łap- 



BRE 

BRANCUCCIA, s. f. dim. łap* 

ka, łapeczka. 

BRANDA, s.f. Mar. łóżko 
płócienne zawieszone. 

BRANDELLINO, s.m. dim. ka- 

11) fi i P C7. Pff 

BRANDELLO, s. m. kawałek, 
sztuka, płachta, v. brano. 

BRANDIMENTO,s.m. macha- 
nie , wywijanie. 

BRANDIRE , v. a. ir. machać , 
wywijać pałaszem , dzidą. Ed 
egli a lui storpiò la manca mano, 
con una daga che brandita avia , 
Tasson. Secch. 

BRANDO, s.m. * miecz, oręż, 
żelazo. 

BRANO, s.m. kawał, sztu- 
ka , płachta , szmata. Cascar, 
cadere a brani , rozlecieć się 
w kawałki , w gałgany. A bra- 
no a brano , po kawałku, w ka- 
wałki , kawałkami. Levare i 
brani di alcuno , fig. szarpać 
czyje sławę, nicować kogo. 

BRASCA , s. f. kapusta. 

BRAVA, s. f. gatunek wyki. 

BRAVACCIO , ad. e s. m. peg. 
junak, zawadyak. 

BRAVAMENTE, av. odwa- 
żnie, walecznie; walnie, łep- 
sko, gracko. 

BRAVARE , v. a. śmiało się 
stawić. = grozić , odgrażać 
się. = drwić , najgrawać się , 
niedbać o co. = fukać , strofo- 
wać , napominać. 

BRAVATA , s. f. czcza po- 
gróżka. = junakierya. = ow- 
ra, nagana, napomnienie. 

BRAVATORIO, —RU, ad. od- 
grażający się. 

BRAVEGGIARE, v. n. nabrać 
dobrej fantazyi (o koniach). 

BRAVO, s. m. najęty zabój ca t 
zbójca. 

BRAVO, —-VA, ad. mężny, 
waleczny, odważny. == zrę- 
czny , sprawny, zdatny. = 
Bestia brava, woł dziki , nieza- 
przęgany. =av. walnie, brawo. 

BRAVURA, s. f. męztwo, wa 
leczność. 

BRECCIA, s. f. wyłom w mu- 
rze od podsadzonej miny lub 
ognia działowego. = Far — , 
fig. zrobić wrażenie, przeko- 
nać. === rodzaj marmuru zie- 
lonkowatego. \ włoka. 

BRENNA, s.f. szkapa, wy- 

BRETTO, —TA, ad. jałowy, 
nieurodzajny. ■■= ubogi. «== ską- 
py. = głupi. 

BREVE, brieve , s.m. reli- 
kwiarz, szkaplerz. — brewe 
papiezkie. Appiccar brevi, prov. 
napróżno się polecać.— kartka 
do losowania. 

BREVE, brieve, ad. m. f. kró- 
tki. — cammino, krótka droga. 
Come il tempo è — ,jafc czas 



BRI 

jest krótki. = av. krótko, 
w krótkości. In — , fra — , 
w krotce. 

BREVEMENTE, av. krótko, 
w krótkości, iv kilku wyra- 
zach ; jednem słowem. 

BREVETTO , s. m. brevet , 
patent. 

BREVIARIO, breviale , s. m. 
brewiarz. 

BREVILOQUENZA, s. f. kró- 
tkomowność, zwięzłość w mó- 
wieniu. 

BREVILOQUIO, s.m. mowa 
jędrna, ziri ę z la. 

BREVITÀ,— T ADE, —TATE, BRE- 

vietà, s. f. krótkość. La brevità 
della vita, krótkość życia.— kró- 
tkość, zwięzłość. 

BREZZA, s. f. — zzolina, s. f. 
dim. chłodny wietrzyk. 

BREZZEGGIARE, v. n. chło- 
dno powiewać (o wietrze). 

BREZZOLONE , s. m. wiatr 
bardzo chłodny. [za. 

BRIACHEZZA, v. ubbriachez- 

BRIAGO, —CA, pi. -CHI, — 
CHE, ad. pijany. [czysko. 

BRIACOJNE, s. m. pijak, pia- 

BRICCA, s. f. urwisko. 

BRICCO, BRICCHETTO, V. ASINO. 

*= bricco , s. m. imbryk {z tu- 
reckiego sbrik). 

BRICCOLA, s. f. gatunek ku- 
szy wojennej z której pociski , 
strzały, dzidy, i t. d. rzucano. 

BRICCOLARE, v. a. rzucać 
pociski, z kuszy wojennej. 

BRICCONATA— neria, s.f. fi- 
lut en/ a, łotroslwo, hultajstwo. 

BRICCONCELLO, —LA, s. e 
ad. dim. mały filut, mała fi- 
lutka, '{hultaj. 

BRICCONE, s.m. filut, łotr, 

BRICCONEGGIARE, v.n. hul- 
taić s^ę, łotrować. 

BRICIA, — CIOLA, — LETTA, S.f. 
— CIOLINO, — CIOLO, S. 111. dilli. 

krzta, okruszyna, odrobina. 

BRIEVE, v. BREVE. 

BRIFFALDA , s. f. nierządni- 
ca, kurwa. 

BRIGA , s. f. przykrość, kło- 
pot, uprzykrzenie. Alessandro, 
che al mondo — die, Petr. Egli 
più — non ti darà, Bocc. = trud, 
mozół, zatrudnienie. Darsi — , 
pigliarsi la — di, krzątać się, 
trudzić się, czynić zabiegi, 
starania. Pigliar — di, wtrącać 
się do czego. Comprar l' altrui 
brighe, wtrącać się do cudzych 
interesów. Dar — , dać orzech do 
zgryzienia, zabić komu sęka. 
A — , a gran- — , a mala — , z tru- 
dnością. ==■ spór, kłótnia; woj- 
na, bitwa. Prima che Federigo 
avesse — , D. Purg. E vinse in 
campo la sua ci vii — , D. Par. 

BRIGA DIE RE ,s. m. bryga d ier. 

BRIGANTE, ad.m.f. wscibski, 



BRI 

intrygant; przebiegły, staran- 
ny, zabiegły. — buntowniczy, 
burzyciel spokojności, wichrzy- 
ciel.^ Bern. Ori. czart, diabeł. 
= briganti, s. m. pi. rozbójnicy. 

BRIGANTINO, s. m. mały sta- 
tek. 

BRIGARE, v. a. e n. starać się, 
zabiegać, czynić starania, za- 
biegi', usiłować, dokładać sta- 
rania. 

BRIGATA, s. f. grono, kompa- 
nia, towarzystwo. — d'amici, 
grono przyjaciół. = brygada. 
= oddział żołnierzy poci do- 
wództwem brygadiera.^ Petr. 
icojsko. = stado kuropatw lub 
innego ptactwa. 

BRIGATACCIA, s. f. peg. zła 
kompania. 

BRIGATELLA, s. f. dim. małe 
grono, nieliczne towarzystwo. 
— L. Pule. Mórg. dzieci , po- 
tomstwo. 

BRIGLIA, s.f. cugle, uzda, 
uzdzienica. Correre a — sciolta, 
pędzić popuściwszy cugle. =fig. 
Scior la — , popuścić komu cugli. 
Tirar la — , trzymać kogo na 
wodzy, cugli komu skrócić. 

RRIGL1AIO, s. m. rymarz ro- 
biący uzdzienice. 

BRIGLIOZZO, v. CAVEzzoNE. 

BRIGOSO,— SA, ad. kłótliwy, 
zwadliwy. 

BRILLAMENTO, s. m. blask, 
połysk. 

BRILLANTARE, v. a. brylan- 
iować, rznąć dyament. 

BRILLANTE, s. m. brylant.= 
ad. m. f. Iskniący, błyszczący. 

BRILLANTUZZO, —ZA, ad. 
błyszczący, połyskujący. = i- 
skrzący się (o winie). = s. m. 
brylancik. 

BRILLARE, v.n. błyszczeć, 
lśnić się, poły skiwać.= i skrzyć 
się (o winie). = fig. zajaśnieć. 
E si sentì — dentro il coraggio, 
Ar. Ori. Fur. = unosić się na 
powietrzu (o sokole). = v. a. 
tłuc proso, jęczmień, i t. cl. Mi- 
glio brillato, jagły. 

BRILLATOIO, s. m. stępa. 

BRILLO, —LA, ad. podpiły, 
podchmielony. = s. m. fałszy- 
wy dyament. 

BRINA, brinata, s. f. szron; 
fig. białość. Le brine del volto, 
delle braccia e del petto, Mont ; 
siwizna. E perchè pur le brine 
mi spargono degli anni il mento 
e il crine, Tass. Rim. 

BRINATO, — TA, ad. siwa- 
wy, szpakowaty. = io prążki, 
w smugi. 

BRINCIO, s. m. skrzywienie 
gęby, gdy się na płacz zanosi. 

BRINCOLI, s.m.pl. łiczmany. 

BRINDISI, s. m. toasty speł- 
nienie czyjego zdrowia. 



BRO 



63 



BRINOSO, —SA, ad. okryty 
szronem. 

BRIO, s. m. żywość, hozość, 
rzezkość, wesołość. 

BRIONIA, s. f. Bot. przestęp. 
; BRIOSO, -SA, ad. żywy, ho- 
ży, rzezki, żwawy, wesohj, 
dziarski. 

BRIVIDO, s.m. dreszcz. 

BRIZZOLATO, —TA, ad. na- 
krapiany czarno i biało, sro- 
katy. 

BRIZZOLATURA, s. f. nakra- 
pianie, srokacizna. 

BROCCA, s. f. dzban. 

BROCCARE, v. spronare. 

BROCCATA, s. f. starcie się, 
spotkanie, uderzenie. *= fig. 
Bocc. pierwsza próba. 

BROCCATELLO, —tino s. m. 
rodzaj marmuru żółto czerwo- 
nego. = V. broccato. 

BROCCATO, s. m. brokatella, 
złotogłów. = sztachety, ostro- 
kół. 

BROCCATO,— TA, ad. galo- 
nowany, szamerowany. = na- 
jeżony kolcami. 

BROCCHETTO,s.m. latorośl. 

BROCCHIERE, — ro, s. m. 
mały puklerz. 

BROCCO, pi. —CHI, s. m. ko- 
lec. = latorośl. = węzełek, 
skręt na niciach jedwabiu. = 
szlak u płótna. = cel. Dar nel 
— , trafić do celu. Corre il — , 
fig. trafić, zgadnąć. Di —, na- 
tychmiast, od razu. Dacché l'Al- 
locco in corte entrò, di — voller le 
altre egualmente aver l' Allocco, 
Cast. An. pari. 

BROCCOLO, s. m. brokuły. 

BROCCOLOSO , broccoso , — 
sa, ad. kolankowaty, sękowaty. 

BRODA, s. f. reszta rosołu, 
rosół rozwiedziony wodą. = 
kałuża, bajor. Edio, maestro, 
molto sarei vago di vederlo attuf- 
fare in quella — , D. Inf. = Ro- 
vesciar la — addosso ad alcuno, 
fig. bass. zwalić na kogo czyje 
winę. 

BRODAIO, — iuolo, s. m. a- 
mator rosołu. 

BRODETTATO, —TA, ad. u- 
gotoioany. iv rosole. 

BRODETTO, s.m. zupa z ja- 
jami. — sos, przyprawa. — 
mieszanina. Andare in — , uba- 
wić się. 
BRODO, s. m. rosół. 
BRODOLOSO, SA , ad. pełen 
rosołu. 

BROGLIARE, v.n. podburzać, 
podniecać, wichrzyć.^ ubiegać 
się, v. broglio. 

BROGLIO, s. m. poruszenie, 

powstanie , v. sollevazione. = 

Far — , czynić zabiegi o co, 

ubiegać się. 

BROLLO, —LA, ad. v. brullo. 



64 



BRt) 



== D. lnf. spiekły, skwarny, 
spalony. 

BRONCHI, s. m. pi. Anat. od- 
nogi krtani czyli kanału od- 
dechowego, rozchodzące się po 
płucach. 

BRONCIO, s. m. złość, zły 
humor, dąsy. Pigliare il — , por- 
tar il —, rozzłościć się, wpaść 
w passy ą. Tener — , dąsać się, 
nadąsać się. 

BRONCO, pi. —CHI, s. m. 
pień. Che tante voci uscisser di 
quei bronchi, D. lnf. 

BRONCONE, s. m. gałąź od- 
cięta. = kół, tyczka, pal do 
podpierania winnej macicy. 

BRONCOTOMIA, s. f. Chir. 
operacya krtani czyli rury od- 
dechowej. 

BRONTOLAMENTO, s. m. 
mruczenie, markotanie. 

BRONTOLARE, v.n. mruczeć, 
markotać, zrzędzić. 

BRONTOLIO , s. m. mrucze- 
nie, odmrukiwanie. 

BRONTOLONE, s. m. mruk, 
zrzęda. 

BRONZINO, —NA, ad. opa- 
lony, ogorzały (o twarzy). 

BRONZISTA, s.m. bronzy od- 
lewający, fabrykant bronzów. 

BRONZO, s. m. bronz. I sacri 
bronzi, dzwony. 

BRUCARE, v. a. pogryść li- 
ście (o gąsienicach). = zedrzeć 
skore, zadrasnąć. ==. porwać, 
unieść. = v. n. wynieść się, 
odejść. 

BRUCIARE, v. a. palić. 
é BRUCIATO, —TA, ad. ka- 
sztanowaty. = s. f. pieczone 
kasztany. 

BRUCIO, s. m. robak gryzą- 
cy korzenie roślin. 

BRUCIOLATO, —TA, ad. zje- 
dzony od robaków. = fig. za- 
kochany, rozkochany. 

BRUĆIOLO, s. m. heblowiny. 

= V. BRUCIO. 

BRUCIORE, s. m. spalenie, 
oparzenie, oparzelina. Se tu ti 
senti il — addosso, non so che 
dire; ma io non voglio andarne 
di mezzo, Manz. P. S. jeżeli cię 
świerzbią plecy i t. d. 

BRUCO, pi. —CHI, s. in. gą- 
sienica. = znaczek ze wstążek 
z poduszeczką, przy brewia- 
rzu; wstążeczka w książce. = 
ad. m. źle ubrany; obszar- 
pany. 

BRULICAME, v. bulicame. 

BRULICARE, — llicare, v. n. 
e a. bzikać, brzęczeć, szmer 
wydawać (o owadach). E tutte 
(le formiche) insieme fan che tut- 
ta la via brulica, e ferve, Car. En. 
— gwarzyć. Il palazzo brulicava 
di signori d'ogni età e d'ogni 
sesso, Manz. P. S. pałac rozle- 



BRD 

gał się od gwaru panów loszel- 
kiego wielìu i obojej pici. 

BRULICHIO, s.m. brzęczenie 
owadów.=gwar, głuchy szmer. 
= burczenie tv brzuchu. 

BRULLAMENTE , av. w ła- 
chmanach , nędznie. 

BRULLO,— LA,ad.oò?iaiony , 
ogołocony, obdarty, obszarpa- 
ny. =■ odarty ze skóry, obłupio- 
ny ; nagi, goły. Viene a colei che 
sulla pietra brulla avea da divorar 
l' orca marina, Ar. Ori. Fur. La 
schiena rimanea della pelle tutta 
brulla, D. lnf. 

BRULOTTO, s. m. statek 
z materyałami palnemi do pa- 
lenia okrętów. 

BRUMA, s. f. środek zimy. 
= gęsta mgła, pomarszczy zna. 
= 'robak gryzący okręty. 

BRUMALE, ad. m. f. zimowy. 
= mglisty, zamglony. 

BRUNAZZO, —ZA, —netto, 
— notto, — ta, ad. brunatnawy. 

BRUNEZZA, s. f. brunatność. 
== fig ciemność. 

BRUNIRE, v. a. ir. polerować, 
odchędożyć, nadawać połysk. 

BRUNITOIO, s. m. narzędzie 
do polerowania. 

BRUNITORE, s. m. polero- 

BRUNITURA, s. f. polerowa- 
nie, politura. 

BRUNO, s. m. żałoba. Essere 
a — , być w żałobie. 

BRUNO, —NA, ad. brunatny, 
ciemny. Abito bruno, suknia 
ciemnego koloru. Carnagione 
bruna, pleć ciemna. Donna bru- 
na, brunetka. = fig. czarny, 
smutny, żałobny. = s. m. kolor 
ciemny, brunatny. 

BRUNOTTO , —TA, — nozzo, 
—za, ad. brunatnawy. =s. bru- 
net, brunetka. 

BRUSCA, s. f. szczotka do 
chędo żenią koni. 

BRUSCAMENTE, av. pory- 
wczo , ostro , surowo, gwałto- 
wnie. 

BRUSCARE, v. dibruscare. 

BRUSCHETTE, v. buschette. 

BRUSCHETTO,— TA, ad. cier- 
pkawy, kwaskowaty. 

BRUSCHEZZA, s.f. kwaśność. 
= fig. ostrość , cierpkość, gbu- 
rowatość, grubiaństwo. 

BRUSCHINO, —NA, ad. cie- 
mnobrunatny. = s. iii. piecyk 
do palenia kawy. 

BRUSCO,— CA, pi. — CHI- 
CHE, cierpki, przykry, ostry, 
porywczy , gwałtowny , nie- 
przyjemny, odrażający. Fare il 
viso brusco , skrzywić się, kwa- 
śno wyglądać. Tempo brusco, 
czas pochmurny. 

BRUSCOLINO, s. m. dira. 
zdziebełko. = fig. najlżejsze 



BUB 

wykroczenie , najmniejsza wi- 
na. Che mi sia riprovato un —, 
L. Puk. Mórg. 

BRUSCOLO, s. ni. zdzbło. 
Levarsi un — di sii gli occhi, fig, 
uwolnić się od czegoś nieprzy- 
jemnego. Ogrti — gli pare una 
trave, każda fraszka zdaje mu 
się wielką rzeczą. = fig. pia* 
ma. = najdrobniejsze szcze- 
góły. 

BRUSTOLARE, v. abbrusto- 
lare. 

BRUTALE, ad. m. f. bydlęcy, 
zwierzęcy, dziki. 

BRUTALITÀ , s. f. bydlęcość, 
zwierzęcość. 

BRUTALMENTE , av. po gru- 
biańsku. 

BRUTEGGIARE. v. a. e n. ob- 
chodzić się po grubiańsku. 

BRUTO, s. m. zwierzę, by- 
dlę. = ad. bezrozumny. 

BRUTTAMENTE ,av. podle,ni- 
kczemnie, haniebnie. 

BRUTTARE, v. a. powalać, 
splamić. 

BRUTTEZZA, s.f. brzydkość, 
brzydota, szpetność. 
■ BRUTTO, —TA, ad. brzydki, 
ohydny, szpetny, szkaradny. 
Brutta donna, brzydka kobieta. 
Il diavolo non è brutto come si 
dipinge, prov. nie taki diabeł 
straszny jak go malują. = bru- 
dny, plugawy. == fig. nieuczci- 
wy, niegodziwy. = nieprzy- 
stojny, nieprzyzwoity. Ma per- 
chè il pianto all'uomo fu sempre 
brutto, lecz ponieważ placz ni' 
gdy nieprzystoi człowiekowi. 
Restar brutto , odejść z długim 
nosem, zostać oszukanym. = 
s. ni. brzydkość , szpetność, 
szkaradność. 

BRUTTURA, s. f. brudy, nie- 
czystość , plugastwo. — fig. 
brzydota, plugawość, szkara- 
dzieństwo. 

BRUZZAGLIA,s. Lmotłoch,ha- 
łastra, podły gmin. [lo. 

BRUZZO, — ZOLO, v. crepusco- 

BUACCIO, v. asinaccio, peco- 
rone. < 

BUBBOLA, s. f. Ornit. dudek. 
Dar bubbole fig. wystrychnąć 
kogo na dudka. = baśń, bajka, 
łgarstwo. 

BUBBOLARE, v. a. zręcznie 
porwać , skraść , grypsnąć, 
schaptesować. — przeswistać 
majątek. 

BÙBBOLONE, s. m. łgarz. 

BUBBONE, s. m. bąbel, bom- 
bon. 

BUBBONOCELE , s. m, Chir. 
ruptura pachwinowa. 

BUBULCA, — cata, s. f. f ka- 
wał ziemi który parą wołów 
przez dzień zorać można,) 
mórg. 



BUC 

BUCA , s. f. dziura. Cavar il 
granchio dalla — con le man 
d'altri, prov. korzystać z cudzej 
pracy. = jama na zboże. = 
grób, dół grobowy. Già surto 
fuor della sepulcral —, D. Purg. 
=== Fare una — , naruszyć po- 
wierzonych sobie pieniędzy. 

BUCACCHIARE , v. forac- 
chiare. 

BUCACCIA, s. f. peg. dziu- 
rzysko. 

BUCARE, v. a. przedziura- 
wić. 

BUCATO, s. m. pranie bieli- 
zny w ługu, ługowanie , zole- 
nie. Ogni cencio vuol entrare in 
— , prov. kiedy konia kują, ża- 
ba nogę nastawia. Risciacquare 
un — ad uno, fig. zmyć komu 
głowę, wytrzeć komu kapitułę, 
natrzeć mu uszy. = chusty, 
bielizna będąca w praniu. Pan- 
no di —, wyprana bielizna. 

BUCATO, —TA, p. ad. dziu- 
rawy, podziurawiony, prze- 
dziurawiony. 

. BUCCIA, s. f. kora, łub. = 
strączek, łuska, łupina, łu- 
pinka. = skóra zwierząt. = 
Buccia buccia , av. zlekka. Tutti 
d' una — , wszyscy na jedno ko- 
pyto, do siebie podobni. La — 
ha da somigliare al legno , prov. 
rodem kury czubate. = pączek. 
Era bella e fresca, come rosa che 
spunti allora allora fuor della — , 
Àr. Ori. Fur. v. bocciuolo. 

BUCCINA, s. f. róg pasterski, 
trąba u starożytnych. 

BUCCINARE, v. a. e n. trąbić, 
grać na trąbie. = obwieścić 
i przy odgłosie trąby, roztrąbić. 
I BUCCINATORE, s. m. trę- 
bacz. =? fig. rozsiewacz wie- 
ści, pogłosek ; zausznik. 

BUCCINO , s. m. rodzaj sko- 
rupiaka. 

BUCCIOLINA, s. f. dim. deli- 
katna kora, skórka, łupinka. 

BUCCIOSO, —SA, ad. mający 
grubą korę. 

BUCCIUOLO, s.m. pączek. = 
część trzciny między kolankiem 
a kolankiem. = Innestare a — , 
oczkować, okulizować. = szyj- 
ka, butelki. 

BUCCOLA, s. f. strum, wolę 
pod gardłem u ludzi. 

BUCCOLICA, s. f. wiersz pa- 
sterski, skotopaska, sielanka. 
= bass. jedzenie. 

BUCCOLICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. pasterski, sielski. 

BUCHERAMENTO , s. m. za- 
biegi , intrygi na wyborach u- 
rzędników. 

BUCHERARF , v.a. e n. dziu- 
rawić , przedziurawić. = czy- 
nić zabiegi, intrygować na wy' 
borach. 



BUF 

BUCHERATICCIO, —CIA, — 
— rellato, —ta, ad. dziurawy, 
podziurawiony. 

BUCHERATTOLO , -rello , 

S.m. — TTOLA, — RELLA, S. f. dim. 

dziurka , dziureczka. 

BUCHETTO, buchino, s. m. 
dziurka , dziureczka. 

BUCIACCHIO, s. m. wołek, 
ciołek. 

BUCINAMENTO, s.m. szmer, 
gwar, mruczenie. — d' orecchi, 
szum w uszach. 

BUCINARE, v. n. szemrać, 
mruczeć, bąkać, gwarzyć. Si 
bucina qualche cosa del tale, coś 
o tern przebąkują. Quantunque 
in contrario avesse della vita di 
lui udito — , Bocc. 

BUCINATORE,v. BUCCINATORE. 

BUCO, pi. —CHI, s. m. dziu- 
ra. Cercare ogni — , szukać po 
wszystkich dziurach, kątach. 
Fare un — nell'aqua, prov. wodę 
czerpać przetakiem, nadare- 
mnie usiłować. [ka. 

BUCOLINO, s.m. dim. dziur- 

BUDELLAME , s. m. trzewa , 
wnętrzności, jelita. 

BUDELLINO , s. m. dim. ki- 
szeczka. 

BUDELLO , pi. —LA, s.m. ki- 
szka. Dare in budella, bass. nie- 
udać się, nieposzczęścić się. 

BUE, pi. BUOI, s. m. wół. = 
Fig. e prov. Mettere il carro in- 
nanzi a' buoi, zaczynać od koń- 
ca , na opak co robić. Serrar la 
stalla quando soh perduti i buoi , 
zamykać stajnię kiedy konia u- 
kradziono , mądry Polak po 
szkodzie. 

BUFALO, v. bufolo. 

BUFERA , s.f. burza, zawie- 
rucha , wicher. La — infernal 
che mai non resta, D. Inf. 

BUFFA, s.f. androny, baśnie, 
banialuki , brednie. = błazeń- 
stwa , żarciki. = blaszka ru- 
choma u hełmu, v. visiera. Man- 
dar giù la —, fig. psu oczy 
zaprzedać , stracić wszelki 
wstyd. = maska. 

BUFFARE, v. n. e a. pleść ba- 
nialuki, androny. == błazno- 
wać, żartować. = dąć, wiać, 
dmuchać. 

BUFFATA, s. f. nagły wy- 
dmuch wiatru. 

BUFFETTARE, v.n. e a. dmu- 
chać, chuchać, dąć. 

BUFFETTO , s. m. szczutek. 
= bufet. — ad. Pane buffetto , 
miękusz. 

BUFFETTONE, s. m. kłaps. 

BUFFO , s. m. dmuch, chuch. 
= aktor komedyi włoskiej. = 
ad. błazeński , śmieszny, ko- 
miczny, krotofilny. L' opera buf- 
fa, opera komiczna, kro to fi Ina. 

BUFFONARE , — neggiare ? v. 



BUG 



65 



h* e a. błaznować, śmieśk ^ Cł 
rozśmieszać. 

BUFFUNCELLO, -cmo, s.i T1 - 
dim. blazenek, trefniś. 

BUFFONE, s. m. bufon, bła- ' 
zen, śmieszek; facecyonat. Far 
dosso da —, żartować z siebie 
samego. =kiep, błazen. 

BUFFONERIA , s. f. błazeń- 
stwo. 

BUFFONESCAMENTE, av. po 
błazeńsku. [żeński. 

BUFFONESCO,— CA, ad. bła- 

BUFOLACCIO , s. m. peg. ba- 
wolisko. 

BUFOLO, s.m. bawół. Menare 
altrui per il naso come un — , 
wodzić kogo za nos. 

BUFOLONE , s. m. accr. ba- 
wolisko. 

BUFONCHIARE, v. n. mru- 
czeć, burczeć. 

BUFONCHIELLO, s. m. dąsy, 
fochy, / vm fry. Pigliare il — , ura- 
zić się, nadąsać się, v. broncio. 
= ad. mruczący, pomrukujący, 
burczący, odburkujący. 

BUFONCHINO, s. m. mruk, 
burczymucha. 

BUGIA , s. f. kłamstwo , łgar- 
stwo. La — ha le gambe corte, 
fig. łgarz powinien mieć dobrą 
pamięć. Le bugie son zoppe, 
prov. kłamstwem nie daleko 
zajdziesz. 

BUGIARDACCIO , —CIA , ad. 
peg. paskudny łgarz. 

BUGIARDAMENTE, av. kła- 
mliwie, fałszywie. 

•UGIARDELLO , —LA , — di- 
no, —na, s. e ad. dim. mały 
kłamca. 

BUGIARDO,— DA, s. kłamca, 
łgarz , klamczyni. 

BUGIARDONE , s. m. accr. 
wielki łgarz. 

BUGIARE, v. n. f v. mentire. 
= v. a. wiercić, przewiercić, 
przedziurawić. 

BUGIETTA, —uzza, s. f. dim. 
maleńkie kłamstwo. Se alcuno 
anderà per entro la sua istoria 
spargendo alcuna bugiuzza, non 
si vuole rimproverargliela, Cas. 
Galat. 

BUGIGATTO, —lo, s. m. 
dziurka, dziureczka. -^-komór- 
ka, kryjówka. 

BUGIO , s. m. dziura. — ad. 
dęty , wydrążony , próżny we< 
wnątrz. 

BUGLIOLO, s.m. kubeł, ceber, 
szaflik. 

BUGLOSSA, s.f. Bot. miodun- 
ka, wołowy język. 

BUGNO, s. m. uh 

BUGNOLA, s.f. — lo, s.m. sy- 
panka, słomianka, słomiennik. 
= ambona. = Esser in bugnola, 
entrar in bugnolo, rozgniewać 
się. 



BUO 



BU 



GNOLETTA , —lina , s. f. 
p' koszałka, opałka, 
" OGNOLONE, s.m. accr. ko- 
s * ala, 

. BUGRANE, s.f. klejonka, kle- 
J one płótno. 

BUIO, s. m. ciemność, Al —, 
pociemku. == Fig. Far le cose al 
— , działać na oślep, na chybi 
trafi. Essere al — di checchessia, 
być w czem ciemnym, nieświa- 
domym, 

BUIO,— IA, ad. ciemny. Notte 
buia, ciemna noc. Farsi buio, 
zaćmić się, zachmurzyć się; 
zmierzchać się. = fig. ciemny , 
zawiły. 

BULBO, s. m. cebula rośliny, 
korzeń roślin cebułastych. 

BULBOSO,— SA, aà.éebulko- 
waiy , główkowaty, cebułasly. 
BULDRIANA , s. f. nierzą- 
dnica, 

BULESIA, s. f. —sio, s. m. 
knt kości goleniowej, część dol- 
na nad kopytem końskiem. 

BULICAME, s.m. lorząca wo- 
da wy Irys kująca ze źródła. = 
żarzenie krwi. 

BULICARE, v. BOLLIRE. 
BUL1MA, s. f. ciżba, tłok, 
stłok , tłum. In — , av. tłumnie, 
gromadnie , hurmem. 

BULIMACA, —naca, Si f. Bot. 
wilżyna, Wilczyna. 

BULIMO, s.m. gwałtowne ła- 
knienie, wilczy głód. 

BULINO, s.m. rylec. Intagliare 
al — , sztychować, ryć na mèh- 
dzi, 

BULLA, V. BOLLA. 

BULLETTA , s. f. cedułka na 
loołne przejście towuru.= kar- 
tka do losowania, = bilet na 
lo tery ą. = ćwieczek z główką. 

BULLETTARE, v. a. podbić 
boty ćwiekami ; obić ćwiekami. 

BULLETTINA, s.f. dim. mały 
ćwieczek z główką. 

BULLETTINO , s. m. kartka, 
karteczka, cedułka. =? gleit. — 
bilet na teatr. = ogłoszenie 
rządoiue. = bilet do szpitalu. 

BULSINO, s.m. dychaiuica, v. 

BOLSAGGINE. [kord. 

, BUONACCORDO, s.m. klawi- 
BUONAMENTE,av. szczerze,' 
po prostu. 

BUONAVOGLIA, s. m. wio- 
ślarz z ochoty służący, nie ga« 
lernik. = ochotnik. 

BUONO , s. m. dobre. Pigliar 
il — e lasciar il cattivo , ivziasc 
co dobre a zostawi4 co zie. = 
dobry. Calcando i buoni e solle- 
vando i pravi , D. Inf. = Buon 
per te, per me, per lui, szczę- 
ściem dia ciebie, i t. d. = Anda- 
re, trattare colle buone, łagodnie 
sięobchodzić,postępować z kim 
dobrym sposobem. Far r— , dać 



BUR 

na kredyt, borgować; zezwa- 
lać, dozwalać. Far — al giuoco, 
grac na słowo, na honor. Esser 
il — e il bello appresso d' alcuno, 
być czyim faworytem. Nel — , 
sul — , tu samym środku. In sul 
buon del desinare, Bocc, 

BUONO, — NA, ad. dobry. 
Buon generale, buon soldato, do- 
bry general, żołnierz. Quinci 
non passa mai anima buona , D. 
Inf. = Buon mercato, tanio. = 
ivesoly. La donna fatto buon viso 
lietamente il ricevette , Bocc. = 
Di buon ora, wcześnie. Buon ora 
di notte, bardzo późno w nocy. 
Buon pro vi faccia, na szczęście, 
na zdrowie. Di buona voglia, 
z chęcią, chętnie. Alla buona, av. 
szczerze, po prostu, bez cere- 
monii, bez korowodów. 

BUPRESTE , s. m. Entom. 
śmierdziel. 

BURATTELLO, s.m. pytel. 

BimATTEBIA.,s.f.pytłownia, 
młyn pytlowy. 

BURATTINAIO, s. m. ten co 
pokazuje maryonetki. [tka, 

BURATTINO, s. m. maryone- 

BURATTO, s.m. rzadkie płó- 
tno. — pytel. 

BURBANZA, s.f. chełpliwość, 
■pycha. 

BURBANZARE , v. n. chełpić 
sie, pysznić się. 

BURBANZOSAMENTE,av.py- 
sznie, chełpliwie. 

BURBANZOSO,— SA, — zesco, 

— CA, — ZIERE, — ZIERO, — RA, 

ad. chełpliwy , pyszny , buń- 
czuczny, butny. 

BURBERA, s.f. winda. 

BURBERO,— RA, ad. ponury, 
posępni/, zpodełba patrzący. 

BURCHIA, s.f. Andare alla—, 
przywłaszczać sobie cudze my- 
śli, pisma. 

BURCHIELLO, —letto, s. m. 
dim. v. burchio. [ta, 

BURCHIO, s.m. łyżwa, szku- 

BURÉ, bura, s.f. czepiga, 

BURELLA, s. f. f D. Inf. luię- 
zienie podziemne, ciemnica. 

BURIANA, s.f. wicher, bu- 
rza. Nuvolo di — , mgła. 

BURLASSO , s. m. herald. = 
szufłer. 

BURLA, s.f. figiel, psota, 
psikus. = t drwinki , kpinki , 
żarty, żarciki. Fare o dire da 
— , zrobić lub powiedzieć co 
na śmiech , na żart. 

BURLARE, v.a. en. drwić, 
kpić, szydzić, żartować. = t 
rozrzucać, marnować, mar- 
notrawić. Gridando: perchè tie- 
ni e perchè burli ? D. Inf. =v. r. 
drwić, żartować, kpić z czego, 
nie dbać o co. 

BURLATORE, s.m. kpinkarz, 
drwinkarZ) tref wiś. 



BUS 

BURLESCAMENTE , burle- 
volmente, av. śmiesznie, żarto- 
bliwie, krotofilnie, żartem, na 
żart. 

BURLESCO, —CA, pi. —CHI, 
— CHE, ad. śmieszny, zaba- 
wny, żartobliwy. 

BURLETTA, s. f. gminna ko- 
.meaya. 

BURLEVOLE, ad. m. f. godny 
śmiechu,- śmieszny. — trefny, 
krotofilny, żartobliwy. 

B URLÒ N ACCIO , burlone , s. 
m. bufon , facecyonat. 

BURRAIO, s. m. maślarz. 

BURRASCA, s.f. burza, na- 
wałnica , wicher, zawieru- 
cha, = fig. nieszczęście , nie- 
dola.^ niebezpieczeństwo. Cor- 
rer — , narazić się na niebez- 
pieczeństwo. 

BURRASCOSO, —SA, ad. 
burzliwy, wichrowaty. 

BURRATO, s.m. przepaść, 
otchłań. 

BURRATTARE , v. a. pytlo- 
wać. = fig. roztrząsać. 

BURRO, s. m. masło. 

BURRONCELLO, s.m. dim. 
di burrone , s. m. przepaść , ot- 
chłań ; urwisko ; głęboki wądół, 
wąwóz, parów. 

BUSBACCARE, v.a. oszukać, 
okpić, wystrychnąć na dudka. 

BUSBACCHER1A , busberia , 
s. f. oszukaństwo, oszustwo. 

BUSBACCO , pi. —CHI , Bus- 

BACCONE, BUSBO , S.m. OSZUSt, 

zwodziciel. 

BUSCA, s. f. chodzenie , bie- 
ganie za czem, szukanie cze- 
go, staranie się o co. Andare 
in — , chodzić, biegać za czem. 
= kwesta. 

BUSCALFANA^, s. f. chuda 
szkapa, wywloką, 

BUSCARE, bucacchiare, v.a. 
chodzić, biegać za czem; my- 
szkować; zręcznie się czego 
wystarać, dostać, = zyskać. 
= wydrwić , zarwać co od ko- 
go. =v.r. wystarać się, dostać. 

BUSCATORE, s.m. — TRICE, 
s. f. ten co szuka, myszkuje , 
biega za czem, chce czego do- 
stać. 

BUSCHETTE, s.f. pi. ciągnie- 
nie słomek albo węzełków. Giu- 
ocare alle — , ciągnąć słomki 
albo węzełki. 

BUSCIONE , s. m. \ cierń , 
krzak ciernisty. Trovar— voto, 
Cacc. nie znałeść zwierza 
w krzaku, [lo. 

BUSCO , BUSCOLINO , V. BRUSC0- 

BUSECCHIA, s.f. — ccone, s. 
m. trzewy, lonętrzności, jeli- 
ta , flaki , bebechy. 
BUSNA , s. f. rodzaj trąby* 
BUSO, —SA, ad. próżny; 
dziurawy. 



BUZ 

BUSSA , s. f. przykrość , do- 
legliwość, męka, męczarnia, 
udręczenie. 

BUSSAMENTO , s. m. stuka- 
nie, kołatanie. 

BUSSARE , v. a. stukać, koła- 
tać , uderzyć. = v. r. stuknąć 
się , uderzyć się. 

BUSSE , s. f. pi. kuksy, sztur- 
Chańce. 

BUSSETTO, s.m. kij bukszpa- 
nowy do gładzenia botów, 
trzewików. 

BUSSO , s. m. bukszpan , v. 
bossolo. = hałas , stuk , puk. 

BUSSOLA, s. f. bussola, igła 
magnesowa, kompas. Perder la 
— , fig. stracić głowę , niewie- 
dzieć co począć, jak sobie po- 
radzić. — nazwisko konstełła- 
cyi południowej. = zasłona 
przcdedrzwiami. = szczotka. 
= lektyka. 

BUSSOLANTE , s. m. ten co 
idzie obok lektyki papieża, = 
ten co ją niesie. 

BUSSOLOTTO, v. bossolo. 

BUSTINO, s.m. dim. gorsecik. 

BUSTO, s.m. bust, popiersie. 
= kadłub ludzki. = gorset. 

BUTIRRO, s. m. masło. 

BUTTAFUORI , s. m. Mar. 
drągi okute żelazem do odpie- 
rania w czasie bitwy okrętów 
naładowanych pałnemi mate- 
ryałami. — ten co uwiadamia 
w teatrach aktorów mających 
wychodzić na scenę. = lista 
takich aktorów. 

BUTTAGRA , bottarga , s. f. 
ikra suszona. 

BUTTARE, v. a. rzucać, rzu- 
cić, ciskać, cisnąć, wyrzucić. 
— via, odrzucić, wyrzucić; 
fig. rozrzucać , trwonić , mar- 
nować. Buttar in faccia, fig. 
wyrzucać co komu na oczy, 
wykalać czem oczy. = v. r. 
Buttarsi in terra , rzucić się na 
ziemię. — alla strada, puścić się 
na rozbój po drogach. 

BUTTASELLA, s. f. Mil. trą- 
bienie na koń, do siodłania 
koni. [ospowaty. 

BUTTERATO , —TA , ad. 

BUTTERO, s.m. znak, wy- 
cisk , dołek od trzpienia frygi 
czyli wartałki. = dołek od 
ospy. = stadnik. 

BUZZICARE, v.n. ruszać się 
zwolna. — głucho szemrać. 

BUZZICHÈLLO, buzzichio, s. 
m. szmer, gwar. = fig. Buzzi- 
chello , mały spisek , kabała. 

BUZZO, s.m. brzuch, kał- 
dun. = poduszeczka na szpil- 
ki. = dąsy, nadąsanie się. Far 
—ad uno, nadąsać się na kogo. 

BUZZONE , buzzicone , s. m. 
bass. brzuchacz , brzuchal, ba- 
ryła. 



CAC 



CAG 



67 



CA , s.M. t dom. E riducemi 
a ca per questo calle , D. lnf. 

CABALA , s. f. kabała , u ży- 
dów podanie. = sztuka zga- 
dywania zasadzona na war- 
tości mistycznej liter. — intry- 
ga , kabała. 

CABALISTA, s.m. biegły wka- 
bale czyli podaniach żydo- 
wskich, kabalista. 

CABALISTICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. kabalistyczny. 

CABOTTAGGIO, s.m. Mar. 
żegluga wzdłuż brzegów. 

CAĆACCIANO , s. m. bass. 

CACAFRETTA, s. m. bass. 
człowiek którego co korci Jttóry 
nie może usiedzieć na miejscu. 

CACAIUOLA, cacacciola, ca- 
caia , s. f. sraczka, biegunka, 
laxa. = Aver la cacaiuola nella 
lingua , nella penna , bass. mieć 
długi język, mieć świerzbią- 
czkę do pisania. Aver le calze a 
cacaiuola, bass. mieć obwisłe, 
niepodwiązane pończochy. 

CACAPENSIERI, s. m. ciężko- 
sraj , kwasigroch , ciemięga. 

CACARE, v. n. e a. kakać , 
fajdać , srać. — le curatelle , fig. 
biedzić się , ślęczeć , mozolić 
się nad czem. Io ne so ragiona- 
re, che ho cacato le curatelle 
per imparare due acca, Mach. 
Mandr. Cacarsi sotto, ufajdać 
się, zrobić pod siebie; fig. bass. 
popuścić w spodnie, stchórzyć. 
Chi vive sperando muore cacan- 
do, prov. pop. kto się karmi na- 
dzieją , umiera z głodu. 

CACASANGUE, s.m. krwawa 
biegunka. 

CACASTECCHI, s.m. kutwa, 
sknera. — nieuk. ■= biegunka. 

CACATA , v. cacatura. = fig. 
bass. pokpienie sprawy. 

CACATAMENTE, av. rozla- 
złe , ślamazarnie. [śnica. 

CACATESSA, s. f. jędza, zło- 

CACATOIO , s. m. prewet , 
t'unii $@t 

CACATURA, s. f. kakanie, 
fajdanie. 

CACCA, s.f. łajno, gówno. 
= Cacca d'occhi, kaprawość, 
płynienie oczu , v. cispa. 

CACCAO, s. m. kakao , owoc 
głównie wchodzący do czoko- 
lady. L' albero del — , kokowe 
albo kokosowe drzewo. 

CACCHIONE , s. m. czerw 
pszczelny. = pi. cacchioni, jaja 
złożone przez muchy w mięsie 



lub re czem innem. Avere i — 
fig. mieć swego mola, mieć jaki 
frasunek, zmartwienie. 

CACCHIO.NOSO , -SA , ad. 
pełen czerwu , robaczliwy. 

CACCIA, s.f. gon,vościg. = 
polowanie ., łowy. Andare a — , 
iść na polowanie. Andare a — 
di checchessia, fig. ubiegać się, 
wpędzać się za czem, połować 
na co. Ma que' loro manigoldi 
non andranno più a — delle no- 
stre paiolo e de' nostri pensieri, 
U. Fosc. — pogoń. Dar la — , 
gonić , ścigać nieprzyjaciela. 
= zabita zwierzyna. = miej- 
sce do polowania. = myśliwi i 
psy, myślistwo. 

CACCIADIAVOLI, s.m. exor- 
cysta , v. scongiuratore. 

CACCIAFFANNI, ^.odpędza- 
jący troski, rozweselający. 

CACCIAGIONE, s. f. polowa- 
nie, śss zwierzyna ubita. 

CACCIAMENTO, s. m. wypę- 
dzenie, wygnanie. 

CACCIAMOSCHE, s. m. oga- 
niacz , oganka. 

CACCIAPASSERE, s.m. stra- 
szydło na wróble. 

CACCIARE , v. a. gonić , ści- 
gać , pędzić. = wypędzić, wy- 
gnać. -*- le mosche , luypędzić 
muchy, oganiać muchy. — da 
un posto , wyparować , wy- 
przeć ze stanowiska. = Cacciar 
una cosa in qualche luogo , we- 
tknąć co gdzie , zarzucić , za- 
wieruszyć. = wbić, zabić, za- 
pędzić. — in capo una cosa ad 
uno, wbić co komu w głowę , 
nabić mu czem głoiuę. — un 
coltello nel cuore ad uno, utopić 
komu nóż iv sercu. — un pugna- 
le nel seno, utopie sztyłet w ser- 
cu. — mano alla spada, ściągnąć 
rękę do kordą. = wyprawie , 
wysłać na łeb na szyję, pchnąć 
dokąd. Rinaldo nostro n'ho avvi- 
sato or ora, ed ho cacciato il 
messo di galloppo, Ar. Orł. Fur. 
==• Fig. e prov. Cacciar la noia in 
bando, odpędzić troskę, frasu- 
nek. In bando ogni timor geloso 
caccia, Alf. La fame caccia il lu- 
po dal bosco, głód i wilka z la- 
su wywoła. = Cacciar fuori , 
rzygać, womitować, błwać. = 
v. n. połować. — v. r. wlecieć , 
wpaść dokąd, rzucić się w co. 
Dal Nume avverso spinto mi 
caccio tra fiamme, Car. En. Cac- 
ciarsi innanzi in qualche luogo, 
zapędzić się gdzie. — intorno 
ad alcuno , puścić się za kim , 
rzucić się na kogo. } — a correre, 
zmykać, uciekać.-^- in capo una 
cosa , wbić co sobie w głowę , 
przypuścić co do głowy. — un 
coltello nel cuore , utopić sobie 
nóż w sercu. 



68 



CAD 



CACCIATA , s. f. wygnanie , 
wypędzenie. 

CACCIATOIA, s.f. narzędzie 
do wbijania ćwieków. 

CACCIATORE, s. m. myśli- 
wiec , myśliwy. — maggiore , 
łowczy nadworny. [ni. 

CACCIATRICE, s.f. *łowczy- 

CACCIAVITE, s. f. śrubsztak. 

CACCOLE, s.f. pi. kaprawość, 
plynienie z oczu.= łajna przy- 
lepione do wełny owczej. 

CACCOLOSO, —SA, ad. ka- 
prawy. 

CACHERELLO, s. m. łajno 
mysze, bobki zajęcze, owcze, 
królicze, i t. d. = ad. rozwal- 
niający, laxujacy. 

CACHERIA, s. f. wdzięczenie 
się nieprzyjemne. 

CACHEROSO,— SA,ad.wdzię- 
czący się, przymilający się. 

CACHESSIA, s. f. Med. słaba 
konstytucya ciała, połączona 
z ciężkim oddechem. 

CACHETTICO, —CA, pi.— CI, 
—CHE, ad. chorowity, cherla- 
jący, [chot. 

CACHINNO, s. m. chych, chy- 

CACIAIUOLO, s. m. sernik. 

CACIATO, —TA, ad. posypa- 
ny serem utartym. 

CACIO, s. m. ser. Es%er pane 
e — , prov. być nierozdzielnym 
przyjacielem. 

CACIOSO,— SA, ad. serny, se- 
rowaty. , 

CACITÀ, s. f. Med. zsiadlość 
mleka w piersiach karmiącej 
kobiety. 

CACIUOLA, s.f. gomółka sera. 

CACOFONIA, s. f. przykry 
zbieg głosów, liter; nieprzyje- 
mny głos ztąd powstający. 

CACOFONICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. nieprzyjemnie 
brzmiący. 

CACOGRAFIA, s. f. błąd prze- 
ciwko pisowni. 

CACUME, s. m. lat. szczyt , 
wierzchołek. 

CADAVERE, — ro, s. ni. trup. 

CADAVERICO, —CA, pi. — 
CI,— CHE, CADAVEROSO,— SA,ad. 

trupiasty, podobny do trupa. 

CADENTE , p. ad. m. f. pada- 
jący, upadający. = Età — , 
wiek podeszły. Guance cadenti, 
obwisłe policzki. 

CADENZA, s.f. upadek. = 
spadek głosu, takt, pauza. 

CADERE , v. n. ir. paść, u- 
paść , padaź , upadać , spaść , 
spadać. E caddi come corpo 
marto cade , D. Inf. — boccone 
o bocconi, upaść na twarz, za- 
ryć nosem ziemię. — rovinosa- 
mente, runąć, zwalić się. = 
Fig. Cadere in mente, przyjść 
na m0k — in un pensiero , 
wpaść na myśl. — della memo- 



CAD 

ria , wypaść z pamięci. — in 
tristezza , in ira , wpaść iv smu- 
tek , w gniew. — di speranza , 
stracić nadzieję. — d' animo, di 
cuore , stracić odwagę , wpaść 
w rozpacz. — malato , zacho- 
rować. — morto , wnrzeć, po- 
ledz. — nel ridicom, stać się 
przedmiotem pośmiewiska, zo- 
stać wyśmianym. — nel di- 
sprezzo , popaść w pogardę. — 
dalle nuvole , osłupieć z zadzi- 
wienia. Il sospetto del tradi- 
mento cadde in lui , Met. podej- 
rzenie o zdradę padło na nie- 
go. Per questa mano cadrai , 
Met. z tej ręki polegniesz. — in 
un aguato , wpaść w zasadzkę. 

— nelle mani d' alcuno , wpaść 
w czyje ręce. — in contradizio- 
ne , wpaść w sprzeczność. — 
sotto alcuna regola , podpadać 
pod jakie prawidło — invia, 
ustać iv drodze. Cantai di Tebe 
e poi del grande Achille, ma cad- 
di in via colla seconda soma , D. 
Purg. = dostać się komu, spaść 
na kogo. L' armi di Lepido e di 
Antonio caddero in Augusto, Da- 
vanz. los oręża potęgę Lepida 
i Antoniusza do Augusta prze- 
niósł. = przypadać, należeć. 
E se a me di ciò cadesse il ri- 
prendervi, io so bene ciò eh' io 
ve ne direi, Bocc. gdyby do mnie 
należało ganić cię ża to , i t. d. 
= È meglio — dalla finestra che 
dal tetto , prov. z dwojga złego 
mniejsze wybierać potrzeba. 

CADETTO , s. m. młodszy 
brat ; Mil. kadet. 

CADEVOLE, ad. m. f. grożą- 
cy upadkiem. 

CADIMENTO, s. m. upada- 
nie, upadek; fig. upadek. Al 
quale erano davanti agli occhi li 
cadimenti de' re antichi , Bocc. 

— dell' amimo, upadanie na 
umyśle, stracenie odwagi. Il 
sole è in — , słońce ma się ku 
zachodowi. 

CADITOIO,— IA, ad. v. cade- 
vole , CADUCO. 

CADUCEO, s. m. laska okrę- 
cona dwoma wężami bożka 
Merkuryusza, wężokręt. 

CADUCITÀ , s. f. chylenie się 
do upadku ; podupadanie , u- 
padłość. 

CADUCO , —CA , pi. CHI , — 
CHE, ad. chylący się do upadku; 
znikomy , ułomny , nietrwały , 
wątły, skazitelny. O musa , tu 
che di caduchi allori non circon- 
di la fronte in Elicona, Tass. 
Ger. o muzo , ty która wąlłemi 
laurami nie uwieńczasz swych 
skroni w Helikonie. O caduche 
speranze , o pensier folii ! Petr. 
==Mal caduco, padacz ka, kaduk, 
choroba Ś. Walentego. 



CAG 

CADUTA, s. f. spadnienie, 
upadnienie, upadek. Il cavallo 
gli cadde sotto , e della detta — 
subito morì, G. Vili. — fig. u- 
padek. = wina, grzech, u- 
sterk. = spadek , sukcessya. 

CADUTO, s. m. spadek, suk- 
cessya. 

CADUTO , — TA, p. ad. upa- 
dły. ==- Fig. Animo caduto, u- 
mysl podupadły, odstręczony, 
upodlony. = zniszczony, zruj- 
nowany, podupadły. = zaszły 
(o słońcu). 

CAFFAGGIARE, v. u. chcieć 
rej wodzić, przewodzić. 

CAFFARE , v. n. wyrzucić li- 
cho, to jest liczbę nieparzystą 
w grze w kostki podobnej do 
tryktraka. 

CAFFÈ , s. m. kawa. 

CAFFETTANO, s. m. kaftan. 

CAFFETTIERA, s. f. imbryk 
od kawy. 

CAFFETTIERE, s. m. ka- 
wiarz. 

CAFFO , s. m. licho , liczba 
nieparzysta. Giuocare pari o — , 
grać iv cetno czy licho. Essei»— -, 
fig. być jedynym w sw'oim ro- 
dzaju. 

CAGGERE , v. n. ir. * padać, 
upadać. Siccome il Nil d'alto 
caggendo con gran suono i vicin 
d'intorno assorda, Petr. 

CAGION AMENTO, s.m. przy- 
czyna, źródło, powód, po- 
czątek. 

CAGIONARE , v. a. być przy- 
czyną, źródłem, początkiem, 
dać powód, sprawić, zrządzić. 

CAGIONATORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. sprawca, sprawczyni. 

CAGIONE, s.f. przyczyna, 
źródło, początek. Prima — , 
pierwsza przyczyna , Bóg. = 
powód, pochop, okazy a. Dar — t 
dać powód , okazyą. — ivina. 
Porre, coglier — ,obwiniać, oska- 
rżać. = pozór, wymówka. =* 
A —, av. z przyczyny , z po- 
wodu, przez wzgląd na co. 

CAGIONEVOLE, — noso, —sa, 
ad. chorowity, słabowity. 

CAGIONUZZA, —cella, s. f. 
dim. przyczynka. 

CAGLIARE, v.n. zsiadać się, 
zsiąść się , krzepnąć , skrze- 
pnąć. = fig. stracić odwagę. 

CAGLIO, v. gaglio. 

CAGNA, s.f. suka. La — fret- 
tolosi fa i catellini ciechi, prov. 
co nagle to po diable. 

CAGNACCIA, s. f. peg. su- 
czysko. 

CAGNACCIO , s. m. peg. psi- 
sko; człowiek chytry, podstę- 
pny. Fare il —, używać forte- 
lów, podstępów. 

CAGNARA, s.f. bass. rejwach^ 
rwetes. 



CAL 

CAGNAZZO, —ZA, ad. psi. 
Viso cagnazzo , Bocc. brzydka 
twarz. = sini. Poscia vid'io 
mille visi cagnazzi fatti per fred- 
do, D. Inf. 

CAGNEGGIARE, v. n. zgrzy- 
tać zębami; odgrażać się; ju- 
naczyć. 

CAGNESCAMENTE, av. po- 
psiemu, zpodelba. 

CAGNESCO,— CA, pi. —CHI, 
— CHE, ad. psi. Volto cagnesco, 
wściekły wzrok. Guardare in 
cagnesco , patrzeć zpodelba , 
krzywem okiem poglądać. Stare 
in — , mieć się na ostrożności. 

CAGNETTO, cagnuccio, s. m. 
dim. piesek. = fig. towarzysz , 
kamrat. 

CAGNINA , cagnuolina , s. f. 
dim. suczka, suczyna. 

CAGNOLETTO,— TA, cagno- 
letto, — ta, s. dim. piesek , su- 

CAGNOLINETTO , —TA, s. 
dim. psina, psinka, suczeczka, 
suczynka. 

CAGNOLINO, —NA, cagnolo, 
— la, s. dim. piesek, suczka. 

CAGNOTTO, s.m. przenajęty 
zbójca, v. bravo. — di corte, di 
re, faworyt. 

CAGNUOLA , s. f. suczka. = 
kanikuła. 

CAGNUOLINO,s.m. dim. psi- 
na , psinka. Cagnuolini , szcze- 
nięta. 

CAGNUOLO, cagnuccio, s. m. 
dim. psiak, piesek. — di pelo 
lungo , szpic. — della razza de' 
levrieri, charcik. 

CALMANE, s.m. kaiman, kro- 
kodyl amerykański. 

CALA, s. f. mała zatoka, bu- 
chta. = Mar. nurzanie w wo- 
dzie majtka uwiązanego na 
drągu za karę. 

CALABRONE, s. m. Entom. 
szerszeń. Stuzzicare i calabroni, 
fig. wywoływać wilka z lasu, 
drażnić tego który nam szko- 
dzić może. 

CALAFAO, —fato, s. m, ro- 
botnik dychlujący szpary o- 

CALAFATARE , v. a. dychto- 
wać czyli utykać szpary w o- 
kręcie. = dobrze zatknąć. 

CALAMAIO, s. m. kałamarz. 
A penna e — , av. jak najdokła- 
dniej (o rachunkach). = Ict. 
czernica , sepia. 

CALAMANDREA, s.f. — drino, 
s.m. Bot. ożanka, czosnak. 

C\LAMEGGIARE, v. n. świ- 
stać, gwizdać ; fig. prześwisty- 
wać czas, nic nie robić. 

CALAMISTRO, s. m. żelazko 
do trefienia włosów. 

CALAMITA, s.f. magnes; igła 
magnesowa ;fig. pociąg, powab. 



CAL 

CALAMITÀ , s. f. Męska, nie- 
szczęście, niedola. 

CALAMITARE, v.a. magneso- 
tuać, potrzeć magnesem. Ago 
calamitato, igła magnesowa. 

CALAMINTA, s. f. Bot. v. ne- 
pitella. 

CALAMITOSAMENTE,av.me- 
szczęśliwie. 

CALAMITOSO, —SA, ad. nie- 
fortunny, nieszczęśliwy, okro- 
pny. 

CALAMO , s. m. Bot. trzcina 
piórowa. — aromatico, tatarskie 
ziele , v. acoro. = część łodygi 
lub zdzbla między kolankiem a 
kolankiem. —pióro do pisania. 

CALANCA, s. m. cyc, perkal. 

CALANDRA, s.f. —aro, —dri- 
no, s. m. skowronek górny. Far 
calandrino qualcheduno , Bocc. 
wystrychnąć kogo na dudka. 
Far ii —, udawać niewiadomość. 

CALAPPIO , s. m. pętlica , pę- 
telka. =łapka, połapka, samo- 
łówka.Tendere i calappj, stawić 
sidła, czynić zasadzki. Dare 
nel —, wpaść w sidła. 

CALARE, v.a. spuścić, zniżyć, 
opuścić. — giù qualche cosa, 
spuścić co na dół. — la bandiera, 
spuścić flagę , banderę. — la 
fronte , spuścić czoło. Calarla a 
uno, fig. zoyplatać komu figla. 
= v.n. schodzić na dół, zstępo- 
wać, zleźć. Vedendoci — ciascun 
ristette , D. Inf. = zniżać się , 
schylać się, nachylać się, opa- 
dać , ubywać , zmniejszać się. 
Quando vede il pastor — i raggi 
del gran pianeta , Petr. La luna 
quando cala e Quando cresce , 
Pass, xiezyc kiedy ubywa i kie- 
dy przybywa. = spadać (o ce- 
nie). E le possessioni in città ca- 
larmi, G. Vili. = v.r. spuścić się 
na dół. Da una finestra si calò 
nel giardino, Bocc. 

CALATA, s. f. zejście na dół, 
zstąpienie. Far la — verso Vol- 
terra, fig. umrzeć. = pochyłość, 
spadzistość. = opadanie, spa- 
danie, zniżenie; zmniejszenie. 
= rodzaj tańca. 

CALCA, s.f. tłok, stłok, tłum, 
ścisk, ciżba. Romper la — , prze- 
ciskać się przez tłum. 

CALCAGNARE , v. n. wziąść 
nogi za pas , zmykać , uciekać. 

CALCAGNINO, s.m.dim. obcas 
u trzewika. 

CALCAGNO, pi. — GNI, s. m. 
— G^ A, Upięta. Sedere sulle cal- 
cagna, siedzieć na piętach, sie- 
dzieć w kuczki. = Fig. Voltar le 
calcagna, mostrare il calcagno, 
dar delle calcagna , uderzyć 
w pięty , uciec , drapnąć , ze- 
mknąć. Pagar di calcagna , uciec 
nie zapłaciwszy. Tenero di cal- 
cagna, łatwy do zakochania się. I 



CAL 



69 



Menar delle calcagna , pędzić co 
tchu. Che quanto può menar delle 
— , colei lo caccia al bosco e alla 
campagna, Ar. Ori. Fur. E in 
questo mentre ecco il cervo e la 
cagna, che menan quanto posson 
le — , Fort. Rice. 

CALCAMENTO, s. m. —tura, 
s.f. deptanie, tłoczenie noqami. 

CALCARE, v. a. deptać, tło- 
czyć, podeptać, zdeptać. — l' or- 
me di alcuno, wstępować w czy- 
je ślady , naśladować. = fig. 
cisnąć, gnębić, ciemiężyć. Cal- 
cando i buoni e sollevando i pra- 
vi, D. Inf. = siedzieć na jajach, 
wysiadywać pisklęta. = toko- 
wać (o samcach w parzeniu się 
z samicami). = kalkować rysu- 
nek. = przybić ładunek. = wał- 
kować kapelusze. = v.n. cisnąć 
się, tłoczyć się. 

CALCAREO— REA, calcario, 
— ria, ad. wapienny. Pietra, terra 
calcarea, kamień wapienny. 
■ CALCATAMENTE , av. w ci- 
żbie, w tłoku ; ciasno, ściśle. 

CALCATORE, s. m. deptacz. 

CALCATREPPO, —polo, s.m. 
Bot. rodzaj osetu. 

CALCATRICE , s. f. ta co de- 
pcze. = wąż przebywający 
w Nilu. 

CALCE, s.f. kolba u strzelby ; 
tylec u lancy, okucie spodu lan- 
cy, v. calcio. = wapno, v. cal- 
cina. 

CALCEDONIO, s.m. Min. chal- 
cedon; chalcedon marmur. 

CALCESE, s.m. Mar. bocianie 
gniazdo , mostek na około ma- 
sztu. = blok, krążek do windy. 

CALCESTRUZZO, s.m. wapno 
rozrobione, kit. 

CALCETTO , s. m. chodaczek 
wełniany lub płócienny, ^trze- 
wik o jednej cienkiej podeszwie. 
Fig. Cavare i calcetti altrui , za- 
żyć kogo z mańki, wybadać co 
od kogo, wyciągnąć na słówko. 
Mettere altrui in un — , zapędzić 
kogo w kozi rożek. 

CALCINA, s.f. wapno. — viva, 
spenta, wapno niegaszone, ga- 
szone. ' 

CALCINACCIO, s. m. kawał 
wapna, gruzy. = zeschłe łajno 
ptasie. 

CALCINAIO , s. m. piec wa- 
pienny. = kadź garbarska. 

CALCINARE, v.a. wapnic, 
zwapnić. 

CALCINATORIO, — RIA, ad. 
służący do zwapnienia. 

CALCINATURA, —zionę, s. f. 
Chim. wapnienie. 

CALCIO, s. m. uderzenie, po- 
trącenie nogą. Dare de' calci al 
vento, bass. dyndać na szubie- 
nicy. Dar dove un — , e dove un 
pugno, fig. za jednym zachodem 



70 



CAL 



dwie rzeczy zrobić. — di ca- 
vallo, wierzganie. Trarre, menar 
calci, wierzgać. = pięła, stopa, 
noga. Il papa gli pose il — in sul 
collo, e disse , G. Vili. = tylec 
lancy ; kolba strzelby. 

CALGISTRUZZO , v. calce- 
struzzo. 

CALCITRARE, v. n. wierzgać. 
= fig. być krnąbrnym , niepo- 
słusznym, 

CALCITR AZIONE, s. f. wie- 
rzganie. =fig. krnąbrność, nie- 
posłuszeństwo. 

CALCITROSO, —SA,aa.krną- 
brny, nieposłuszny. 

CALCO, s. m. kalk rysunku. 

CALCOGRAFIA, s.f. sztychar- 
stwo. 

CALCOGRAFO, s. m. szty- 
charz, rytownik. 

CALCOLA , s. f. stopka tka- 
cza. = Menar di calcole, fig. 
Bocc. obcować cieleśnie. [re. 

CALCOLAIUOLO , v. tessito- 

CALCOLARE,v. a. e n. liczyć, 
rachować, kalkulować. 

CALCOLATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. rachmistrz, kalkulator. 

CALCOLAZIONE, s. f. racho- 
wanie, liczenie. [czenia. 

CALCOLERIA, s. f. sztuka li- 

CALCOLETTO, s. m. dim. ra- 
chuneczek. = kamyczek pęche- 
rzowy. 

CALCOLO, s. m. rachunek. 
Fare il — , rachować, liczyć, 
porachować , obliczyć, zliczyć. 
Tenere a — , otworzyć z kim 
rachunek. == kamień w pęche- 
rzu. 

CALCOLOSO , —SA, ad. ka- 
my kowaty, pełen kamyków. = 
cierpiący na kamień. 

CALCOSA, s. f. pop. bita dro- 
ga, gościniec. Batter la — , zbi- 
jać bruki. 

CALCULARE, etc. v. calco- 
lare, etc. 

CALDA, s. f. klocie w bokach, 
pleura. Prese una — , dostał 
pleury. 

CALDAIA, s. f. kocioł. 

CALDAIUOLA , s. f. dim. ko- 
ciołek. 

CALDAMENTE, av. gorąco. 
Pregar — , gorąco prosić. = 
prędko, szybko. 

CALDANA, s. f. upał połu- 
dniowy. = pleura. 

CALDANINO, — Nuzzo, s. m. 
dim. di caldano, naczynie na- 
pełnione żarem i przysypane 
popiołem do grzania się. Sedeva 
in un cantuccio una vccchierella 
con un caldano fra piedi pieno di 
brace smorzate , U. Fosc— piec 
do suszenia,' suszalnia. 

CALDARROSTARO , s. m. 
przedający pieczone kasztany. 

CALDARROSTE, s. f. pi. pie- 



CAL 

ezone kasztany. Caldalesse, go- 
toivane kastamj. 

CALDEGGIARE, v. a. opieko- 
kować się, protegować. 

CALDERAIO, s. m. katlarz. 

CALDERELLO, — rino, — ru- 
gio, s. m. szczygieł , v. cardel- 
lino. 

CALDERONE, s. m. accr. du- 
ży kocioł. [łek. 

CALDEROTTO, s. m. kocio- 

CALDETTO, — TA, ad. cie- 
pławy, letni. 

CALDEZZA, s.f. ciepło, gorą- 
co, upał,= fig. gorącość, zapal, 
żarliwość. {gorączka. 

CALDICCIUOLO, s. m. lekka 

CALDINA, s. f. —no, s. m. 
pop. miejsce ogrzane od słońca. 

CALDITA, s. f. gorącość. 

CALDO, s.m. gorąco, spieka, 
upał, skwar. Il più gran — del 
giorno , godzina największego 
upału wednie. Darsi un — , po- 
grzać się. Dare un — , roze- 
grzać żelazo. = Venire, essere 
in — , grzać się, ciekać się (o 
suce i wilczycy) ; biegać (o kro- 
icie i samie) : lochać się (o ma- 
ciorze). == fig. opieka, piecza, 
protekeya. =•■ gorącość, zapal. 
Nel — del furore, della battaglia, 
w zapale gniewu, i t. d. = żą- 
dza, życzenie, 

CALDO, — DA, ad. gorący, cie- 
pły. Battere il ferro mentre è cal- 
do, prov. drzeć łyka kiedy się 
drzeć dają. — fig. gorący, o- 
gnisty, żarłiwy. Calde preghie- 
re, gorące prożby, modły. Caldo 
amore, gorąca miłość. Piagnere, 
dolersi a caldi occhi, rzewnie 
płakać. A sangue caldo, w pier- 
wszym zapale. Caldo caldo, du- 
chem, natychmiast, odrazu. 

CALDUCCIO, s. m. ciepło u- 
miarkowane.=ad. ciepły, letni. 

CALDURA, s. f. gorąco, upał, 
spieka, skwar. 

CALEFACIENTE , calefatti- 
vo, —va, ad. rozgrzewający, 
ogrzewający. 

CALEFATARE, calefato, v. 
calafatare, etc. 

CALEFAZIONE, s. f. rozgrze- 
wanie, ogrzewanie. — del san- 
gue, rozgrzanie krwi. 

CALENDARIO, s. m. kalen- 
darz. f= Avere alcuno sul — , 
pogardzać kim, lekceważyć. 

CALENDE, —di, s. m. pi. 
pierwszy dzień miesiąca u Rzy- 
mian. Prov. Alle — greche, na 
święty nigdy. Avere il cervello 
fuor di — , cierpieć pomieszanie 
zmysłów. Il primo avea il cervel 
fuor di — Tasson. Secch. 

CALENDULA, s.f. Bot. no- 
gietek. 

CALENZUOLO, s. m, OmiU 
czyż-, tv lucherino. 



CAL 

CALEPINO, s. m. obszerny 
słownik różnych języków, tak 
nazwany od autora Ambrosio 
da Calepio. Che sapea tutto a 
mente il Calepino, Tasson.Secch, 

CALERE, v. imp. ir. dbać, 
stać o co. Se di saper ch'io sia ti 
cal cotanto, D. Inf. jeżeli ci tyle 
na tern zależy abyś wiedział 
kto jestem. Si poco a lui ne calse ł 
D. Purg. tak mało dbał o to. 
Non te ne caglia, nie troszcz się 
o to, niech cię to nieobchodzù 
Mettere in non cale, nie dbać, 
nie stać o co , nie troszczyć się 
o co. Non me ne cale, mniejsza 
mi o to. E pień di fé, di zelo, 
ogni mortale gloria, impero, te- 
sor mette in non cale, Tass.Ger. 
Di quel che non ti cale non ne 
dir né bene né male, prov. nie 
mów ani źle ani dobrze o tern 
co do ciebie nie należy. 

CALESSO, s. m. kolaska o 
dwóch kołach, kabryoiet. 

CALESTRO, s.m. grunt chudy 
i kamienisty. 

CALIA, s. f. opiłki złota ; fig. 
fraszka, nic. Viver — , żyć bar- 
dzo krótko. Né liscia, né — , nic 
zgoła. Far — , ciułać, oszczę- 
dzać. 

CALIBRARE, v. a. nadawać 
kałiber, mierzyć kaliber. 

CALIBRATOIO , s. m. ArtigL 
przepustnica. 

CALIBRO, s. m. średnica o- 
tworu broni palnej, kaliber^ 
wag omiar.= fig. charakter oso- 
by. Son tutte d' un medesimo — , 
Menz. Sat. są wszystkie na je- 
dno kopyto. 

CALICE, s. m. kielich kościel- 
ny. = kielich, szklanka. = Boi. 
kielich w kwiatach. = * kielich 
goryczy. 

CALICETTO,— cino, — cionca- 
no, — cidzzo, s. m. dim. kieli- 
szek, kieliszeczek. = maleńki 
kielich w kwiatach. 

CALICIONE , s. m. duży kie- 
lich, = roclzaj piernika. 

CALIDITÀ, calido, v. cal- 
dezza, etc. 

CALIFFATO, s. m. kalifat. 

CALIFFO, kalif, tytuł nastę- 
pców Mahometa. 

CALIGARE, v. n. ćmić się 
w głowie od trunku, zamro- 
czyć się; mieć ślepotę, niedo- 
widzieć. 

CALIGINE, s.f. lat. mgła, po- 
mrok, zaćmienie powietrza. — 
di vista, zaćmienie oczu.= fig. 
ciemność, zaćmienie. 

CALIGINOSO,— SA, ad. mgli- 
sty, ciemny, zaćmiony, zam- 
glony. 

CALLA, — ia, s. f. wazka 
ścieżka.— otwór, dziura to plo- 
cie. = Fig. Essere alla callaia di 



CAL 

qualche cosa, kończyć swój za- 
wód, swe urzędowanie. Ritor- 
nare alla —, ciągle -powracać do 
swego przedmiotu. 

CALLAIUOLA, s. m. sieć na 
króliki, zające. 

CALLE, s. t ni. * droga. 

CALLIDITÀ s. f. lat. chytrość, 
przebiegłość. 

CALLIDO, —DA, ad. chytry, 
przebiegły, obrotny, sprytny. 

CALLIGRAFIA, s. f. kaligra- 
fia, sztuka pisania pięknego. 

CALLIGRAFO, s. m. kalli- 
graf, pięknie piszący. [tek. 

CALLO, s. ra. odcisk, nagnio- 

CALLOSITÀ , s. f. twardość, 
stwardniałość. 

CALLOSO, —SA, ad. odci- 
śnięty, stwardniały. 

CALMA, s. f. cisza morska.^ 
fig. spokojność umysłu. 

CALMANTE, ad. ni. f ? łago- 
godzący, uśmierzający ból. = 
s. ni. lekarstwo uśmierzające 

CALMARE , v. a. uciszyć, u- 
spokoić, ułagodzić, ukoić. Fig. 
— le passioni, przytłumić na- 
miejętności. — il dolore, ukoić 
ból. — una sedizione, uspokoić 
bunt. = v. n. e r. uspokoić się, 
ucichnąć. 

CALO, s. m. zejście, zstą- 
pienie, spadek. — di fiume, di 
monte, bieg rzeki, pochyłość 
góry. = zniżenie, zmniejsze- 
nie, ubytek. — delle monete, del 
prezzo, zmniejszenie wartości 
pieniędzy, zniżenie ceny. 

CALORE, s. m. ciepło. = fig. 
gorącość, zapał. Pregare con—, 
garąco prosić. 

CALORICO, s. m. Fis. cieplik. 

CALORIFICO, —CA, pi.— CI, 
— CHE, ad. ocieplający, ogrze- 
wający. 

CALOROSAMENTE, av. go- 
rąco, z zapałem. 

CALOROSO, SA, ad. gorący. 

CALOSCIO, —SCIA, ad. mięk- 
Jci, delikatny, wielki. 

CALPESTAMENTO, s. m. de- 
ptanie. 

CALPESTARE , v. a. deptać, 
podeptać. 

CALPESTATA , s. f. bita dro- 
ga, bity gościniec. 

CALPESTIO, s. m. tentent. 

CALTA , s. f. Bot. knieć, ka- 
czyniec , łotoć. 

CALTERIRE , v. a. ir. zadra- 
snąć skórę; nar znać, naciąć, 
nakarbować. = Fig. Coscienza 
calterita, zatwardziałe sumie- 
me. Calteri to, chytry, przebiegły. 

CALTERITURA, s.f. draśnię- 
cie, zadraśnięcie, nacięcie. 

CALUGINE, — ggine, s.f. puch, 
pierze na pisklętach. = mech 
na twarzy* 



CAL 

CALUNNIA , —zionę, s. f. po- 
twarz, oszczerstwo. 

CALUNNIARE, v. a. potwa- 
rzać, szkalować. 

C ALUNNI ATORE,s.m. — TRI- 
CE, s. f. potwarca, oszczerca. 

CALUNNIOSAMENTE, av. po- 
twarczo. 

CALUNNIOSO, —SA, ad. po- 
twarczy. 

CALVARE, v. a. zrobić ły- 
sym. = v. n. loy łysieć. 

CALVEZZA, s. f. łysość. 

CALVINISMO, s. m. kalwi- 
.nizm. 

CALVINISTA, s. m. kalwin. 

CALVINISTICO, —CA, pi.-/- 
CI, — CHE, ad. kalwiński. 

CALVISSIMO, —MA, ad. su p. 
łysiuteńki. j 

CALVIZIE, s. f. —zio, s./in. 
łysina. 

CALVO, s. m. łysina. «4 ad. 
łysy. 

CALZA, s. f. pończocha. = 
skówka u laski. = fartuszek u 
kobzy. = Calza a staffa J a staf- 
fetta, daszek rzemienny u 
strzemienia od błota. =- Tagliar 
le calze, fig. obmawiaé, obga- 
dywać. = pi. V. CALZOìSfl. 

CALZAIUOLO, s. ni. pończo- 

CALZAMENTO, s. m. —tura, 
s. f. obuwie. 

CALZANTE , ad. m. f. dobrze 
leżący na nodze. •= fig. stoso- 
wny , odpowiedni., trafny, do- 
bitny. 

CALZARE, v. a„ wdziać poń- 
czochę, obuć obuwie. = podło- 
żyć podkładkę pod nierówno 
stojący sprzęt. = v. n. nosić o- 
buwie. = Ella calza, non mi cal- 
za, fig. to mi dogodnie, niedo- 
godnie. 

CALZARE, s. m. obuwie. 

CALZARETTO, — rino, s. m. 
półbócik, ciżmy ; krótkie obuwie 
aktorów. 

CALZATO,— TA, p.ad. obuty, 
ozuty. = Cavallo calzato , koń 
z białą odmianą na nodze. Pic 
cione calzato, gołąb z obrosłemi 
nogami. 

CALZATOIA, s.f. — toio, s.m. 
róg do wzuwania obuwia. = 
podkładka pod nierówno stoją- 
cy sprzęt. 

CALZERONE,s.m. gruba poń- 
czocha pilśniowa lub wełniana. 

CALZETTA, s. f. pończocha 
jedwabna. — szkarpetka. 

CALZETTAIO, s. m. pończo- 
sznik. == calzettaia , s. f. ta co 
ceruje pończochy. 

CALZINO, s. m. pończocha. 
Tirare ii — , pop. umrzeć. 

CALZO, s. m. obuwie. 

CALZOLAIO, — ro, s. m. 
szewc. II — va a pie nudi, prov. 



CAM 



71 



najgorszi ;> óty u szewca, szewc 
bez bótó w chodzi. 

CALZ CLARETTO , — ruccio, 
Bà-m. di» m, szewczyk. [wca. 

CAL iZOLERIA, s. f. sklep sze- 
i i ,'/ Ł,z ONl, s. m. pi. spodnie, 
pludry. Portare i —, fig. (o ŻO- 
Mie)L męża za nos wodzie. 

CAALZUOLO, s.m. skówka u 
Mmi. [koszula. 

/CAMAGLIO, s. m. pancerna 

CAMALEONTE , cameleo.nte , 
fJuBą. kameleon, jaszczurka mie- 
niąca kolory. 

CAMAMILLA, s.f. rumianek. 

CAMANGIARE, s. m. war ży- 
wo, jarzyna, -^potrawa. 

CAMARLINGA, v. cameriera. 

CAMARLINGATICO, —to, s 
m. godność kamerlinga, kamer- 
lingostwo. 

CAMARLINGO , camerlingo , 
pi. — ghi, s. m. kamerling, kar- 
dynał prezydujący w kamerze 
apostolskiej. = podskarbi. = 
szafarz , kanafarz , w niektó- 
rych zakonach. — t szambelan. 

C AMATO, s. ni. pręcik na ko- 
nia. = łaska, łaseczka. 

CAMAURO, s.m. krymka pa- 
piezka. 

CAMBELLOTTO,s.m. kamlot. 

CAMBIABILE, ad.m.f. zmien- 
ny, niestały. 

CAMBIALE, s.f. wexel. 

C AMBI ALETTERA, s.f. Gram. 
zamienni a. 

CAMBIAMENTO, s. m. zmia- 
na, odmiana. Nel mondo tutto è 
soggetto al — , Met. w świecie 
wszystko ulega zmianie. 

CAMBIARE, v. a. zamienić co 
na co innego, pomieniać się. = 
zmieniaćpieniądze. = zmienić, 
odmienić. — guardia, zlózować 
wartę. — paese , aria , odmienić 
kraj, powietrze. == v. n. odmie- 
nić się , zmienić się. II tempo 
cambia, czas się odmienia. = 
odwdzięczyć się. = zamienić 
pieniądze za wexeL=\.r. mie- 
nić się na twarzy. L'abbate 
udendo costui , si cominciò tutto 
a —, F. Sacch. 

CAMBIATORE , —dorè , s. m. 

7/ )P r Vl fi 'Y* T 

CAMBIATURA, s.f. odmiana. 
Andar per — , jechać pocztą. 

CAMBIEVOLE, ad. m.f. wza- 
jemny. \jemnie. 

CA MBIE VOLMENTE , a v. wza- 

CAMBIO , s. m. zmiana , od- 
miana. = wzajemność, wet za 
wet , odwet. Render — , oddać 
wet za wet; wywzajemnić się. 
= Torre , cogliere in — , wziąść 
jedno za drugie, dać się uwieść. 
La mia sorella avea ben conosciu- 
toci^ questa donna in cambio Fa- 
vea tolta, Ar. Ori. Fur. moja 
siostra wiedziała dobrze że ta 



72 



CAM 



kobieta wzięła ją z<\ mężczy- 
znę. = zastępca w i oojsku. = 
Lettera di — , ivexel. L^are a — , 
dać pieniądze na proct mt. = In 
— , av. zamiast. 

CAMBISTA, s. m. wexCarz. 

CAMBRAIA, s. f. batyM (od 
miasta C ambr ai we Francy i). 

CAMEDRIO, s.m. Bot. oóan- 
ka, czosnak. 

CAMERA, s. f. izba, pokój, 
stancya. — da letto, sypialny 
pokój. — locanda , pokój z me- 
blami do najęcia. — del tesoro., 
izba skarbowa. — de' pari, de' 
deputati in Francia, izba parów, 
deputowanych we Francyi. = 
Artigl. komora działa. [sko. 

CAMERACCIA, s. f. peg. izbi- 

CAMERALE, ad. m.f. należą- 
cy do izby obrachunkowej ^kar- 
bowy , kameralny. 

CAMERATA, s.f. osoby razem 
mieszkające. = kamrat, kolega. 

CAMERELLA , s. f. izdebka , 
pokoik. = izdebka na stolec. 

CAMERIERA, s.f. pokojówka, 
panna służebna. = subretka 
w komedyi. 

CAMERIERE , s.m. kamerdy- 
ner, lokaj. — del papa , szam- 
belan papieża. 

CAMERINO, —rotto, s. m. — 
ruccia, s. f. dim. izdebka, al- 
kierzy k. 

CAMERLINGATO , camerlin- 

GO, V. CAMARLINGATO, CtC. 

CAMÉRONE, s. m. accr. duża 
izba. 

CAMICE, — tto, s.m. alba. 

CAMICETTA, s. f. dim. ko- 
szulka. 

CAMICIA,— scià, s.f. koszula. 
Stringe più la — che la gonnella, 
prov. bliższa koszula ciała ni- 
żeli hm tusz. 

CAMMELLINO, s.m. kamlot. 

CAMMELLINO— NA ,ad.wiel- 
blądzi. 

CAMMELLO , s. m. wielbłąd. 

CAMMEO, s.m. kamieńrznię- 
ty w płaskorzeźbę. 

CAMMINARE , v. n. iść , cho- 
dzić. — forte, iść prędko. Ho 
camminato molto, dużo chodzi- 
łem , nachodziłem się. = Fig. 
Camminar per perduto . iść poo- 
macku, na oślep. — sulle orme 
altrui , wstępować w czyje śla- 
dy, naśladoSuać. = s.m. chodze- 
nie; podróż piesza. 

CAMMINATA, s. f. komnata, 
izba, sala. = chód, przecha- 
dzka. Fare una — , pójść, po- 
biedz gdzie. 

CAMMINATORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. chodziciel,chodzicielka. 

CAMMINETTO, s.m. dim. ko- 
minek. 

CAMMINO , s. m. droga. = 
podróż, droga. — komin. 



CAM 

CAMO, s.m. lat. D. sznur, po- 
stronek, kantar, użdzienica. 

CAMOMILLA, v. camarilla. 

CAMORRO , s. m. v. villano. 

CAMOSCIARE, v. a. wypra- 
wiać na zamsz skórki kóz dzi- 
kich. = matować srebro. 

CAMOSCIATILA, s.f. wypra- 
wa na zamsz. 

CAMOSCINO, —NA, ad. sza- 
mowy, zamszowy. 

CAMOSCIO, s. m. kozioł dzi- 
ki. = skóra zamszowa. 

CAMOSCIO, —SCIA, ad. pła- 
ski (o nosie) ; płaskonosy. 

CAMOZZA , s. f. koza dzika , 
giemza. 

CAMPACCHIARE , v. n. nę- 
dznie życie prowadzić, bie- 
dować. 

CAMPAGNA, s.f. pole. — rasa, 
otwarte pole. = Milit. kampa- 
nia. Tener la — , stać w polu, 
stać obozem. Mettere in— un e- 
sercito, wyprawić wojsko w po- 
le, wyruszyć z wojskiemw pole. 

CAMPAGNUOLO , — LA, ad. 
polny, polowy. = s. m. wie- 
śniak, ziemianin. 

CAMPAIO, s. m. polowy, do- 
zorca pól. 

CAMPAIUOLO, —LA, ad. pol- 
ny, polowy, wiejski. 

CAMPALE, ad. nr. f. polny. 
Battaglia — , walna bitwa. Oste 
— , wojsko w polu stojące prze- 
ciw nieprzyjacielowi. 

CAMPAMENTO , s. m. obozo- 
wanie. = ocalenie, ucieczka. 

CAMPANA, s. f. dzwon. = 
dzwon szklanny do nakrywa- 
nia czego. = Fig. Aver le cam- 
pane grosse, niedosłyszeć. Sonar 
le campane a doppio, grzmocić, 
bić co io le zie. 

CAMPANAIO , — RO , s. ni. 
dzwoniarz, dzwonnik. 

CAMPANELLA,s.f.dim.cfó?£0- 
nek. = Bot. dzwonek. = kółko 
u firanek. = kółko żelazne u 
drzwi do kołatania. == gatunek 
kulczyków. = Arch. ozdóbka 
stożkowata w suficie porządku 
doryckiego. = Attaccare altrui 
una —, fig. łatkę komu przy- 
piąć, posądzać kogo o co. 

CAMPANELLINO, — luzzo, s. 
m. dim. dzwoneczek. 

CAMPANELLO, s. m. dim. 
dzwonek. = gatunek wędzidła. 
= Tenere il — , fig. rej wodzić. 

CAxMPANELLOTTA, s. f. dość 
spory dzwonek. 

CAMPANIFORME, — nulla- 
to , — ta , ad. Bot. dzwonko- 
waty. 

CAMPANILE, s.f. dzwonnica. 

CAMPARE, v.a. ratować, oca- 
lić, ochronić, wyratować. Che 
s' argomentili di — lor legno, D. 
Inf. Sa che l' amante suo non è sì 



CAM 

forte, che contra lui l'abbia a — 
da morte, Ar. Ori. Fur. = v. n. 
ratować się ucieczką, uratować 
się, ocaleć, ujść, uniimąć. — dalia 
morte, uniknąć śmierci. Se stati 
fossero aitati, campati sarieno, 
Bocc. 

CAMPARE , v. n. żyć. — di 
qualche cosa, żyć z czego. — di 
latte, żyć mlekiem. — d'industria, 
żyć z przemysłu. 

CAMPEGGIAMENTO , s.m. o- 
bozowanie. 

CAMPEGGIARE, v. a. e n. le- 
żeć obozem, oblegać. Campeg- 
giando Attila re degli Unni Aqui- 
leia , Mach. Stor. fior. = wyjść 
z wojskiem w pole, rozpocząć 
kampanią. = dobrze się odbi- 
jać (o kolorach). = fig. dobrze 
się wydawać między innemi. 

CAMPEGGIO , s. m. drzewo 
kampesz. 

CAMPERECCIO, —CIA, ad. 
polny, iviejski. 

CAMPERELLO, campicello, 
campiccitjolo , s. m. dim. pólko. 

CAMPESTRE, -stro,— stra, 
ad. polny, wiejski. 

CAMPIDOGLIO, s. m. Kapitol, 
Kapitolium. 

CAMPIO , —PIA , ad. polny. 
Polio campio, kura żywiąca się 
w polu. 

CAMPIONE , s. m. rycerz , 
obrońca walczący za co lub za 
kogo. = brulion, książka w któ- 
rą się zapisują porządkiem 
sprzedaże , i t. p. = próbka. 

CAMPIRE , v. n. ir. Pitt. ma- 
lować tło obrazu. 

CAMPO , s. m. pole. — fertile 
o sterile , pole żyzne lub nie- 
żyzne. — seminato a grano, po- 
łę zasiane. — selciato, rżysko, 
ściernisko.— pole bitwy ; obóz. 
Andar a — , poner — , porsi , 
stare a — , stać w polu, obozo- 
wać, stanąć obozem, rozłożyć 
się obozem. Cesare si pose a — 
in monte che soprastava la città, 
G. Vili. Uscire a — , stoczyć bi- 
twę. Levarsi da — , wyjsc z obo- 
zu , zwinąć obóz. Restar morto 
sul — , poledz na polu bitwy. 
= Pigliar campo, del — , roz- 
biedz się żeby lepiej przesko- 
czyć, lub uderzyć na nieprzy- 
jaciela. = fig. pole, zręczność, 
okazya, pochop. Prender , dar 
— di fare o dire una cosa, wziąść 
pochop, dać pole, okazy ą do 
czego. Aver — di fare una cosa, 
mieć czas do zrobienia czego. 
Dar — , dać czas. — Mettere a 
— , wyjeżdżać z czem w pole, 
odezwać się z czem, zarzu- 
cać co , stawiać przeszkody , 
wszczynać trudności. Si sareb- 
be messo ad effetto , se il Guic- 
ciardino non avesse messo a — 



CAN 

alcuni dubbj , Segn. = Pttt. tło 
obrazu. = Arala, pole herbu. 

CAMPORECCIO, — CIA, ad. 
polny. 

CAMUFFARE , v. a. e r. za- 
kapturzyć, przebrać; zakaptu- 
rzyć się, przebrać się. = otu- 
manić, omajaczyć, oszukać. 

CAMUSO , —SA , ad. płaski 
(o nosie) ; płaskonosy. 

CANAGLIA, —accia, s.f.— 
gliume , s. m. podły motłoch , 
hałastra. 

CANALE, s. m. kanał, —łoże 
albo koryto rzeki. =kanalalbo 
naczynie w ciele ludzkiem. — 
dell' uretra , kanał urynowy. — 
del polmone , kanał oddechowy, 
krtań. = kanał , ciaśnina 
morska, 

CANALETTO , s. m. dim. ka- 
nalik. = mącznica, otwór któ- 
rym mąka z pod kamienia leci 
w dziurę. = gardziel, gar- 
dziołka. 

CANAPA, s. f. konopie. 

CANAPACCIA, v. artemisia. 

CANAPAIA , s. f. konopisko , 
pole zasiane konopiami. 

CANAPE , s. m. powróz ko- 
nopny ; nici konopne; pacześ , 
klaki konopne. " "- 

CANAPÈ , s. m. kanapa. 

CANAPINO, —NA, ad. kono- 
pny. — s.m. gatunek sukna. 

CANAPO, s.m. lina, cuma. 

CANAPUCCIA, s. f. siemię ko- 
nopne, [nopna. 

CANAPULO, s. m. łodyga ko- 

CAN ARINO, —NA, s. kana- 
rek, kanar zy ca. 

CANARIO, s.m. rodzaj tańca 
ze śpiewem. = kanarek. 

CANATA, s.f. bura, burka, 
łajanie. Dare una — , dać burę , 
wy łajać. [psów. 

CANATTERIA, s.f. zgraja 

CANATTIERE , s. m. psiarz , 
psiarczyk. 

CANAVACCIO, canovaccio, s. 
m. kanwa, płótno grube lnia- 
ne. = ścierka, ręcznik. = Ca- 
navaccio d' oro , złotogłów. 

CANAVAIO, v. canovaio. 

CANCELLABILE, ad. m. f. 
mągący być wymazanym. 

CANCELLATONE , —mento, 

V. CANCELLATURA. 

CANCELLARE, v.a. otoczyć 
kratą, kratkami, sztachetami. 
= przemazać, wymazać, prze- 
kreślić, wykreślić. Ma tu che 
sol per — scrivi , D. Par. — fig. 
skasować , znieść ; odwołać 
wyrok , uwolnić od winy. E 
furono cancellati da ogni bando e 
condannazione , G. Vili. 

CANCELLATURA , — zione , 
s. f. wymazanie, przekreślenie, 
wykreślenie ; skasowanie. 

CANCELLERESCO, —CA, pi. 



CAN 

CHI , —CHE, ad. e s. okrągłe 
pismo, dawniej używane w kan- 
celaryach. 

CANCELLERIA, s.f. kance- 
larya państwa. 

CANCELLIERATO, s. m. kan- 
cIbv stivo 

CANCELLIERE, s.m. kan- 
clerz. = pisarz, regent są- 
dowy. 

CANCELLO , s. m. kratka , 
sztachety. 

CANCEROSO, cancheroso, — 
sa, ad. skancerowany , mający 
raka. 

CANCHERELLA, cancherena, 

V. CANCRENA. 

CANCHERO , s. m. rak. Ti 
venga il — ! żebyś raka dostał! 
Canchero! do kata! do licha! 

CANCRENA, s.f. gangrena. 
Farsi — , zgangrenować się. 

CANCRENARE , v. n. zamie- 
nić się na gangrenę. 

CANCRENOSO, —SA, ad. 
gangrenowaty. 

CANCRO, s.m. rak, v. gran- 
chio. = Astr. Rak , czwarty 
znak zodiaku. 

CANDELA , s. f. świeca. = 
Prov. e fig. Ogni santo vuol la 
sua — , trzeba przyznać ka- 
żdemu co mu się należy. La — 
è al verde , świeca dogorywa , 
coś jest na schyłku, zbliża się 
ku końcowi. = Chir. świeczka, 
sonda kanału urynowego. 

CANDELABRO , s. m. świe- 
cznik z ramionami , pająk. 

CANDELLAIA , — ra , s. f. 
gromnice, święto oczyszczenia 
P. Maryi. 

CANDELLIERE,s.m. lichtarz. 
— a più viticci, świecznik z ra- 
mionami , pająk. 

CANDELOTTO, s.m. gruba 
a krótka świeca. 

CANDELUZZA , —letta, s. f. 
dim. świeczka. 

CANDÌ , s. m. cukier lodowa- 
ty, kandys. 

CANDIDAMENTE , av. szcze- 
rze, otwarcie. 

CANDIDATO— TA, ad. ubra- 
ny w bieli. =ą s. m. kandydat. 

CANDIDEZZA, s.f. białość. 
= fig. czystość. — di linguaggio, 
d' animo , czystość języka , u- 
mysłu. 

CANDIDO , —DA , ad. biały. 
=Hg.szczery, otwarty, prawy. 

CANDIRE , v. a. ir. kandyzo- 
wać , smażyć owoce w cukrze , 
robić konfitury. 

CANDITO , s. m. smażone 
owoce w cukrze , konfekt , kon- 
fitury. 

CANDORE , s. m. białość. = 
fig. czystość, niewinność, szcze- 
rość, otwartość, prostota du- 
cha. 



CAN 



73 



CANE, s. m. pies. = fig. hun- 
cwot , łajdak. = skąpiec , ku- 
twa. = bisurman. U sepolcro 
di Cristo è in man de' cani , 
? e ì r ' = J cL P ies morski , ludo- 
jad. = kleszcze do rwania zę- 
bów. = kurek u strzelby. = 
Astr. konstellacya wielkiego 
psa , kanikuła. = Prov. e fig. 
Menar il — per l'aia, 'długie 
robić korowody , majaczyć , 
marudzić. Addrizzar le gambe 
a' cani , chcieć niepodobni)ch 
rzeczy. — che abbaia poco mor- 
de, dzwon głośny dla tego że 
próżny. Il— scottalo coli' acqua 
calda ha paura della fredda, kto 
się na gorącem sparzy, ten i 
na zimne dmucha. Esser amici 
come cani e gatti , żyć jak pies 
z kotem. Chi il suo — vuol am- 
mazzare , qualche scusa dee pi- 
gliare , kto chce psa uderzyć to 
kij znajdzie. Non isvegliare il 
— che dorme , diabeł nie spi , 
nie wywołuj wilka z lasu. Sten- 
tare come un — , klepać biedę. 
Mentre che il — piscia la lepre 
se ne va, wybierać się jak sójka 
za morze, zasypiać gruszki 
w popiele. Chi dorme ćo' cani , 
si leva colle pulci , kto z psami 
lega, ten z pchłami wstaje, 
z jakim kto przestaje takim się 
sam staje. La luna non cura 
1' abbaiar de' cani , psy wyją , a 
miesiąc świeci ; pies szczeka a 
ucieka, a pan drogą jedzie. 

CANE, s. m. han, kan. — de' 
Tartari , han tatarski. 

CANESTRACCIO , s. m. peg. 
koszysko. 

CANESTRELLO , —lino , — 

ETTO, — ETTINO , — INO, — UCCIO , 

— uolo , — uzzo , s. m. dim. ko- 
szyk, koszyczek. 

CANESTRO , s. m. — stra , 
s. f. kosz. 

CANFORA, s. f. kamfora. 

CANFORATO , —TA, ad. za- 
prawiony lub potarty kamforą. 
= s. f. Bot. kamforowe ziele , 
kamforatka. [ny, odmienny. 

CANGIABILE, ad. m.f. zmien- 

GANGIARE , v. a. zmienić , 
odmienić. — colore in viso, mie- 
nić się na twarzy. Color can- 
giante , kolor mieniący się. — 
d' opinione , odmienić zdanie. 
= odpłacić. Dio te ne cangi, Pa- 
nie Boże zapłać. 

CANGURO, s. m. kindżał. 

CANGIO, ad. Color —, kolor 
mieniący się. 

CANGRENA, v. cancrena. 

CANICCIO, s.m.płotek, krata, 
plecionka z trzciny. 

CANICOLA, —Cula, s.f. Astr. 
konstellacya ivielkiego psa, ka- 
nikuła, Siri us. = dni gorące , 
kanikuła. 



n 



CAN 



CANICOLARE, — culare , ad. | 
m.f. kanikularny. 

CANILE , s. m. psiarnia ; 
budka psia. = liche łóżko, tap- 
czan. = fig. nędzna stancya. 

CANINAMENTE , av. po psie- 
mu. 

CANINO , —NA , s. diin. pie- 
sek , suczka. = ad. psi. Fame 
canina, ivilczy głód. Dente ca- 
nino, ząb poboczny. Rosa cani- 
na, Bot. polna róża, psia ró- 
ża , szypszyna. 

CANIZIE , V. CANUTEZZA. 

CANNA , s. f. Bot. trzcina 
kwiatowa. — da zucchero , 
trzcina cukrowa. =■- laska , 
trzcina. = piszczałka , fujar- 
ka. = gardło, gardziel. — del 
polmone , kanał oddechowy. = 
Canna da serviziale , kanka. = 
Canna d' archibuso , rura, lufa 
strzelby. = Canna d'organi, 
rura w organach. = rura, ry- 
na. = szyjka butelki , naczy- 
nia. = miara około trzech 
łokci używana w Rzymie ; we 
Florencyi wynosi cztery łokcie 
zwanych braccio. Misurare gli 
altri colla sua — , prov. mierzyć 
kogo swoją piędzią. = Povero 
in — , hołysz. 

CANNAIO, s.m.skrzynia tka- 
cka z której się kłębki snują. 
= v. caniccio. = rodzaj kosza. 
= gatunek sieci. = rur mistrz. 

CANNAMELE , s. f. trzcina 
cukrowa. 

CANNATA , s. f. wybicie la- 
ską. = plotek , ogrodzenie 
z trzciny. 

CANNELLA, s.f. rurka. = 
lewarek do ciągnienia trun- 
Jiów. = Cannella di metallo, ku- 
rek, kruczek , smoczek u be- 
czki. = cynamon. 

CANNELLATO , —TA , ad. 
cynamonowy. 

CANNELLETTO, —lino, s.m. 

—LETTA , —LINA , S. f. dim. nir- 

ka , rureczka. = Cannellina , 
Chir. sonda. 

CANNELLINO, —NA, ad. za- 
prawiony cynamonem. 

CANNELLO , s. ni. piszczał- 
ka, fujarka. = cewka tkacka. 
= rura, rurka służąca do roz- 
maitego użycia, = nazwisko 
różnych narzędzi chirurgi- 
cznych. — A cannello , Bot. pi- 
sze z ałkowaty. 

CANNETO, s. m. trzcinisko, 
miejsce zarosłe trzciną. Fare il 
diavolo in un —, wyrabiać sce- 
ny, brewerye. [łudożerca. 

CANNIBALE, s. m. kannibal, 

CANNICICO, s.m. v. caniccio. 

CANNOCCHIALE, s.m. luneta, 
perspektywa, teleskop. 

CANNÓCCHIO , s. m. korzeń 
trzciny. 



CAN 

CANNONARE , v. a. strzelać, 
bić z dział. 

CANNONATA, s.f. kanonada, 
strzelanie z dział. 

CANNONCELLO, s. m. dim. 
rurka. = działko. 

CANNONCINO, s. m. dim. 
działko , wiwatówka. = maka- 
ron. = nazwisko większych li- 
ter drukarskich. = dwie sztu- 
czki w icędzidle. 

CANNONE , s. m. dudka , ce- 
wka do zwijania jedwabiu, 
wełny. = rura do sprowadze- 
nia wody. — Cannone del collo, 
tył głowy. = nadkolanek, część 
zbroi. = wędzidło. = działo , 
armata, 

CANNONEGGIARE,v.n.s£rse- 
lać, bić z dział. 

CANNONIERA, s. f. otwór na 
działo w szańcu lub w murze, 
strzelnica. = statek z działa- 
mi. = strzelnica w burcie o- 
krętu. 

CANNONIERE,s.m. kanonier, 

CANNOSO, —SA, ad. trzci- 
niasty, trzcinisty. 

CANNUCCIA,— ccina, s.f. dim. 
trzcinka. 

CANO, v. CANUTO. 

CANOCCHIA , s. f. przęślica, 
kądziel. [chiale. 

CANOCCHIALE, v. cannoc- 

CANONE, s. m. kanon, prze- 
pis, prawo, ustawa, reguła. = 
Canoni , kanony , prawa kano- 
nicze. = czynsz roczny , ko- 
morne. 

CANONICA, s. f. kanonia, 
mieszkanie kanonika. = kanfr 
niczka. = fig. bura , kapituła. 

CANONICALE, ad. m.f. kano- 
niczny, kanonialny. 

CANONICAMENTE, av. kano- 
nicznie. 

CANONICATO, s.m. kanonia, 
prebenda kanonika. 

CANONICHESSA, s. f. kano- 
niczka. , [ność. 

CANONICITÀ, s. f. kanonicz- 

CANONICO, pi. —CI, s.m. ka- 
nonik. = Canonico appuntatore, 
kanonier celujący. = ad. kano- 
niczny. Legge canonica , prawo 
kanoniczne. Ore canoniche, go- 
dziny kanoniczne. 

CANONISTA, s. m. biegły 
w prawie kanonicznem. 

CANONIZZARE, v.a. kanoni- 
zować, policzyć to poczet świę- 
tych. " [nonizacya. 
CANONIZZAZIONE, s. f. ka- 
CANORO, —RA, ad. miłe 
brzmiący, harmonijny, dźwię- 
czny. 

CANOVA, s. f. loch. = szynk 
winny, winiarnia, 
CANOVACIO, v. canavaccio. 
CANOVAIO , s. m. piwniczy. 
CANSARE, v. a. oddalić , od- 



CAN 

sunąć, usunąć, uchylić. — < di pe- 
ricolo, ocalić, wy ratować z nie- 
bezpieczeństwa. Ma io li canso 
dal vostro furore, Davanz. = v. 
n. er. uchylić się, usunąć się, 
ustąpić na bok ; uniknąć. E fa — 
s' altra schiera v'intoppa, D. Inf. 
Grida che le genti si causino, wo- 
ła aby ludzie na bok ustąpili. 

CANTABILE , ad. ni. f. śpie- 
wny, spiewłiwy. 

CANTACCHIARE, — cciare, v. 
n. z cicha śpiewać, nócić pod 
nosem. 

CANTAFAVOLA, s. f. baśń, 
brednia, androny, banialuki. 

CANTAFERA, v. cantilena. 

CANTAIOLO , — iuolo, —la, 
^.śpiewający (o ptakach). = s. 
ptak wabik. 

CANTAMBANCO, v. cerreta- 
no, ciurmadore. 

CANTAMENTO, s.m. śpiewa- 
nie , śpiew. 

CANTANTE, ad. m.f. śpiewa- 
jący. = s. m. f. śpiewak , śpie- 
waczka. 

CANTARE, v.a. e n. śpiewać. 
Quivi si odono gli uccelli cantare, 
Bocc. tam słychać ptaki śpie- 
wające. — a orecchio , śpiewać 
z natury, nie ucząc się muzyki. 

— a aria , śpiewać bez metody, 

— a prima vista , śpiewać z nót 
bez przygotowania.^ opiewać, 
głosić, sławić. Le donne, i cava- 
lier, l' arme, gli amori, le cortesie, 
l'audaci imprese io canto, Ar. 
Ori. Far. — zaśpiewać co komu, 
powiedzieć wręcz, otwarcie. E 
mentr'io gli cantava cota'note, 
D. Inf. = Prov. Cantar bene é 
ruzzolar male , dobrze mówić ą 
zie działać. Non aver da far — 
un cieco , nie mieć ani złama- 
nego szeląga. — la zolfa o il ve- 
spero a uno, wytrzeć komu ka- 
pitułę. — s.m. śpiewanie, śpiew. 

CANTARELLA,*), canterella. 

CANTARIDE, s.f. kantaryda, 
mucha hiszpańska» 

CANTARO [kàn-ta-ro], cante- 
ro , s. m. dzban , puhar , kufel. 
= stolcowa bania, miednica. 

CANTARO [tà-ro], s.m. cetnar. 

CANTATA, s.f. Mus. kantata, 
loiersz ułożony do śpiewu i re- 
cytaty wy. = fig. bura, wy łaja" 
nie. 

CANTATORE, s.m. — TRICE, 
s. f. śpiewak z professyi , śpie- 
waczka. 

CANTERELLA, s. f. kanta- 
ryda, mucha hiszpańska. = 
ptak tuabik, loabiec. 

CANTERELLARE, canticchia- 
re, cantillare, v.n. nócić, śpie- 
wać sobie piosneczkę. 

CANTERINA, s.f. śpiewaczka. 

CANTERINO, s. m. lubiący 
i często śpiewać; śpiewak* 



CAN 

CANTERUTO, —TA, ad. ka- 
towały, graniasty. 

CANTICA , s. f. zbiór pieśni. 
= pieśni Salomona, pieśń nad 
pieśniami. 

CANTICO , pi. —CI , s. m. 
pieśń, oda, hymn. 

CANTILENA, s. f. piosnka, 
piosneczka , śpiewka. 
CANTIMPLORA, s.f. karafka. 
CANTINA, s. f. loch. 

CANTINIERE, s.m. piwniczy; 
sprzedający wino w lochu. 

CANTINO, s. ra. kwinta u 
skrzypców. 

CANTO, s. m. śpiew, śpiewa- 
nie. — fermo, śpiew zwyczajny 
kościelny. — primo, secondo so- 
prano, prym, dyszkant. — ar- 
monioso , śpiew harmonijny. II 
— degli uccelli , śpiew ptakóic. 
= śpiew poety. Ór sia qui fine 
del mio amoroso — , Petr. — 
śpiew, pieśń poematu. 

CANTO, s. m. krawędź, róg, 
kant. = bok , strona. == Fig. e 
prov. Pigliare un — , unikać spo- 
tkania wierzycieli. Dare un — 
in pagamento , zwinąć chorą- 
giewkę nie zapłaciwszy. Volger 
largo a' canti, być niezmiernie 
ostrożnym. Lasciar da — , odło- 
żyć na bok, zaniechać, pomi- 
nąć. Metter da — , odłożyć na 
bok, oszczędzić, składać za- 
pas. Dal — mio, tuo, suo, z mo- 
jej , twojej, jego strony , co do 
mnie, i t. d. Dall' un — z jednej 
strony. Dall'altro — , z drugiej, 
innej strony. 

CANTONATA, s. f. Arch. wę- 
gieł, róg. 

CANTONCELLO, — cmo, s. 
n. dim. kącik, zakątek. 

CANTONE, s.m. v. cantonata. 
= kamień węgielny , narożny. 
= Arald. przegroda w polu 
herbowej tarczy. = kanton , 
powiat. Cantoni Svizzeri, kan- 
tony Szwajcarskie. 

CANTONIERA, s. f. nierzą- 
dnica zatrzymująca przecho- 
dniów po rogach ulic. 

CANTORE, s. m. śpiewak. = 
kantor kościelny. = poeta. 

CANTUCCIAIO , s. m. ciaste- 
cznik. 

CANTUCCIO, s.m. kącik, za- 
kątek. = kryjówka. = ciaste- 
czko , sucharek. 

CANUTEZZA, s. f. siwość, si- 
wizna. 

CANUTIGLIA , s. f. bajorek , 
nitka szychowa , szych. 

CANUTO, —TA, ad. siwy. = 
fig. dojrzały, wytrawny. Pen- 
sier canuti in giovenileetade,Pe£r. 
= * okryty śniegiem. L'Alpi ca- 
nute. 

CANUTOLA, s. f. Bot. szaro- 
ta, kocankù 



CAP 

CANZONA , s. f. pieśń , oda. 
CANZONACCIA, s. f. peg. 

brzydka piosneczka. 

CANZONARE, v. n. bajać, 
bredzić, bajdurzyć. = szydzić, 
drwić , żartować. 

CANZONATURA, s. f. drwin- 
ki, kpinki, żarty. 

CANZONICINÀ, — ETTA, —NI- 
NA , — NucciA , s. f. dim. — CINO , 
s. m. dim. śpiewka, piosnka, 
piosneczka. 

CANZONE, s.f. pieśń liryczna, 
oda. = śpiew, pieśń. = Mettere, 
essere in — , wyśmiać , zostać 
wyśmianym. Dar — , zbyć sło- 
wami, obietnicami. 

CANZONIERE, s. m. zbiór 
pieśni lirycznych. 

CAOS , s. m. chaos z którego 
świat pozostał. =fig. chaos, od- 
męt, zamęt, nieład, zamiesza- 
nie. 

CAPACCHIONE , s. m. gruba 
pomyłka, gruby błąd, bąk. 

CAPACCIO, s. m. peg. głowi- 
sko, łbisko. = człowiek uparty 
jak kozioł. 

CAPACE, ad. m. f. obszerny, 
mogący wiele iv sobie pomieścić. 
— di quattro persone , mogący 
pomieścić cztery osób, poczwór- 
ny. == fig. zdalny, zdolny, spo- 
sobny, pojętny. == przekonany. 
E capace lo fé eh' era in errore, 
Bern. Ori. i przekonał go o jego 
błędzie. 

CAPACITA , — TADE , —TATE , 

s. f. objętość. =fig. zdatność, 
zdolność, sposobność. 

CAPACITARE, v.a. uzdatnić, 
uzdolnić. = przekonać, dać do 
zrozumienia. E per quanto mi 
affaticassi, non ebbi mai l'abilità 
di —, Gal. Lett. — v.r. przeko" 
nać się, nabyć przekonania. 

CAPAGUTÒ, —TA, ad. ostry, 
spiczasty (o broni). 

CAPANNA, s.f. chata, chału- 
pa. — del cammino , kaptur ko- 
minowy. 

CAPANNACCIA, s.f. peg. cha- 
cisko, chałupisko, chałupsko. 

CAPANNELLA , —netta , — 

NOLLA , —NUCCIA , — NUOLLA , S. f. 

dim. — nello, — netto, — nuccio, 
s.m. dim. chatka, chałupka, cha- 
łupeczka. === Capannella, Capan- 
nolla, grono osób rozmawiają- 
cych. 

CAPANNCs s. m. budka pta- 
s znika. 

CAPANNONE, s. m. duża cha- 
łupa. = skok, sus konia. 

CAPANNUCCIA, s. f.dim. cha- 
tka — jasełka. 

CAPARBIERIA, — bietà,— ta- 

DE,— TATE,— BIAGGINE, S. f. UpOr, 

uporczywość. 

CAPARBIO, —BI A, ad. upar- 
ty, uporczywy. 



CAP 



75 



CAPARRA, s. f. —mento, s.m. 
zadatek. 

CAPARRARE, v. a. dać za- 
datek. 
CAPASSONE, v. capocchio. 
CAPATA, s. f. uderzenie się 
głową. = ukłon. 

CAPECCHIO , s. m. zgrzebie 
lniane lub konopiane,paczeski, 
wyczoski. 

CAPELLA, s. f. lat. kózka. 

CAPELLAMENTO, s. m. —tu- 
ra, s. f. włosy. = fig. włochate 
końce korzeni drzew. 

CAPELLETTO, —lino, s. m. 
dim. wiosek,— capellino, — na, 
ad. jasnokasztanowaty, płowy. 

CAPELLIERA, s. f. lotosy. — 
przyprawione włosy. 

CAPELLIZIO, s. m. włosy. 

CAPELLO, pi. capelli, ca- 
pegli, capei, s. m. włos. Pigliarsi 
a' capelli , porwać się za łby, 
pójść w czubki. Arricciare i ca- 
pelli, najeżyć włosy. Non soffe- 
rire che sia torto un — , fig. nie 
pozwolić aby komu włos z gło- 
wy spadł, aby komu zrobiono 
najmniejszą przykrość. Ma io 
fra gli altri non posso soffrire che 
a donna sia pnr torto un sol — , 
Bern. Ori. A — , doskonale, ani 
mniej ani więcej. 

CAPELLUTO, — TA, ad. dłu- 
gowłosy, mający gęste włosy. 

CAPELVENERE, s. m. Bot. 
złotowłos, Panny Maryi włoski. 

CAPERE, v. capire. 

CAPEROZZOLO, s. m. głó- 
wka, koniec zaokrąglony; głó- 
wka członka męzkiegc. [zo. 

CAPESTRELLO, v.'capestruz- 

CAPESTRO, s. m. powróz, 
stryczek. = kantorek, użdzie- 
nica. = sznurek do opasania 
się. Che già legava 1' umile —, 
D. Par sznurek S. Franci- 
szka. = fig. wisielec, szubieni- 
cznik, łotr, hultaj. 

CAPESTRUZZO, s. m. dim. 
urwis, wisus, łotrzyk. 

CAPETTO, s. m. dim. główka. 

CAPEVOLE, ad. m. f. mogący 
zmieścić, objąć w sobie. 

CAPEZZALE, s. im. wezgło- 
wie. = chusteczka kobieca na 
szyję. 

CAPEZZOLO, s. m. broda- 
wka cyckowa. = cyc u loymie- 
nia krowy. == guz, gruczoł. 

CAPICERIO, s. m. kanonik 
prezydujący w chórze. 

CAPIDOGLIA , s. f. — cno, s. 
m. gatunek loieloryba. Rotoni e 
capidogli assai ve n'era,#er?i. Ori. 

CAPILLARE , —rio , —ria , 
ad. cienki jak włosek , włosko- 
waty. Piante capillari, rośliny 
mające rurki włoskowate. 

CAPILLARITÀ, s. f. włosko- 
watość* 



76 



CAP 



CAPILIZZIO, s. m. włosy. == 
warkocz komety. 

CAPIMENTO , s. m. objętość. 

CAPINERA, s. f. — ro, s. m. 
Ornit. piegża czarnoglówka. 

GAPIPARTE, s. m. główapar- 
tyi. 

CAPIPOPOLO , —lare, s. m. 
głowa ludu, trybun. 

CAPIRE, v. n. e a. ir. capere, 
V. n. zmieścić się, pomieścić się; 
obejmować, objąć, zawierać 
w sobie, zmieścić, pomieścić. 
Tante femmine concorsone) nel 
castello, che appena vi capeano, 
Bocc. Mio ben non cape in in- 
telletto umano, Petr. rozum 
ludzki nie może objąć {pojąć) 
mego szczęścia. Non — in se 
stesso, nella pelle, nie posiadać 
się, ledwie ze skóry nie wysko- 
czyć. Com' abbia nelle vene ac- 
ceso zolfo, non par che — possa 
nella pelle, Ar. Ori. Fur. = fig. 
pojmować, rozumieć. 

CAPITALE, s. m. kapitał. 
Stare in — , pozostać przy ka- 
pitale , ani zyskać ani stracić. 
== Fig. Far — di alcuno, spuścić 
się na kogo, polegać na kim. Or 
basta, chi del mio fa— diss'egli, 
fa la zuppa nel paniere, L. Lipp. 
Malm. dosyć tego, rzekł, kio się 
spuszcza na mój majątek, bar- 
dzo się myli. = s. f. miasto sto- 
łeczne, stolica. 

CAPITALE, ad. m. f. główny. 
Peccati capitali, grzechy głó- 
wne, śmiertelne. Nemico — , 
główny nieprzyjaciel. Pena — , 
kara śmierci. Lettere capitali, 
duże litery. *= Med, dobry na 
ból głowy. 

CAPITALMENTE, av. gar- 
dłem , na gardło , śmiercią. Fu 
punito — , na gardło skazany 
został. 

CAPITANANZA, — neria, s. f. 
dowództwo nad wojskiem. 

CAPITANARE, — neare, v. a. 
e n. wyznaczyć dowódzcę; 
dowodzić, prowadzić do boju. 

CAPITANATO, —TA, ad. ma- 
jący dowódzcę, będący pod do- 
wództwem. Gente mal capita- 
nata, żołnierze mający złych 
dowódzców. — s. m. dowó- 
dztwo. 

CAPITANEGGIARE, v.a. pro- 
wadzić wojsko, dowodzić woj- 

CAPITANO, s. m. wódz , do- 
wódzca. Canto l' armi pietose e 
il —, Tass. Ger. = kapitan. — 
d' un bastimento, kapitan okrę- 
tu. — del popolo, trybun ludu. 

CAPITARE, v. n. dojść, przy- 
być, przyjść, stanąć gdzie. In 
casa mia è capitato uno tuo ser- 
vitore che viene da Lipari, Bocc. 
— fra le mani, dostać się w rę- 



CAP 

ce czyje, nawinąć się pod rękę. 
Ma la sua moglie è più dotta di 
lui, e tristo chi le capita alle mani, 
Fort. Rice. Pertanto sarai con- 
tento di non mi — più innanzi, 
Mach. Belf. dla tego pamiętaj 
abyś mi się nie pokazywał wię- 
cej na oczy. — in mente, przyjść 
na myśl. — bene, male, udać 
się, nieudać się. — male, skur- 
wić się. = v. a. daprowadzić 
do końca, dokończyć. 

CAPITAZIONE, s. f. pogłó- 
wne. 

CAPITELLO, s. m. Arch. ka- 
pitel kolumny, słupogłów. = 
Artigl. kapturek nad zapałem 
działa. = rzemyki u brzegu 
xiążki. =■ rączka piły. = ka- 
mień piekielny. 

CAPITOLANTE, ad m. f. ma- 
jący glos io kapitule. 

CAPITOLARE , v. a. e n. ka- 
pitulować. ==. podzielić na roz- 
działy. — umawiać się, ukła- 
dać się, traktować. 

CAPITOLAZIONE , s. f. kapi- 
tulacja. == umowa, ugoda. 

CAPITOLESSA, s. f. wiersz 
włoski żartobliwy, satyra. 

CAPITOLETTO , s. m. roz- 
dzialik. = loierszyki złożone 
ze strof trzywierszowych. 

CAPITOLINO , ad. kapitoliń- 
skL Giove — , Jowisz kapito- 
liński. 

CAPITOLO, s. m. rozdział. 
= przedmiot pisma. = poezya 
włoska żartobliwa w strofach 
trzywierszowych. = kapituła. 
= pi. artykuły umowy. 

CAPITOMBOLARE, v. n. dać 
kozła, przewracać koziołki. 

CAPITOMBOLATORE, s. m. 
przewracający koziołki. 

CAPITOMBOLO, s. m. kozio- 
łek. 

CAPITONE , s. m. wyczoski 
jedwabne, pella. 

CAPITOSO,— SA, ad. uparty, 
uporczywy. 

CAPITOZZA , s. f. dąb z ob- 
ciętym wierzchołkiem. 

CAPITUTO, —TA, ad. gló- 
wcz as ty, głowiasty (o kapuście, 
kalafiorach i ł. d.) 

CAPO, s. m. głowa. Questi 
fur cherci, che non han coperchio 
piloso al —, D. Inf. A — chino, 
ze schyloną głową, chyłkiem. 
A — alto, z podniesioną głową. 
Accennare col — , skinąć głową, 
kiwnąć. = Fig. Rompere i! — 
altrui, zawracać komu głowę, 
klektać głowę. Battere if — nel 
muro , chcieć gioiva mur prze- 
bić, kusić się o rzeczy niepo- 
dobne. Correre perło — , snuć 
się po głowie, przyjść na myśl. 
Subito mi corsero mille cose per 
lo capo , Bocc. Mi entrò nel —, 



CAP 

non mi trarrebbe dal — , przy- 
szło mi do głowy, tego mi nikt 
nie wybije z glowy. Venire in — , 
przyjść do głowy. Cavar altrui 
il ruzzo del — , loypędzić komu 
muchy z nosa, nauczyć kogo 
rozumu. Non levar mai ii — dal 
lavoro, nie odrywać się od pra- 
cy, siedzieć kołkiem przy robo- 
cie, przysiedzieć fałdów. La- 
vare il — altrui, fargli una lavata 
di — , zmyć komu głowę, dać 
burę, wyłajać. = Fig. głowa, 
naczelnik, icódz, dowódzca, 
zwierzchnik, przełożony. II pa- 
pa è — visibile della Ghiesa,papieź 
jest widomą głową kościoła. — 
di casa, gospodarz domu, oj- 
ciec familii. — d' armata, do- 
wódzca wojska. = głowa, gór- 
na część. — d' aglio , główka 
czosnku. — di chiodo, główka 
ćwieczka. A — del letto, przy 
wezgłowiu łóżka. — di tavola, 
wyższe, pierwsze miejsce u 
stołu. = początek. Non trovar 
né — né coda, nie módz zna- 
leźć ani początku ani końca, 
nie wiedzieć z którego końca 
zacząć, nie umieć sobie dać 
rady. Da— , z początku; na 
nowo, zuowu. E cosi detto da 

— il rabbracciò , Bocc. Da — a 
pie , od stóp do głów ; od deski 
do deski, od początku do koń- 
ca. — d' anno, początek roku.—- 
koniec. In — d' otto o di più 
giorni in corte venne innanzi a 
Ginevra un viandante, Ar. Ori. 
Fur. In — all'orto , al ponte , na 
końcu ogrodu , mostu. In — al 
mondo, na końcu świata.Trarre, 
venire a — , dokończyć, doko- 
nać, dokazać czego. Cosa fatta 

— ha, prov. co sie stalo, odstać 
się nie może. Metter, far — , 
wpadać (o rzekach) ; stykać się t 
łączyć się (o drogach). Ed ha 
nel mezzo un prato , dove fan — 
con ordine miro tutte le strade, 
Fort. Ricc.= źródło wody = Far 
— in un luogo, zbierać się gdzie, 
łączyć się. Quelle fontane face- 
ano — a un grande palagio. = 
Far — , nabierać, naciągać (o 
wrzodzie). Far — , przytykać, 
kończyć się; przybyć, mieszkać. 
Il re fece — in Ravenna , król 
przybył do Rawenny, i tam 
zamieszkał. = Capi d'accusa, 
artykuły, punkta oskarżenia.= 
Geogr. przylądek, sterta mor- 
ska, V. PROMONTORIO. 

CAPOBANDITO , s. m. herszt 
rozbójników. 

CAPOCACCIA, s. m. wielki 
łowczy. — fig. naczelnik. 

CAPOCCHIA, s. f. gruby ko- 
niec pałki, kija. = główka 
szpilki, ćwieka. 

CAPOCCHIO,— CHIA, ad. eie- 



CAP 

lęca głowa, głowa do pozłoty, 
iołop, cymbał. Andiamo a trar di 
bizzarrìa questi capocchi, Tasson. 
Secca, rap. 

CAPOCCHIUTO— TA, ad.gZo- 
wiasty. 

CAPOCENSO, s.m. pogłówne. 

CAPOCROCE, s. m. placgdzie 
się schodzi kilka ulic, rozdro- 
że, rozstajna droga. 

CAPOCUOCO , s. m. kuch- 
mistrz. 

CAPODIECT,s.m. dziesiętnik. 

CAPO D'OPERA , s. m. arcy- 
dzieło. 

CAPOFILA, s. m. skrzydło- 
wy żołnierz. 

CAPOGATTO, s. m. zakoło- 
wrocenie konia {choroba). = 
zraz, szczep winnej macicy. 

CAPOGIRO, s. m. zawrót 
głowy. = fig. kaprys, dzitua- 
ctwo. 

CAPOLAVORO , s. m. arcy- 
dzieło, [łeb. 

CAPOLEVARE, v.n. upaść na 

CAPOLINO , s. m. dim. głó- 
wka, główeczka. Far — , ukrad- 
kiem wyglądać. 

CAPOMAESTRO, s.m. maj- 
ster mularski. -■= dozorca, na- 

~CAPÓMORTO, s.m. Chim. to 
co pozostaje po dystylacyi , ca- 
put mortuum. 

CAPONA, s.f. uparta kobieta 

CAPONAGGINE , s. f. upór, 
uporczywość. 

CAPONAMENTE,av. upornie, 
uporczywie. 

CAPÓNCELLO , s. m. uparty 
chłopak. 

CAPONE , s. m. łeb. = upar- 
ty* uporczywy. [czywość. 

CAPONERIA, s. f. upór, upor- 

CAPOPIE, — piede, s. m. gru- 
by błąd , bąk. =-= av. do góry 
nogami , na opak, na wywrót , 
opacznie. 

CAPORALE, s.m. dowódzca, 
naczelnik. = kapral. 

CAPORIONE, s. m. naczelnik 
okręgu miasta. %, [popie. 

CAPOROVESCIO , av. v. ca- 

CAPOSOLDO, s.m. dodatek 
do żołdu, gratyfikacya. 

CAPOSQUADRA , s. m. do- 
wódzca eskadry. 

CAPOTASTO , s. m. drzewko 
lub kawałek kości u rączki 
skrzypców, gitary, na których 
są oparte strony. 

CAPOVOLGERE , v. a. ir. — 
voltare, przewrócić do góry 
nogami, poprzewracać. 

CAPPA , s. f. kapa, kapica, 
płaszcz z kapturem. Uomo di 
spada e — , człowiek wojsko- 
wy, żołnierz. = kaptur mnisi. 
— płaszcz kardynalski z kap 
turkiem. = Cappa del cammino, 



CAP 

kaptur kaminowy. = Sotto la 

— del sole, fig. pod słońcem, na 
tym świecie. Era delle più pessi- 
me e più malvage femmine che 
nascessero mai sotto la — del 
sole, Fir. As. 

CAPPEGGIARE , v. n. Mar. 
przechyle się , wywrócić się. 

CAPPELLA, s. f. kaplica. 

CAPPELLACCIO , s. m. peg. 
kapeluszy sko. = Fare un — ad 
alcuno, fig. zburczyć, złajać 
kogo. = drzewo obrosłe win- 
ną latoroślą naksztalt altany. 

CAPPELLAIO , s. m. kape- 
lusznik. [nia. 

CAPPELLANIA , s. f. kapela- 

CAPPELLANO, s.m. kapelan. 

CAPPELLATA, s.f. uchylenie 
kapelusza , ukłon kapeluszem. 

CAPPELLETTA , —lina , — 
luccia , — luzza , s. f. dim. ka- 
pliczka. 

CAPPELLETTO, s. m. dim. 
kapelusik. = wierzch namiotu. 
= kaptur albo czapka alembi- 
kowa. = nabrzmienie w tyle 
nogi końskiej. = czapeczka że- 
lazna w dawnem uzbrojeniu. 
= kapa u botów, trzewików. 

— Cappelletti da bindolo, wia- 
derka przy studni z kołowro- 
tem. = Cappelletti , jazda da- 
wniejsza. 

CAPPELLIERA, s.f. pokro- 
wiec na kapelusz. 

CAPPELLINA , s. f. dim. ka- 
pelusik. = Fante della —, fig. 
chytry lis, szpakami karmiony. 

CAPPELLINAIO, s.m. kołek 
na kapelusz. 

CAPPELLINO s. m. dim. ka- 
pelusik. 

CAPPELLO , s. m. kapelusz , 
kapelusz kardynalski. Cavarsi 
il — , zdjąć, uchylić kapelusz. 
Dare un — a uno , fig. | zawsty- 
dzić kogo. = kaptur na soko- 
ła. = wieniec, girlanda. = 
główka, ćwieka. = kapelusz 
grzyba. =\czapkaalembikowa. 
~ daszek na kominie. 

CAPPELLONE , s. m. acer. 
duży kapelusz. 

CAPPELLUTO, —TA, ad. 
czubaty. 

CAPPERI, interi, do kata! 
do licha ! 

CAPPERO , s. m. kapar 
(drzewko); kapar (owoc). 

CAPPERONE , s. m. kaptur 
u opończy. 

CAPPERUCCIA, s.f. — ccio, 
s. m. kapa , kapica , kaptur. 

CAPPIARE , v. a. v. accappia- 
re. Nelle parole tue mi cappia, 
D. Purg. zobowiąż mnie swe- 
mi słowy. 

CAPPIETTO, s.m. pętlica, 
pętelka. 

CAPPIO, s.m. węzeł. — scor* 



CAP 



77 



soio, pętlica do zadziergnie- 
nia. = fontaż. 

CAPPONAIA, s.f. kojec na 
kapłony. 

CAPPONARE , v. a. kapłonić. 

CAPPONATA, scapponata, s. 
f. uczta wieśniaków z okazyi 
urodzin, na której jedzą ka- 
płony. 

CAPPONE , s. m. kapłon. 

CAPPOTTO, s. m. kapota. — 
da donna, płaszcz kobiecy. 

CAPPUCCIA, s. f. salata gło- 
wiasta. 

CAPPUCCINO, s.m. kaptu- 
rek. — kapucyn. 

CAPPUCCIO , s. m. kaptur 
(dawniej używany we Wło- 
szech zamiast kapelusza). Egli 
avea cappe con cappucci bassi 
dinanzi agli occhi , D. Inf. = 
kapusta głowiasta. = Bot. 
ostrożka. 

CAPRA , s. f. koza. = kozioł 
garbarski. = kozioł mularski. 
= tortura. = Capra saltante , 
ogień błędny. = Prov. Salvar la 

— e i cavoli , tak zrobić żeby i 
wilk był syty i koza cała. Chi 
ha capre ha corna, bez pracy 
nie będą kołace, niema róży 
bez ciernia. Vassi — zoppa se 
lupo non l' intoppa , gdyby kóz- 
ka nie skakała, toby nóżki nie 
złamała. 

CAPRAGGINE, —ria, s.f. 
Bot. rutewka, rutwica. 
CAPRAIO , — ro , s. m. ko- 

CAPRESTACCIO , capresto, 
v. capestro. [kózka. 

CAPRETTA, —una , s.f. dim. 

CAPRETTO, cavretto, ca- 
prettino , s. m. dim. koźlę , 
koźlątko. 

CAPRICCIO, s.m. kaprys, fo- 
chy, fomry. = zachciewanie 
się , chętka. Avere o venire ii — , 
zachciewać się, mieć chętkę. 

— a'ì'eszcz. 
CAPRICCIOSAMENTE , av. 

kapryśnie. , 

CAPRICCIOSITÀ, s.f. humor 
kapryśnika. 

CAPRICCIOSO , -SA , ad. 
kapryśny. 

CAPRICORNO , s. m. Astr. 
Koziorożec , dziesiąty znak 
zodiaku. 

CAPRIFICAZIONE, s.f. sposób 
■ulepszenia fig dzikich przez 
zawieszenie onych iv czerwcu 
na drzewie figòwem , na któ- 
rem znajdujący się owad ivy- 
sysa z nich niesmaczny płyn 
mleczny. 

CAPHIFICO, pi. —CHI, s.m. 
dzika liga. 

CAPRIFOGLIO, s. m. Bot. ko- 
zi powój, iviciokrzew, prze- 
wie? cień. 



78 



CAR 



CAPRINO, —NA, ad. kozi, ko- 
źli. Lezzo caprino, kozi smród , 
parkot. Disputar della lana capri- 
na, prov. rozprawiać o koziej 
wełnie. 

CAPRIO , s. m. —letto , s. m. 
koźlę, koźlątko. 

CAPRIOLA , s. f. koza. = 
sus , koziołek. 

CAPRIOLARE , v. n. dawać 
susy , podskakiwać , koziołki 
przewracać. 

CAPRIOLO, — uolo, s.m. ko- 
źlę , koźlątko , koziołek. = Ca- 
priolo delle viti , wypustek win- 
ne] latorośli. [nogi. 

CAPRIPEDE, ad. m. kozio- 

CAPRIUOLA , s. f. koza. 

CAPRIZZANTE, ad, m. f. ska- 
czący jak koza. = nieregular- 
ny (o pulsie). 

CAPRO, s.m. kozioł. — emis- 
sario, u Żydów, kozioł obłado- 
wany przeklęstwami i wygna- 
ny na pustynię dla odwrócenia 
nieszczęść od Izraela. === kor- 
sarz, statek korsarski. 

CAPRONE , s. m. cap. = fig. 

Hł)B7*tliTl 

CAPRUGGINARE , v. a. wsta- 
wiać w fugę dno beczki, [tor. 

CAPRUGG1NE, s.f. fuga,ivą- 

CAPSOLA , s. f. Bot. torebka 
nasienna. [szki. 

CARARATTOLE, s. f. pi. fra- 

CARARINA , s. f. karabin. 

CARACOLLARE , v. n. toczyć 
koniem , harcować na koniu. 

CARACOLLO, s. m. toczenie 
koniem , lansady. 

CARAFFA, s.f. karafka. 

CARAFFINA, s. f. — mo, s. m. 
dim. karafinka. 

CARAFFONE , s. m. accr. du- 
ża karafka. 

CARAMENTE, av. czule, tkli- 
wie, serdecznie. = drogo. 

CARAMOGIO , s. m. pędrak , 

CARATELLO, s. m. beczułka 
na śledzie , baryłka na wino. 
Bebbero in sette un — di vino , 
Tasson. Secch. 

CARATO, s.m. karat (1/24 
część uncyi mówiąc o złocie) ; 
U grany [o dyamentach i per* 
łach). = fig. stopień dobroci, 
wartości. 

CARATTERE , s. m. znak , 
znamię , cecha. = pismo, cha- 
rakter. = litery drukarskie. = 
fig. stopień , godność. = cha- 
rakter człowieka , przymioty 
odróżniające go od innych lu- 
d~i. Uomo di buon — , człowiek 
do! "ego charakteru. = styl , 
sposób mówienia lub pisania. • 

CARATTERISTICO , —CA 
pi. —CI, —CHE , ad. charakte 
rystyczny, znamionujący, ce 
chujący. 



CAR 

CARATTERIZZARE, v. a. o- 

znaczyć, odznaczyć, cechować, 
znamionować. 

CARBONAIA, s. f. węglamia, 
jama w której się węgle wypa- 
lają. = toęglarnia , komórka 
na węgle. = podziemne wię- 
zienie , ciemnica. 

CARRONAIO , s. m. węglarz. 

CARBONARO, s. m. węglarz, 
członek towarzystwa polity- 
cznego biorącego swój począ- 
tek we Włoszech. 

CARBONARISMO , s. m. wę- 
glarstwo, karbonaryzm. 

CARBONATA , s. f. wieprzo- 
wina przypiekana na węglach. 

CARBONATO, s.m. Chim. wę- 
glan (sól powstająca z połą- 
czeniakwasu węglowego z jaką 
zasadą). 

CARBONCELLO , — chio , s. 
m. karbunkuł (drogi kamień), 
karbunkul, wrzód ognisty. = 
Carboncello , węgielek. 

CARBONCINO , —etto , s. m. 
dim. loęgiełek. 

CARBONE , s. m. węgiel. — 
fossile, węgiel kopalny, ziemny. 
= śnieć w zbożu. = v. carbon- 
cello. 

CARBONELLA, s.f. węgiel ga- 
szony z pieca piekarskiego. 

CARBONICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. Chim. loęglowy. Aci- 
do carbonico, kwas węglowy. 

CARBONIO , s. m. Chim. wę- 
glik. 

CARBUNCOLO , —culo , s. 
m. karbunkuł (drogi kamień). 
= czarnoziem przemieszana 
z piaskiem. 

CARCAME , s. m. szkielet. = 
ścierwo. = wieniec z pereł lub 
kamieni. 

CARCARE , v. CARICARE. 

CARC ASSA, s.f. rodzaj bomby. 

CARCASSO, s. m. sajdak, v. 
turcasso. = zrąb okrętu. 

CARCERAMENTO, s. m. — 
zionę, s.f. toięzienie , uwięzienie. 

CARCERARE, v.a. więzić, u- 
więzić. 

CARCERATO, —TA, p. ad. 
uwięziony ; s. więzień. 

CARCERE, s.m. e f. więzienie. 

CARCERIERE, s. m. dozorca 
więzienia. 

CARCIOFAIA, s.f. — foletto, 
s. m. miejsce zazadzone kar- 
czochami. 

CARCIOFO, s. m. karczoch. 
=fig. rura, duda, ciapa. 

CARCO, pi.— CHI, s. m. * cię- 
żar, brzemię. = fig. ciężar na 
sumieniu, grzech. = ad. obcią- 
żony, obarczony. 

CARDA, s. f. Bot. oset. 

CARDAMINDO, s.m. Bot. po- 
tocznik, rzerzucha górna. 

CARDARE, v. a. gręplować. 



CAR 

== fig. ogadywać pozaocznie , 
szarpać cudzą sławę. 

CARDATORE, s. m. gręplarz 
wełny. = fig. oszczerca. 

CARDATURA, s.f. gręplowa- 
nie toełny. 

CARDEGGIARE , v. cardare.. 

CARDELLETTO, —lino, s.m. 
szczygieł. = fig. wietrznik, 
człowiek niestały. 

CARDIACA , s. f. Bot. serde- 
cznie, lwi ogon. 

CARDIACO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. sercowy, od chorób 

CARDIALGIA, s.f. Med. kor- 
dyaka, zwiędnienie serca. 

CARDIALOGIA , s. f. część a- 
natomii traktująca o sercu. 

CARDINAIO , s. m. gręplarz 
wełny. 

CARDINALATICO,t— to, s. 
m. kardynalstwo, godność kar- 
dynalska. 

CARDINALE, s. m. kardynał. 
= ad. m. f. kardynalny , głó- 
ivny, zasadniczy. 

CARDINALESCO, —CA, pi. 
—CHI , —CHE , —Lizio , —zia , 
ad. kardynalski. Colore cardina- 
lesco, kolor szkarłatny. Dignità 
cardinalizia , godność kardynal- 
ska. 

CARDINE, s.m. hak, czop za- 
wiasowy , biegun. == biegun 
świata. 

CARDO , s. m. oset. = mię- 
sista i jadalna część Uści nie- 
których roślin. = grępla ao 
wełny. = szczotka z ostu do 
drapowania sukna. 

CARDONE, s.m. oset. 

CAREGGIARE , v. a. kareso- 
wać, pieścić, cackać. == stroić 
koperczaki, smalić cholewki. 
== cenić, szacować. = v.r. pie- 
ścić się , pielęgnować się. 

CARELLO, s. m. paduszka 
z kawałków sukna iv kratki. 
= zatkadło stolca. = v. cercine. 

CARENA, s. f. tram spodni 
w okręcie. 

CARENATA, —TA, ad. Bot. 
łódkowaty. 

CARESTIA, s. f. głód, droży- 
zna. = niedostatek , brak. La 
— di danari , brak pieniędzy. 

CARESTOSO, —SA, ad. cier- 
piący niedostatek ; drogi. 

CAREZZA , s. f. kares , pie- 
szczota. 

CAREZZAMENTO, s.m. kare- 
sowanie, pieszczenie. 

CAREZZARE, v.a. karesować, 
pieścić, cackać. 

CAREZZEVOLE, ad.m.f. ka- 
resujący, pieszczący, cackają- 
cy ; miły, powabny. 

C AREZZEVOLMENTE,av. pie- 
szczotliwie, [szczota. 

CAREZZINA, s. i. słodka pie- 



CAR 



H ybtirskie. 

CARIATIDE, s.f. Arch. kary a- 
ima, figura ludzka dźwigająca 
gzymsy zamiast slupa. 

CARIBO, s.m. pieśń do tańca. 
= taniec. Si fero avanti danzado 
al lor angelico — , D. Purg. 

CARICA, s.f. ciężar. = urząd. 
= zlecenie. = ładunek , nabój. 

CARICARE , v. a. lułożyć cię- 
żar, naładować. Comperò un 
grandissimo legno e quello tutto 
de'suo'denari caricò di varie mer- 
canzie, Bocc. = przeładować. 

— uno di bastone, obłożyć, wy- 
■okładać kogo kijem. — di colore, 
za dużo użyć farby, zbyt jasno 
kolorować. — di rimedj, prze- 
ładować lekarstwami; fig. — 
nel discorso, przesadzać io ro- 
zmowie. — la coscienza, obciążyć 
sumienie. — la mano , powię- 
kszyć dozę; powiększać, prze- 
sadzać. = Caricare il cannone , 
il fucile, nabić działo, strzelbę. 

— l'arco, napiąć łuk. = ude- 
rzyć na nieprzyjaciela, szar- 
żawać. Astolfo a quel che dice non 
dà mente , ma va pur dietro a — 
Grifone, Bern. Ori. ■— Caricare 
un orinolo, nakręcić zegarek. — 
la tromba da cavar acqua, pom- 
p.( nvac wodę. = fig. oskarżać, 

winiać. == Caricarle vele, na- 

Sp< rozdęć żagle (o wietrze). 

giura che soffia verso tramon- 

à, la vela in guisa sulla prora 

. carci: , Ar. Ori. Fur. — v.r. ob- 

ciążyć się, obiadować się. — di 

sdegno , rozgniewać się. — di 

cibo, opakoivac się, objeść się. 

C AR ICATAMENTE, a v. z prze- 
sadą, naksztalt karykatury. 

CARICATOIO , s. m. drąg do 
nabijania działa. 

CARICATORE, s.m. — TRICE, 
s. f. ten co ładuje, nabija. 

CARICATURA , s. f. ładowa- 
nie. = nabijanie. = fig. kary- 
katura. 

' CARICE, s. f. Bot. turzyca, 
rzniączka, os9ka. 

CARICO, pi. —CHI, s.m. cię- 
żar. — d' una nave , ładunek 0- 
krętu. =■ fig. zlecenie, polecenie. 
Dare il — , polecić , poruczyć co 
komu. II primo a cui la reina tal 

— impose fu Filostrato, Bocc. = 
obwinienie , oskarżenie; ujma, 
uwłaczanie. Dar — ad uno,o- 
skarżać, obwiniać, posądzać 
kogo o co. Ma quand'uno... si 
mette altrui a lodar fuor di mi- 
sura con — d'altrui, fa villania, 
Bem. Ori. = Un carico di le- 
gnate, wyokładanie kijem, kije. 

CARICO, —CA, pi. —CHI, — 
CHE, ad. obciążony, obarczo- 
ny, obładowany. — dì catene, 
okuty w kajdany. — dì debiti, 



CAR 

di ferite, obciążony długami, 
zadłużony, okryty ranami. 

CARIE,' s.f. spróchniałość ko- 
ści, [lamowania. 

CARIELLO, s.m. tasiemka do 

CARINO,— NA, ad. mój miły, 
mój kochany, moja duszko. 

ĆARIOSÓ, — ŚA, ad. spró- 
chniali/ (o kości). 

CARITÀ, —TADE, —TATE, S. f. 

miłość Boga i bliźniego. = mi- 
łość, przywiązanie. = miło- 
sierdzie, litość, politoivanie. = 
jałmużna. Fate la —, czyńcie 
jałmużnę. = Carità pelosa, prov. 
dobroczynność interesowana. 

CARITATEVOLE , — tivo , — 
va, caritevole, ad. miłosierny, 
świadczący biednym, ludzki, 
uczynny. 

CARITATEVOLMENTE, cari- 

TEVOLMENTE, CARITATIVAMENTE, a\". 

uczynnie , miłosiernie. 

CARLINA, s.f. Bot. dziewięć- 
sił, karolinek. 

CARLONA , alla —, av. nie- 
dbale, opieszale, byle zbyć. 

CARME, s.m. * wiersz.' 

CARMINARE, v.a. gręplować 
wełnę. — senza pettine, fig. wy- 
czesać bez grzebienia, wywał- 
kować, wygarbować skórę. Do- 
ve misero Martellino era senza 
pettine carminato, Bocc. = wy- 
pędzać wiatry , być dobrym na 
ivi atry. 

CARMINATIVO, —VA, ad. 
dobry na iviatry. 

CARMINIO, s. m. karmin. 

CARNACCIA, s. f. peg. mię- 
s'ièkò. 

CARNACCIOSO, —SA, — cctu- 
to , — ta , ad. mięsisty , tłusty. 
Viso carnacciuto, twarz pucoło- 
wata, pyzata. 

CARNAGGIO, s. m. mięsiwa. 

CARNAGIONE, s.f. kołor cie- 
listy, cielistość, cera. 

CARNAIO, s. m. grób wspól- 
ny dla umierających po szpita- 
lach. 

CARNAIUOLO, v. carniera. 

CARNALE, ad. m. f. cielesny, 
zmysłowy, lubieżny. — rodzo- 
ny. Fratello — , brat rodzony. 
Parente — , bljzki krewny. 

CARNALITÀ , s. f. cielesność, 
żądza cielesna. [śnie. 

CARNALMENTE, av. ciele- 

CARNAME, s. m. ścierwo. = 
mięsiwo. Entrano a mensa , e in 
due boccon va via quanto c'è so- 
pra d' uova e di — , Forteg. Rice. 

CARNASCIALARE , v.'n. za- 
pustować. 

CARNASCIALE, s.m.zapusty, 
karnawał. [valesco. 

CARNASCIALESCO,^, carno- 

CARNATURA, v. carnagione. 

CARNE, s. f. mięso, —di bue, 
di vitello, mięso wołowe, cielęce. 



CAR 



79 



— ciało. Tu ne vestisti queste 
misere carni, e tu le spoglia, D. 
Inf. Essere in — , mieć dosyć 
ciała, trzymać się w ciele, być 
tłustym. Rimettersi in —, na- 
bierać ciała. = Prov. Mettere 
troppa — al fuoco, za wiele na- 
raz przedsiębrać. Diventar — 
e ugna, pobratać się z kim, być 
za panie bracie. Tra — e ugna 
nessun vi pugna, wtrącać się do 
kłótni małżeńskich. Non esser 
né— né pesce, ani z pierza ani 
z mięsa. = fig. cielesność. Gli 
stimoli, i diletti della — , chucie, 
żądze cielesne, rozkosze zmy- 
słowe. =? Far carne, sprawić 
mord, rzeź. I soldati attendeva- 
no a far — e '1 popolo bottino, 
Davanz. żołnierze zajęci tylko 
byli rzezią a lud łupem. 

CARNEFICE, s. m. kat. 

CARNEO, — NEA, ad. mięsny. 

CAR (Sf ES ALATA, —secca, s.f. 
mięso solone, pekiefleisz. 

CARNESCIALARE, — valeg- 
giare, v. n. zapustować. 

CARNEVALESCO, v. carno- 

VALESCO. 

CARNICCIO, s.m. strona skó- 
ry zwierzęcej przylegająca do 
mięsa. = oskrobiny, oskrobki 
skóry. [sny, cielisty. 

CARNICINO, —NA, ad. mię- 

CARNIERA, s.f.— re,— ro,s. 
m. torba myśliwska. == łaclo- 
ivnica na proch i śrót, kartusz. 

CARNIFICINA, s. f. lat. katu- 
sza, katownia, męczarnia. = 
rzeź, rozlew krwi. 

CARNIVORO, —RA, ad. mię- 
sożerny. , 

CARNOSITÀ, —TADE,— TATE, 

s. L tusza, otyłość. = narośl 
mięsna. 

CARNOSO,— SA,ad. mięsisty, 
tłusty, otyły. = Ernia carnosa, 
Med. wypuklina jąder, mięsna 
kiła. [karnawał.- 

CARNOVALE , s. m. zapusty, 

CARNOVALESCO, —CA , pi. 
—CHI, —CHE, ad. zapustny. 

CARNUME, s. m. narośl mię- 
sna, gula. 

CARNUTO, —TA, ad. mięsi- 
sty, dobrej tuszy, otyły, pul- 
chny. 

CARO, s. m. drogość, droży- 
zna. Fu grandissimo — di tutte 
vittuvaglie, G. Vili. = brak, nie- 
dostatek.=3iY. drogo. Costar — , 
drogo kosztować. 

CARO,— RA, ad. drogi. = fig. 
drogi, kochany. Tener caro, ce- 
nić wysoko, szacować, kochać. 
= skąpy. 

CAROGNA, s. f. ścierwo. = 
szkapa, wywloką. = bass. flą- 
dra, klępa. 

CAROGNACCIA, s. f. peg. 
ścierwska. 



80 



CAR 



CAROLA, s. f. obertas, rej. 

CAROLARE, v. n. tańcować 
w koło, rej wodzić. 

CAROTA, s.f. marchew. = 
łgarstwo, kłamstwo. Cacciar, 
ficcar carote, łgać. 

CAROTACCIA, s. f. peg. mar- 
chwisko. — fig. okropne łgar- 
stwo. 

CAROTAIO, — tiere, s. m. 
przedający marchew. = fig. 
Igarz. 

CAROTARE, v. n. łgać. 

CAROTIDI, s.f.pl. Anat.dwie 
gałęzie główne] arteryi ciągną- 
ce się po obu stronach rury od- 
dechowej. 

CAROVANA, s. f. karawana. 
= kilka okrętów razem płyną- 
cych.=wielka liczba,mnóstvjo. 

CARPACCO, pi. —CHI, s.m. 
kołpak grecki. 

CARPARE, v. a. v. carpire. = 
v. n. leść raczkiem, raczkować. 

CARPENTIERE, s. m. sztel- 
mach. = cieśla. 

CARPICCIO, s. m. kije. Dare 
un—, wygrzmocić kijem, dać 
kije. 

CARPINE, —no, s.m. grab. 

CARPIONE, s.m. karp. 

CARPIRE, v.a.ir. schwycić, 
porwać, uchwycić, schwytać. — 
in sul furto, schwytać złodzieja 
na gorącym uczynku. = fig. 
szarpać. [na. 

CARPITA, s.f. kołdra wełnią- 

CARPO, s. m. Anat. część ręki 
między przegubem a osadą pal- 
ców, złożona z ośmiu kostek. 

CARPONE, av. raczkiem. An- 
dar — , leźć raczkiem, raczko- 
wać, iść na bałuku, na bały ku. 

CARRADORE, s. m. sztel- 
mach. = furman, fornal. 

CARRATA, CARRETTATA, S. f. 

pełna fura czego. 

CARRATELLO, s.m. beczuł- 
ka, baryłka. 

CARREGGIARE , carretare , 
v. a. wozić. 

CARREGGIATA, s. f. bity 
trakt, gościniec.=Uscir delia — , 
fig. zboczyć z prostej drogi. 

CARREGGIATORE, carreta- 
io, carrettiere, s. m. fornal, 
podwodnik. 

CARREGGIO, s. m. cug wo- 
zów, pociągów. 

CARRETTA, s.f. wóz o dwóch 
kołach, fura, podwoda. — da 
cannone, przodkara. 

CARRETTO,— ttino,s .m.dim. 
wózek, kariolka. = taczka. 

CARRETTONE, s. m. furgon. 

CARRIAGGIO , s. m. bagaże, 
pociąg, furgony, — di munizio- 
ne , Strad. fer. wóz idący tuż 
za machiną parową z węglem 
ziemnym. [zek. 

CARRICELLO, s.m. dim.wó- 



CAR 

CARRIERA, s.f. bieg, zawód, 
gonitwa. Essere in — , ubiegać 
się o co. A tutta — , popuści- 
wszy cugli, galopem. Far (la)—. 
biedź, pędzić. = Fare una — , 
pomylić się. [z ów. 

CARRINO, s. m. tabor z wo- 

CARRIUOLA, s. f. karyolka. 
— łóżko na kółkach. 

CARRO, s. m. wóz. Mettere 
il — innanzi a' buoi, prov. za- 
czynać od końca. — funebre, 
wóz pogrzebowy, mary. — tri- 
onfale, wóz tryumfalny. = Astr. 
wielka niedźwiedzica. = Acar- 
ra, a carri, av. obficie, suto, 
podostatkiem. 

CARROCCIO, s. m. + wóz 
w dawnych rzeczach pospoli- 
tych włoskich, na którym wo- 
żono w bitwach chorągiew, i 
składano rannych. 

CARROZZA, s.f. kareta, kocz, 
pojazd. 

CARROZZARLE, ad. m. f. (o 
drodze) , którędy można prze- 
jechać wozem. 

CARROZZAIO, s. m. kare- 
ciarz. [karetą. 

CARROZZARE, v. n. jechać 

CARROZZATA, s. f. pełna ka- 
reta osób. 

CARROZZIERE, s.m. stan- 
gret. = kareciarz. 

CARRURA, s. f. chleb ś. Jana, 
słodkie strącze, rożki. 

CARRURIO , —bo, s. m. Bot. 
drzewo rożkowe. 

CARRUCA, -cola, s. f. kluba, 
blok, krążek do windowania 
ciężarów. = Unger le carrucole, 
fig. posmarować komu łapę, 
przekupić. 

CARRUCCIO, s. m. wózek.= 
taczka. = chodólka dziecinna, 
kółko do uczenia chodzić. 

CARRUCOLARE, v. a. win- 
dować. — uno, fig. oszukać, 
uwieść kogo. 

CARTA, s. i. papier. Mettere 
in — , ułożyć na piśmie , napi- 
sać pismo, rewers, oblig. Far 
— , zobowiązać się 'na piśmie. 
Dar — bianca ad alcuno, dać 
komu bankiet, pełnomocną wła- 
dzę. — canta e villan dorme, 
opisz się dobrze i spij spokoj- 
nie. = Carta di musica, noty 
muzyczne. — geografica, marina, 
militare, karta geograficzna, 
morska, wojskowa. = karta, 
obie strony ćwiartki lub pól- 
arkusza. = karty do grania. 
Far le carte , tasować karty. = 
Fig. Far sempre le carte, wszę- 
dzie, i zawsze rej chcieć wo- 
dzić. Giuocar bene la sua — , do- 
brze umieć korzystać z okazyi. 
Tener su le carte, taić, ukrywać, 
swoje zamiary. Voltar — od- 
mienić dyskurs. 



( 

CARTACCIA 

dki, zły papie 
Stamp. makuh 

CARTAIO, - 

CARTAMO, 
kosz, 

CARTANONIN 
gamin wełinoic 

CARTAPECO 
gamin. 

CARTASTRA( 
bulą. = fig. gal 

CARTA SUGA 
pier który zalet 

CARTATA, s. i 
nica. 

CARTEGGIAR 
wracać karty w 
radzić się karty 
korespondować ,. 
korespondencyą. 

CARTEGGIO, s 
dencya listowna. 

CARTELLA, s 
napisania czego, 
teka na papiery. 

CARTELLARE , 
manifesty, odezw 

CARTELLO, s. 
głoszenie, obwie 
karta z napisem p 
najęcia. = paszk 
wyzywający na p> 

CARTIERA, s. 

CARTILAGINE, 
stka. 

CARTILAGINEO 
noso, —sa, ad. chr 

CARTOCCIERE , 
tonica. 

CARTOCCIO , s. 
z papieru. — ozdc 
ktomczna w kszta 
w trąbkę zwinięte 
nek, nabój armatn- 

CARTOLAIO, s. 
jacy papier. 

CARTOLARE , - 
dziennik, raptularz 

CARTOLARE, v. 
wać stronnice, pag\ 

CARTOLINA, cab 
dim. karteczką^ c. 
no, kłębek nici złoi 
brnij eh do hafowan 

CÀRTOLINARE , 
wić książkę w tekti 

CARTONCINO, s. 
dełko z tektury. 

CARTONE , s. m. 
ktura. = Pitt. wzó 
tekturze do -przen 
ścianę w malowidła 
= nadanie lustru t 
ii — nadać lustr, dt 
sukno. 

CARTUCCIA, s. f. 
dunek strzelby, pist 

CARUNCULA, s. f. 
— lacrimale, Anat. 
łzowy. 






CAS 

CASA, s. f. dom. — di cam- 
pagna, dom wiejski. Tornare a 
—, wrócić do domu; fig. po- 
wrócić do swego przedmiotu. 
Star di — , mieszkać, mieć gdzie 
stancyą. In — mia, tua, u mnie, 
u ciebie. In — di mio padre, 
w domu mego ojca. Czasem 
przyimek di opuszcza się. Stava in 

— Germanico, mieszkał u Ger- 
manika. Se n'andò a — il padre 
(del padre), Bocc. = fig. ród, 
familia, dom. = wszyscy mie- 
szkańcy domu. Tutta la — si levò 
a romore, cały dom powstał. 
= kratka na szachownicy. = 
Casa calda, piekło. Questa èia 
via che mena a — calda, L. Lipp. 
Malm. = Prov. Casa fatta, e 
vigna posta, non si sa quel ch'ella 
costa, gospodarstwo klopotar- 
stwo. In quella — è poca pace, 
ove gallina canta e gallo tace, 
piekło io tym domu gdzie żona 
rządzi a mąż w kącie siedzi. 

CASACCA, s.f. kabat, kaftan. 
Voltar — , fig. przekabacić się. 

CASACCIA, s.f. peg.domisko. 

CASACCIO, s. m. peg. brzy- 
dki przypadek. A — , av. ndo- 
ślep, na chibi trafi. 

CASALE, s. m. wieś. 

CASALINGO,— GA, pi.— GHI, 
-GHE , ad. domowy. Pane ca- 
salingo, chleb domowy. Uomo 
casalingo, domator. 

CASAMATTA, s. f. kazamata. 
=3 więzienie wojskowe. 

CASAMENTO,s.m.duiy dom. 

CASARE, v. a. wydać cerkę 
za mąż, ożenić syna. 

CASATA, s. f. —to, s. m. dom, 
ród, familia, rodzina. 

CASCAGGINE , s.f. śpiączka, 
uśpienie. 

CASCAMENTO, s. m. upa 
dnienie , upadek. 

CASCAMORTO, s.m.Fare ii—, 
udawać zakochanego, chcieć 
sobie niby życie odebrać z mi- 
łości. 

CASCANTE, ad. m. f. upada- 
jący, nachylony. =słaby, chwie- 
jący się. == wiszący, dyndają- 
cy. = Cascante di vezzi, wdzię- 
czący się, przymilający się. 

CASCARE, v. n. paść, upaść. 

— morto, paść trupem. — delia 
fame , Umrzeć z głodu. — di fa- 
me, mrzeć głód, umierać z gło- 
du. — di sonno, rozmarzyć się 
snem. = Fig. Cascare il naso, le 
braccia, il fiato, opuścić ręce 
z zadziwienia, ze strachu, być 
jak zwarzonym. Alla quale in 
quel punto cascò il fiato , L. Lip. 
Malm. Pregare che altrui caschi 
il fiato , życzyć sobie czyjej 
śmierci. — in errore, popaść 
w błąd. — di collo ad alcuno, 
wypaść z czyjej łasku — nell' 



CAS 

animo, przyjść na myśl. — di 
vezzi, wdzięczyć się,przymilać 
się , pieścić się. 

CkSCARlLLA,s.f.kaskarylla. 

CASCATA, s. f. upadek, spa- 
dek. — d'acqua, wodospad, ka- 
skada. 

CASCATICCIO,— CIA,ad.pod- 
upadly, wątły, słaby, ułomny. 

CASCATOIO, — IA, ad. v. ca- 
scaticcio. = łatwy do zako- 
chania się. libica. 

CASCHETTO,s.m./ie/m, przy- 

CASCINA, s. f. fabryka se- 
rów, sernik. = zwierzyniec i 
przechadzkapublicznapodFlo- 
rencyą. 

CASCIO, s. m. ser. 

CASCO, pi. —CHI, s.m. hełm, 
przyłbica. 

CASCOLA, s. f. słoma z fyó- 
rej się kapelusze robią. 

CASELLA, s.f. dim. domek.= 
domek z kart = komórka na- 
sienna w strączkach roślin. = 
Fare caselle , fig. wybadać co 
z kogo. 

CASELLINA, s. f. —no , s. m. 
dim. celka, komórka. 

CASEOSO,— SA,ad. serowaty. 

CASERECCIO, —CIA, ad. do- 
mowy. Dei caserecci, bożki do- 
mowe. 

CASERELLA,— lina, s.f. dim. 
domek, domeczek. 

CASERMA , s. f. koszary. 

CASETTA, —una, s. f. dim. 
domek, domeczek. = Casette 
delle api, komórki w plastrze 
miodu. 

CASETTINA,s. f.— tino, s. m. 
dim. domek. 

CASIERE, s. m. dozorca do- 
mu, murgrabia. 

CASINA, casinina, s. f. dim. 
domek, domeczek. 

CASINO, s. m. dom wiejski. 
— in città, kasyno miejskie. 

CASIPOLA, casupola, s. f. li- 
chy domek, ciupa, dziura. 

CASO, s. m. traf, przypadek, 
przygoda. In — di morte, na 
przypadek śmierci* — che, 
w przypadku gdyby. In ogni — , 
na wszelki przypadek.k — ,tra- 
funkowo , przypadkiem. Favel- 
lare a — , gadać bez zastano- 
wienia. Democrito, che' 1 mondo 
a — pone, D. Inf. Demokryt 
który mniema że świat jejt. 
dziełem przypadku. ^ gap caso 
di una cosa, cenić co, szacować^ile 
Egli non è uomo da farci — , nit? Fi 
możemy spuszczać *się, liczyć 
na niego. Egli è il —, tak wła- 
śnie jest, tak a nieinaczej. = 
Gram. przypadek. = D. ełass. Pop. "Mandare 
upadek. 

CASOCCIA, S. f. CASOLARAC 

cio, s. m. peg. zrujnowane do 
misko. 



CAS 



81 



CASOLA, s. f. lichy domek. = 
kupa zboża. 

CASOLARE, s. m. dom zruj- 
nowany. 

CASONE, s.m. acer. duży dom. 

CASOSO, -SA, ad. lękliwy, 
bojażliwy. 

CASOTTO , s. m. —ta , s. f. 
acer. duży dom. = Casotto, 
budka dla szyldwacha. 

CASSA, s. f. skrzynia, kufer. 
== trumna. = ramy w których 
jest osadzony grzebień tkacki. 
= osada, łoże strzelby. = ul. 
= skrzynia, kassa. = skrzy- 
nia w której się sadzą cytry- 
ny, pomarańcze. = bęben. Bat- 
ter la — , bębnić, bić iv bęben. 

CASSALE,ad.m.f. śmiertelny. 
Febbre— ,gorąfizka śmiertelna. 

CASSAMADIA, —panca , s. f. 
skrzynia nakształt dzieżki , 
skrzynia podłużna w kształ- 
cie ławy. 

CASSARE , v. a. skasować , 
znieść, obalić; wykasoioać, 
wykreślić. — soldati , uwolnić 
od służby, rozpuścić żołnierzy. 

CASSATURA, zionę, s.f. — 
mento, s. m. skasowanie , zni - 
sienie. [czka. 

CASSERETTO , s. m. forte- 

CASSERO, s.m. jama pier- 
siowa. = forteca , zamek , 
twierdza. 

CASSEROLA, — ruola , s.f. 
rądelek. 

CASSETTA, s.f. skrzynka. 
= spluwaczka. = kosz lub 
skrzynka na śmiecie. = u,l. = 
kob łączek nad kolebką. = kar- 
bonka. = kozioł u powozu. — 
skrzynia iv którą się sypie mą- 
ka z pod kamienia młyńskiego, 
= kaszta drukarska. 

CASSETTAIO , s. m. fabry- 
kant pudełek i skrzynek. 

CASSETTINA, s. f. —no, s.m. 
dim. skrzyneczka. = szufla- 
dka. ♦ 

CASSETTONE, s.m. komoda; 
biurko. 

CASSIA, s. f. kassya. 

CASSIERE, s. m. kassyer. 

CASSILAGINE , s. f. Bot, lu- 
lek, blekąt, bieluń, smlej. 

CASSO , s. m. jama piersio- 
wa. = kadłub. '== zanadrze , 
pazucha. 

CASSO, —SA, ad. pozbawio- 
ny, ogołocony. Che Bradaman- 
e ha \M di vita casso, Ar. Ori. 
Fur. którego potem B... pozba- 
wiła życia. 

CASSONE, s.m. acci*, duża 
skrzynia, dużjj kufer. *= grób. 
al —, zabić 
kogo. Andare al — , umrzeć. 

CASSONETTO , s. ni. dim. 
skrzynka. 

CASSOLA, s.f. Bot. torebka 

6 



82 



CAS 



nasienna. — del cuore , Anat. 
komórka serca. 

CASSULARE , ad. m. f. Anat. 
komórkoivaty. 

CASTAGNA , s. f. kasztan. 
Color — vecchia, ciemno kaszta- 
nowaty. Prov. La — di fuori è 
bella , e dentro ha la magagna , 
siedzi pod figurą a ma diabla 
za skórą. Cavar la — dal fuoco 
colla zampa del gatto , używać 
kogo za narzędzie do sìvoich 
celów. 

CASTAGNACCIO, s. m. chleb 
z kasztanów. 

CASTAGNETO , s. m. miejsce 
zasadzone kasztanami. 

CASTAGNETTA, s. f. kaszta- 
nek. = kastaniety, dwa dre- 
wienka łyżeczkowate któremi 
się brzęka zaczepiwszy je za 
palce i uderzając je jedno o 
drugie. 

CASTAGNINO, —NA, ad. ka- 
sztanowaty. = Terra castagni- 
na , czarniawa ziemia. 

CASTAGNO , s. m. kasztan 
(drzewo). = ad. v. castagnino. 

CASTAGNOLO, —LA , — gnuo- 
lo, — la, ad. kasztanowaty. = 
s. ni. lasek kasz tanowy. 

CASTALDERIA , s. f. urząd 
komisarza, marszałka dworu. 

CASTALDIONE, —do, s.m. 
kommisarz, marszałek dworu. 

CASTAMENTE, av. czysto , 
niewinnie. 

CASTELLACCIO , s. m. pcg. 
stare zamczysko. [nowa. 

CASTELLANA, s. f. kasztela- 

CASTELLANIA , s. f. kaszte- 
lania, kasztelaństwo. [lan. 

CASTELLANO, s.m. kaszte- 

CASTELLATO , —TA , ad. 
Arald. otoczony basztami. • 

CASTELLETTO^ Castiglione , 
s. m. zameczek. — świder do 
żelaza i kamieni. = świder do 
wiercenia dział. 

CASTELLS , s. m. zamek , 
twierdza, forteca. = wieś, mia 
steczko otoczone murem. = 
kasztel (dawniej na okrętach). 
= baran , baba do wbijania 
palów. ^ kołowrót do toindo- 
wania. = koperta m&bnętr zna 
w zegarku. = ingrycht w zam- 
ku. = Far castelli in aria, prov. 
budować zamki na lodzie. 

CASTIGARE , v. a. karaćĄ 
ukarać. ttftS^ [kara. 

CASTIGO, pi. — GHT, s. m.1 

CASTITÀ, s.f. czystość, nie- 
winność. 

cast0v~-ta, ad - czysty, 

niewinńyt*^ pr&Ępy ^spmwie- 
dliwy. 

CASTONE, s.m. oczko w pier- 
ścieniu na kamień. 

CASTORIO , s. m. bobrowy 
Strój, bobrowa essencya. 



CAT 

CASTORO , —re , s. m. Zool. 
bóbr. 

CASTRAPORCELLI, —porci, 
s. m. ten co wyrzyna wieprzki. 
= tępy nóż, kozik. 

CASTRARE, v. a. pokładać, 
wałaszyć (konia); kleszczyć, 
trzebić [byki); mniszyć (świ- 
nie); rzezać, czyścić (baranyj. 

CASTRATO, s.m. skop. = 
kastrat, rzezaniec. =* ad. wy- 
rżnięty, loypokladany. 

CASTRATURA, —zionę, s. f. 
pokładanie , rzezanie. = Ca- 
stratura, część wyrżnięta. 

CASTRONACCÌO , s. m. peg. 
brzydki skop. = fig. barania 
głowa. 

CASTRONCELLO , — cino, s. 
m. dim. miody skop. = fig. ba- 
roMa główka. 

CASTRONE, s. m. skop. = fig. 
głupiec, jolop, barania głowa. 
= Male del — , kaszel, katar. 

CASTRONERIA , — naggine , 
s. f. głupstwo, barani rozum. 

CASUALE, ad. m. f. przy- 
padkowy, trcifunkowy. 

CASUALITÀ, s. f. przypadko- 
wość, [padkowo. 

CASUALMENTE, av. przy- 

CASUARIO , s. m. Ornit. ka- 
zuar. , 

CASUCCIA , —zza , — ccina , 
s. f. dim. brzydki domek, lichy 
domeczek. 

CASUCCIACCIA , s. f. peg. 
stary , lichy domek. 

CASUPOLA, ^.-casipola. 

CASURO,— RA,ad. nachylony 
do upadku, grożący upadkiem. 

CATACLIŚMO , s. ni. zalew , 
zatop, potop.* 

CATACOMBA, s. f. katakum- 
ba, pieczara. 

CATADIOTTRICA , s. f. nau- 
ka o odbijaniu i łamaniu się 
mtoiatła. 

CATAFALCO, pi. —CHI, s.m. 
katafalk. = podłoga w teatrze. 

CATAFASCIO, av. A—, do 
góry nogami , w nieładzie, jak 
groch z kafpuslą. 

CAT AFORA , s. f. Med. śpią- 
czka, letarg. 

CATAFRATTA, s. f. lat. pan- 
cerz na człowieka i na konia. 
== catafratto, pancerny żoł- 
nierz, okryty zbroją od stóp 

CATtLESSIA , s. f. Med. ka- 

tylfysya, -strętwienie zupełne 

części ciał*. [mary. 

.CATALETTO , s. m. trumna, 

'CATALOGO, pi. —GHI, s. m, 
katatoftr ~**~* [pustynia. 

CATAPECCHIA, s.f. puszcza. 

CATAPLASMA, s. m. kata- 
plazm. 

CATAPULTA , s. f. kusza wo- 
jenna, wielka murowa. 



CAT 

I CATARRALE , ad. m. f. ka- 

taroioy. 

CATARRO, s. m. katar. 

CATARRONACCIO, s.m. peg. 
— rone, s. m. accr. brzydki ka- 
tar, mocny katar. 

CATARROSO, —SA, ad. za- 
katarzony ; sprawujący katar. 

CATARTICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE , ad. Med. czyszczący, 
używany na przeczyszczenie. 

CATARZO , s. m. wyczoski 
jedwabne , pellia. =* śmiecie , 
brud, plugastwo. 

CATASTA, s. f. stos drew. = 
stos na którym palono umar- 
łych. 

CATASTARE , v. a. ułożyć 
w stos drzewo» = nałożyć po- 
datek. 

CATASTO, s. m. podatek wy- 
naleziony przez rzplitą flo- 
rencką lk21 r. w ciągu wojny 
z Filipem Visconti , ' księciem 
Medyolanu. = księga tegoż po- 
datku. 

CATASTRO, s.m. kadastr, 
spis własności nieruchomych 
z wykazem ich gatunku , loar- 
tości i przypadającego od nich 
podatku , przez rząd sporzą- 
dzony, [fa. 

CATASTROFE, s. f. katastro- 

CATECHISMO, — cismo, s. m. 
katechizm. 

CATECHISTA, s. m. kateche- 
tyk, uczący katechizmu. 

CATECHISTICO, —CA, pi.— 
CI, —CHE, ad. katechistyczny ; 
d.y<9aktyczny. 

CATECHIZZARE , v. a. uczyć 
katechizmu. — uno, fig. starać 
się kogo przekonać, kłaść mu 
w głowę. 

CATECUMENO, s.m. kaieku- 
men, uczący się katechizmu. 

CATEGORIA, s. f. kategonia. 

CATEGORICAMENTE, av. ka- 
tegorycznie, 

CATEGORICO, —CA, pi. — 
CI , —CHE , ad. kategoryczny. 

CATELLO, — lino, s.m. szcze- 
nię, wilczę, lisię. 

CATEI 

Catellon — , av. milczkiem, cly- 
bkiem ,chyłkiem. 

CATENA, s. f. łańcuch ; łań- 
cuch na szyję. = fig. łańcuchy, 
okowy, więzy, kajdany. Roder 
la —, tłumić gniew , niechęć. = 
Catena di montagne, łańcuch, 
pasmo gór. 

CATENACCIA, s.f. peg. łańcu- 
szysko. 

CATENACIO, s. m. rygiel. = 
pop. szrama przez twarz. 

CATENARE, v. incatenare. 

CATENELLA,— nina,— nuzza, 
s.f. dim. łańcuszek. — Catenella, 
łańcuch u chomąta» ■= łańcu- 
szek u musztuka. 



CAT 

CATENONE, s. ra. accr. duży 

łańcuch. 

CATERATTA, — tola, s.f. — 
della gora d'un molino, śluza, 
upust. — d' un fiume, katarakta 
na rzece. = katarakta, szare 
bielmo. 

CATERVA, s. f. tłum ludzi, 
zgraja, gromada. 

CATETERE , s. m. Chir. ka- 
teter, sonda. [zdun. 

CATINAIO, s. m. garncarz, 

CATINELLA, — etta, —lina, 

S. f. — NETTO, —NUZZO, S. HI. dilli. 

miednica do umywania się, mi- 
seczka, czaszka. 

CATINO , s. m. misa , miska. 
■= kubeł, szaflik kuchenny. =*» 
panew w którą się wlewa roz- 
topiony metal. 

CATIOOZZA, s. f. kubeł, stą- 
giew na mięso solone. 

CATOTTRICA, s. f. katoptry- 
ka, część fizyki traktująca o od- 
bijaniu się promieni. [gięć. 

CATRAME s.m. smoła, dzie- 

CATTARRIGA, v. accatta- 
brighe. 

CATTARE, v.a. lat. ujmować, 
chcieć zjednać , pozyskać. — la 
benevolenza d'alcuno, chcieć so- 
bie zjednać czyją laskę. 

CATTATORIO,— RIA, ad. wy- 
łudzony, podchwycony, np. do- 
nacya, testament. 

CATTEDRA, s. f. katedra nau- 
czycielska. = mównica. == sto- 
lica. — di San Pietro , stolica 
Ś Piotra. 

CATTEDRALE, ad. m.f. kate- 
dralny. Chiesa — , kościół kate- 
dralny. =»= s.f. katedra. 

CATTEDRANTE, — tico, s.m. 
professor. 

CATTI V ACCIO, —CIA, ad. e s. 
peg. ladaco , niecnota , niepo- 
tym, niedobrego. 

CATTIVAMENTE, av, zie. 

CATTIVARE, v. a. wziąść 
w niewola^. === zniewolić , ująć, 
zjednać. — l'amore, etc., zje- 
dnać sobie czyją miłość, i t. d. 
Cattivarsi la benevolenza di alcu- 
no, zjednać sobie czyją łaskę. 

CATTIVEGGIARE, v.n. gryźć 
się, frasować się. = prowadzić 
życie rozwiązłe. 

CATTIVELLACCIO , s. m . 
peg. chudy pachołek, chudeusz. 

CATTI VELLINO, 's. m. —luc- 
cio, —cia , ad. wychudły * zbie- 
dzony, znędzniaty. 

CTTI VELLO, —LA, s. e ad. 
biedak, nieborak. = szałaput, 
sioawoinik, sowizdrzał , świ- 
szczypalka. 

CATTIVIERA, s. f. nierządni- 
ca , kurwa. 

CATTIVITÀ, s. f. niewola. = 
z lość, niepoczciwość, przewro- 
tność, = podłość. 



CAU 

CATTIVO, —VA, s. e ad. wię- 
zień, jeniec. = nędzny, biedny. 
Egli non ve n' è niuno sì cattivo, 
che non vi paresse uno impera- 
tore, Bocc. = podły, nikczemny. 
Certo fui che quest'era la setta 
de' cattivi a Dio spiacenti, D. Inf. 
= zły , lichy, nędzny. Cattiv' 
uomo, cattiva donna, cattivo vino, 
cattivo cavallo, cattive strade, zły 
człowiek, it.d. Aver cattivo no- 
me, mieć zie imię, złą reputa- 
la- 

CATTO, — TA, ad. D. Purg. 
wzięty w niewolą. 

CATTOLICAMENTE, av. po 
katolicku. 

CATOLICISMO, s.m. katoli- 
cy z ìli. 

CATTOLICITÀ, s. f. nauka 
katolicka, kościół katolicki. — 
narody i państwa katolickie. 

CATTOLICO, —CA, pl. —CI, 
—CHE, ad. e s. katolicki, kato- 
lik, katoliczka. 

CATTURA, s.f. złapanie, poj- 
manie, areszt, rozkaz uwię- 
zienia. 

CATTURARE, v. a. złapać, 
pojmać, przytrzymać, zaare- 
sztować. 

CAUDATO, ad. ogoniasty. 

CAUDISONO, s. m. grzecho- 
tnik. 

CAUSA, s. f. sprawa, proces. 
= przyczyna, sprawca. Dio è 
la prima — di tutte le cose,Bógjest 
pierwszą przyczyną wszech 
rzeczy. = przyczyna , poioód , 
rrmya. Acciocché il pontefice e 
gli altri non avessero — d'aver 
sospetto, GuicE. 

CAUSALITÀ, — TADE, —TATE, 

s.f. to co jest przyczyną , po- 
wodem. 

CAUSALMENTE, av. io spo- 
sób zgodny z przyczyną. 

CAUSARE, v.a. być przyczy- 
ną 7 sprawić, zrządzić, zro- 
dzić, spou)odować. 

CAUSATIVO,— VA, ad. Gram. 
służący do wyrażenia przy- 
czyny. 

CAUSATORE, s. m. — TRICE, 
s.f. spinwca, sprawczyni. 

CAUSIDICO, pi. —CI, s. ni. 
adwokat, patron, rzecznik. 

CAUSTICO, pl. — CI,s. e ad. 
lekarstwo gryzące; gryzący, 
loygryzający, szczypiący. 

CAUTAMENTE, av. ostrożni?. 

CAUTELA, s.f. ostrożność, 
przezorność. = chytrQść, prze- 
biegłość. = Leg. rękojmia. 

CAUTELARE, o', a- ręczyć, 
cląc porękę. =-v. r. mieć się na 
ostrożności, zabezpieczyć się. 

CAUTELOSO, —SA, ad. pod- 
stępny, chytry, przebiegły. 

CAUTERIO, — ro, s. m. kau- 
terium, apertura. 



CAV 



83 



CAUTERIZZARE, v.a. wypa- 
lić, wygryźć. 

CAUTO , —TA, ad. ostrożny, 
przezorny. = chytry , prze- 
biegły. 

CAUZIONE, s.f. Leg. kaucya, 
poręka, rękojmia. = ręczyciel. 
= ostrożność. 

CAVA , s. f. dół , jama. — di 
metalli, di pietre, kopalnia kru- 
szców, kamieni. — del marmo, 
della lavagna , kopalnia mar- 
muru , łupku. = loch. — di da- 
nari, loch na pieniądze w men- 
nicy. = jama dzikiego zwie- 
rza. = jaskinia , pieczara , 
grota. 

CAVADENTI, s. m. wyrywa- 
jący zęby. = kleszcze do wyry- 
wania zębów. 

CAVAGNO, s.m. kosz.= grzę- 
da w ogrodzie. 

CAVALCAR1LE , ad. m. f. na 
którym można jechać (o koniu). 
CAVALCAMÈNTO, s.m. jazda 
konno 

CAVALCANTE, ad. e s. je- 
ździec; pocztylion, foryś. = 
koń, muł. 

CAVALCARE, v.a. e n. jechać 
na koniu. — a bardosso,, iechuć 
oklep. =fig. panować, loiadac, 
rządzić. Cui buon volere e giu- 
sto amor cavalca, D. Purg. 

CAVALCATA, s.f. kalwakata, 
orszak konny. — wycieczka ja- 
zdy. Né già per loro — uscirono 
le masnade de' Fiorentini, G. Vili. 
= jeżdżenie na koniu. 

CAVALCATOIO, s. m. pieniek 
lub miejsce wyższe z którego się 
na konia siada. 

CAVALCATORE, s. m. je- 
ździec. = brejter. = żołnierz 
konny, kawaler zysta. 

CAVALCATURA, s. f. koń lub 
muł na którym się jeździ. 

CAVALCAVIA, s. f. arkada, 
galery a po nad drogą łub ulicą 
do przejścia z jednego domu do 
drugiego. 

CAVALCIARE , v. n. siedzieć 
na czemjak na koniu. 

CAVALCIONE, — cioni, w. jak 
na koniu. Stare a — , siedzieć 
na czemjak na koniu. 

CAVALEGG1ERE, — ro, s. m. 
lekki kawalerzysta. 

CAVALIERATO, s.m. godność 
kawalera, kawalerstwo. 

CAVALIERE, — ro, s.m. braj- 
ter, koniuszy, masztalerz. = 
jeździec.=konny żołnierz, ka- 
walerzysta. = kawaler, szla- 
chcic. = Cavalier servente, ka- 
waler będący na usługach da- 
my , amant, gach, gamrat. — 
errante, rycerz błędny. — d'in- 
dustria, oszust. = konik w sza- 
chach. = Stor. rom. obywatel 
ze stanu rycerskiego (eques). 



84 



CAV 



CAVALLA, s.f. klacz, kobyła. 

CAVALLACCIO, s.m. peg. ko- 
nisko, brzydka szkapa, wy- 
wloką. 

CAVALLARO, — io, s.m. sta- 
dnik. = furman. = woźny. = 
goniec, kuryer. 

CAVALLERESCAMENTE, av. 
po kawaler sku. 

CAVALLERESCO , —CA , pi. 
— CHF; —CHE, ad. kawalerski, 
rycerski. Ordine cavalleresco , 
stan rycerski. 

CAVALLERIA, s. f. godność 
kawalerska. = rycerstwo. Ro- 
manzi di — , romanse błędnego 
rycerstwa wieków średnich. — 
kawalerya, jazda. = rycer- 
stwo , bohatyrstwo , męztwo , 
odwaga. 

CAVALLERIZZA, s. f. uje- 
żdżalnia. 

CAVALLERIZZO , s. m. brej- 
ter, koniuszy, masztalerz» — 
maggiore, wielki koniuszy. 

CAVALLETTA, s.f. konik pol- 
ny. = pop. figiel, psikus, oszu- 
kanie. Fare una — ad uno , wy- 
płatać komu Ifigla , wyrządzić 
psotę. Uccidete il cognato tradi- 
tore, che m'ha fatto sì sporca — , 
Fort. Rice. 

CAVALLETTO, s. m. dim. ko- 
nik. — konik drewniany. = ko- 
byłkę , kozły , krokwie , i t. d. 
sztaluga do malowania obra- 
zów. = zboże w garściach, na 
pokosach. = tortura. = ruszto- 
wanie ciesielskie. = Arald. kro- 
kiew, belka w herbie. — Stamp. 
trzymadło, kleszczyki. 

CAVALLINA, s. f. klaczka.= 
Correr la — , fig. prowadzić roz- 
wiązłe życie, wy lać się na roz- 
pustę. 

CAVALLINO, s. m. konik; 

*2 'T^Pni PC 

CAVALLINO, —NA, ad. koń- 
ski. Mosca cavallina, bąk koński. 
= Unghia cavallina , Bot. pod- 
biał. Coda cavallina, Bot. koń- 
ski ogon, skrzyp, chwoszczka. 

CAVALLIVENDOLO,s.m./icm 
dlarz koni, roztrucharz. 

CAVALLO, s. m. koń. — da 
sella, da carrozza, da vettura, 
koń wierzchowy, kareciany, 
pociągowy. — delle stanghe, koń 
do hołobli. = żołnierz jezdny, 
jazda, konie. Il senato avea de- 
liberato che sette compagnie di 
cavalli richiamete fossero, Bemb. 
Stor. — fala , bałwan morski. 
Cavalli di rena, wysypiska pia- 
sku w morzu, przy ujściu rzek. 
= konik w szachach. = Fig. 
Spropositi di — , poszkapienie 
się, wystrzelenie bąka. Essere, 
stare a — , mieć górę nad czem, 
przewodzić. Andare sul — di 
san Francesco, odbywać drogę 



CAV 

piechoto. Far una cosa a — , 
spiesznie co odbyć. = Prov. 
L' occhio del padrone ingrassa il 
— , oko pańskie konia tuczy. Le 
mosche si posano addosso i ca- 
valli magri, na pochyłe drzewo i 
kozy skaczą. A — donato in 
bocca non va guardato, darowa- 
nemu koniowi w zęby nie za- 
glądają. 

CAVALLONE, s.m. duży koń, 
konisko. = fala, wał, bałwan 
morski. 

CAVALLUCCIO, s. m. licha 
szkapa, chmyza. A — , jak na 
koniu. Portare altrui a — , wziąść 
kogo na barana. = Mandare un 
— , posłać pozew. 

CAVALOCCHIO, s. m. osa. = 
fig. zdzierca. 

CAVAMACCHIE, s. m. ten co 
wywabia plamy. 

CAVAMENTO, s. m. kopanie. 
= rów, fossa. 

CAVARE, v. a. dobyć, dostać, 
wyjąć, wyciągnąć, wydobyć. — 
di tasca la borsa, wyciągnąć kie- 
skę z kieszeni. — 1" abito, zdjąć 
suknię. — gli stivali , zdjąć bo- 
ty. — i denti wyrywać zęby. — 
gli occhi ad alcuno, wyłupić ko- 
muoezy. — sangue, puścić krew. 

— altrui delle mani , di bocca 
checchessia, loyrwać co komu 
z rąk, z gęby. — d'una cosa 
alcun prezzo, ciągnąć korzyść 
z czego. — acqua , ciągnąć wo- 
dę. — la pelle, zdjąć skórę, 
obłupić. — le macchie , wywa- 
biać plamy. — un chiodo, wy- 
rwać gwoźdź. — la maschera ad 
alcuno, zedrzeć z kogo maskę. 

— uno dal fango, wyciągnąć ko- 
go z biota; fig. postawić na 
nogach, dopomódz. === kopać. — 
una grotta, un canale, kopać gro- 
tę , kanał. — le miniere, wydo- 
bywać co z kopalni. = Fig. 
uwolnić. — uno di pena, di guai, 
uwolnić kogo z kłopotu, z nie- 
szczęścia. Piaccia àgl'Iddj che 
sopravegnente morte tosto me ne 
cavi, Bocc. — i calcetti a uno, v. 
calcetto. = v. r. Cavarsi la fa- 
me, la sete, zaspokoić głód, pra- 
gnienie. — il pane dì bocca per 
darlo agli affamati, odejmować 
sobie chleba od gęby, żeby go 
dać głodnym. — il cappello, 
zdjąć, uchylić kapelusz. — ii 
sangue, kazać sobie krew pu- 
ścić. — la maschera dal viso, 
zdjąć sobie maskę z twarzy. = 
Fig. Cavarsi le sue voglie, za- 
spokoić swe chęci, zadowolnić 
się, dogodzić sobie. — un ca- 
priccio, dogodzić swemu ka- 
prysowi. — di capo una cosa, 
ivybié co sobie z głowy ; z pal- 
ca sobie co toyssać. — la stizza, 
wywrzeć swą, złość. — la sete 



CAV 

col presciutto, samochcąc sobie 
zaszkodzić. 

CAVASTRACCI, s.m. grajca- 
rek u stępia. 

CAVATA, s.f. kopanie rowów» 
— - rów, fossa, jama. =-• Cavata 
di sangue , puszczenie krwi. 

CAVATINA, s. f. Mus. śpie- 
wka krótka, aryjka. 

CAVATORE, s.m. grabarz.= 
Cavator di denti, loyrywajacy 
zęby. 

CAVATURA, s. f. kopanie ro- 
wów. = dól,jama, rów ; wklę- 
słość, zaklęsłość. 

CAVEDINE, s. f. lct. sliż. 

CAVELLE, s. f. coś, cokol- 
wiek, prawie nic. Non ho udito 
— , nic nie słyszałem. Non far 
— , nic nie robić. 

CAVERNA, s. f. pieczara, ja- 
skinia = dół grobowy, grób. = 
Caverna d'un cannone, komora 
działa. 

CAVERNOSITÀ, — tade, —ta- 
te, s. f. wklęsłcść, zaklęsłość, 
dołkowatość. 

CAVERNOSO, —SA, ad. pe- 
łen dołów, jam, jaskiń. == za- 
klęsły, wądolowaty. 

CAVEROZZOLA , s. f. dołek, 
jamka. = loszek, piwniczka. 

CAVEZZA, s. f. kantar. Fig. 
Levar la — , spuścić z paska, 
dać wolność. Metter la — alla 
gola, nastąpić komu na gardło, 
wymusić co od kogo. = stry- 
czek. Degno di—, wart stry- 
czka, urwis, wisielec. 

CAVEZZINE,s.f.pUejce, cugle. 

CAVEZZONE, s. m. kawecan, 
kantar na dzikiego konia. 

CAVEZZUOLA, s. f. kanta- 
rek. = fig. trzpiot, swawolnik, 
pustak. 

CAVIALE, s. m. kawiar, so- 
lona ikra jesiotra. 

CAVICCHIA, s. f. — chio, s. m. 
kołek, kół. Dare del culo in sul 
cavicchio, prov. osiąść na koszu. 

CAVIGLIA, s.f. kołek.=Anat. 
piszczeł, kość gołenioioa. 

CAVIGLIO , s. m. v. caviglia. 

CAVIGL1UOLO, s. m. dim. 
kołeczek. 

CAVILLARE, v. n. kręcić, 
wykręcać, wymyśłać kruczki; 
sprzeczać się o drobnostki. 

CAVILLATORE, s. ni. — TRI- 
CE, s. f. wykrętarz, sofista. 

CAVILLAZONE, cavillità, s. 
f. toykrętarstwo, chwytanie za 
słówka. 

CAVILLOSAMENTE , av. po- 
imjkrętarsku, podchwytliwie. 

CAVILLOSO, —SA, ad. wy- 
krętarsk{ , podchwytliwy. 

CAVITA, —tade, —tate, s. f. 
wkłęsłość, wydrążenie, dołek, 
jama. — del cuore, Anat. dołek 
sercowy, dołek serca. 



CEC 

CAVO , s. ni. wydrążenie. = 
forma wydrążona do odlewa- 
nia robót gipsowych. = Cavo 
della vite, macica gwintowana, 
mùterka, mutra. = ivypust, 
fuga. = Mar. lina, cuma. 

CAVO, — VA, ad. wydrążony, 
wklęsły, zaklęsły, głęboki. Ve • 
na cava, Anat. pusta żyła, żyła 
próżna. 

CAVOLESCO — CA, pi.— CHI, 
—CHE , ad. kapuściany. 

CA VOLINO, s. m. dim. młoda 
kapusta. 

CAVOLO, s. m. kapusta. — 
fiore, kalafior. — cappuccio, 
bianco, głowiasta kapusta. — 
romano , fryzowana kapusta. 
— rapa , galarepa , brukiew, 
rzepa. Cavoli fermentati , kwa- 
szona kapusta. Prov. — riscal- 
dato non fu mai buono , odgrze- 
wane rzeczy niedobre. Prendere 
un — per un fischio, wziąść 
czarne za białe. Stimare un —, 
nie mieć za lichą pętelkę. Che 
se una volta un re mandasi al dia- 
volo, più gli altri re nonstimeran- 
si un — , Cast. An.parl. 

CAVOLONE, san. accr. duża 
kapusta. [capretto. 

CAVRETTO , s. m. kozioł, v. 

CAVRIOLA, — iuola, s. f. sar- 
na. = skok, sus, koziołek. 

CAVRIOLO, —idolo, s. m. 
kozioł dziki. 

CAZIOSO, — SA,ad. poclch y 
tliwy, zdradliwy. 

GAZZA, s. f. tygiel. = wa- 
rzęcha, V. MESTOLA. 

CAZZABAGLIORE , s. m. 
scherz, zaćmienie w oczach, 
kurza ślepota. 

CAZZATELLO, —LA, s. e ad. 
bass. kuc , pędrak. 

CAZZAVELA, s. f. — lo, s. m. 
Ornit. mewa, rybitwa, rybo- 
łów. 

CAZZO, s. m. członek męzki. 
= wyraz powszechnie używa- 
ny do klęcia. 

CAZZOTTARE, v. a. uderzyć, 
szturchnąć pięścią, kułakiem. 

CAZZOTTO, s. m. kuks, sztur- 
chaniec. 

CAZZUOLA, s. f. kielnia mu- 
larska. = fajerka, kadzielnica. 

CE, CI , pron. nas, nam. Ci 
vedete (vedete noi), widzicie 
nas. Ci parlate (parlate a noi), 
mówicie do nas. ce używa się 
zamiast ci ile razy łączy się z za- 
imkami : LO,LI, LA, LE, GLI, NE. Cel 

dirà, powie to nam. La natura 
assai apertamente cel dimostra, 
Bocc. =ù ci, av. tu. Ci sto bene, 
jest mi tu dobrze. Se pure al- 
cuni ce ne sono, Bocc. 

CECAGGINE, s. f. ślepota. 

CECARE, v. a. oślepić, za- 
ślepić. 



CEF 

CECCA, V. GAZZERA. 

CECE, s. m. cieciorka, ciecie- 
rzyca, ivloski groch. Broda e 
ceci, bass. deszcz z gradem. 

CECHEZZA, cechità, s. f. śle- 
pota. 

CECINO, s. m. dim. ziare- 
czko grochu. = dzieciątko. 

CECITÀ, — TADE, —tate, s. f. 

j propì e fig. ślepota, zaślepienie, 

' oślepienie. 

CECOLINA, S. f. V. CIECOLINA. 

CEDERE, v. n. ustępować, 
ulegać, poddać się. — alla forza, 
ustąpić, uledz przemocy. Non 
la — ad alcuno, nie ustąpić ni- 
komu, stawić każdemu opór. 
Come la mosca cede alla zanzara, 
D. Inf. Alla volontà del papa ce- 
dette pazientemente, Guicc.Stor. 
=- v. a. ustąpić co komu, zrobić 
cessyą. 

CEDEVOLE, ad. m. f. ustępu- 
jący, ulegający, uległy, powol- 
ny.— mogący być odstąpionym. 

CEDEVOLEZZA, s. f. ustępo- 
wanie, uleganie, uległość. 

CEDIZIÓNE , s. f. ustąpienie, 
odstąpienie, cessya. 

CEDOBONIS, s. m. lat. cessya 
dóbr. 

CEDOLA, s. f. ceduła, kartka; 
oblig, rewers. 

CEDOLONE , s. m. afisz, ob- 
wieszczenie. 

CEDRANGOLA, s. f. Bot. ko- 
niczyna. 

CEDRARE, v. a. zaprawić 
cytryną. 

CEDRATO, s. m. cytryna 
(drzewo i owoc). 

CEDRINO,— NA,ad. cedrowy. 

CEDRIUOLO, s. m. ogórek. 

CEDRO, s. ni. cedr.= drzewo 
cytrynowe; cytryna. 

CEDRONELLA, s. f. Bot. me- 
lissa, ziele cytrynowe, rojo- 
wnik, matecznik. 

CEFFARE, v. a. v. ciuffare. 

CEFFATA , s. f. uderzenie 
pięścią w pysk, policzek. 

CEFFATELLA, — llina, —Ti- 
na , s. f. dim. mały policzek. 
Amica ceffatella , policzek dany 
żartem. Che fa la mamma? al 
più una ceffatina, poi gli dà un 
bacio e se lo stringe al seno, 
Sacc. Rim. 

CEFFATONE , s. m. ogromny 
policzek. 

CEFFATTO , s. m. v. babbeo. 

— dziwaczne twarze na na- 
czyniach malowane lub rznięte. 

CEFFO , s. m. pysk , morda. 
Non altrimenti fan di state i cani, 
or col — , or col pie , quando son 
morsi o da pulci o da mosche o 
da taffanf, D. Inf. = scherz. 
twarz ludzka. Far —, brutto 

— , zżymać się , krzywić się. 
Battere il — , dar del — in ter- 



CEL 



85 



ra, zaryć nosem ziemię. Del — 
su vi die parecchie volte , Buon. 
Fier. 

CEFFONE, s. m. tęgie wy- 
cięcie w pysk. = Dar ceffoni , 
kvcisc 

CEFFUTO, — TA, ad. pyskaty. 

CELAMENTO, s.m. krycie, 
ukrywanie, tajenie; przecho- 
wywanie rzeczy ukradzionych. 

CELARE , v. a. kryć , ukry- 
wać, taić, utaić, zataić. Otti- 
mamente a ciascuna persona ii 
suo amor celando, Bocc. = v. r. 
ukryć się, skryć się. 

CELATA , s. f. zasadzka. = 
hełm, przyłbica. 

CELATAMENTE, av. skrycie, 
potajemnie, pokryjomu. 

CELEBRABILE , ad. m. f. go- 
dzien być sławionym. 

CELEBRAMENTO, s. m. sła- 
wienie ; sława. 

CELEBRARE, v.a. sławić, wy- 
chwalać. == odprawiać mszę. 
— l'uffizio divino, odprawiać 
nabożeństwo. — le feste , ob- 
chodzić święta. 

CELEBRATORE, s.m. — TRI- 
CE , s. f. ten co sławi , wy- 
chwala. 

CELEBRAZIONE , s. f. obcho- 
dzenie , obchód. La — d' una 
festa, d' una nozza , obchód uro- 
czystości, obchód weselny. = 
cześć, chi vaia. 

CELEBRE , ad. m. f. sławny. 
= Testimonianza — , świade- 
ctwo godne luiary. 

CELEEREVOLE , ad. m. f. go- 
dzien być sławionym. 

CELEBRITÀ, — tade, —tate, 
s. f. sławność , sława. — uro- 
czystość. 

CELERE, ad. m. f. prędki, 
szybki, chyży, rączy. 

CELERITÀ, s. f. szybkość, 
chyżość. 

CELESTE , —sto , —sta , ad. 
niebieski. Corpi celesti , ciała 
niebieskie. Colore — , kołor nie- 
bieski , błękit. I celesti , s. m. 
pi. Tass. Ger. niebianie. 

CELESTIALE , ad. m. f. nie- 
bieski, niebiański, bożki. Re- 
gno — , królestwo niebieskie. 
Beltà — , bożka piękność. 

CELESTIALMENTE, av. nie- 
biańsko, bozko. 

CELESTINO , —NA , ad. nie- 
bieski, błękitny, v. celestro, 

CELESTIALE. 

CELIA, s. f. żart, figiel, pso- 
ta, psikus. Far — , żartować, 
figlować. Non dico celie , nie 
żartuję. Reggere alla — , znać 
się na żartach. 

CELIARE, v. n. żartować, 
figlować. 

CELIATORE, s.m. — TRICE, 
s. f. figlarz, figlarka. 






85 



CEN 



CELIBATO, s.m. bezżeństwo. 

CELIBE , ad. m. f. bezsenny, 
niezamężna. 

CELIDONIA, s.f. Bot. jaskół- 
cze ziele , glistnik, glistewnik. 
=•■ kamyk w żołądku jaskół- 
czym. 

CELLA , s. f. cela , izdebka , 
komórka.= piwnica, loch. E al- 
cuna volta nella — andava, e pel 
cocchiume le botti assaggiava , 
L. Pule. Morg. — komórka 
w plastrze miodowym. = ka- 
plica domowa. 

CELLAIO, —RIO, CELLIERE, S. 

iti. loch, piwnica. = Cellaio, pi- 
wni czy. 

CELLERAIO , — RARio , s. m. 
kanafarz. 

CELLETTA , cellina , cello- 
lina , celluzza , s. f. dim. celka, 
izdebka, komóreczka. 

CELLORIA, s. L scherz, mó- 
zgownica, głowa, rozum, olej 
w głowie. 

CELLULARE, ad. m. f. Anat. 
komórkowaty. 

CELLULOSO, —SA , ad. Bot. 
komórkowaty. 

CELONAIO, s.m. obiciarz. 

CELONE , s. m. maleryia 
w paski służąca na obicia. 

CEMBALO, cembolo, cemba- 
nello , s. m. teorban , torban. 
Figura da cembali , brzydal , 
koczkodan. 

CEMBOLISMA , — mo, s. m. 
Astr. rok przybyszowy mają- 
cy nie 12 ale 13 lunacyj. = ad. 
przybyszowy. 

CENA , s. f. wieczerza. Chi 
va a letto senza — , tutta notte 
si dimena, prov. kto idzie spać 
bez wieczerzy, temu się- cyga- 
ni śnią. = wieczerza pańska. 
— domini, wielki czwartek. 

CENARE , v. n. wieczerzać. 
= v. a. jeść co na wieczerzę. 
Egli ed elle cenarono un poco di 
carne salata, Bocc. 

CENATA, s. f. wieczerza. 

CENCE BELLO, s.m. dim. gal- 
ganek, gałganeczek, szmatka, 
szmacina. 

CENCERIA, s.f. kupa gal- 
ganów. 

CENCIACCIO , s. m. peg. 
brzydki gałgan,szmacisko. 

CENCIACIA , s. f. galgany, 
łachmany, szmaty. 

CENCIAIUOLO, cenciaio, s. 
m. gaiganiarz. 

CENCIATA, s. f. uderzenie 
gałganem. Dar la — , uderzyć 
gałganem ; fig. kpić , drwić , 
żartować. 

CENCIO, s.m. gałgan, szma- 
ta. — łachmany , podarte su- 
knie. — Fig. Cencio molle, czło- 
wiek ślamazarny, rozlazły. 
Uscir di cenci, wygrzebać się 



CEN 

z biedy. Star ne' suoi cenci , u- 
trzymywać się iv swym stanie, 
nie piąć się Wid swój stan. 
Ogni — vuol entrare in bucato, 
prov. kiedy koma kują, żaba 
nogę podnosi. 

CENCIOSO,— SA, ad. io gałga- 
nach, w łachmanach, obdarty, 
obszarpany. 

CENCIUME, s.m. kupa gał- 
ganów. T^ 

CENERACCIO , s. m. zola , 
popiół z którego ług zrobiono. 

CENERACCIOLO, s. m. pła- 
chta na popiół do cedzenia 
ługu. 

CENERARIO , —RIA , ad. 
przeznaczony na popioły li- 
mar łych. Urna ceneraria , urna 
popielna. 

CENERATA, s.f. ług. 

CENERE, s.f. popiół. Il di 
delle Ceneri , popielec. — s. m. 
* popioły. Or vo piangendo il 
suo cenere sparso, Petr. 

CENERENTOLA, s. f. kopciu- 

^CENERICCIO , —CIA , cene- 

RUGGIOLO, — LA, — RINO, — NA , 

— rognolo, la, ad. popielaty. 

CENERILLA, s. f. rodzaj ja- 
skółki. 

CENEROSO,— SA, ad. okry- 
ty, zakurzony popiołem. 

CENETTA, s.f. cenino, s.m. 
dim. kolacyjka. 

CENNAMELLA, s.f. piszczał- 
ka, fujarka. = piszczek, 

CENNAMO, s. m. cynamon. 

CENNARE, v.n. wskazywać, 
pokazywać. Ed a quanti ne in- 
contra di lontano , che non deb- 
ban venir cenna cou, mano, Ar. 
Ori. Fur. v. accennare. 

CENNO, s. m. znak, skinie- 
nie, gest , mig. — d' occhi, mig, 
mgnienie okiem. = skinienie, 
rozkaz. Ubbidire a cenni di alcu- 
no, być posłusznym na czyje 
skinienia. Compiuti miei cenni 
hai tu ? Alf. = znak , sygnał , 
hasło, odgłos. A — della cam- 
pana, G. Vili. — Dar cenno di 
checchessia, nadmienić o czem. 
Intendere a cenni , zrozumieć 
na samo skinienie, na sarnę 
wzmiankę o czem. [sztor. 

CENOBIO , s. m. zakon, kla- 

CENOBITA, s. m. zakonnik. 

CENOBITICO,— CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. zakonny, zakonni- 
czy, klasztorny. 

CENSO, s. m. danina, poda- 
tek; czynsz. = majątek. Tritto- 
lamo, uomo plebeo , di nulla fa- 
ma, e di meno — , Bocc. = 
wyznaczenie komu dochodu 
z dóbr. — spis, obrachowanie, 
obliczenie. 

CENSORARE, v. censurare. 

CENSORE, s.m. Stor. rom. 



CEN 

cenzor. = cenzor pism, = 
krytyk. 

CENSORIO, —RIA, ad. ścią- 
gający się do cenzora lub do 
cenzury. [szowy. 

CENŚUALE , ad. m. f. czyn- 

CENSUALISTA , s. m. robią- 
cy spis, stanowiący daninę , 
czynsze. 

CENSUARIO , s. m. czynszo- 
wnik : pobierający czynsz. 

CENSUATO,— TA, ad. oczyn- 
szowany. 

CENSURA , s. f. Stor. rom. 
cenzura. = cenzura pism, ksią- 
żek. = cenzura , napomnienie 
kościelne. x= krytyka. 

CENSURABILE , ad. m. f. ułe- 
gający napomtiieniu, naganie. 

CENSURARE, v.a. cenzuro- 
wać , ganić , krytykować, nico- 
ivać. = cenzurować pisma , 
książki. 

CENSURATORE , s. m. cen- 
zor, krytyk. 

CENT AUREA, s. f. Bot. centu- 
rya, chaber łąkowy , jasieitiec. 

CENTAURO, s. m. Mitoł. cen- 
taur, chłopokoń z głowy do 
człowieka , a z nóg do konia 
podobny. — Astr. Centaur, kon- 
stellacya. 

CENTELLARE , v. a. popijać , 
umoczyć usta. 

CENTELLINO, centello, s.m. 
pokojztowanie, umoczenie ust. 

CENTENARIO, —RIA, ad. 
stuletni. 

CENTESIMO , —MA , cente- 
simo * ad. setny. 

CENTINA, s. f. buksztele, ka- 
bląk, rusztowanie arkady, skle- 
pienia. 

CENTINAIO, s. m. pi. — NAJ, 
m. —NAIA, f. setek. A centinaia, 
stami, setkami. 

CENTINARE, v. a. postawić 
buksztele. = zgiąć w kabłak. 

CENTINATURA, s.f. bukszte- 
lunek. » zgięcie V) kab ąk. 

CENTO, s. e ad. sto. 

CENTOGAMBE , s. m. Stor. 
nat. stonoga. 

CENTOMILA , — lia , s. e ad. 
sto tysięcy. 

CENTONCHIO, s.m. Bot. pta- 
sia mięta, mokrzyca. 

CENTONE, s. m. kapa na łó- 
żko z rozmaitych kawałków. 
= zbiór poezyi rozmaitych 
autorów. [wy, 

CENTRALE, ad. m.f. środkb- 

CENTRICO , —CA , pi. —CI , 
—CHE, ad. środkowy. 

CENTRIFUGO, —GA, pi. — 
GI, — GHE, ad. odpychający od 
środka, odśrodkowy. 

CENTRIPETO , —TA , ad. 
przyciągający do środka, do 
środkowy. 

CENTRO , s. m. środek. ~ di 



CER 

gravità , środek ciężkości. Il — 
d' una città, środek miasta.— del- 
la terra, środek ziemi. 

CENTUPLICARE, v.a*. pomno- 
żyć przez sto. 

CENTUPLO, — PLA, ad. sto- 
krotny. 

CENTURIA , s. f. Stor. rom. 
setnia, oddział stu żołnierzy 
pieszych. = centurya , jeden 
z działów ludu rzymskiego u- 
stanowionych przez Serwiusza 
Tulliusza, i podług których ten- 
że lud głosował. 

CENTURIONE,s.m. Stor. rom. 
setnik, dowódzca stu żołnierzy. 

CEPPAIA, s. f. część dolna 
pnia lub łodygi z której wyra- 
stają korzenie, oclziemek. 

CEPPATA, s. f. kilka drzew 
lub łodyg z jednego korzenia 
wyrosłych. 

CEPPATELLO , cepperello , 
ceppetto, s.m. dim. pieniek. 

CEPPO, s. m. karcz, pień. =•• 
kłoda, pień, kloc na którym kat 
ścinał. — della incudine, kłoda 
na której osadzone jest kowa- 
dło. = dyby, kłoda. = fig. pęta, 
więzy, kajdany. Ceppi amorosi, 
więzy miłości. — początek ro- 
du, gałąź, szczep. Lo — di che 
nacquero i Caifucci era già gran- 
de, D. Par. Voi sentirete ricor- 
dar quel Ruggier, che fu di voi e 
de' vostri avi illustri il — vecchio, 
Ar. Ori. Fur. = Ceppo di case, 
kilka domów razem stojących. 

CERA , s. f. wosk. = krążek 
wosku. == świeca woskowa. = 
fig. cera, mina. Far buona o ma- 
la — a uno, dobrze łub źłe kogo 
'przyjąć. Di buona — , wesoło. 
= Far buona — , gran — , jeść 
smaczne potrawy, biesiadować. 

CERAIUOLO, s. m. wosko- 
wnik. = fabrykant świc wo- 
skowych. 

CERALACCA, s. f. lak. 

CERAMELLA, v. cennamella. 

CERASTA, —te , s. f. wąż ro- 
gaty, rogacz, wąż królik. 

CERAUNIO , —no , s. m. pio- 
runowa strzałka, piorunik (po- 
dobno ząb skamieniały jakiejś 
ryby przedpotopowej). 

CERBERO, s.m. Miłol. cerber, 
pies piekielny trójgłowy. 

CERRIATTO, —etto, s.m. — 
etta , s. f. jelonek , jelenię , j ele- 
nio. <t ko. 

CERBIO, V. CERVIO, CERVO. 
CERBOTTANA , s. f. wiatró- 
wko , dmuchawka. = trąbka dla 
mówienia do głuchych. Sapere o 
intendere alcuna cosa per — , wie- 
dzieć co piąte przez dziesiąte, 
słyszeć że dzwonią a nie wie- 
dzieć iv którym kościele. 
■ CERCA, s.f. — mento, s.m. szu- 
kanie; kwesta. Andare, mettersi 



CER 

in cerca, szukać czego; żebrać, 
kwestować. 

CERCARE, \:a. szukać.— una 
cosa perduta, szukać zguby, zgu- 
bionej rzeczy. — przebiegać, o- 
biegać, przezierać. Cercò le sel- 
ve, i campi, il monte, il piano, Ar. 
Ori. Fur. = Prov. Chi cerca tro- 
va , kto szuka ten znajdzie. — 
cinque piedi al montone, upatry- 
wać, wynajdywać wady, błędy 
gdzie ich nie masz. — Maria 
per Ravenna , szukać czego się 
nie zgubiło , szukać wczoraj- 
szego dnia. 

CERCARE , s. m. cercata , — 
tura, s.f. szukanie. 

CERCATORE, s. m. — TRICE, 
s. f. szukający, szukająca. 

CERCHIAIO, s.m. obręczarz, 
bednarz. 

CERCHIAMENTO, s.m. —tu- 
ra, s.f. obijanie obręczami. 

CERCHIARE, v. a. obić, ści- 
snąć obręczami. — okrążyć , 
opasać, otoczyć, ogrodzić. V ar- 
bor che sovr' un coile o in piaggia 
assiede , ben cerchi e guardi , 
Ałam. Colt. 

CERCHIELLINO , — llo , — 
ttino , — tto , s. m. dim. obrę- 
czyk, kółko, kółeczko. = Cer- 
chiellino, gronko osób, przyja- 
ciół, gości. = Cerchiettino, cer- 
chietto, obrączka, pierścione- 
czek. 

CERCHIO, s. m. Geom. koło. 
— kolo, krąg, okrąg, obwód. 
Far — , okrążyć, otoczyć. In — , 
a — , w kolo, do kola. ■== Cerchio 
galvanico, krążek galwaniczny. 
= koło, grono, zgromadzenie, 
towarzystwo. = wieniec. Tes- 
sendo utfv- all' oro terso e cre- 
spo, Petr. = Cerchio del mozzo 
d'una ruota, obocl. = obręcz. 

CERCHIOLINO , s. m. dim. 
kółko, kółeczko. 

CERCINE, s. m. poduszeczka 
wypchana kłakami do noszenia 
ciężarów na głowie. 

CERCO, s. m. * v. cerchio. = 
cyrk. [cha. 

CERCONCELLO, s. m. rzeżu- 

CERCOPITECO, pi. —CHI, s. 
m. Zool. koczkodan. 

CEREBELLO, s.m.Anat.móż- 
dzek. 

CEREBRALE, ad. m.f. mózgo- 
wy. Febbre — , zapalenie mó- 
zgu. 

CEREBRO, s.m. mózg. 

CEREMONIA, cerimonia, s. f. 
ceremonia , obrzęd , obrządek. 
= ceremonia, koroivody, cere- 
giele. 

CEREMONIALE, cerimoniale, 
s.m. księga obrzędów. 

CEREMONIERE, cerimoniere, 
s.m. mistrz ceremonii. 

CEREMONIOSAMENTE , ce- 



CER 



87 



rimoniosamente, av. ceremoniał- 

CERFOGLIO, s. m. Bot. trze- 
bula, trybula. 

CERFUGLIO , s. m. długi pu- 
kiel ivlosów, kosa, warkocz. 

CERIMONIASTE , s. m. cere- 
moniant. 

CERIMONIOSO, CEREMONIOSO, 

—sa , ad. robiący ceremonie , 
ceremonialny. 

CERINO, s.m. stoczek. 

CERINTA , s. f. Bot. wosko- 
wnica, gładysz, ośmiał. 

CERNA, s.f. wybierki, brak, 
drań, śmiecie. = wybór, dobór. 
= nowicyusz, fryc. '= -f nowo- 
zaciężny żołnierz , rekrut. 

CERNECCHIARE, v.a. wybie- 
rać, przebierać. 

CERNECCHIO, s.m. włos spa- 
dający na ucho, sełedec. 

CERNERE, v. a. pytłować, 
przesiewać. = toybierać, prze- 
bierać, brakować. = f widzieć, 
poslrzedz , dostrzedz. Ed io, 
maestro, già le sue mesciute là 
entro certe nella valle cerno, D. 
Inf. i ja już, mistrzu, widzę 
wyraźnie jego wieże toznoszą- 
ce się tam w dolinie nakształt 
meczetów). 

CERNIERA, s. f. nit,zwora, 
zawiaska. 

CERO , s. m. duża looskowa 
świeca. = Cero , bel cero , pień, 
cymbał, czop, drągal. 

CEROSO, —SA, ad. tvoskowy; 
zawierający wiele wosku. 

CEROTTO, s.m. maść wosko- 
wa. = duża świeca woskowa. 

CEROZZA , cerona , s. f. accr. 
cera, twarz. 

CERRETANO,s.m. szarletan, 
kuglarz. 

CERRETO , s. m. lasek dębo- 
wy, dąbrowa. 

CERRETTO, s.m. dębczak. 

CERRO , s. m. dąb rosnący 
tylko we Włoszech. = fręzla , 
szlak. = pęk lołosów. 

CERRUTO,— TA, ad. zarosły 
dębami. 

CERTAME, s.m. lat. bój, wal- 
ka. Singolar — , pojedynek. = 
spór, sprzeczka. 

CERTAMENTE, av. pewnie, 
z pewnością, niezawodnie. 

CERTEZZA, CERTITUDINE, S. f. 

pewność. 

CERTIFICAMENTO, s.m. za- 
pewnienie , upewnienie ; po- 
świadczenie. 

CERTIFICARE, v. a. zape- 
wnić, upewnić; zaświadczyć , 
pośioiadczyć. 

CERTIFICATO , s. m. za- 
świadczenie. = ad. zaświad- 
czony. 

CERTIFICAZIONE , s. f. za- 
świa dczanie, poświadczanie. 



88 



CER 



. CERTO T s.m. pewność, rzecz 
pewna. 

CERTO, —TA, ad. pewny, 
niewątpliwy, nie zawodny, isto- 
tny, rzetelny, prawdziwy. Qual 
che tu sii , od ombra , od uomo 
certo , D. Inf. = pewny czego , 
niewątpiący. Incontinente inte- 
si e certo fui che questa era la 
setta de' cattivi, D.Inf. = pewny, 
oznaczony, —pewien, nieozna- 
czony , jakiś. Dando loro una 
certa quantità di danari, Bocc. 
Un certo che , coś. = pewien , 
jakiś , niejaki , jeden. Un certo , 
ktoś, pewna osoba. = niektóry. 
I suoi frutti... certi son dolci e 
certi acetosi , niektóre z jego o- 
woców są słodkie a niektóre 
kwaśne. 

CERTO , av. pewnie , zapra- 
wdę, zaiste. — che sì, tak zai- 
ste, bez wątpienia. 

CERTOSA, s. f. klasztor kar- 
tuzów. 

CERTOSINO, s. m. kartuz. 

CERTUNO, pron. in. ktoś. 
Vidi — awicinarmisi, U. Fosc. = 
pi. Certuni, niektórzy, pewne 
osoby. 

CERULEO,— LEA,ad. modry, 
błękitny. 

CERUME, s. m. wosk w u- 
szach, loilgoć uszu, gnój uszny. 

CERUMINOSO, —SA, ad. po- 
dobny do wilgoci uszu. 

CERUSIA, s. f. chirurgia. 

CERUSICO, pi. —CI, s. m. cy- 
rulik, chirurg. 

CERUSSA, s. f. blejwas. 

CERVA, s. f. łani, łania. 

CERVELLACCIO, s. m. peg. 
brzydki mózg. = mózgowiec, 
uparta gioiva , dziwak, cudak. 

CERVELLAGGINE, s. f. ka- 
prys, fomfry, wymysł, dziwa- 
ctwo. 

CERVELLATA, s. f. kiszka 
nadziana mięsem solonem. 

CERVELLETTO, s. m. dzi- 
wak, cudak. 

CERVELLIERA, s. f. hełm, 
przyłbica. 

CÉRVELLINAGGINE , s. f. 
trzpiotostwo , roztrzepanie. 

CERVELLINO, s. m. czepek 
wełniały. =■ dziwak, cudak. 

CERVELLINO, —NA, ad. pu- 
sty, swawolny, roztrzepany, 
szalony. 

CERVELLO , pi. m. - LI, f.— 
LA, s. m. mózg. = fig. rozum, 
rozsądek, rozgarnienie, poję- 
cie, głowa, mózg. Stillarsi o bec- 
carsi' il — , suszyć sobie mózg, 
łamać sobie głowę nad czem. 
— fatto a oriuoli, pusta głowa, 
wietrznik, wartoglów, sowiz- 
drzał. Dar ii — a rimpedulare, 
być zupełnie roztrzepanym. 
Uscire del — , stracić rozum. 



CES 

Rimettere altrui il — in capo, 
nauczyć kogo rozumu, ustatko- 
wać kogo. Aver il — nella lingua, 
mówić rozsądnie. Aver il— sec- 
co, mieć sięna ostrożności; być 
upartym, kapryśnym. Dar di 
volta al — , esser fuori di — , być 
nie przy swoich zmysłach, mieć 
nie spełna rozumu. Avere il — 
nelle calcagna, sopra la berretta, 
sopra la chioma , być pory- 
wczym, niecierpliwym, gorą- 
co kąpanym; mieć pstro io gło- 
wie, nie mieć oleju w głowie. — 
d' oca, barania albo cielęca 
głowa. = humor albo chara- 
kter.— balzano, dziwaczny hu- 
mor ; dziwak. 

CERVELLONE, s. m. tęga 
głowa. = dziwak, oryginał. 

CERVELLUTO, —TA, ad. ro- 
zumny, rozsądny. 

CERVELLUZZO,s. m. dziwak, 
cudak. 

CERVETTA, s. f. młoda łani. 

CERVETTINO, cervetto, cer- 

VIATELLO, CERVIATTO, S. m. je- 

lonek, jelenię, jeleniątko. 

CERVIA, s. f. łani, łania. 

CERVICALE , ad. m. f. Anat. 
karkowy, szyjowy. 

CERVICE, s. f. kark. Uomo di 
dura — , fig. człowiek nieugięty, 
uparty. 

CERVIERE , s. m. Zool. ryś, 
ostrowidz. 

CERVINO, —NA, ad. jeleni, 

CERVIO , cervo , s. m. jeleń. 

CERVOGIA, —sa, s. f. rodzaj 
piwa. 

CESARE, s. m. Cezar. O — o 
Nicolò, prov. albo starosta albo 
kapucyn. 

CESAREO, —REA, ad. cezar- 
ski. Operazione cesarea, wycię- 
cie płodu z macicy, operacya 
macicy. 

CESELLARE, v. a. robić, wy- 
rabiać rylcem, rytować. 

CESELLETTO, — llino, s. m. 
dim. mały rylec. 

CESELLO, s. m. rylec do ry- 
towania na miedzi. 

CESIO, —SIA, ad. błękitny, 
modry (o oczach). 

CESOIE, s. f. pi. nożyce. 

CESPITE, cespo, s. m. darń, 
murawa. — di virgulti , krza- 
czek, krzew. 

CESPUGLIATO, —TA, ad. 
krzaczkowaty. 

CESPUGLIO, —etto, s. m. 
krzaczek, krzew. 

CESPUGLIOSO,— SA, ad. za- 
rosły krzakami , krzaczysty. '> 

CibSSAGIONE, — zionę, s. f.— 
mento, s. m. ustanie , przerwa. 

CESSAME, s.m. śmiecie, plu- 
gastwo. 

CESSARE, v. d', ustać, prze- 
stać, zaprzestać. Nella sua in- 



CET 

fermità non cessava di pregare 
Iddio , G. Vili. — dall' operare, 
przestać pracować, wypocząć 
po pracy. Il vento cessa, wiatr 
ustaje. — dal fuoco, Mil. prze- 
stać dawać ognia. = v. a. uni- 
knąć. E dieci passi femmo in 
siili' estremo, per ben cessar l'are- 
na e la fiammella, D. Inf. Cessi 
Iddio, uchowaj Boże, nie daj 
Boże. = v. r. oddalić się. — 
dalla patria , oddalić się, wyjść 
z ojczyzny. = poprzestać, po- 
wstrzymać się. Cessatevi dal 
ragionare, poprzestań mówić. 

CESSIONARIO , s. m. ten na 
którego rzecz robi się cessya. 

CESSIONE , s. f. ustąpienie, 
odstąpienie , cessya. 

CESSO, s. m. ustanie, prze- 
rwa, Stare in — , przestać. Ma 
stien le male branche un poco in 
— , D. Inf. lecz niech pazury 
szatanów przestaną trochę 
mnie szarpać. = oddalenie, 
ustronie. Andare in — , odejść 
na stronę, oddalić się. Di — , av. 
zdaleka. 

CESSO , s. m. prewet, tran- 
zet. = małe, parszywe dlużki. 

CESTA, s. f. kosz.= więcierz. 

CESTACCIA, s. f. peg. koszy- 

CESTAROLO, s. m. koszy- 
karz, koszownik. 
CESTELLA, — etta, — erella, 

S. f. CESTELLO, — LLINO, — TINO , S. 

m. dim. koszyk, koszyczek. = 
Cestino, gołębnik.= machina na 
kolach to której dzieci uczą się 
chodzić. 

CESTIRE, v. n. ir. krzewić 
się (o zbożu). 

CESTO, s. m. krzewisko. — 
d'alberi, kępa drzew, kłąb. Un 
bel — , scherz, piękna tata, = 
przepaska Wenery. 

CESTO, s. m. rękawica żela- 
zna, którą wdziewali szer- 
mierze. 

CESTOLA, —lina, s. f. dim. 
koszyk, koszyczek. 

CESTONE s. m. duży kosz 
płeciony z łyka kasztanowego 
łub innego drzewa. Avere il 
capo come un — , mieć w głowie 
jak w trybunale, mieć głowę 
czem skłopotaną. 

CESTUTO, —TA, ad. krzewi- 
sty, gęsty. Cavolo cestuto, gło- 
wiasta kapusta, 

CESURA, s. f. średniówka, 
cezura. 

CETACEO, — CEA, ad. z ro- 
dzaju wielorybów, wielonjbi. 

CETERA, CETRA, CITRA, S. f. 

cytra, rodzaj liry. = puklerz 
u starożytnych podobny do 
liry. 

ĆETERA, eccetera, s. f. i tam 
dalej. = kłopot. 



CHE 

CETERARE, cetrare, v. n. 

arac na cytrze. 

CETERÀTORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. cytr zy sta. 

CETERÈGGIARE, —rizzare, 
v. n. grać na cytrze. 

CETTINA, s. f. jama w której 
się węgle wypalają. = tran 
wielorybi. 

CETO, s. m. wieloryb. 

CETRANGOLO, cetro,s. m. 
rodzaj cytryny, v cedro. 

CETRIDOLO, cetriolo, s. m. 
ogórek. 

CHE , s. m. co , coś , jakaś 
rzecz. Un non so che, niewiem co. 

CHE, pron. (na obie liczby i na 
oba rodzaje) który, która. La 
donna ch'era d'alto ingegno, 
Bocc. kobieta która miała 
wzniosły umysł. II libro che 
leggo, la lettera che scrivo, ksią- 
żka którą czytam, Ust który 
piszę. Questo è il diavolo di che 
t'ho parlato, Bocc. jestto ten 
sam diabeł o którym ci x mówi- 
lem. = co. Che dite? co mówi- 
cie ? Di che vivrem noi ? Bocc. 
z czego żyć będziemy? II che 
non accadrà mai , co się nigdy 
nie zdarzy. A che tanti pensieri ? 
Petr. po co tyle myśli? A che 
ciarlar tanto? po co tyle paplać? 
— jaki, który. Che libro legge- 
te ? jaką czytasz książkę? Che 
ora è ? która godzina ? A che 
giuoco giuochiamo? iv jaką grę 
gramy? = co za. Che sguardo ! 
co za wzrok! 

CHE, cong. ażeby. Se vuoi 
ch'io pianga, piangi tu primo, 
Met. Comanda che la moglie sia 
uccisa, Bocc. — że, iż. Digli 
che l'amo, powiedz mu że go 
kocham. = czemu, dla czego. 
Che non rispondi ? dla czego 
nieodpowìadasz? Padre mio, 
che non m'aiuti ? D.Inf. = bo, 
albowiem, gdyż. Aprimi la por- 
ta, eh' io me ne voglio andare 
avanti che apparisca il giorno, 
Fir. As. = aż póki, aż do- 
pokąd , aż dopóki. Non riposò 
mai che non l'ebbe ritrovato, 
nie odpoczął nigdy aż dopóki 
go nieznałazł. = Non che... 
ma, nie tylko nie... ale. 

CHECCHE, che che, av. co- 
kolwiek tylko, wszystko co. — 
egli oda, wszystko co usłyszy. 
=pron. jaki ko l wiek. Che che egli 
o biasimo a loda si meritasse, cer- 
ta cosa è, che etc. Cas. Galat. 

CHECCHESSIA, av. cokol- 
wiek bądź. T' 

CHENOPODIO, s. m. Bot. gę- 
sia stopa, mączyniec. 

CHENTE, ad. m. f. jaki, co 
za. Non potrei dirvi chenti e 
quanti sieno i diletti di amore, 
Bocc. = jakikołwiek . bądź. — 



CHI 

la cagione si sia, jakakolwiek 
jest tego przyczyna. 

CHERCA, cherica , s. f. koro- 
na księża. 

CHERCO, pi.— CI, s.m.ksiądz 
z wygoloną koroną. Or mi di- 
mostra che gente è questa e se 
tutti fur cherci , D. Inf. 

CHERCUTO, ad. m. wygolo- 
ny na głowie. Questi eh er cuti 
alla sinistra nostra, D. Inf. 

CHERERE, chierere, t *, v. 
chiedere. [wny. 

CHERICALE, ad. m. f. ducho- 

CHERICALMENTE, ax.podu- 
chownemu. 

CHERICATO, s. m. ksiądz, 
kapłan. === stan duchowny, du- 
chowieństwo. 

CHERICO, pi. —CI, s. m. 
ksiądz, kapłan, osoba ducho- 
wna. Dà da bere al prete , che ii 
— ha sete, prov. żądać niby dla 
kogo innego, a tym czasem dla 
siebie. = uczony, pismiemiy. 

CHERICUZZO, chiericuzzo, s. 
m. księżyna. 

CHERMES, s. m. czerwiec 
polski (coceus polonicus). 

CHERMISI, s. m. karmazyn. 

CHERMISINO, —NA, ad. kar- 
mazynowy. t 7 

CHERUE1CO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. cherubinowy, aniel- 
ski, [cherubin. 

CHERUBINO, —bo, s. m. 

CHETAMENTE , av. cicho , 
spokojnie. 

CHETARE, v. a. uciszyć, 
uspokoić. = v. r. uciszyć się , 
uspokoić się. 

CHETEZZA , s. f. cichość , 
spokojność. 

CHETICHELLA , a chetichel- 
lt , av. cichaczem , po cichu. Fa- 
re a chetichelli , robić co po ci- 
chu, cichaczem. 

CHETO , —TA , ad. cichy , 
spokojny. Parendogli ogni cosa 
cheta^per l'albergo, Bocc. Starsi 
cheto, milczeć. Acqua cheta, ci- 
cha woda; fig. z cicha pęk. 
Cheto cheto, cheton chetone , av. 
cichuteńko, cichaczem. 

CHEUNQUE, ad. e av. kto- 
kolwiek; cokolwiek. 

CHI , pron. m. f. sing. e pi. ten 
który, ta która, ci którzy, te 
które. Le quali da chi non le co- 
nosce son tenute grandi donne , 
Bocc. Chi ha derubato per ambi- 
zione le intere province, manda 
solennemente alle forche chi per 
fame invola del pane , U. Fosc. 
= kto (w zapytaniach). Chi po- 
trebbe di tutti il nome dirti? kto- 
by ci mógł powiedzieć nazwi- 
ska wszystkich? Chi mi chiama? 
kto mnie woła ? Di chi vi lagna- 
te ? na kogo się skarżycie ? =* 
nikt, żaden, któryby (z prze- 



CHI 



89 



czeniem). Non vi è chi sappia, 
nie masz nikogo któryby wie- 
dział. = ktokolwiek , kto. Parli 
chi vuole in contrario, Bocc. = 
jeżeli kto. Come pienamente si 
legge per Lucano poeta, chi le 
storie vorrà cercare, G. Vili. = 

Chi chi,jedni drudzy. Chi 

nudi e chi di strane pelli involti, 
Ar. Ori. Fur. jedni nadzy, dru- 
dzy odziani dziwnemi skóra- 
mi. A chi un gentil sorriso, a chi 
un sogghigno , a chi un scherzo 
comparte ed a chi un detto, Cast. 
An. Parł. Chi bee ne' vetri , e 
chi negli elmi a prova, chi tien 
la man nella fresca onda immer- 
sa ; chi se ne spruzza il volto , e 
chi le tempie , Tass. Ger. 

CHIACCHI BICHIACCHI, pop. 
głupstwa , błazeństwa , bania- 
luki , androny. 

CHIACCHIERA, —ta, s. f. — 
mento , s. m. gadulstwo, papło- 
tanie , gaiuęda, szczebiotanie , 
szczebiotliwość.=baśń,plotka. 

CHIACCHIERARE , v. n. ga- 
dać, bajać, świegotać, pleść, 
gawędzić. 

CHIACCHIERATORE, s.m. — 
TRICE , s. f. gawęda , gaduła , 
pleciuch, papla. 

CHIACCHIERONE, s. m. wiel- 
ki gaduła, aadatywus. 

CHIACCHILLARE, v.n. trwo- 
nić czas na czczej gawędzie. 

CHIAMAMENTÓ, s. m. woła- 
nie ; wzywanie ; wywoływanie. 

CHIAMARE , v. a. toołać, za- 
wołać, wezwać, przyzwać,po- 
wołać, przywołać. Andreuccio, 
non rispondendogli il fanciullo , 
cominciò più forte a — , Bocc. 
— il medico , zawołać doktora. 
Farsi — tale , kazać kogo za- 
wołać. — in aiuto , wołać na 
pomoc , na ratunek. —■ in giu- 
dizio, powołać przed sąd, za- 
pozwać. — in testimonio, po- 
wołać,wezwać na świadectwo. 
= zwoływać. Chiama gli abitator 
dell' ombre eterne il rauco suon 
della tartarea tromba, Tass. Ger. 
= ivyzwac. Chiamare fuori al- 
cuno, wyzwać kogo na pojedy- 
nek. =■ zaprosić. Chiamare a 
cena , a desinare , zaprosić na 
wieczerzę , na obiad. = obwo- 
łać , okrzyknąć. Incontanente i 
cardinali furono rinchiusi , e ad- 
dì 20 del detto gennaio , chiama- 
rono papa Innocenzio, G. Viti. 
= żądać , prosić. Cagion mi 
sprona ch'io mercè ne chiami, 
D. Purg. = nazywać, nazwać. 
Quella che di più età era , Pampi- 
nea chiameremo , Bocc. = v. r. 
nazywać się. Mi chiamo Gio- 
vanni , nazywam się Jan. = 
uznać się , poczytywać się. 
Chiamarsi vinto, offeso, uznać 



' cjie,ì 



T'cAc/t'J** 



90 



CHI 



się za zwyciężonego , i t. d. — 
(per) contento, obbligato, uznać 
się zadowolnionym, zobowią- 
zanym. 

CHIAMATA, —zionę, s. f. wo- 
łanie. = powołanie. Ma tu qual 
chiamata avesti per passar da 
Saracino alla greggia di gente 
battezzata? Fort. Rice. = we- 
zwania , zaproszenie. = ob- 
wołanie , wybranie , obranie. 
— znak , hasło do boju. Far la 
chiamata , zabębnić lub zatrą- 
bić do apelu lub do boju. = 
odsyłacz. 

CHIAMATORE , s. m. — TRI- 
CE, s. f. Iten co woła , nnzyioa. 

CHIAPPA, s. f. obrywka, cha- 
panka. = kamień. Che noi ap- 
pena , ei lieve ed io sospinto , 
potevam su montar di chiappa 
in chiappa, D. Inf. = póklu- 
pek , zadek. E per tentargli nel- 
la pazienza , le chiappe squa- 
dernò, con riverenza, L. Pule. 
Mory. 

CHIAPPARE , v. a. chapać , 
chapnąć, chwytać, schwytać, 
uchwycić. = Chiappare al boc- 
cone, wabić, nęcić. == uderzyć, 
ugodzić. Il marchese a Florian 
l'avea diretta per chiapparlo nel 
mezzo della testa , L. Lipp. 
Malm. = natrafić, znaleźć. 

CHIAPPOLA , — leria , s. f. 
fraszka, błazeństwo, głupstwo. 
= Chiappola , chiappolino , so- 
wizdrzał , trzpiot , pustak , 
f ir cyk. 

CHIAPPOLARE, v. scartare. 

CHIAPPOLO, s. m. brak, wy- 
bierki, drań. Lasciar nel —, od- 
rzucić, zaniedbać , zapomnieć. 

CHIARA, s. f. białek jaja. 

CHIARAMENTE , av. jasno , 
wyraźnie, dobitnie, zrozumia- 
le ; widocznie , oczywiście ; 
otwarcie. 

CHIARARE , v. a. wijjaśnić , 
zrobić jaśniejszym. = wyja- 
śnić , rozjaśnić , objaśnić. = 
v. r. wyjaśnić się, icypogodzić 
się. II tempo si chiaro, e si sere- 
nò il cielo, Liv. M. 

CHIARATA , s. f. lekarstwo 
z białka na ranę. 

CHIARELLA, s.f. wino roz- 
wiedzione wodą. 

CHIARETTO , —TA , ad. ja- 
snawy, dość jasny. 

CHIAREZZA , s. f. jasność , 
światło. — Chiarezza di voce , 
czystość głosu. = jasność, wy- 
raźność, zrozumiałość. La — 
sia compagna a' tuoi scritti , 
Menz. Poet. = Chiarezza di fa- 
miglie , świetność rodu , uro- 
dzenia. 

CHIARIFICARE, v.a. klaro- 
wać. — il vino, klarowaćwino.=- 
wyjaśnić, zrobić jaśniejszym , 



CHI 

czystszym. — l' occhio, la voce, 
rozjaśnić wzrok , zrobić głos 
czyściejszym. = wyjaśnić, ob- 
jaśnić. 

CHIARIFICAZIONE, s. f. kla- 
rowanie. = wyjaśnienie, obja- 
śnienie. 

CHIARIGIONE, s.f. —mento, 
s. m. wyjaśnienie, objaśnienie. 
= oświadczenie. 

CHIARILLO, s. m. jasny 
dzień , pogoda. 

CHIARINA , s. f. —no , s. m. 
klarynet. 

CHIARIRE, v. n. ir. ivy jaśnie 
się, wypogodzić się. = loy kla- 
rować się. = v. a. objaśnić , 
przekonać o błędzie. Questo fu 
il colpo che chiarì la gente paga- 
na affatto , Bern. Ori. = obja- 
śnić, oświecić. Da poi che Carlo 
tuo... m'ebbe chiarito, D. Par. 
= oświadczyć, ogłosić. Citò 
prima, e poi chiarì ribello di 
santa Chiesa il cardinal Colonna, 
Varch. Stor. = klarować płyny. 
— ■ v. r. objaśnić się, przeko- 
nać się. 

CHIARITA , — TADE , —TATE , 

s.f. jasność, blask, światło. 
= objaśnienie. = jasność, zro- 
zumiałość stylu. 

CHIARO, —RA, ad. jasny, 
widny, świecący, błyszczący. 
Due bicchieri che parevan d' 
ariento , sì eran chiari , Bocc. = 
jasny, klarowny, czysty, prze- 
zroczysty. Spengo la sete mia 
neh' acqua chiara, Tass. Ger. 
Chiare , fresche , dolci acque , 
Pelr. = czysty, głośny, dono- 
śny, dobitny. E risonar pel clau- 
stro udì di trombe acuti suoni e 
chiari, Ar. Ori. Fur. === pogo- 
dny , wesoły , wypogodzony'. 
Da' più begli occhi e dal più 
chiaro viso che mai splendesse , 
Pelr. = świetny, sławny, zna- 
komity, dostojny. = szczery, 
prawy. Uomo di chiara fede , 
Bocc— jasny, łatwy do pojęcia, 
oczywisty, widoczny. Far chia- 
ro uno di qualche cosa, objaśnić 
kogo w czem. Se tu mi fai chiaro 
di quattro cose , io ti perdonerò 
in tutto , Fr. Sacch. 

CHIARO, av. jasno; czysto ; 
przezroczyście, i t. d. Ahi l las- 
sa me, che assai — conosco co- 
me , etc. Bocc. 

CHIARORE , s. m. jasność , 
blask , światło. Il — del giorno, 
jasność dnia. = żywość kolo- 
rów, cery. — Il chiaror delia 
giovanezza, blask, kwiat mło- 
dości. 

CHIAROSCURARE, v. a. e n. 
Pitt. malować obraz jednym 
kolorem. 

CHIAROSCURO , s. m. obraz 
malowany jednym kolorem. 



CHI 

CHJASSAIUOLO,s. m. -la, 

s.f. rowek na polu do ścieku 
wody. 

CHIASSATA, s.f. huk, puk, 
hałas, wrzawa, zgiełk, tyirtas, 
harmider, rej wach. 

CHIASSO, s. m. uliczka, za- 
ułek. = burdel, zamtuz. = ha- 
łas, wrzawa, zgiełk, wrzask. 
= żart, dr winki. 

CHIASSOLINO, s. m. dim. 
uliczka, zaułek. 

CHIATTA, s. f. płaski statek, 
ponton , prom , krypa. 

CHÌAVACCIA , s. f. peg. klu- 
czy sko. 

CHIAVAIO, — ro, s.m. klu- 
cznik. = ślusarz. [sarz. 

CHIAVAIUOLO , s. m. ślu* 

CHIAVARDA , s. f. sworzeń. 

CHIAVARE , v. a. przybić 
gwoździem. = zamknąć na 
klucz. Fecero — la porta delia 
torre e la chiave gittare in Arno, 
G. Vili. — przebić na wylot , 
przedziurawić, przewiercić. = 
obłapiać. — fig. wrazić tu u- 
mysl , wyryć. Che cotesta corte- 
se opinione ti sia chiavata in 
mezzo della testa, D. Pure. 

CHIAVATURA, s. t. przybi- 
cie gwoździem. = okucie. 

CHIAVE, s.f. klucz. Serrato 
1' uscio colla — , Bocc. Le chiavi 
di San Pietro, klucze ś. Piotra. 
= Fig. Questa città è la — del 
regno , to miasto jest kluczem 
królestwa. Io son colui che ten- 
ni ambo le chiavi del cuor di 
Federigo, D. Inf. — kruczek, 
smoczek przy fontanie. — an- 
kra, klamra do spajania mu- 
ru. = klapka w instrumentach 
dętych. = klucz w notach mu- 
zycznych. = klucz do stroje- 
nia instrumelnów. = klucz do 
pisania cyframi. 

CHIAVE RINA , s. f. pocisk , 
grot, dzirit, rohatyna. 

CHIAVETTA, chia vicina, s.f. 
dim. kluczyk. [sztok. 

CHIAVICA, s.f. kloaka, ryn- 

CHIAVISTELLO, s.m. rygiel. 
Raciare ii — , pop. wyjść , odje- 
chać bez powrotu, wynieść się 
z domu niezaplaciwszy za 
mieszkanie. 

CHIAZZA , s. f. plama na 
skórze , centka. 

CHIAZZARE, v. a. centko- 
wać , nakrapiać. » 

CHIAZZATO , —TA , p. ad. 
centkowany, nakrapiany, ta- 
rantowaty, morągowaty. 

CHICCA , s. f. (wyraz dzie- 
cinny) , owoce, cukierki, łakocie. 

CHICCHERA , s. f. filiżanka. 

CHICCHESSIA , pron. ktokol- 
wiek bądź, 

CHICCHI BICHIACCHI,chicci 
bichicci, pop. brednie, bania- 



CHI 

luki, androny, ter e fere, koszał- 
ki opałki. 

CHICCHIRIATA, s. f. — richi, 
s.m. kukuryku. 

CHICCHIRILLARE, v. n. ba- 
wić się fraszkami; bajdurzyć, 
pleść koszałki opałki. 

CHICCHIRILLO, s.m. — irle- 
ra, s. f. szczebiotanie , papla- 
nie. 

CHICCO, pi. —CHI, s. ra. 
ziarno w owocu. 

CHIEDERE , v. a. ir. żądać , 
prosić, wymagać. — in prestito, 
prosić o pożyczenie. — in dono, 
prosić o darowanie.— in grazia, 
prosić o co jako o łaskę. — per- 
dono, prosić o przebaczenie. — 
la carità , la limosina , prosić o 
jałmużnę. = pytać, zapytać się. 

CHIEDIBILE, ad. m. f. mogą- 
cy bi/ć żądanym. [nie. 

CHIEDIMEŃTO, s. m. żąda- 

CHIEDITORE, s.m. żądający. 

CHIEGGIA, s. f. urwista ska- 
ła , urwisko. 

CHIERCA, CHIERICALE, V. CHER- 

CA, etc. 

CHIERERE, v.a. + żądać, pro- 
sić, pytać. Di quel si chiere e di 
quei si ringrazia, D. Par. 

CHIESA , s. f. kościół , zgro- 
madzenie wiernych. = kościół, 
świątynia poświęcona chwale 
Boga. 

CHIESETTA , — ttina , — sic- 
ciuola, — sina, —succia, s.f. dim. 
kościółek. 

CHIESTA, s. f. żądanie, pro- 
śba. = pytanie, zapylanie. 

CHILO, s.m. Fis io ł. chi l, płyn 
wyrabiający się w trawieniu 
pok irmów. 

CHIMERA, s. f. Mitol. chime- 
ra, potwór bajeczny z paszczą 
lwią, ciałem kozy a ogonem 
smoka. = fig. przywidzenie , 
urojenie. 

CHIMERICAMENTE,av.przez 
przywidzenie , przez urojenie. 

CHIMERICO , —CA , pi. —CI, 
— CHE, ad. tworzący sobie uro- 
jenia; urojony, przyioidziany. 

CHIMERIZZARE, v.a. roić so- 
bie, snuć sobie po głowie, ma- 
rzyć, budować zamki na lodzie. 

ĆHIMERIZZATORE,s.m. ma- 
rzyciel, fantastyk. 

CHIMICA, s. f. chemia. 

CHIMICAMENTE, av. chemi- 
cznie. 

CHIMICO, pi. —CI, s. m. che- 
mik. = ad. chemiczny. 

CHINA, s. f. pochyłość, spa- 
dzistość. A — , av. pochyło. La- 
sciar andar l'acqua alla — , prov. 
zostawić rzeczy jak są. 

CHINAMENTÒ, s.m. nachyle- 
nie, pochyłość. 

CHINARE, v.a. chyłić, schylić, 
nachylić, pochylić. — gli occhi, 



CHI 

la testa , schylić oczy, głowę. — 
le spalle, gli omeri, fig. ugiąć 
karku, kołana, upokorzyć się. 
= v.n. chylić się, nachyłać się. 
Il dì chinava, dzień był ku schyl- 
kowi. = v. r. nachylić się. 

CHINATA , s. f. pochyłość , 
spadzistość. 

CHINATAMENTE, av. pochy- 
ło. = fig. chyłkiem, pokryjomu. 

CHINATEZZA, —tura, s. f. 
nachylenie, pochyłość. 

CHINATO , —TA , p. ad. na- 
chylony, pochyły. = fig. i zbity 
z tonu, upokorzony. = s.m. po- 
chyłość. 

CHINCAGLIA, — glieria, s. f. 
sprzęty i narzędzia mosiężne i 
żelazne. 

CHINEA, s.f. szłapak, stępak, 
kroczak, jednochodnik. 

CHINE VOLE, ad. m. f. giętki. 

CHINEVOLMENTE , av. gię- 
tko. = fig. uniżenie; pokornie. 

CHINO, s. m. pochyłość, spa- 
dzislość. = ad. pochyły, spa- 
dzisty : schylony, nachylony. 

CHIŃTANA, V. QUINTANA. 

CHIOCCARE , v. a. bass. bić , 
grzmocić, wałkować. — lafrusta, 
klaskać biczem. 

CHIOCCIA, s. f. kwoka. 

CHIOCCIARE , v. n. kwokać. 
= zacząć cherlać. = ruszać się, 
chwiać się, klapać (o podkowie) , 
v. crocchiare. = s.m. kwokanie. 

CHIOCCIO, —CIA, ad. ochry- 
pły, chrapliwy, chryplhvy. Co- 
minciò Pluto colla voce chioccia, 
D. Inf. = Essere o star chioccio , 
cherlać. 

CHIOCCIOLA, s. f. ślimak. 
Scala a — , schody kręcone. = 
macica gwintowana , muterka, 
mutra. 

CHIOCCIOLETTA, s.f. —lino, 
s. m. dim. ślimaczek. Fare un 
chiocciolino , zwinąć się w kłę- 
bek, skulić się spiąć. 

CHIOCCO , pi. —CHI , s. m. 
klask, trzask z bicza. 

CHIODAGIONE, chiovagione, 
s.f. okucie, obicie ćwiekami. 

CHIODAIA , s. f. kowadło na 
gwoździe. 

CHIODAIUOLO, s. m. gwo- 
ździarz, ćwiekarz. 

CHIODARE, v. a. przybić, o- 
bić gwoździami. 

CHIODERIA, s.f. ćwiekarnia, 
gwoździarnia. [ćwieczek. 

CHIODETTO, s.m. gwoździk, 

CHIODO, s.m. gwoźdź, ćwiek. 
= Fig. e prov. Battere due chiodi 
a un caldo, przy jednym ogniu 
dwie pieczenie upiec, za jednym 
zachodem dwie rzeczy zrobić. 
Aver fisso o fermo ii — , fermare 
il — , postanowić, umyślić, zde- 
cydować się. Son cinque cavalier 
eh' han fisso U — d'esser i primi 



CHI 



91 



a terminar sua lite, Ar. Ori. Fur. 
Io di mai non l'amar fisso avea 
il —, Ar. Ori. Fur. Trarre dall' 
asse — con — , klin klinem wy- 
bijać. 

CHIOMA, s.f. włosy. E'1 capo 
tronco tenea per le chiome, D. 
Inf. — del cavallo, grzywa kon- 
ska. — di leone , grzywa lwa. 

— di comete, ogon komety. = 
* gałęzie drzewa. Se tu vedessi 
starsi il pino e l'abete e'1 faggio 
e l'orno senza usata lor frondosa 
— , Guar. Past. ficl. 

CHIOMANTE, chiomato, — ta, 
ad. wlosisty. = galęzisty. 

CHIOSA, s.f. glossa, obiaśnie- 
nie ivyrazu innym używań- 
szym , komentarz , przypisek. 
= plama na skórze. = blaszka 
ołowiana. 

CHIOSARE, v.a. pisać glossy, 
objaśniać, komentować, tłuma- 
czyć. 

CHIOSATORE , s. m. przypi- 
śnik, autor glossy, komentator. 
= krytyk. 

CHIOSTRA , s. f. mieszkanie. = 
okrąg, obwód.Quando noi fummo 
in siili' estrema — di Malebolge, D. 
Inf. = dolina , zacisze, ustro- 
nie. In quella di bei colli ombro- 
sa — , Petr. = fig. la chiostra 
della volontà, dell'anima, głębia, 
głąb serca, duszy. 

CHIOSTRO, s.m. klasztor.^ 
miejsce otoczone drzewami. Co- 
sì men vivo in solitario — saltar 
veggendo i capri snelli e i cervi, 
Tass. Ger. = grota , pieczara. 
== sala, komnata. Nel primo — 
una femmina cana fila a un aspo 
traea , Ar. Ori. Far. = Superni 
chiostri , niebo. =? Tenebroso 
chiostro, Ar. piekło. 

CHIOTTQ, — TA, ad. milczą- 
cy. E senza pur fiatar mi stava 
chiotto, Bern. Ori. i anim słó- 
wka nie pisnął. 

CHIO VARE, v.a. przybić givo- 
ździem. = zagwoździć konia. 

— Chiovare l'artiglieria, zagwo- 
ździć działa. 

CHIOVATURA , s. f. zagwo- 
żdżenie konia. 

CHIO VELLO, s.m. dim. ćwie- 
czek, gwoździk. 

CHIOVO,s.m. ćwiek, gwoźdź. 
= Chiovo di garofano, gwoździk, 
goździk. 

CHIRAGRA, ciragra, s.f. chi' 
ragra, ból iv stawach rąk. 

CHIRAGRICO,— CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. chiragryczny. 

CHIRAGROSO , —SA , chira- 
grato, — ta, ad. cierpiący na 
chiragrę. 

CHIROGRAFARIO,s.m. Leg. 
wierzyciel którego prawo opie- 
ra się na własnoręcznym skry' 
pcie dłużnika* 



92 



CHI 



CHIROGRAFICO, —CA, pi. 
— CI, — CHE, ad. własnoręczny. 

CHIROGRAFO, s. m. własno- 
ręczne pismo, cyrograf. 

CHIROMANTE, s.m. wróżący 
z dłoni. 

CHIROMANZIA, s.f. wróże- 
nie z dłoni. 

CHIRURGIA, s. f. chirurgia. 

CHIRURGICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. chirurgiczny. 

CHIRURGO, pi. — GHI, — GI, 
s.m. chirurg. 

CHITARRA, s. f. gitara. 

CHITARRINO, s. m. —na, — 
glta, s.f. dim. gitarka. 

CHIUCCHIURLAIA, s.Lgwar, 
zgiełk, wrzawa. = brednie, 
androny. 

CHIUDENDA , s. f. zagroda ; 
opasanie murem; ostrokół, pa- 
łisada. 

CHIUDERE, v.a.ir. zamykać, 
zamknąć. Prestamente andò a — 
l' uscio, Bocc. — gli occhi , za- 
mknąć oczy. Non — l' occhio, nie 
zmrużyć oka , nie spać. — la 
bocca, la mano, il tiratoio, stułić 
gębę , ścisnąć kułak , zamknąć 
szufładę. — fra quattro mura' , 
zamknąć między czterema ścia- 
nami , wsadzić do więzienia. 
Fig. — la bocca a qualcuno, za- 
mknąć komu gębę. — gli occhi 
per fìngere di non vedere, zamy- 
kać na co oczy, przez szpary 
patrzeć. — l'orecchio, zatułić 
sobie uszy. — una processione , 
un corteggio , zamykać proces- 
syą , orszak , iść na końcu. = 
fig. zawrzeć w czem, zamknąć. 
Così potess' io ben — in versi i 
miei pensier come nel cuor gli 
chiudo , Petr. — v.r. zamknąć 
się. Chiudersi in casa, in un chio- 
stro , zamknąć się w domu , 
w klasztorze. = okryć się. Su- 
bitamente il cielo si chiuse d'o- 
scuri nuvoli, Bocc. — zasklepić 
się, odrętwieć. Al tornar della 
mente che si chiuse, D. Inf. 

CHIUDIMENTO, s. m. zamy- 
kanie, zamknięcie. 

CHIUDITORE , s. m. zamy- 
kacz. 

CHIUNQUE , pron. ktoko twiek, 
którykolwiek. — fra voi la pian- 
ge è un ingrato, Ver. N. R. 

CHIURLARE , v. n. naśłado- 
wać glos puhacza. 

CHIURLO, s. m. puhacz. = 
kulik. — polowanie z sową. = 
głupiec, jołop. 

CHIUSA, s. f. śluza, tama, 
zapora, zastawa. = zamknię- 
cie, obwód, otoczenie, zagro- 
da. — d'un campo, ogrodzenie 
pola. — delle fiere, klatka na 
dzikiego zwierza. Mettere in — , 
osadzić w więzieniu. = zam- 
knięcie, zakończenie sonetu. 



CIA 

CHIUSAMENTE, av. pokry- 

jom<i , skrycie. 

CHIUSlŃO,s. m. zasuwka,za- 
tykadło, nakrywka kamienna. 

CHIUSO, s. m. zamknięcie, 
zagroda, ogrodzenie. = staj- 
nia, owczarnia. Come le peco- 
relle escon dal chiuso, etc. D.Inf. 
= fig. ziemia zamieszkała. 

CHIUSO, —SA, p. ad. zam- 
knięty. — ukryły. O scoglio od 
altro che nel mar è chiuso D. Inf. 
=Chiuso nell'armi, okryty zbro- 
ją. = Fig. Tener gli occhi chiusi 
ad alcuno , przez szpary na ko- 
go patrzeć. A occhi chiusi, zza- 
mrużonemi oczyma, na ośłep. 

CI , av. tu , tam , ztąd. Il tale 
non ci era, non ci andava, taki a 
taki nie był tam, nie chodził 
tam. None via da uscirci, niepo- 
dobna wijjść ztąd. 

CI, pron. nas, nam. Kładzie 
się przed słowem, jeżeli to nie 
jest ani w trybie bezokolicznym, 
ani rozkazującym , ani w gerun- 
dium. Donne, il vostro senno più 
che '1 nostro avvedimento, ci ha 
qui guidati, Bocc. Ci ruberanno, 
e forse ci torranno anche la vita, 
okradną nas, a może nawetod- 
biorą nam życie. Zrasta się zaś 
ze słowem ile razy to ostatnie jest 
użyte w powyższych trybach. 
Dirci , mandarci , powiedzieć 
nam, przysłać nam. Diteci, scri- 
veteci, powiedźcie nam, na- 
piszcie do nas. Amandoci, ve- 
dendoci, kochając nas, widząc 
nas. ci przed lo, li, gli, la, le, 
ne, zamienia się na ce. Ce lo 
scrive, o tern do nas pisze.Ce ne 
racconterà, opowie nam o tern. 

CIABATTA, s. f. stare obu- 
wie, stary trzewik. = gałgany, 
stare graty, rupiecie. 

CIABATTAIO, s. m. ten co 
przedaje stare obuwie. 

CIABATTIERE, — ttino, s. m. 
latacz starego obuwia. = fu- 
szer, partacz. [wieprz. 

CIACCO, pi. —CHI, s. m. 

CIALDA, S. f. CIALDONE, CIAL- 

doncino , s. m. wafel. Inciampar 
nelle cialde, prov. nie umieć so- 
bie w niczem dać rady. 

CIALDONAIO, s. m. piekarz 
wafłów. [szałbierz. 

CIALTRONE, s. m. oszust, 

CIAMBELLA , s. f. obwarza- 
nek, kołacz. = Far la — , hasać, 
pląsać (o koniu). 

CIAMBELLAIO, s. m. piekarz 
obwarzanków, kołacznik. 

CIAMBELLETTA, — llina, s. 
f. — llino, s. m. dim. obwarza- 
neczek. E un di loro lo serviva a 
far berlingozzi, ciambelette, zuc- 
cherini, e altre così fatte cose, 
Fir. As. [łot. 

CIAMBELLOTTO, s. m. kam- 



CIA 

CIAMBERLANO, — llano, s. 
m. szambelan. 

CIAMMENGOLA,s.f. fraszka, 
= pop. ładaco kobieta. 

CIAMPANELLA , s. f. Dare in 
ciampanelle, pustować, swawo- 
lić, figloioać. 

CIANCERELLA, —rulla, — 
cetta, s. f. dim. cacko, zabaivka 
dziecinna. = fraszka, brednia, 
koszałki opałki. 

CIANCIA, s. f. głupstwo, bła- 
zeństwo, fraszka, brednia, ba- 
niałuki, androny, duby smalo- 
ne. Far — , bredzić, bajdurzyć, 
prawić androny, duby smalo- 
none, pieść koszałki opałki. = 
Dar \&—, kpić, dr wić, żartować. 
Non prendano i mortali il voto a 
— , D. Par. niech sobie nie żar- 
tują śmiertełni ze ślubów. 

CIANCIAFRUSCOLE , cian- 
cianfruscole, s. f. pi. fraszki, 
banialuki. 

CIANCIAMENTO, s. m. gawę- 
dzenie, gadulstwo, papłanie. 

CIANCIARE, v. n. gawędzić, 
papłać, bredzić, płeść koszałki 
opałki, prawić androny, duby 
smalone. 

CIANCIATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. gaduła, papła, ba- 
łamut. 

CIANCIERO, —RA , v. cian- 
cioso. 

CIANCIONE, s. m. acer. ga- 
duła, gadatywus. = głupstwo, 
błazeństwo, brednia, bałamu- 
ctwo. Cotai altri ciancioni, Bocc. 

CIANCIOSAMENTE, av. żar- 
tując, błaznując. 

CIANCIOSELLO , —LA, ad. 
szczebiotliwy, gadatliwy. 

CIANCIOSO,— SA, ad. szcze- 
biotliwy, gadadłiwy. = wy- 
strojony , piękny , ładny , śliczny. 

CIANCIVENDOLO , s. m. ga- 
duła, samochwał. 

CIAPPOLA, s. f. dłótko słu- 
żące do obrabiania metałów 
przed daniem emałlii. 

CIARAMELLA, s. f. piszczał- 
ka. = gaduła. 

CIARAMELLARE,^, ciarlare. 

CIARLA, s. f. gawęda, poga- 
danka, gadanina. 

C1ARLAMENTO, s. m. gawę- 
dzenie, gadanie. 

CIARLARE , v. n. gawędzić, 
gadać, pleść, paplać. 

CIARLATANERIA , s. f. — m- 
smo, s. m. szartatanerija. 

CIARLATANESCO , -CA, pi. 
—CHI,— CHE, ad. szarka anski. 

CIARLATANO , s. m. szarla- 
tan, kuglarz. 

CIARLATORE, —dorè , s. m. 
— trice, s. f. gaduła, gadaty- 
wus. ■= łgarz, chełpłiwiec. 

CIARLERIA, ciarlata, s. f. 
gawęda, pogadanka, gadanina. 



CIG 

CIARLIERO, s. m. — ra, s. f. 

gaduła, gadatywus. 

CIARLONE, s. m. wielki ga- 
duła. 

CIARPA, s. f. szarfa; pas.= 
galqany, szmaty. 

CIARPAME, s. ra. kupa gał- 
ganów, szmat. 

CIARPARE, V. ACCIARPARE, 
ACCIABATTARE, CIARLARE. 

CIARPIERE, ciarpone, s. m. 
partacz, fuszer. 

CIASCHEDUNO, —NA, cia- 
scuno, — na, pron. każdy. 

CIBACCIO, s. m. peg. zły po- 
karm. 

CIBALE, ad. m.f. pokarmoivy. 

CIBAMENTO, s. m. karmie- 
nie, żywienie. 

CIBARE, v. a. karmić, żywić. 
= v. r. karmić się, żywić się. 

CIBO, s. m. pokarm, potra- 
wa, strawa, pożywienie, ży- 
wność. 

CIBORIO, s. m. cyborium. 

CIBREO, s. m. potraioka 
z szyjek i podrobów kurzych. 

CICALA, cicada* s. f. Entom. 
konik polny. = fig. gaduła, 
pleciuch. 

CICALAMENTO , s. m. szcze- 
biotanie, świegotanie. 

CICALARE, v. n. szczebiotać, 
świegoiać, pleść, paplać. = v. 
a. wypaplać co. 

CICALATA, s. f. gadanina, 
gawęda. 

CiCALATORIO, —RIA, ad. 
szczebiotliwy, świegotliwy. 

CICALECCIO, cicaleria, v. 

CICALATA, CICALAMENTO. 

CICALIERE, cicalino, s. m. 
— ra, s. f. szczebiot, szcze- 
biotka. , 

CICALIO, s. m. szczebiotanie, 
świegotanie. 

CICALONE , — naccio , s. m. 
— LAcciA,s.f. nieznośny gaduła. 

CICALUZZA , s. f. dim. mały 
konik polny. = fig. mała szcze- 
biotka. 

CICATRICE , s. f. blizna. = 
podstęp. 

CICATRIZZARE, v. a. goić 
ranę. = v. r. zagoić się, zro- 
snąć się. 

CICATRIZZAZIONE, s. i. go- 
jenie rany. 

CICCIA, s. f. (wyraz dzie- 
cinny), mięso. 

CICCIOLO, s. m. włókna mię- 
sa po wygotowaniu z niego so- 
ku. Far — d'alcuno, bass. roz- 
siekać kogo. 

CICCIÓNE, s. m. czerak, 
wrzód. 

CICERBITA, s.f.Bot. łoczyga, 
mlecza], zajęcza kapusta. 

CICÉRCHIA, s. f. Bot. lę- 
dźwian, groszek, soczewiczka. 

CICERONE, s. m. cycero {na- 



CIE 

zwisko liter drukarskich). — 
ten co pokazuje cudzoziemcom 
ciekawości miejscowe. 

CICHINO, av. trochę, troszka, 
odrobina. 

CICISBEA, s. f. kokietka, za- 
lotnica. 

CICISBEARE, v. n. zalecać 
się do kobiet, smalić cholewki, 
stroić koperczaki. 

CICISBEATO , s. m. —tura, 
s. f. zalotnictwo , gachowanie, 
gachostwo. [gach. 

CICISBEO, s. m. zalotnik, 

CICLO, s. m. Astr. cykl, okres 
czasu. Ciclo lunare , okrąg xię- 
życa, przeciąg lat 19 po upły- 
nieniu których, nowie i odmia- 
ny światła xiężycowego znowu 
wracają do tych samych dni i 
ledwo nie do tych samych go- 
dzin miesiąca. 

-CICLOPE, s. m. Mitol. cy- 
klop, jednooki olbrzym. 

CICOGNA, s.f. bocian.=zrąb 
na którym dzwon wisi. 

CICOGNINO , s. m. dim. bo- 
cianie, bocianek. 

CICOREA, — ria, s.f. cykorya. 

CICUTA, s.f. Bot . cykuta, świ- 
nia wesz. 

CIECAMENTE, av. po ciemku. 
== fig. ślepo , na oślep. [pić. 

CIECARE,, v.a. oślepić, zaśle- 

CIECHITA, — tade, —tate, s. 
f. ślepota. = fig. oślepienie, za- 
ślepienie. 

CIECO, —CA, pi. —CHIC- 
CHE, ad. ślepy. — d'un occhio, 
ślepy na jedno oko. = Fig. 
Amanti ciechi , zaślepieni ko- 
chankowie. Cieco amore, ślepa 
miłość. Cieca obbedienza , ślepe 
posłuszeństwo. Cieca passione , 
ślepa namiętność. = ciemny, 
niewidny. E l'aer cieco a quel 
romor rimbomba, Tass. Ger. = 
Lanterna cieca , latarnia ślepa. 
Lettere cieche, listy bezimienne. 
Strada cieca, ulica bez loychodu. 
Intestino cieco , Anat. ślepa ki- 
szka, kątnica, kątna kiszka. 

CIECO,— CA, s. ślepy, ślepa. 
= Fig. e prov. Giudicare alla 
cieca, na oślep sądzić. Beato chi 
ha un occhio in terra dei ciechi , 
pomiędzy ślepemi jednooki kró- 
lem. Non avere da far cantare un 
cieco , nie mieć złamanego sze- 
ląga. Bastonate da ciechi, tęgie 
wygrzmocenie kijem, sucha ła- 
źnia, [gorz. 

CIECOLINA , s. f. mały wę- 

CIELO, s. ni, niebo, przepaść 
odległości w której tonie wzrok 
ludzki. Perciocché oscu.rissimo 
di nuvoli era il cielo , Bocc. = 
niebo, mieszkanie błogosławio- 
nych. Lo ciel poss'io serrare e 
disserrare, come tu sai, però son 
due le chiavi , D. Inf. — powie- 



CIL 



93 



trze , temperatura , Mima. Tre- 
mo al più caldo ; ardo al più freddo 
cielo, Petr. Spesso cangiando ciel 
si cangia sorte, Bocc. = Cielo del 
letto, kotara , pawilon nad łó- 
żkiem. — di un forno, czeluście 
pieca. — d'una camera, sufit.— 
Prov. Dare un pugno in —, v. 
Pugno. Toccare il —col dito, nie 
posiadać się z radości. 

CIERA, s. f. cera, kolor twa- 
rzy, v. Cera. 

CIFERA, cifra, s.f. cyfra. Fa- 
vellare in —, mówić nié jasno. 

CIFERISTA, s.m. piszący cy- 
frami. 

CIFRARE, v. a. en. cyfrować, 
pisać cyframi. 

CIGLIO , pi. m. —gli , f. — 
glia, s.m. brew, brwi; rzęsa u 
powieki. Ebano i cigli , e gli oc- 
chi eran due stelle, Petr. Aggrot- 
tare le ciglia, zmarszczyć brew. 
Guardare con torvo —, patrzeć 
marsem, krzywem okiem. Alzar 
il ciglio o le ciglia, podnieść oczy, 
wzrok. 

CIGLIONE, s. m. ziemia usy- 
pana nad dołem, fossa, szań- 
cem. 

CIGLIUTO,— TA, ad. mający 
gęste rzęsy. 

CIGNA, s. f. pas. Carrozza , 
letto sulle cigne , kareta , łóżko 
na pasach. Star sulle cigne , fig. 
cherlać, kawęczyć. 

CIGNALE, v. cinghiale. 

CIGNERE , cingere , v. a. ir. 
opasać, przypasać. Ella gli cinse 
una bella e leggiadra cinturetta 
d'argento, Bocc. — la spada, 
przypasać szpadę. — altrui la 
spada , pasować kogo na ryce- 
rza. = opasać, otoczyć, ob- 
wieść. Fece — la terra di fossi e 
steccati, M. Vili. =v.r. opasaćsię. 
= Cignersela , długo pamiętać 
urazę. 

CIGNO, s.m. łabędź. 

CIGNONE, s.m. pas, poprąg. 

— della carrozza, pas na któ- 
rym kareta zawieszona. 

CIGOLAMENTO, s. m. skrzy- 
pienie kół, drzwi. 
CIGOLARE, v. n. skrzypiec. 

— syczeć , jak mokre drzewo 
w ogniu. Come d' un tizzo verde 
ch'arso sia dall' un de' capi, che 
dall' altro geme e cigola per vento 
che va via , D. Inf. = Prov. A 
voler che il carro non cigoli , bi- 
sogna ugner ben le ruote , żeby 
kto czego nie ivy śpiewał , trze- 
ba mu datkiem zamknąć gębę. 
La più cattiva ruota del carro 
sempre dgola, v. ruota. 

CIGOLÌO, s m. skrzypienie. 

CILECCA, s.f. zdur zenie kogo 
pokazując mu co a nie dając, 
obiecanka cacanka. Deli non mi 
far la —, Fort. Rice, 



94 



CM 



GILESTRO,— RA, cilestrino, 
— na, ad. niebieski, błękitny. — 
azzurro , lazurowy , jasno błę- 
kitny. 

CILIARE, ad. powiekoivy. Mu- 
scolo — , muszkuł zamykający 
powiekę. 

CIUCCINO, —NA, ad. wło- 
siennicowy. 

CIUCCIO, cilicio, s. m. wło- 
siennica. 

CILIEGIA , — GIO , V. CIRIEGIA. 

CILINDRICAMENTE, av. wal- 
cowato. 
CILINDRICO, —CA, pi. —CI, 

— CHE , ad. walcowy , walco- 
waty, [der. 

CILINDRO, s.m. walec, cylin- 

C1LINDR01DE, s. m. Geom. 
walec którego podstawy są el- 
lipsy. 

CIMA, s. f. szczyt, 'wierzcho- 
łek. Poiché l'occhio m' avea lutto 
tratto ver l'alta torre alla — ro- 
vente , D. Inf. -= gałąź. Così di 
quella scheggia usciva insieme pa- 
role e sangue, ond'io lasciai la 
cima cadere, D. Inf. = Cima d' ali, 
końce skrzydeł. Ali bianche ve- 
stì, eh' han d'or le cime, Tass. 
Ger. =-- wysoki stopień , szcze- 
bel , szczyt. E'1 conte, montato 
nella — della sua superbia , M. 
Vili. = Cima d'uomini, ivybór 
ludzi.—di ribaldi, łotr osta- 
tniej próby. = Di cima in fondo, 
av. zgruntu , do szczętu, z kre- 
tesem. 

CIMARE, v.a. postrzygać su- 
kno. = obcinać wierzchołki 
drzew. 

CIMATO, —TA, p. ad. strzy- 
żony. Bagnato e — , fig. szczwa- 
ny lis, szpakami karmiony. 

CIMATORE, s.m. postrzygacz 
sukna. 

CIMATURA, s.f. postrzy ganię 
sukna. = ostrzy żki od sukna. 

CIMBALO , V. CEMBALO. 

CIMBERLI, av. Essere, andare 
in — , być wesołym. 

CIMBOTTO, —lo, s.m. brzdę- 
knienie o ziemię. Ad ogni passo 
che noi facevamo , tombolavamo 
così bei cimbottoli eh' egli era tal- 
volta da ridere, Fir. As. 

CIMBOTTOLARE,v.n. brzdę- 
knąć o ziemię, zaorać nosem. 

CIMENTARE, v.a. próbować, 
doświadczać. = odważyć , na- 
razić. — v.r. wystawić się, na- 
razić się. 

CIMENTO, s. m. próba. A 
troppo gran — riduci il mio ri- 
spetto , Met. — niebezpieczeń- 
stwo, [bezpieczny. 

CIMENTOSO , —SA, ad. ni'e- 

CIMICE, s.f. pluskwa. 

CIMIERE, —ri, — ro, s. ni. 
szyszak, kita u hełmu. = fig. 
rogi. 



CIN 

CIMINO, s.m. kmin. 
CIMITERIO, —tero, s. m. 

cmentarz. 

CIMOSSA , s. f. szlak sukna, 
płótna, materyi. 

CIMURRO, s.m. zołza. Avere 
il — , fig. gniewać się, dąsać się. 

CINABRO, s.m. cynober, siar- 
czyk merkuryuszù. Labbro di 
— , * usta koralowe. 

CINCIGLIO, s.m. frędz laprzy 
dawnem uzbrojeniu, pas z frę- 
dzlami. 

CINCINNO, —lo, s. m. pukiel 
włosów. 

CINCISCHIARE, v.a. źle kra- 
jać (o nieostrych nożycach, no- 
żach, i t. d). — v.n. marudzić, 
guzdrać się, milrężyć czas. = 
bełkotać, jąkać się, zacinać się 
w mowie, bąkać; cedzić przez 
zęby, pólgębkiemmówić. E aven- 
dole cincischiate così là queste 
parole, indarno cercarono di 
consolare la poverella, Fir. As. 

CINERARIO,— RIA, ad. prze- 
znaczony napopioly umarłych. 
= s. m. unia z popiołami, po- 
pielnica, [nie. 

CINERAZIONE, s.f. spopiele- 

CINERIZIO, —ZIA, ad. po- 
pielaty, [kora, 

CINGALLEGRA, s.f. Omit. si- 

C1NGERE , V. CIGNERE. 

CINGHIA, s. f. pas, popręga. 
= Cinghia di ferro, sztaba że- 
laza do spajania muru. 

CINGHIALE, s. m. dzik, ody- 
niec. 

CINGHIARE, v.a. ścisnąć po- 
pręga, podpiąć. = opasać, oto- 
czyć. 

CINGHIATURA , s. f. podpa- 
sanie popręgą. = podbrzusze 
konia. 

CINGHIO, s.m. okrąg, obwód. 

CINGOLO, —letto, s.m. pas, 
pasek. 

CINGUETTAMELO, s.m. — 
tteria , s. f. szczebiotanie , pa- 
planie. 

CINGUETTARE , cingottare , 
v. n. szczebiotać (o dzieciach 
zaczynający ' eh gadać). = szcze- 
biotać, świegoiać (o ptakach). 
— szczebiotać, paplać. Ma cin- 
guettando e di gioielli e di nastri 
e di vezzi e di cuffie, si rinfrancò, 
U. Fosc. 

CINGUETTATORE , — ttiero, 
s. ni. - ttiera , s. f. szczebiot , 
szczebiotka. 

CINICO, — CA, pi. —CHI, — 
CHE, ad. cyniczny, z sekty Cy- 
ników. 

CINIGLIA, s. f. wstążka ko- 
smci ta. 

CINISMO, s. m. cynizm, filo- 
zofia Cyników. 

C1NNAM1FERO — RA, ad. wy- 
dający cynamon. 



CIO 

CINNAMO , cinnamomo , s. m. 
cynamon. 

CINO, s.m. dzika róża. 

CINOCEFALO, s. m. Zool. 
magot. 

CINOGLOSSA , s. f. Bot. psi 
język, ostrzeń. 

CINOSURA , s. f. Astr. mniej- 
sza Niedźwiedzica. 

CINQUANTA , ad. e s. pięć- 
dziesiąt. 

CINQUANTESIMO, -MA, ad. 
pięćdziesiąty. [siatka. 

CINQUANTINA, s.f. pięćdzie- 

CINQUE, ad. e s. pięć. 

CINQUECENTESIMO , —MA , 
ad. pięćsetny. 

CINQUECENTISTA, s. m. pi- 
sarz XVI wieku. [set. 

CINQUECENTO, ad. e s. plęć- 

CINQUEMILA,ad. pięćtysięcy. 

CINQUENNIO, s. m.pięcio- 
lecie. 

CINQUINA, s. f. piątka. 

CINTA, s. f. obwód, okrąg.— 
pas. — di spada, pendent od 
szpady. = Arch. spłyń. 

CINTO, s. m. pas. =■ Astr. 
obręcz światła około słońca 
lub xiezyca, v. alone. 

CINTO, —TA, p. ad. opasa- 
ny, otoczony. 

CINTOLA, s.f. pas. Fig. Starsi 
colle mani alla — , stać, siedzieć 
z założonemi rękami , być jak 
malowanym, nicnie robić. Esser 
largo, stretto in — , udawać hoj- 
neao, być skąpym, 

ĆINTOLINO,s.m. dim. pasek. 

CINTOLO, s. m. pas. = szlak 
u sukna. 

CINTURA, s. f. pas. = paso- 
wanie na rycerza. 

CINTURETTO, s. m. pasek. 
= opaska na około muru. 

CINTURINO, s.m. dim. pasek. 

CIO,pron. to. Ciò che mi dite, 
to co mi mówisz. Con tutto ciò, 
z tern wszystkiem, mimo to je- 
dnak, 

CIOCCA, s.f. gronokwiatów, 
owoców, liści. — kosmyk, pęk, 
garść włosów. La man si caccia 
ne' cape' d' oro e a ciocca ciocca 
straccia, Ar. Ori. Fur. A ciocche, 
pełno, dużo, obficie. Come spes- 
so per una grande allegrezza noi 
veggiamo venir giù le lagrime a 
ciocche, similmente etc. Fir. As. 

CIOCCHETTA, s. f. dim. ko- 
śmy czek. 

CIOCCIA, s. f. (wyraz dzie- 
cinny), cycka, pierś. 

CROCCIARE, v. a. ssać, v. 

POPPARE. 

CIOCCO, pi. —CHI, s. ni. po- 
tano, szczapa, lupa. Poi come 
nel percuoter de' ciocchi arsi sur- 
gono innumerabili faville,/). Par. 
= fig. pień, cymbał, czop, bał- 
wan. 



CIO 

CIOCCOLATA, —te, — tte, 
s. f. czokolada. Mattone di — , 
tabliczka czokolady. 

CIOCCOLATTIERA , s. f . — 
ttiere, s. ni. czokoladniczka. 
CIOCCOLATTIERE, s. m. czo- 
koladnik. 

CIOÈ, Cioè a dire, av. to jest, 
jako to. 

CIOMPERIA, s. f. gałgań- 
stwo, szubrastwo. 

CIOMPO, s. m. gręplarz weł- 
nij. — gałgan, obdartus, szu- 
brawiec. 

CIONCARE, v. n. chlać, wy- 
chylać kufle. = v. a. uciąć, 
ściąć, odciąć. [fel. 

CIONCATORE, s. m. dusiku- 
CIONCO, —CA, pi. —CHI, — 
CHE, ad. ucięty, odcięty. = fig. 
podcięty, bezsilny, bezivladny. 
Appo di cui il nostro valore è 
cionco , Fort. Rice. La speranza 
cionca, D. inf. odjęta nadzieja. 
= ścięty, podpity, pijany. 

CIONDOLAMENTO, s.m. dyn- 
danie, kołysanie się. 

CIONDOLARE, y. n. dyndać, 
kołysać się, trząść się, kiwać 
się, chwiać się. = dłubać, ma- 
rudzie, guzdrać się, mitrę żyć 
czas. 

CIONDOLO, —lino, s. ni. 

dzyndzyk, koniuszek, ogonek, 

dynda. E ad altri pur concesse 

esenzioni, e ranghi e gradi e di- 

I stintivi fregi, ciondoli, dondolini, 

i e ciondoloni , Cast. Àn. parl.=^ 

• kulczyk. 

CIONDOLONE , s. m. maru- 
da, ciemięga, guzdralski , diu- 
bala. 

CIONDOLONE, —ni, av. dyn- 
dając, kołysząc się, kiwając 
się, gibając się. Andar — , kb- 
( łysać się, gibać się idąc. 

CIONNO,, — NA, ad. ladaco, 
i nic potem, nic nie wart. Mona 
cionna, ładaco kobieta. 
CIONTA,s.f. uderzenie kijem. 
CIOTOLA, s. f. kubek, czara. 
CIOTOLETTA, —lina, s. f.— 
i LiNO,s.m. dim.kubeczek, czarka. 
CIOTOLONE, s. m. acer. du- 
ży kubek. [pić biczem. 
CIOTTARE,v. a. zaciąć, skro- 
[ CIOTTO, s. m. kamień, ka- 
myk. =f= kulawy. 

CIOTTOLARE, v. a. rzucić na 
kogo kamieniem. = brukować 
l u lice. 

CIOTTOLATA, s. f. uderze- 
%nie kamieniem. 

CIOTTOLATO, s.m. droga 
irnj sad zana kamykami, krze- 
my k uni. 

CIOTTOLETTO, s. m. dim. 

kamyczek. 

I CIOTTOLO, s. ni. kamyk, gła- 

fzik, krzemień. Lavare il capo 

*co' ciottoli, fig. ogadywać kogo. 



GIR 

CIOTTOLONE, s. m. acer. du- 
ży kamień, głaz. 

CIPARISSO, s. m. Bot. roman. 

CIPERO , s. ni. Bot. cybora. 

CIPIGLIARE, v. n. krzywo 
patrzeć, zmarszczyć czoło. 

CIPIGLIO, s. m. zmarszczo- 
na brew, kozioł na czole, mars 
na czole. Far — , zmarszczyć 
brew, postawić kozła. Guardar 
con — , patrzeć marsem, krzy- 
wem okiem. 

CIPIGLIOSO, —SA, ad. o la- 
da co marszczący się, dąsający 
się, gniewliwy, opryskliwy. 

CIPOLLA, s. f. cebula. = ce- 
bula niektórych roślin. = wole, 
pępuszek niektórych ptaków.= 
Più doppio ch'una — fig. chytry 
jak lis. 

CIPOLLETTA, — llina, s. f. 
szczypiorek. 

CIPORRO, V. GRANCIPORRO. 

CIPRESSETO , s. ni. gaj cy- 
prysowy. 

CIPRESSO, s. ra. cyprys; 
drzewo cyprysoice. = kark. 

CIPRINO, s. ni. Ict. jaz. 

CIRCA , prep. około, w kolo, 
do koła.= względem, co się ty- 
czy, codo.= av. około, prawie, 
niemal, blizko. 

CIRCAINTELLEZIONE , s. f. 
wszechstronne , gruntowne po- 
znanie czego. 

CIRCE A, s. f.Bot. czarnokwit. 

CIRCENSE, ad. m. f. lat. cyr- 
kowy. Ludi circensi; igrzyska, 
w dawnym Rzymie. 

CIRCO, pi.— CHI, s. ni. cyrk. 

CIRCOLARE, v. n. krążyć, 
cyrkulować.= dysputoiuać, bro- 
nić tezy. 

CICOLARE,ad. ni. f. okrągły. 
= krążący dokoła. Lettera — , 
okólnik, cyrkularz. 

CIRCOLARITÀ,s.f. okrągłość. 

CIRCOLARMENTE, av. wko- 
ło, do kola. 

CIRCOLATORIO , —RIA , ad. 
cyrk ulu jacy. 

CIRCOLAZIONE , s. f. cyrku- 
lacya, obieg, krążenie. — del 
sangue, cyrkulacya krwi. — 
delle monete, obieg pieniędzy . 
= Mus. przejście przez wszy- 
stkie razem tony. 

CIRCOLETTO, s. m. dim. 
kółko. 

CIRCOLO, s. m. koło. — 
Geogr. cyrkuł, obwód, okrąg. — = 
koło, grono zgromadzonych 
osób, towarzystwo. — politico, 
klub polityczny. = Circolo vi- 
zioso, błędny sposób rozumo- 
wania, kiedy się przytacza za 
dowód to co było do dowiedze- 
nia podane. 

CIRCONCIDERE, v. a. ir. 
oberznąć, obrzezać. = Circon- 
cidere la lingua, fig. powścią- 



CIR 



95 



gnać, pohamować język. 

CIRCONCISIONE , s. i. —di- 
mento, s. m. obrzezanie. 

CIRCONCISO, —SA, p. ad. 
obrzezany.^ s. m. obrzezaniec. 

CIRCONDAMENTO , s. m. — 
zionę, s. f. otoczenie, opasanie. 

CIRCONDARE , v. a. otoczyć, 
opasać. Udrallo il bel paese 
eh' Apennin parte e il mar cir- 
conda e l'Alpe, Petr. —d'asse- 
dio, opasać miasto , obledz. = 
v. r. ogarnąć się. 

CIRCONDARIO , —RIA , ad. 
otaczający, okoliczny. 

CIRCONDURRE , v. a. ir. o- 
prowadzać, obiuodzić. 

CIRCONDUZIONE, s. f. Rett. 
wywód, rozwodzenie się nad 
czem. 

CIRCONFERENZA, s. f. ob- 
wód, okrąg koła. 

CIRCOiŃFERENZIALE, ad. m. 
f. obwodowy, okręgowy. 

CIRCONFLESSIONE, s. f. za- 
gięcie, załamanie. 

CIRCONFLESSO, —SA, p. ad. 
zagięty, załamany. Accento 
circonflesso, Gram. akcent ozna- 
czony daszkiem. 

CIRCONFLETTERE, v. a. ir. 
zagiąć , załamać. = v. r. za- 
giąć się. 

CIRCONFONDERE, v. a. ir. 
oblewać, rozlewać, wylewać 
w koło. 

CIRCONFULGERE, v. n. ir. 
zajaśnieć, rzucać promienie do 
koła. 

CIRCONFUSO, —SA, p. ad. 
oblany, rozłany do koła. 

CIRCONLOCUZIONE, circum- 
locuzione, s. f. kołowanie, omó- 
wienie, ogródka w mowie. 

CIRCOŃSCRITTO —TA, p. 
ad. opisany, określony. 

CIRCON SCRIVERE , v. a. ir. 
opisać, określić, ograniczyć. 

CIRCONSCRIVTMENTO, s. m. 
opisanie słowne. 

CIRCONSCRIZIONE, s.f. opi- 
sanie, określenie, ograniczenie. 
= opisanie wielu słoioy. 

CIRCONSPETTO , —TA , ad. 
obejrzany do koła. = oględny, 
przezorny, ostrożny. 

CIRCONSPEZIONE, s.f. oglę- 
dność,przezorność , ostrożność, 
baczność. 

CIRCONSTANTE , ad. m. f. 
otaczający, okoliczny. ~ przy- 
tomny, obecny. 

CIRCONSTANZA , —zia , s. f. 
okoliczność. = blizkość sąsie- 
dztwa. 

CIRCONSTANZIARE,v.a. wy- 
szczególniać, opowiedzieć lub 
opisać wszystkie szczegóły. 

CIRCONVALLARE, v. a. oto- 
czyć szańcem, okopać, oszun- 
cować. 



96 



GIT 



CIRCONVALLAZIONE, s. f. 

Fort. okopanie, oszańcowanie. 
CIRCONVENIRE, v. a. ir. po- 
dejść zdradą, podstęp uczynić, 

fi C 7ììkCìC 

CIRCONVENZIONE, s. f. pod- 
stęp, podejście. 

CIRCONVICINO, —NA, ad. 
sąsiedni, blizki, okoliczny. 

CIRCOSCRIVERE, circostan- 
te , CIRCOSTANZA , CIRCOSTANZIARE, 
V. CIRCONSCRIVERE, etC. 

CIRCUIMENTO , s. m. obcho- 
dzenie, kołowanie. 

CIRCUIRE, v.a. e n.ir. obcho- 
dzić, kołować, okrążać. I Por- 
toghesi hanno... circuito tutta la 
terra, Guicc. Stor. = otoczyć , 
opasać. 

CIRCUITO, CERCUiTO, s. m. 
kołowanie, obejście, okrążenie. 
— di parole , kołowanie w mo- 
wie, ogródki. = okrąg, obwód. 
= okrąg, obieg. 

CIRCUITO,— TA, p. ad. okrą- 
żony, otoczony. S'avvenne in un 
pratello d'altissimi alberi circui- 
to, Bocc. 

CIRCUIZIONE, s.f. obchodze- 
nie , okrążanie. — di parole , 
omówienie , ogródka w mowie. 

CIRCULARE , etc. v. circola- 
re , etc. 

CIRCUMPULSIONE, s. f. opę- 
dzenie dokoła. 

CIRCUNCIGNERE , v. a. ir. o- 
pasać naokoło, otoczyć. 

CIREGETO, — gięto, s.m. sa- 
dek wiśniowy. 

CIRIEGIA, s.f. wiśnia, — gio, 
s.m. wiśnia, wiśniowe drzewo. 

CIRIEGIUOLO, —LA, ad. wi- 
śniowy. = s.m. gatunek winnej 
macicy i winnego grona. 

CIRIUOLA, s.f. mały węgorz. 

CIS ALE, s.m. miedza. 

CISALPINO, —NA, ad. cisal- 
piński. 

CISCRANNA, s. f. v. scranna. 
= stare graty, rupiecie. 

CISP A,s.f.p ly nciekący z oczu, 
gnój oczny. 

CISPICOSO , —SA , cispardo , 

— DA, CISPO, — PA, CISPOSO, — SA, 

ad. kaprawy. 

CISPITA, — TADE, —TATE, CI- 
SPOSITÀ , s. f. kaprawość oczu. 

CISTERNA, s.f. cysterna, dół 
na wodę deszczową wymuro- 
wany lub kamieniem wykłada- 
ny. = fig. otchłań , przepaść. 
Ella ruina in si fatta — , D. Inf. 

CISTIO, cisto, s.m. Bot. czy- 
stek. 

CITARE, v.a. pozywać, po- 
zwać , zapo zwać. = cytować , 
przytoczyć , przywieść. ■= Ar. 
Ori. Fur. wzywać , wołać , po- 
woływać. 

CITATORE, s. m. ten który 
przytacza, przywodzi. 



CIU 

CITATORIA, s.f. pozew. 

CITAZIONE , s. f. pozwanie , 
zapozwanie ; pozew. = cyto- 
wanie, przytaczanie ; cytacya. 

CITERIORE, ad. m. f. Geogr. 
z tej strony położony. 

CITISO, s.m. Bot. szczodrze- 
niec, żarnowiec. 

CITRAGGINE, s.f. Bot. rojo- 
wnik, matecznik. [ba. 

CITRINELLA, s.f. Ornit. zię- 

CITRINEZZA , «trinità , s. f. 
żóltość; żółtaczka. [wy. 

CITRINO, —NA, ad. cytryno- 

CITRIOLO , citriuolo , V. CE- 

TRIUOLO. [lop. 

CITRULLO, s. m. głupiec, jo- 

CITTA, S.f. j-V. ZITELLA. 
CITTA, —TADE, —TATE, S. f. 

miasto. = mieszkańcy mia- 
sta, całe miasto. E tosto la — si 
mise in cuore di girgli incontro e 
fargli un beli' onore , Tasson. 
Secch.— Città di Dio, niebo. — do- 
lente, piekło. Per me si va nella 
— dolente, D. Inf. 

CITTADELLA, s. f. miaste- 
czko. = cytadela, twierdza. 

CITTADINA, s.f. obywatelka. 

CITTADINAMENTE, av. pò 
obywatelsku. 

CITTADINANZA , s. f. miesz- 
czanie , mieszkańcy miasta. = 
obywatelstwo, prawo obywa- 
telstwa. = grzeczność miejska. 

CITTADINESCO, —CA, pi. — 
CHI , -CHE , ad. obywatelski. 
Modi cittadineschi , grzeczne o- 
byczaje. 

CITTADINO, s.m. obywatel; 
mieszczanin. = spółobywatel. 
Quell'anima gentil fu così pre- 
sta... di fare al — suo quivi festa, 
D. Purg. 

CITTADINO , — NA , ad. oby- 
watelski. Discordie cittadine , 
niezgody domowe. = grzeczny , 
słodki. Voce cittadina, Bocc. = 
miejski. E queste son le cittadine 
mura, Fr. Sacch. 

CITTADINUZZO , —nello , s. 
m. dim. mały mieszczanin. 

CITTINO , s. m. dim. chłopa- 
czek. 

CITTO, s.m. chłopak, cittone, 
s.m.accr. duży chłopak, cittolo, 
s. m. chłopczyk. 

CITTOLA, s. f. dziewczyna. 

CIUCO, pi. —CHI, s.m. osioł. 

CIUFFAGNO , —GNA , ad. 
chwytający. 

CIUFFARE, v. a. chwytać, 
schwycić, porwać, uchwycić za 
łeb , za włosy. E veggendo che 
l'aquila già la voleva — , la pregò 
ch'ella gli dovesse perdonare la 
vita, Fir. Disc. 

CIUFFETTO, s.m. czub, czu- 
bek. = Fig. Tener la fortuna pel 
— , mieć szczęście. Chiedere a — , 
żądać trudnej rzeczy. 



crv 

CIUFFO, s. m. czub, czupry- 
na. S'io ti piglio quel — tuo ca- 
nuto... ben tei diveglierò, Buon. 
Fier. Salir sul — della fortuna , 
być na szczycie szczęścia. Sul 
— alla fortuna è già salito, Menz. 
Sat. === morda, pysk. Dar di — , 
ukąsić. = czub ptaków. Allodola 
col — , czubaty skowronek, 
dzierlatka. 

CIUFFOLE,s. f. pi. fraszki, 
błazeństwa. 

CIURLO, s.m. kręcenie się na 
jednej nodze. 

CIURMA, s. f. rudelnicy, nie- 
wolnicy na galerze. = hurma, 
zgraja. [mieszek. 

CIURMARORSE, s. m. rzezi- 

CIURMADORE , s. m. czaro- 
dziej. Era gran — e con gì' in- 
canti , e col tatto, ogni serpe ad- 
dormentava, Car. En. = oszust, 
kuglarz. [lastra. 

CIURMAGLIA, s.f. szuja, ha- 

CIURMARE, v. a. czarować 
od ukąszenia wężów. ~= tuma- 
nić , majaczyć , oszukiwać. = 
v. r. używać zaczarowanych 
napojów; fig. upić się. 

CIURMATORE, v. ciurmadore. 

CIURMERLA, s.f. czary, gusła. 

CIUSCHERO , —RA , ad. bass. 
podpiły, podchmielony. 

CIVAIA, s. f. warzywa strą- 
czkowe. = wot, kreska. 

CIVANZA, s.f. zysk, korzyść. 

CIVANZARE, v.a. dostarczyć, 
opatrzyć w co. = v.r. wystarać 
się, zaopatrzyć się. 

CIVETTA , s. f. Ornit. pusz- 
czyk. = Fig. kokietka, umizgał- 
ska , zalotnica. Fare la — , kry- 
gować się, umizgać się, wdzię- 
czyć się, przymiłać się (o zalo- 
tnych kobietach). Giuocare a — , 
grać w pewną grę to której je- 
den drugiego uderza ; strzelać 
oczyma , kłaniać się na wszy- 
stkie strony, stroić koperczaki; 
kryć się , unikać. 

CIVETTARE, v. n. polować 
z puszczykiem. = fig. umizgać 
się, kokietować (o kobietach). 

CIVETTERIA , s. f. zalotni- 
ctwo, zaloty, kokieterya. 

CIVETTINA,— TTUZZA,s.f.dim. 
mały puszczyk. = fig. mała ko- 

lei pt len 

CIVETTINO, s. m. trzpiot, 
fircyk, wiercipięta, mizguś. 

CIVETTONE, s.m. acer. duży 
puszczyk. = fig. umizgalski, 
galant, gach. 

CIVICO, —CA, pi. -CI, — 
CHE , ad. obywatelski. Corona 
civica, wieniec obywatelski z li- 
ścia dębowego , dawany przez 
Rzymian temuktóry obywatela 
od śmierci oswobodził i razem 
nieprzyjaciela zabił. Guardia 
civica, gwardya narodowa. 



CLE 

CIVILE , s. m. rejestr, księga 
notarynszów. = scena wysta- 
wiająca domy wiejskie , i t. p. 
= zadek. Onde ciascuno alla 
real presenza alza il — e abbassa 
giù le corna, L. Lipp. Malm. 

CIVILE, ad. m. f. cywilny, o- 
bywatelski. Azione , causa — , 
sprawa cywilna (nie kryminal- 
na). Morte — , śmierć cijwilna, 
pozbawienie praw obywatel- 
skich. = grzeczny, uprzejmy. 

CIVILISTA, s. m. jurysta bie- 
gły w prawie cywilnem. 

CIVILIT A, s. f. grzeczność. 

CIVILIZZARE, v. a. cywilizo- 
wać. 

CIVILMENTE, av. grzecznie. 

CIVILTÀ, — TADE, —TATE, S.f. 

obywatelstwo, prawo obywa- 
telstwa. = grzeczność. 

CLACCHE, s. f. pi. kalosze. 

CLADE , s. f. lat. porażka , 
rzeź. 

CLAMARE , v. n. e a. lat. wo- 
łać, krzyczeć głośno. 

CLAMAZIONE, s. f. wołanie, 
wzywanie. 

CLAMORE, s.m. lat. wołanie, 
krzyk, głośna skarga. 

CLAMOROSO,— SA, ad. krzy- 
kliwy, wrzaskliwy. 

CLANDESTINAMENTE , av. 
potajemnie, skrycie. 

CLANDESTINO,— NA, ad. ta- 
jemny, skryty. [trąb. 

CLANGORE, s.m. lat. odgłos 

CLARETTO, s.m. wino jasne. 

CLARIFICARE, v. chiarifi- 
care. 

CLASSE , s. f. lat. flota. = 
Massa, rzęd, gromada. 

CLASSICO,— CA, pi. —CI, 
— CHE , ad. klassyczyny , wzo- 
rowy. Autori classici , pisarze 
klassyczni. Opera classica, dzie- 
ło kłassyczne. 

CLASSIFICARE , classare , v. 
a. klassyfikować, dzielić na 
klassy. 

CLASSIFICAZIONE, s.f. klas- 
sy fikacy a , podział na klassy. 

CLAUSOLA, — sula, s. f. klau- 
zula , warunek. 

CLAUSTRALE , ad. m. f. kla- 
sztorny, 

CLAUSTRO , s. m. lat. kla- 
sztor. = V. CHIUSURA. 

CLAUSURA, s.f. klauzura 
w klasztorze. 

CLAVICEMRALO , — cordio , 
s. m. klawicymbał , klawikord. 

CLAVICOLA, s. f. Anat. oboj- 
czyk. 

CLAVICOLARE, ad. m. f. o- 
bojczykowy. 

CLEMATIDE, s.f. Bot. po- 
wojnik, powój motyli. 

CLEMENTE , ad. m. f. łaska- 
wy, ludzki , litościwy, miło- 
ściwy. 



COA 

CLEMENTEMENTE, av. ła- 
skawie, ludzko. 

CLEMENZA, —zia, s.f. ła- 
skawość, milościwość, ludz- 
kość, łagodność. 

CLERICALE , v. chertcale. 

CLERO, s.m. duchowieństwo. 

CLESSIDRA , clepsidra , s. f. 
klepsydra. 

CLIENTE , — tolo , s. m. 
klient, którego sprawę broni 
adwokat. = zależący od kogo, 
podwładny, stronnik. Ciascuno 
con quella quantità d' amici e di 
clienti atti all' arme vada a Pado- 
va , Guicc. Stor. 

CLIENTELA, s.f. opieka prze- 
ważnej osoby. — cały orszak 
klientów. 

CLIMA, climate,s. m. klimat, 
strefa, na które dawni Geogra- 
fowie dzielili całą ziemię ze 
względu na dzień najdłuższy 
w każdem jej miejscu; takich 
stref uważali 2k odróionika do 
każdego koła biegunowego , i 
6 od koła biegunowego do biegu- 
na. — linia oddzielająca na 
globie Mimata czyli strefy zie- 
mi godzinne. = Mima, klimat , 
powietrze. = kraj, kraina. 

CLIMATERICO— CA,pl.— CI, 
— CHE, ad. klimakteryczny (o 
każdym siódmym roku życia 
ludzkiego, który był uważany 
jako niebezpieczny, a mianowi- 
cie rok 49, 56, 63 i 70). 

CLINICA, s. f. klinika, medy- 
cyna praktyczna przy łóżku 
chorego. 

CLINICO , —CA , pi. —CI , — 
CHE , ad. kliniczny. [ziale. 

CLISTERE , — ro , v. servi- 
CLITORIDE, s. f. łechtaczka, 
języczek w częściach rodzaj- 
nych kobiet. 

CLIVO , s. m. lat. wzgórek , 
pagórek; spadzistość, pochy- 
łość. — ad. pochyły, spadzisty. 

CLIZIA, s. f. Bot, v. eutro- 
pia , girasole. 

CLOACA , s. f. kloaka, ryn- 
sztok podziemny. 

CO , s. m. skrócenie z CAPO , 
głowa. Tosto che l' acqua a cor- 
rer mette co , D. Inf. odkąd wo- 
da zaczyna płynąć w korycie 
rzeki. Qual fu la tela , onde non 
trasse insi no al co la spola , D. 
Par. (jakie było płótno którego 
niedotkala), jaki ślub którego 
niedopelnila. 

COABITARE , v. n. mieszkać 
z kim , spółmieszkać. = żyć 
w stanie małżeńskim. 

COABITATORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. spółmieszkaniec. 

COABITAZIONE , s. f. spół- 
mieszkanie. = życie małżeń- 

CÒADIUTORE , s. m. — TRI- 



COG 



97 



CE, s.f. pomocnik, koadiutor. 

COADIUTORIA,s.f. koadju- 
torya. 

COADUNARE , —zionę , V,. 
adunare , etc. 

COAGULABILE, ad. m. f. mo- 
gący skrzepnąć, zsiąść się. 

COAGULARE , coagolare , 
v. a. sprawić zsiadlość, skrze- 
pnienie. = v. r. zsiąść się, 
skrzepnąć. 

COAGULAZIONE , s. f. zsia- 
danie się , zsiadłość, krzepnie- 
nie, skrzepłość. 

COAGULO , s. m. podpustka , 
kwasidło. 

COALIZIONE , s. f. Fisiol. 
wspólne żywienie się części. = 
sprzymierzenie się, koalicya, 
spiknienie się na kogo. 

COALIZZARE, v. n. e r. sprzy- 
mierzyć się , zawiązać koali- 
cya , spiknąć się na kogo. 

COARTARE , v. a. lat. ście- 
śniać, ograniczać. Laonde vęn- 
gon tali alla Scrittura , eh' uno la 
fugge e l' altro la coarta, I). Par. 

COARTATI VO, —VA, ^.ście- 
śniający. = Med. ściskający. 

COARTAZIONE , s. f. ście- 
śnienie. 

COATTIVO , —VA , ad. Leg. 
zmuszający, przymuszający. 

COAZIONE, s.f. przymus. 

COBALTO, s. m. kobalt, kru- 
szec z którego się wydobywa 
arszenik. 

COCCA, s.f. karb, rowek wy- 
cięty w kolbie strzały w który 
się wprawia cięciwa łuku. Star 
in — , prov. być gotowym. = * 
strzała. = gałka, obrączka na 
wrzecionie. = zawiązanie ni- 
tki na końcu wrzeciona. = 
szlak u sukna. 

COCCA RE , v. a. założyć ro- 
wek strzały na cięciwę łuku.= 
wyszczerzać zęby (o małpie). 
— uno-, fig. drwić, szydzić 
z kogo. [bik. 

COCCHETTA , s. f. dim. kar- 

COCCHIATA, s.f. serenada 
dana przez muzyków na wo- 
zie jadących. == wiersze śpie- 
wane podczas takiej serenady. 
=■ pełen powóz osób. 

COCCHIERE, s.m. woźnica. 

COCCHINA, s. f. dim. rowe- 
czek w kolbie strzały. = ta- 
niec wiejski. 

COCCHIO, s.m. powóz, kocz. 

COCCHIONE, s. m. acer. wóz, 
duży powóz. 

COCCHIUME , s. m. dziura 
szpuntowa. = szpunt , czop, 
= otwór kanału odchodowego, 

COCCIA, s. f. nabrzmiałość , 
nabrzękłość. = blacha, garda 
u szpady, furdyment, == bass. 
łeb, głowizna. Aver la — dura, 
mieć twardy łeb. 



98 



COC 



COCCIGE , s. m. Anat. kość 
kuprowa, ogonowa, guzica. 

COCCINIGLIA, s. f. koszenil- 
la, czerwiec amerykański. 

COCCIO , s. m. czerep, sko- 
rupa. — fig. cherlak, człowiek 
słabego zdrowia. 

COCCIUOLA, s f. pęcherzyk, 
bąbelek od ukąszenia przez 
komara. — oparze lina. 

COCCO, pi. — CHI,s.m. czer- 
wiec robaczek. = czerwcowa 
jagoda. = sukno szkarłatne. = 
drzewo kokosowe. --= orzech 
kokosowy. = (wyraz dziecin- 
ny), fajo. [kodyl. 

COCCODRILLO , s. m. kro- 

COCCOLA, s.f. jagoda nie- 
których drzew, i krzewów, ja- 
ko to : cyprysu , jałowcu , 
wawrzynu , i t. d. — dell' allo- 
ro, bobek. — del ginepro, jało- 
wiec. == fig. łeb, głowa. Girar 
la — , bass. kręcić głową, zmie- 
szać się. 

COCCOLINA, s.f. dim. ja- 
gódka. = kaszel koklusz. 

COCCOLONE, s. m. bekas , 
dubelt. = coccoloni, av. Star, 
mettersi — , przy siąść , przy- 
cupnąć. 

COCCOVEGGIA, — ggiare, v. 

CIVETTA, CIVETTARE. 

COCENTE, ad. m.f. palący, 
skwarny. 

COCERE , v. CUOCERE. 

COCIMENTO, s.m. palenie, 
pieczenie. = trawienie pokar- 
mów. = świerzbienie, świerzb. 

COCIORE , s. m. pieczenie , 
palenie , rana piekąca, ból pie- 
kący. 

COCITOIO, — IA, ad. łatwy 
do gotowania. 

COCITURA , s. f. wrzątek , 
kipiąca woda, w której się co 
gotowało. = gotowanie , wa- 
rzenie, pieczenie. = oparzeli- 
na, rana od upieczenia. 

COCLEA, s. f. macica gwinto- 
wana, mutra, muterka.= Anat. 
wklęsłość ucha. [rzęcha. 

COCLEARIA , s. f. Bot. wa- 

COCOLLA , s. f. kukła, kap- 
tur mnisi. 

COCOLLATO, — TA, ad. no- 
szący kaptur. 

COCOMA, s.f. kociołek do 
gotowania wody. 

COCOMERAIO , s. m. grzęda 
kawonów. = przedający ka- 
wony. 

COCOMERO, s. m. kawon. =* 
Prov. Avere un — in corpo , mieć 
co na sercu, lękać się , obawiać 
się. Non saper tenere un — all' 
erta, nie umieć dotrzymać se- 
kretu, [ży kawon. 

COCOM ERONE, s.m. accr. du- 

COCOMERUZZO, — rello , s. 
m. dim. mały kawon. 



COD 

COCUZZA, s.f. bania, dynia, 
arbuza, v. zlcca. 

COC UZZO, — lo, s. m. ciemię 
głowy. = szczyt , wierzchołek 
góry, wieży, i t. d. — matnia 
u niewodu. 

CODA , s. f. ogon , chwost. — 
del leone, del cavallo, del paone, 
ogon lwa, konia, pawia. — de' 
pesci , ogon ryb. == ogon sukni. 
±z kosa, warkocz, ar cab. = 
koniec , tył. Alla coda , na. koń- 
cu, z tylu. Andare alla—, far la 
— , mettersi alla — ,iść z tylu , 
stanąć z tyłu. — dell' occhio , 
kącik w oku. Guardare colla — 
dell' occhio, patrzeć, spozierać 
z pod oka , z boku. Coda di ron- 
dine , fuga to kształcie jaskół- 
czego ogona. = Fig. Mettersi la 
— tra le gambe, wziyść ogon 
między nogi , spuścić nos ' na 
kwintę, odejść z nosem, z kwit- 
kiem. Alzar la — , zadrzeć ogon, 
nabrać fantazyi, zadzierać no- 
sa. Aver la — taccata di mal pe- 
lo , być mściwym. Guastar la — 
al fagiano, opuścić najpiękniej- 
szy ustęp jakiej historyi. Saper 
dove il diavolo tiene la — , nie 
być w ciemię bitym , umieć so- 
bie poradzić. Lisciar la — , pie- 
ścić , cackać. Far — o codazzo , 
świecić komu baki, pochlebiać. 
Appor code a code, odkładać 
odednia do dnia , odwlekać. = 
Prov. Dove il capo non va , met- 
tere la — , gdzie nie można 
przeskoczyć tam trzeba prze- 
leżć. L' asino non conosce la — 
se non quando V ha perduta , 
mądry Polak po szkodzie. È 
meglio esser capo di gatto che — 
di leone , lepiej być głową kota 
niż ogonem lwa. Mangiare il 
porro per la — , od końca za- 
czynać, na opak co robić. = 
Bot. Coda cavallina , skrzyp , 
chwoszczka. — di leone , lwi 
ogon, serdecznik. — di volpe, 
wyczyniec , lisi ogon. — di to- 
po, mysi ogon, ukwap. 

CODACĆIUTO , —TA , ad. o- 
goniasty. 

CODALE , ad. m. f. ogonoivy. 

CODARDAMENTE , av. po 
tchórzosku , tchórzliwie. 

CODARDIA,— digia, s.f. tchó- 
rzostwo , bojaźliwość. 

CODARDO , —DA , ad. tchó- 
rzliwy, bojaźliwy. s.m. tchórz. 

CODARDONE , s. m. accr. o- 
gromny tchórz. 

CODAZZA , s. f. ogon. = fig. 
szary koniec , poślednia część. 

CODAZZO, s. m. orszak po- 
stępujący za kim. Far — , iśc za 
kim żeby mu baki świecić. 

CODERINO,— NA, ad. ogo- 
nowy, od ogona. Ciecia code- 
rina, mięso od ogona. 



COG 

CODESTO, —TA, pron. tam- 
ten, tamta, ten, ta. 

CODETTA , s. f. dim. ogonek. 

CODIARE, v. n. iść trop 
w trop za kim , śledzić , szpie- 
gować. 

CODIATORÈ, s. m. szpieg. 

CODICE , s. m. kodex. == rę- 
kopism. 

CODICILLO , s. m. dodatek 
do testamentu. 

CODIMOZZO , —ZA , ad. 
z uciętym ogonem , kusy. 

CODINO , s. m. dim. ogonek. 
= harcap. = nazwisko stron- 
ników dawnych rządów, nada- 
ne im od har capów w rewolu- 
cyi włoskiej 1848. 

CODIONE, s.m. kuper, guzica, 

CODITREMOLA , s. f. Ornit, 
pliszka. 

CODOGNA, etc. v. cotogna, etc. 

CODONE, s.m. podogonie. = 
długi ogon. = kaczka z długim 
ogonem. 

CODRIZZO, s.m. kuper, zad, 
zadek. = zadarty ogon. 

CODUTO,— TA,3id.ogoniasty. 

COEFFICIENTE, s. m. Alg. 
mnożnik. 

COERCITIVO, —VA, ad. zmu- 
szający, przymuszający. 

COEREDE , s. m. f. spółdzie- 
dzic, spółdziedziczka. 

COERENTE, ad. m.f. wiążący 
się z czem , mający z czem 
związek. 

COERENTEMENTE , av. łą- 
cznie, zgodnie, stosownie. 

COERENZA, s.f. spójność, łą- 
czność, związek. 

COESIONE , s. f. Fis. skupie- 
nie cząstek ciała, spójność. 

COETANEO, -NEA, ad. ro- 
wiesny ; spólcz^esny. 

COETERNITA, s.f. Teol. spół- 
wieczność. 

COETERNO, —NA, ad. spół- 
wieczny. [sny. 

COEVO , —VA , ad. spólcze- 

COFACCIA , v. focaccia. 

COFANAIO, s.m. koszykarz. 

COFANETTO , s. m. dim. ko- 
szyk. 

COFANO, s.in. kosz. = kufer, 
skrzynka. 

COGITABONDO, —DA, ad. 
zamyślony, zadumany. 

COGITATIVA, s. f. władza, 
myślenia. 

COGITATIVO, —VA, ad. my- 
ślący. Virtù, facoltà cogitativa, 
luladza myślenia* 

COGITAZIONE , s. m. myśle- 
nie, myśl. 

COGLIA, s.f. worek jądrowy. 

COGLIERE , corre , v. a. ir. 
zbierać, rwać, zrywać kwiaty, 
owoce. La quale andava per li 
campi certe erbe cogliendo, Bocc. 
= zbierać , zebrać. — i rima- 



COG 

sugli, zbierać resztki , ostatku 
= schwycić, zachwycie, zejść 
na czem, zaskoczyć, złapać.— 
all'improviso, zejść kogo niespo- 
dzianie. Il giorno è venuto ed 
hammi qui colto , Bocc. — sul 
fatto, złapać, zejść na uczynku. 
= doścignąć, dogonić, dopę- 
dzić. = nabawić się choroby. 
— freddo , zaziębić się. = do- 
tknąć , dosięgnąć , trafić , ude- 
rzyć ugodzić. E nessun sasso 
più i Giganti colse, Fort. Rice. E 
come augello in ramo, ove men 
teme ivi piuttosto è colto, Petr. 
Io dubito che mal non ce ne col- 
ga, L. Puk. boję się aby się nam 
co złego nie stalo. = Fig. Co- 
glier di mira una cosa, upatrzyć 
co, wybrać. — il vero senso d' un 
autore , schwycić prawdziwą 
myśl autora. — la rosa e lasciar 
starla spina, wybrać co najle- 
pszego, a zostawić co najgor- 
szego. — in cambio, in iscaaibio, 
w.ziąść jedno za drugie. Cor 
l'agresto, kraść. Cor cagione, 
szukać pozoru, pretextu, wy- 
mówki. Coglierla o non la corre, 
'potrafić co zrobić lub nie po- 
trafić, udać się lub nie. Co- 
gliersela, drapnąć, zemknąć, 
uciec. Essi da savj quand'han ve- 
duto il bel se la son colta, Buon. 
Fier. 

COGLIO, s.m. * skała. = wy- 
lina węża. Ower tra 'fiori un 
giovincel serpente uscito pur mo 
fuor del vecchio — , Poliz. 

COGLIONARE, v.a.bass. kpić, 
drwić, szydzić, wyśmiewać. 

COGLIONATORE,s.m.drim'n- 
karz , szyderca. 

COGLIONATURA, s.f. kpinki, 
drwinki, żarciki. 

COGLIONE, s.m. jądra.^fig. 
bass. głupiec, kiep, dureń. 

COGLIONERIA, s.f. głupstwo, 
błazeństwo. 

COGLITORE, s. m. zbieracz. 

COGNATA , s. f. -Tina , s. f. 
dim. bratowa; siostra żony. 

COGNATO, s. m. —tino, s. m. 
dim. szwagier; brat żony ; mąż 
siostry. =krewny po Unii żeń- 
skiej. = ad. mający z czem 
związek, stosunek, podobień- 
stwo. 

COGNAZIONE, s. f. pokre- 
wieństwo, powinowactwo. 

COGNITO, —TA, ad. lat. 
znany. 

COGNITORE , s. m. znawca. 
= sędzia lub kommisarz zda- 
jący raport. 

COGNIZIONCELLA, s. f. dim. 
powierzchowna znajomość. 

COGNIZIONE, s. f. poznanie. 
= wiadomość, znajomość. Per 
supposto che i comici greci e la- 
tini avessero avuta — ■ degli oc- 



COL 

chiali , Red. Leti. =-- Leg. mo- 
żność roztrząsania i sądzenia 
sprawy. 

COGNO , pi. f. —cna , s. m. 
miara wina zawierająca dzie- 
sięć baryłek. --=kosz, koszałka. 
=== Cognod'una calza, klin u poń- 
czochy. 

COGNOME , s. m. imię fami- 
lijne, nazwisko, przezwisko. 

COGNOMINARE , v. a. nadać 
imię, nazwać, przezwać. = v. 
r. nazwać się, przezwać się. 

COGNOSCIB1LE,— BiLiTÀ,etc. 

V. CONOSCIBILE, etC. 

COGOMA, v. cocoma. 
COIACCIO , s. m. peg. zła 

skóra. 

COIAIO, — ro, s.m. garbarz. 
= przedający skóry , skórnik. 

COIAME, s. m. skóra (pod 
względem gatunku). 

COIETTO, s.m.kaioałekskóry. 
= kaftan skórzany. 

COINCIDENTE, ad. m. f. Geom. 
przystający. 

COINCIDENZA, s. f. przysta- 
wanie. 

COINCIDERE, v. n. ir. Geom. 
przystawać do siebie. 

COITO, s.m. sprawa cielesna, 
spólkenoanie ; parzenie się 
zwierząt. 

COLA., s. f. cedzidło. 

COLA, av. tam. Di là a — , 
ztąd tam (dokąd zmierzamy). 
= około (co do czasu). — di 
maggio, około miesiąca maja. 

COLAGGIU,— ggiuso, av. lam 
na dole. 

COLAMENTO, s.m. cedzenie, 
cieczenie , płynienie. = płyn 
przecedzony. 

COLARE , v. a. cedzić , odce- 
dzić, przecedzić. = lać, ułać, 
odlewać, odlać. — una campana, 
i cannoni, ulać dzwon, lać dzia- 
ła. = strwonić, zmarnować.^ 
Colar a fondo, Mar. zatopić sta- 
tek. = L', lnf. czcić. =• v.n. ciec, 
cedzić się , kapać , sączyć się. 
L'umor che dalle viti' cola , 1). 
Purg. = chudnąć, marnieć. = 
Colar a fondo, zatonąć, utonąć. 

COLASSL , — ssuso , av. tam 
wysoko. 

"COLATICCIO, V. STALLATITE. 

COLATIO , — TÌA , — Tivo , — 
va, ad. dający się stopić, topny. 

COLATO , s. m. płyn przece- 
dzony. 

COLATO, —TA, p. ad. ce- 
dzony , przecedzony. = Aria 
colata , wiatr wiejący przez 
szpara, cug, przeciąg wiatru. 

COLATOIO, s. m. cedzidło, 
filtr. — zołnik. = tygiel do to- 
pienia kruszców. 

COLATURA , s. f. płyn prze- 
cedzony. — di cera , wosk na- 
kapany ze świecy. 



COL 



99 



COLAZIONCINA , —netta , s. 
f. dim. śniadanko. 

COLAZIONE, s. f. śniadanie. 

COLCARE, v. coricare. 

COLCHICO, s. m. Bot. zimo- 
wit, zimokwit. 

COLEI, pron. f. tamta, ta. 

COLENDISSIMO, —MA, ad. 
sup. czcigodny, szanowny, 
dostojny. 

COLERE, v. a. * czcić. 
' COLIBRÌ, s. m. Omit. kolibr. 

COLICA, s. f. kolka. 

COLICO,— CA, pi. — CI, — 
CHE, ad. kolkowy. Dolori colici, 
bole kolkowe, rznięcie iv żo- 
łądku. = s. m. chory na kolkę. 

COLÌSEO, v. colosseo. 

COLLA, s. f. powróz używa- 
ny dawniej w torturach. 

COLLA , s. f. klej. —di pesce, 
karuk. — di farina, klajsier, 

COLLACRIMARE, V. n. opła- 
kiwać, płakać razem z kim. 

COLLANA, s. f. naszyjnik, 
łańcuch noszony na szyi. — di 
perle, sznurek pereł. 

COLLANETTA, — nuccia , — 
nuzza , s. f. dim. łańcuszek na 
szyję. 

COLLARE, s.m. obróż, obróż- 
ka.= Collare alla spagnuola, kre- 
za hiszpańska. = kołnierz. 
Prender uno pel — , uchwycie 
kogo za kołnierz, porwać za 
kark. 

COLLARE, v. a. zrzucić z gó- 
ry na dół wziętego na torturę 
i przywiązanego do belki ze 
związanemi w tył rękami. = 
kleić, nakleić, przy kleić. ==> Col- 
lare con fune , spuścić po sznu- 
rze. Deliberarono di legarlo alla 
fune e di collarlo nel pozzo, Bocc. 
= windować w górę ; fig. wy- 
nieść, wznieść , podnieść. = v. 
r. spuścić się po sznurze. 

COLLARETTAIO, s. m. ten co 
robi kołnierzyki, krezy, i t. d. 

COLLARETTO,s.m. kołnierz, 
kołnierzyk. 

COLLARINO, s. m. kołnie- 
rzyk. = Arch. obwódka, fryz 
kapitelu. 

COLLATA, s. f. uderzenie 
w kark. Daria—, uderzyć w kark. 
= dotknięcie ramienia szpadą 
pasując na rycerza. 

COLLATERALE, s. m. kre- 
wny poboczny. = komissarz 
tao jenny. = pisarz sędziego, 
podsądek.-= ad. m. f. poboczny. 
Parente, linea — , krewny pobo- 
czny, linia poboczna. 

COLLATORE, s. m. kolator, 
dający benefieyum duchowne. 

COLLATTANEO, — NEA , s. 
brat mleczny, siostra mleczna. 

COLLAZIONARE, v. a. po- 
równać, konfrontować dwa te- 
xta, dwa pisma. 



100 



COL 



COLLAZIONE, s. f. konferen- 
cya, pomówienie, rozmowa. = 
skonfrontowanie , porównanie 
dwóch textów, pism. = kola- 
tor stwo, kolatura. 

COLLE, s. m. wzgórek, pa- 
górek. 

COLLEGA , pi. — GHI s. m. 
kolega. 

COLLEGAMENTO, s.m.zwią- 
zanie, złączenie, związek. 

COLLEGANZA, s. f. sprzy- 
mierzenie, związek. 

COLLEGARE , v. a. związać, 
złączyć, skojarzyć. = v. r. złą- 
czyć się, połączyć się, zawrzeć 
związek, przymierze. 

COLLEGATARIO, —RIA, s. 
spółspadkobierca. 

COLLEGATO, s. m. aliant, 
sprzymierzeniec. = ad. zwią- 
zany, złączony ,• przywiązany . 
= sprzymierzony. 

COLLEGATORE, s. m. za- 
wierający ligę, przymierze. 

COLLEGAZIONE, s. f. sprzy- 

7YIK3V *Z(*>Y\j%6 

COLLEGIALE, ad. m. f. kol- 
legialny. = s. m. uczeń kolle- 
gium. 

COLLEGIALMENTE , av. kol- 
ie gi a lnie. 

'COLLEGIATA , s. f. kollegia- 
la, kościół ko llegialny. 

COLLEGIO, s. m. kollegium. 
Il — de' cardinali, kollegium kar- 
dynałów. — d' elettori , zgro- 
madzenie wyborców końcem 
wybrania deputowanego , sej- 
mik polski. 

COLLERA, s.f. cholera, żółć. 
^cholera, złość, gnie w, passy a. 
Entrare in — , wpaść w passyą, 
rozgniewać się. Sfogar la sua—, 
wyivrzec złość. 

COLLERICAMENTE, av. ze 
złością, z gniewem. 

COLLERICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. mający wiele żółci. 
= choleryczny, złośnik, pas- 
syonat. 

COLLEROSO , —SA, ad, żół- 
ciowy. 

COLLETTA, s.f. zbiór, ze- 
branie osób. = kollekta, kwe- 
sta. = pobór podatków. = mo- 
dlitwa przy mszy przed epi- 
stołą. 

COLLETTAIO , s. m. ten któ- 
ry robi lub przedaje kołnie- 
rzyki. 

COLLETTIVAMENTE, av. ra- 
zem, zbiorowo. 

COLLETTIVO , —VA , ad. 
Gram. zbiorowy. 

COLLETTIZIO,— ZIA, ad. ze- 
wsząd pozbierany, naprędce 
zebrany. Esercito collettizio, 
wojsko ztąd i zowąd zebrane, 
zbierana drużyna. 

COLLETTO, s. m. wzgórek, 



COL 

pagórek. = paczka towarów. 
= kaftanik skórzany. = koł- 
nierzyk damski. 

COLLETTORE, s. m. zbie- 
racz, kollektor. = poborca. 

COLLETTORIA, s. f. urząd 
poborcy. = pobór, podatków. 

COLLEZIONE, s. f. pobór po- 
datków. = zbiór. — di libri, di 
quadri, di statue, di medaglie, 
zbiór książek, i t. d. 

COLLICELLO, s. m. dim. pa- 
góreczek, lozgóreczek. 

COLLICINO,s.m.dim. szyjka. 

COLLIGIANO , —NA , ad. gó- 
ral. 

COLLILUNGO , -GA, pi. — 
GHI, — GHE, ad. długoszyi. 

COLLINA, s. f. wzgórek, pa- 
górek. 

COLLINETTA, s. f. — tto, s. 
m. dim. wzgóreczek, pagóre- 

COLLISIONE, s. f. lat. star- 
cie się, uderzenie o sobie.=fig. 
nieprzyjemny zbieg samogło- 
sek. 

COLLO, s. m. szyja, kark. 
Dunque ora è il tempo di tirare 
il — dal giogo antico, Petr. Rom- 
persi il — , skręcić sobie kark; 
fig. niedopiąć swego ; stracić re- 
putacyą ; zrujnować się, i t. d. 
Tirare il— ai polli, skręcić szyj- 
kę kurczęciu, zarżnąć. Scarico 
di — (o koniu) , z załamanym 
karkiem. Avere o fare il — torto, 
chodzić z zakrzywioną głową 
(o świętoszkach). Portare, avere 
in — , nieść na barkach, na ple- 
cach, na ręku. Gettar le braccia 
al — , rzucić się komu na szyję, 
objąć za szyję, uściskać. = Fig. 
Cadere di — , popaść w nieła- 
skę. Fare allungare il — a uno, 
długo kogo uwodzić, kazać dłu- 
go na co czekać. = Il collo del 
piede, podbicie nogi. — della 
vessica, szyja, otwór pęcherza. 
— della matrice, pochwa maci- 
czna. — d' una camicia, kołnierz 
koszuli. — del fiasco , szyjka 
flaszki. = paka towarów. E 
colli e casse, e ciò che v' è di gra- 
ve, gitta da prora e da poppa e 
da sponda, Ar. Ori. Far. 

COLLOCAMENTO, s.m.— zio- 
nę, s. f. umieszczenie , uplaco- 
wanie. 

COLLOCARE, v. a. umieścić, 
uplacować. — in matrimonio, 
wydać za mąż , ożenić. — da- 
naro a frutto , umieścić, uplaco- 
wać kapitał. — una pietra , po- 
łoży ćkamień.=\.r. umieścić się. 

COLLOCUZIONE, s. f. roz- 
mówienie się, pomówienie, roz- 
mowa. 

COLLOQUINTIDA, s. f. Bot. 
kolokwint, ośli ogórek. 

COLLOQUIO, s. m. rozmo- 



COL 

wa. = izba w klasztorach do 
rozmowy z obcemi. 

COLLÒTORTO, s< m. święto- 
szek, nabożniś, hipokryt. 

COLLOTTOLA, s. f. kark. 
Avere gli occhi nella — , prov. 
być chytrym, nie w ciemię bi~ 
tym. 

COLLUDERE v. n. ir. zmó- 
wić się z kim przeciw komu. 

COLLUSIONE, s. f. zmowa, 
kondykt. 

COLLUSIVAMENTE, av. zmo- 
wni e. 

COLLUSIVO, —VA, ad. zmo- 
wny, kondyktowy. 

COLLUVIE, s. f. lat. napływ 
ludu. 

COLMARE, v. a. napełnić 
zwierzchem, przepełnić miarę. 
— Fig. Colmar di beni, di favori , 
obsypać dobrodziejstwy , ła- 
skami. — di lodi, di benedizio- 
ni, obsypywać pochwałami, 
błogosławieństwa. — di gioia, 
napełnić radością. Aver colmo 
o — lo staio , przebrać miarę. 
L'avara Babilonia ha colmo il 
sacco d'ira di Dio, Petr. ^- v. n. 
łać się przez wierzch. 

COLMATA, s. f. przepełnie- 
nie. = podniesienie gruntu, 
grobla, tama. 

COLMATURA, colmezza, s. f. 
przepełnienie miary. 

COLMO , s. m. wierzch , 
wierzchołek , szczyt. = fig. 
szczyt wielkości, sławy, potę- 
gi, i t. d. Allor fu Genova e 'i 
suo potere sul maggior — eh' ella 
fosse mai , G, Vili. Nel — della 
collera, del dolore , w najwięk- 
szym gniewie, bólu. = D. śre- 
dni wiek ludzki , lat 35. = /cu- 
pa, stos snopów, zboża. 

COLMO, —MA, ad. pełny, 
przepełniony , pełniuteńki. = 
fig. obarczony, obładowany, 
obsypany, obciążony. = wy- 
pukły. 

CÓLO, s.m. przetak; opałka. 

COLOCASIA , s. f. Bot. kolo- 
kassi/a, obrazki egipskie. 

COLOFONIA, s.f. kolo fonia. 

COLOMBA , s. f. gołębica. — 
che ride vuol la fava , prov. «.- 
śmiech kobiety jest znakiem 
zezwolenia. 

COLOMBACCIO , s. m. grzy- 
wacz, dziki gołąb. [łębnik. 

COLOMBAIA , —ra , s. f. go- 

COLOMBELLA , s. f. dziki 
gołąb. => qolabek. 

COLOMBINA, s. f. dim. gołą- 
bek, gołąbka. = łajno gołębie. 

COLOMBINO , —NA , ad. go- 
łębi. Letame colombino , łajno 
gołębie. 

' COLOMBO , . s. m. gołąb. = 
Fig. Colombo da pelare, czło- 
iviek którego łatwo oszukać y 






COL 

fryc w grze-. Pigliare a una fava 
diie colombi , przy jednym 
ogniu dwie pieczenie upiec , za 
jednym zachodem dwa intere- 
sa odbyć. Tirare a suoi colombi, 
sobie samemu szkodzić. 

COLON , s. m. Anat. kiszka 
morzyskowa. 

COLONIA , s. f. osada. = rój 
pszczół. 

COLONIALE , colonario , — 
ria, ad. osadniczy, osadowy. 

COLONNA, s.f. kolumna, 
słup, filar. — Traiana, Antoni- 
na in Roma, kolumna Trojana, 
Antonina w Rzymie. = Colonna 
di punto fermo, słup utrzymują- 
cy schody. = Fig. wsparcie , 
podpora, filar. = Colonna ver- 
tebrale, Anat. kolumna pacie- 
rzowa. — voltiana, o dei Volta, 
Fis. stos Wolty. = kolumna 
w książce. = Colonna d'acqua , 
d'aria , koluma wody, powie- 
trza. = kolumna wojska. 

COLONNATA, s.f. —to, s.m. 
kolumnada. 

COLONNELLO, s. m. dim. 
mala kolumna. [wnik. 

COLONNELLO, s.m. pulko- 

COLON NETTA, s. f. dim. ma- 
ła kolumna. — di letto , słupek 
przy łóżku. 

COLONNINO, s. m. dim. ma- 
ła kolumna. = siup szubienicy. 

COLONO, s. m. osadnik, ko- 
lonista. = rolnik. 

COLORAMENTO, s.m. poma- 
lowanie kolorem. — degli occhi, 
zaćmienie oczu. 

COLORARE, v. a. farbować , 
kolorować, malować. — le stam- 
pe, kolorować ryciny. = fig. 
nadać piękny pozór, wystawić 
io pięknych kolorach, ubarwić, 
ukrasić, upięknić. 

COLORATAMENTE , av. pod 
pozorem, pod pokrywką. 

COLORATO , —TA , p. ad. 
farbowany, kolorowany, ma- 
lowany Carta colorata , papier 
malowany. = fig. pozorny, u- 
dany. Colorata ragione, Bocc. 

COLORAZIONE, s.f. farbo- 
wanie, kolorowanie. = fig. u- 
dame, pokrycie pięknym pozo- 
rem. 

COLORE, s. m. kolor, farba, 
barwa. — rosso, verde, giallo , 
kolor czerwony, i t. d. — del 
viso , kolor twarzy. Mutarsi di 
mille colori , mienić się. Come il 
piovano ode costui , si mutò di 
mille colori , Fr. Sacch. Nov. = 
fig. pozór, pokrywka, pretext, 
icymówka. Sotto — d'onestà, 
G. Vili. = kwiaty , ozdoby re- 
toryczne. 

ĆOLORETTO, s. m. dim. ko- 
lorek. = fig. nieznaczny pozór. 

COLORIRE, v. colorare. — i 



COL 

suoi disegni, fig. doprowadzić 
do dojrzałości swoje zamiary. 

COLORISTA, s.m. Pitt. kolo- 
rysta , celujący w doborze ko- 
lorów. 

COLORITO, s. m. Pitt. kolo- 
ryt , dobór kolorów iv obrazie. 
— Il — del volto, cera twarzy. 

COLORITO,— TA, p. ad. kolo- 
rowany, malowany. 

COLORITORE, s.m. malarz ; 
kolorujący rysunki. 

COLORO, pron. pi. a', te. — 
che non furono mai sventurati , 
non sono degni della lero felicità, 
U. Fosc. [salny. 

COLOSSALE , ad. ni. f. .kolo- 

COLOSSEO, s.m. amfiteatr 
wystawiony iv Rzymie przez 
Flawiana Wespazyana , Ko- 
losseum , Kolizeum. 

COLOSSO, s.m. kolos. — di 
Monte Cavallo in Roma, duże 
statuy wystawiające Kastora 
iPoluxa, trzymających konie 
olbrzymiej wielkości , dzieło 
Fidiasza i Praxytelesa. — di 
Rodi , kolos Rodyjski. 

COLPA , s. f. wina. La — è 
tua , è mia , è nostra , wina jest 
twoja, i t. d. Se non son ricco 
non è — mia , jeżelim nieboga- 
ty, nie jest moja wina. Dar la 
— , zwalać winę na kogo. Aver 
— , być winnym, stać się win- 
nym czego. Chiamarsi in — , 
przyznać się do winy. A — 
vecchia pena nuova , prov. poku- 
tować za dawne grzechy. 

COLPARE, v. a. obwiniać. = 
v. n. popełnić winę , stać się 
winnym. = v. r. obwiniać się. 

COLPEGGIARE , v. a. e n. stu- 
kać, pukać ; stuknąć , uderzyć, 
szturchnąć. 

COLPETTINO, s. m. dim. lek- 
kie uderzenie. = av. nieco, tro- 
chę. Così ribeve ancora un — , 
napił się jeszcze trochę. 

COLPEVOLE , ad. m. f. win- 
ny ; występny. 

COLPEVOLMENTE, av. win- 
nie ; występnie. 

COLPIRE , v. a. ir. uderzyć, 
ugodzić. — nel segno, trafić do 
celu. = fig.uderzyć, zrobić wra- 
żenie. Non c' è uomo, che le bel- 
lezze della natura , qualche volta 
almeno , non abbian colpito , 
Pind. = fig. dopiąć , potrafić , 
dokazać swego. 

COLPO, s. m. cios, raz, ude- 
rzenie. — mortale , śmiertelny 
cios. Dar, far— ., zadać cios, 
uderzyć. Render — per — , od- 
dać wet za wet. Fallire il — , 
nie trafić, chybić. A un — , od- 
raził, zajednem cięciem. Sei- 
cento ne impiccarono ad un — , 
G. Vili. L' albero non cade per 
un—, prov. nie od razu Kraków 



COL 



101 



zbudowany. — d' occhio , rzut 
oka. Di primo — , zrazu , na 
piewrszy rzut oka. — maestro, 
di maestro, mistrzowskie dzieło. 
Dare un — alla botte e uno al 
cerchio, prov. kilka interesów 
razem załatwić ; pokierować 
dobrze kilka trudnych spraw. 

COLPOSO, —SA, ad. winny; 
występny. 

COLTA, s f. pobór podatków. 
= nazbierane kwiaty , zio- 
ła, i t. d. = woda zatrzymana 
dla obracania koła młyńskie- 
go. = Far colta (zamiast far 
colpo) , uderzyć , ranić. 

COLTELLA , s. f. kordelas. 
= krój pługa , v. coltro. 

COLTELLACCIO, s. m. duży 
nóż , nożysko. — da cucina , 
nóż kuchenny. — di beccaio, 
nóż rzeźniczy. = Stare come 
capre e coltellacci, żyć jak pies 
z kotem, koty z kim drzeć. 

COLTELLATA, s.f. pchnięcie 
nożem. = fig. wielka boleść, 
zmartwienie. 

COLTELLESCA, — lliera, s. 
i. pokrowiec na nóż , pudełko 
na noże. [wnik. 

COLTELLINAIO, s. m. nożo- 

COLTELLINO, s. m. dim. no- 
żyk. 

COLTELLO, s. m. nóż. — a 
molla, da tasca, nóż składany. 
=sztylet, puginał.=rig. wielkie 
zmartwienie. Mettere alcuno 
alle coltella , rozjątrzyć kogo do 
żywego. = lotki czyli pióra 
najgrubsze w skrzydłach pta- 
ków, [duży nóż. 

COLTELLONE, s. m. accr. 

COLTIVAMENTO, s.m. upra- 
wa roli. 

COLTIVARE, v. a. uprawiać 
rolę. = Fig. Coltivar le scienze, 
le arti, trudnić się naukami, 
pięknemi sztukami. — la me- 
moria , ćwiczyć pamięć. — 1' a- 
micizia, zachowywać związki 
przyjaźni. [wne. 

COLTIVATO, s m. pole upra- 

COLTIVATORE, s.m. rolnik. 

COLTIVAZIONE, —tura, s.f. 
uprawianie roli. 

COLTIVO,— \A,aù.uprawny, 
orny. Terre coltive, grunta orne. 

COLTO, s. m. pole uprawne. 

= V. CULTO. 

COLTO, —TA, ad. uprawny. 
= Uomo colto, coltissimo, fig. 
człowiek światły, uksztalcony. 

COLTO, — TÀ, p. ad. zebra- 
ny, zerwany, uzbierany. = 
zebrany , zgromadzony. = 
przyjęty. = schwytany, zła- 
pany , pojmany , zaskoczony. 
E dalla notte in palazzo siani 
colti , Fort. Rice. — trafiony, 
uderzony. Bai traditorfu in mez- 
zo gli occhi collo, Ar. Ori. Fur. 



102 



COM 



COLTRE , s. f. kołdra. = fig. 
baldachim; honory, zaszczy- 
ty. Che seggendo in piuma in 
fama non si vien , né sotto — , 
D. Inf. == całun, kir. Per lui 
non si trovò bara ne — , Menz. 
Sat. = nóż. A scempi , a bestie, 
a ghiotti fan carezze , che son 
degni di — e di cavezza , Bem. 
Ori. = pewna miara gruntu. 

COLTRETTA , s. f. coltronci- 
no, s. m. dim. kołderka. 

COLTRICE , s. f. piernat , 
pierzyna. 

COLTRICETTA , — cina, s. f. 
dim. piernacik , pierzynka. 

COLTRICIONA, s. f. accr. du- 
ży piernat, duża pierzyna. 

COLTRO, s. m. krój pługa. 

COLTRONE, s. ni. kapana 
łóżko. 

COLTURA, s. f. uprawa roli. 
E tosto s' avvederà dalla ricolta 
della mala — , D. Par. =-- pole 
uprawne. = kultura umysło- 
wa. = V, CULTO. 

COLUBRINA , s. f. wężowni- 
ca, śmigownica. 

COLUBRO, s. m. lat. * wąż. 

COLUI , pron. tamten , ten. 

COLI] MB ARI A, s. f. Bot. ko- 
szysko. 

COLURO , s. m. Astr. koła 
wrębne , dwa koła wielkie 
przez bieguny świata 'i przez 
punkta równocne i stanowisk 
słońca przechodzące, do siebie 
pionowe i dzielące ekliptykę i 
zwierzyniec niebieski na czte- 
ry ćwiartki równe. 

COMA, s. f. lat. włosy, v. 
chioma. = Gram. koma, prze- 
cinek. 

COMADRE , v. comare. 

COMANDAMENTO, —dare, s. 
m. rozkaz, zalecenie, polecenie. 
Fare il — , wypełnić rozkaz. 
Fare — , dać rozkaz , rozkazy- 
wać. — dell'anima, polecenie 
duszy, modlitwa konających. — 
di morte, wyrok śmierci czytany 
nań skazanemu. = Comanda- 
mento, przykazanie. I dieci co- 
mandamenti della legge di Dio, 
dziesięcioro Bożego przykaza- 
nia. 

COMANDANTE, s. m. do- 
wódzca, komendant. 

COMANDARE, v. a. rozkazy- 
wać, kazać, rozkazać. Currado 
credendo che fosse figliuolo di 
villano, non conoscendo che fusse 
suo padre, il camandò a uccidere 
nella foresta, 6?. Vili. = zalecić, 
polecić. E piacendogli di partirsi 
il comandò a Dio , Bocc. = do- 
wodzić. — un vascello, un reggi- 
mento, un esercito, dowodzić 
okrętem, i t. d. 

COMANDATA s. f. rozkaz 
króla. 



COM 

COMANDATIVO , —VA , ad. 

rozkazujący, nakazujący. 

COMANDATO, —TA, p. ad. 
nakazany , przepisany. Dì co- 
mandati, posty nakazane przez 
kościół. All' ora comandata, o na- 
znaczonej godzinie. 

COMANDATORE,s.m. rozka- 
zodawca. =-- gatunek woźnego. 

COMANDO, s.m. rozkaz, za- 
lecenie, wola. E ciò che per me 
si può è allo — tuo, Bocc. Dare 
il — , nadać władzę. Esercitare 
il — , wykonywać władzę. Stare 
a — di alcuno, być na czyje za- 
wołanie. — dowództwo. 

COMARE, s.f. kuma, kmotra. 
= akuszerka, baba. = gra dzie- 
cinna. -= naczynie napełnione 
gorącą wodą do grzania się. 

COMBACIAMENTO, s.m. spo- 
jenie, zbicie dwóch deszczek. 

COMBACIARE, v. a. spoić , 
zbić deszczki, kamienie; przy- 
łożyć jedno do drugiego , złą- 
czyć, skleić. 

COMBATTERE, v.n. walczyć, 
bić się , potykać się. Era appa- 
recchiato di — a corpo a corpo 
col re Carlo, G.Vill. = v.a. ata- 
kować, szturmować. Assediaro- 
no la città di Noli, traboccandola, 
combattendola per più volte, G. 
Vili =f Combattere le passioni, 
ivalczyó z namiętnościami. — 
la miseria, pasować się z biedą, 
oganiać się od biedy. — alcuna 
cosa ad uno , zaprzeczać co ko- 
mu , spierać się z kim o co. = 
nękać, gnębić. Non vedi tu la 
morte die '1 combatte? D. Inf.= 
Combattere una querela , bic się 
za czyje sprawę. E se '1 demonio 
uscito dell'inferno combattesse 
per lui le sue querele, Bem. Ori. 
= v.r. bić się. Combatteronsi più 
di sei ore con incredibile gagliar- 
dia, Bemb. Stor. 

COMBATTIMENTO, s. m. bi- 
twa, walka, potyczka. — delle 
giostre, turni ej a. 

COMBATTITORE, s. m. — 
TRICE, s. f. walczący, wal- 
cząca. 

COMBIBBIA, s.f. wino razem 
pite. = osoby razem pijące. 

COMBINAMENTO, s.m. —zio- 
nę, s.f. kombinacya, połączenie. 

COMBINARE , v. a. wiązać , 
łączyć w pewien szyk , porzą- 
dek. 

COMBRICCOLA , s. f. zgraja 
osób zgromadzonych w złym 
celu. Egli ci va attorno la notte 
una certa — di giovani, etc, 
Fir. As. 

COMBUSTIBILE, ad. m. f. 
palny , łatwo palący się. 

COMBUSTIBILITÀ , s. f. pal- 
ność. 

COMBUSTIONE, s.f. palenie. 



COM 

= ogień, pożar. = fig. zapaU 
czywość. Vedeva il conte in gran 
— , cogli occhi ardenti e la faccia 
avvampata, Bern. Ori. 

COMBUSTO , — TA , ad. spa- 
lony , zgorzały. Poi che '1 su- 
perbo Ilion fu combusto, D. Inf. 

COMBUTTA, s.f. bass. spółka. 
Fare a — , metLere a — , oddać 
do spółki, do spólnego użycia* 

COME, av. jak, jano, tak jak. 
Tu sei scaltro — me, jesteś tak 
chytry jak ja. .'= jak, jakim spo- 
sobem. — andrò io nella camera 
dell'abbate? Bocc. Il — , jak, ja- 
kim sposobem. Tutti hanno un 
qualche idea del — si nutrano,e — 
crescono le piante , Pind. == jak 
tylko, skoro tylko. — libero fui 
da tutte quante quell'ombre, D. 
Purg. =Come se, jak gdyby. = 
chociaż, pomimo. Giaciuto colla 
moglie, — contro al piacer di lei 
fosse, gliele diede, Bocc. — jak, 
jakkolwiek bądź. Però giri for- 
tuna la sua ruota — le piace , D. 
tnf. 

COMECCHÉ, cOMECHÈ,av. acz- 
kolwiek, chociaż, —jakkolwiek, 
kędykolwiek. Nuovi tormenti e 
nuovi tormentati mi veggio in- 
torno — io mi muova, e — io mi 
volga e eh' i' mi guati, D. Inf. 

COMENTARE, v. a. komento- 
wać, robić przypisy do dzielą. 

COMENTARIO, si m. komen- 
tarz, przypisy. = komentarze, 
pamiętniki. Cesare scrisse i co- 
mentarj , Cezar pisał pamię- 
tniki. 

COMENTATORE, s. m. ko- 
mentator, przypiśnik. 

COMENTO, s.m. — tazione, s. 
f. komentarz , przypiski. Fare 
conienti, komentować; rozumo- 
wać, rozprawiać o czem. 

COMETA, s. f. kometa. = ły- 
sina końska. 

COMETARIO, —RIA, ad. ko- 
metowy. Orbe cometario, droga 
komety. [me. 

COMICAMENTE, av. komicz- 

COMICO , pi. -CI , s. m. ko- 
mik , aktor komedyi. = autor 
komedyi. 

COMICO, — CA, pi. —CI, — 
CHE, ad. komiczny. 

COMIGNOLO , s. m. szczyt , 
wierzchołek, wierzch dachu. 

COMINCIAMENE, s. m. po- 
czątek, zaczęcie. 

COMINCIANTE, ad. m. f. e s. 
zaczynający, początkujący li- 
czeń. 

COMINICIARE , v. a. e n. za- 
cząć, począć, rozpocząć. — a 
parlare, zacząć mówić. — da 
capo, zacząć z początku, ^wy- 
stąpić pierwszy raz na scenę 
(o aktorze lub aktorce). = Co- 
minciar là festa, la danza, zacząć 



COM 

cokolwiek bądź. Disse Marfisa a 
gli altri : ora che resta , poiché 
son qui, di — la festa? ... Sì ch'e- 
ran presso a — la danza, Ar. Ori. 
Fur. 

COMINCIATIVO , —VA, ad. 
zaczynający, początkujący. 

CÓMINCIATORE , s. ni. — 
TRIGE , s. f. fundator, założy- 
ciel , dający początek. 

COMINO , s. m. kmin. Dare il 
— , nęcić gołębie kminem; fig. 
zwabiać kupujących. 

COMITANTE, ad. m.f. lat. to- 
warzyszący. 

COMITATO, s. m. komitet. = 

V. COMITIVA. 

COMITIVA , s. f. orszak , to- 
warzystwo. Con grande — , 
Z wielkim orszakiem, pocztem 
ludzi. 

COMITO , s. m. dozorca wię- 
źniów na galerach. 

COMIZIALE, ad. m.f. lat. sej- 
mowy, tyczący się zgromadze- 
nia ludu. = Morbo — , kaduk , 
wielka choroba , dla tego tak u 
Rzymian nazwana, że gdy kogo 
podczas sejmowania kaduk rzu- 
cił, przerywano obrady dla 
zlej wróżby. Verso — , wiersz 
kończący się na polowie wyra- 
zu którego druga polowa prze- 
nosi się na początek następne- 
go : v. Ar. Ori. Fur. Cant. 28, 
st. fil, e Cant. 41, st. 32. 

COMIZIO, s. m. Stor. rom. 
sejm, zgromadzenie ludu rzym- 
skiego w celu obierania urzę- 
dników lub radzenia o spra- 
ivach rzeczypospolitej. 

COMMALLEVADORE, s. m. 
Leg. spółręczyciel. 

COM MAN DITA, s.f. towarzy- 
stwo handlowe. 

COMMEDIA, s.f. komedya. 

COMMEDIAIO, s.m. lichy au- 
tor komedyi. 

COMMEDIANTE, s. m. kome- 
dyant. [medye. 

COMMEDIARE, v.n. pisać ko- 

COMMEMORARILE, ad. m. f. 
godny wspomnienia, pamiętny. 

COMMEMORARE , v.a. przy- 
wodzić na pamięć, wspominać ; 
chwalić, sławić; uroczyście ob- 
chodzić. 

COMMEMORATIVO, —VA, 
ad. zrobiony lub obchodzony 
na pamiątkę czego. 

COMMEMORAZIONE, s. f. — 
mento, s. m. obchodzenie pa- 
miątki; wzmianka, wspomnie- 
nie, pamiątka. 

COMMENDA, s. f. komende- 
rya, komendorstwo. 

COMMENDABILE , — devole, 
ad. m.f. zasługujący na pochwa 
łę, chwalebny. 

COMMENDABILMENTE, av. 
chwalebnie, 



COM 

COMMENDAMENTO, s.m. po- 

chiuała. 

COMMENDARE, v.a. chwalić. 
Perciocché la gratitudine , tra le 
altre virtù, è sommamente da — , 

BOCC. == V. RACCOMANDARE. 

COMMENDATARIO, s.m. oso- 
ba duchowna lub świecka po- 
bierająca dochód. 

COMMENDATIZIA , s. f. list 
rekomendacyjny. 

COMMENDATIZIO,— ZIA, ad. 
polecający, rekomendacyjny. 

COMMENDATORE , s. m. — 
TRICE, s.f. chwalca. =■ komen- 
dor, komandor, komtur. 

COMMENDAZIONE,s.f. c/iwa- 
lenie, pochwała. 

COMMENSALE, ad. e s. spół- 
stołownik. Commensali , goście , 
biesiadnicy. 

COMMENSURABILE, ad. m. f. 
Geom. wymierny, spólmierny. 

COMMENSURABILITÀ, s. f. 
Geom.spólmierność dwóch iciel- 
len cci 

COMMENSURARE, v. a. mie- 
rzyć jedno drugiem, wymie- 
rzać. 

COMMERCIO,— zio, s.m. han- 
del. — fig. związki, stosunki, 
spółkowanie, obcowanie.— car- 
nale, amoroso, spółkowanie cie- 
lesne. — di lettere, koresponden- 
cya listowna. Aver — , mieć 
z kim stosunki, bywać u kogo, 
spólkować , przestawać , obco- 
wać z kim. 

COMMESSARIA , s. f. —to , 
s. m. komissarstwo. [rio. 

COMMESSARIO, v. commissa- 

COMMESSAZIONE, s. f. bie- 
siada rozpustna. 

COMMESSO, s. m. stołownik. 
tP delegat, deputat; niższy 
urzędnik, oficyalista. = mo- 
zajka, sztukaterya. 

COMMESSO, —SA, p. ad. po- 
pełniony. --= złączony. In sulle 
man commesse mi protesi guar- 
dando il fuoco , D. Purg. = wło- 
żony, nałożony. Perchè si teme 
ufficio non commesso, D. Purg. 
= wbity, wtłoczony. Anima tri- 
sta come pai commessa, D. lnf.= 
wykładany, wysadzany (o ro- 
botach). 

COMMESSURA, s. f. zwarcie, 
zwora; wprawienie, osadze- 
nie ; fuga , spojenie. 

COMMESTIBILE, ad. m. f. ja- 
dalny, służący do jadła. = 
Commestibili, s. m. pi. jadło, 
wiktuały. 

COMMESTIONE, commistione, 
s. f. zmieszanie , mieszanina. 

COMMETTERE, v. a. ir. roz- 
kazać, polecić. Ad Emilia com- 
mise il ragionare , Bocc. =~ po- 
wierzyć, poruczyć. A lui la cura 
e la sollecitudine di tutta la no- 



COM 



103 



stra famiglia commetto , Bocc. 
Già commetta al terren la sua se= 
menta, Alam. Colt. = popełnić 
co złego. — un errore, popełnić 
błąd. — un peccato, popełnić 
grzech, zgrzeszyć. — delitto, 
popełnić występek. ==■ Commet- 
ter battaglia , stoczyć bitwę, = 
Commetter zizanie, siać niezgo- 
dę. = złączyć, zbić , spoić. = 
v. r. Commettersi al giudizio al- 
trui, zdać się na czyj sąd. — 
alla fortuna, puścić się na los 
szczęścia. — al cimento, nara- 
zić się na niebezpieczeństwo. 

COMMETTIMALE, s. m. broi- 
ciel, rozsiewacz niezgod. 

COMMETTITORE, s. m. poru- 
czyciel. = przestępca, zoino- 
wajca. f= robotnik pracujący 
nad moza)ką. 

COMMETTITURA, v. commes- 
sura. — dell' osso, stato kości. 

COMMIATO, s. m. odprawie- 
nie, odprawa, pożegnanie. Dar 
— , odprawić, pożegnać. 

COMMILITONE, s. m. lat. 
spółżołnierz. 

COMMINATORIA, s. f. Leg. 
zagrożenie karą. 

COMMINATORIO, —RIA, ad. 
zawierający zagrożenie. Pena, 
clausola comminatoria, zagro- 
żona kara, zagrażające za- 
strzeżenie. 

COMMINAZIONE, s. f. zagro- 
żenie. 

COMMISCHIAMENTO, s. m. 
zmieszanie. 

COMMISCHIARE, v. a. zmie- 
szać. 

COMMISERABILMENTE , av. 
litościwie. [się. 

COMMISERARE, v. a. litować 

COMMISERAZIONE, s. f. li- 
tość, politowanie, miłosierdzie. 

COMMISEREVOLE, — rabile, 
ad m. f. godzien politov:ania. 

COMMISSARIATO , s. m. ko- 
missaryat. 

COMMISSARIO, s. m. komis- 
sarz. — di polizia, komissarz 
policyi.= exekutor testamentu. 

COMMISSIONARIO, s. m. ko- 
missant handloivy. 

COMMISSIONE , s. f. komis, 
polecenie, zlecenie. == władza 
udzielona przez kogo działa- 
nia w jego imieniu. — libera, 
pełnomocna władza. — popeł- 
nienie czego. 

COMMIŚSURA, s. f. Anat. 
spojenie stawów. 

COMMISTO, —TA, ad. zmie- 
szany. 

COMMOSSO, —SA, p. ad. 
wzruszony, poruszony. — da 
ira, da pietà, da dolore, poru- 
szony gniewem, i t. d. 

COMMOTIVO,— \A,aù.wzru- 
szający, poruszający. 



104 



COM 



COMMOVIMENTO , s. ni. po- 
ruszenie, rozruch, zaburze- 
nie. Perocché furono quasi com- 
mpvimenti a tutto il mondo, G. 
Vili. 

COMMOVITURA, — zione,s. 
f. poruszenie , wzruszenie. — 
d'animo, wzruszenie umysłu. 

COMMUOVERE, v.a.ir. xozru- 
szyć, poruszyć. Ma perchè t'ha 
perciò questa parola commosso? 
Bocc. == podniecić, podburzyć, 
pobudzić. — al riso , pobudzić 
do śmiechu. Con questo romore 
tutta la terra commossono, Att. 
apost. = v. r. wzruszyć się, 
poruszyć się. Ahi , quanto nella 
mente mi commossi , quando mi 
volsi per veder Beatrice ! D.Purg. 

COMMUTARE, etc. v. muta- 

COMMUTATIVO, —VA, ad. 
mogący być odmienionym. . 

COMMUTAZIONE , s. f. od- 
mienienie, przemienienie. — di 
pena, odmienienie kary na mną 
mniejszą. = wstrząśnienie, za- 
burzenie. Commutazioni di regni, 
G. Vili. 

COMODAMENTE, av. wygo- 
dnie. = łatwo. = miernie. 

COMODARE, v. a. pożyczyć 
komu. 

COMODATARIO, s. m. Leg. 
biorący pożyczkę z obowią- 
zkiem zwrócenia w naturze. 

COMODATO, s. m. lat. poży- 
czka bez procentu,wygodzenie. 

COMODATORE, s. m. poży- 
czający co komu bez procentu. 

COMODEVOLMENTE, av.wy- 
godnie, dogodnie. 

COMODÈZZA , s. f. loygoda, 
dogodność z powodu blizkości 
czego. 

COMODITÀ, s. f. wygoda, do- 
godność; dogodna okazy a, po- 
ra. La — fa l' uomo ladro, prov. 
okazy a czyni złodzieja. 

COMODO, s. m. wygoda, do 
godność. I comodi della vita, 
wygody życia. Con — , a suo — , 
jak będzie komu najwygodniej, 
najdogodniej. 

COMODO, —DA, ad. wygo- 
dny, dogodny. 

COMÓDUŻZO, s. m. dim. wy- 
gódka. 

COMPACITA, s. f. Fis. spój- 
ność części. [właściciel. 

COMPADRONE, s. m. spół- 

COMPAGNA, s. f. i towarzy- 
stwo. = towarzyszka. 

COMPAGNACCIO , s. m. peg. 
zły towarzysz. 

COMPAGNESCO, —CA. pi,— 
CHI, —CHE, ad. ł towarzyski. 
Compagnesche discordie, niezgo- 
dy między towarzyszami. 

COMPAGNESCA, s. f. scherz. 
towarzyszka» 



COM 

COMPAGNEVOLE, ad. m. f. 

towarzyski, łatwy w pożyciu, 
== towarzyski, zrodzony do 
towarzystwa. Dice il filosofo che 
l'uomo è naturalmente — , D. 
Conv. 

COMPAGNIA, s. f. kompania, 
towarzystwo. Di — , w towa- 
rzystwie z kim. = liga, zwią- 
zek. = towarzystwo religijne, 
kongregacya. — de' gesuiti, 
zgromadzenie , zakon jezui- 
tów. — kompania, spółka han- 
dlowa. — delie Indie, kompania 
indyjska. — di sicurezza, kom- 
pania assekuracyjna. — Com- 
pagnia di commedianti, trupa 
aktorów. = kompania, oddział 
żołnierzy pod dowództwem 
kapitana. 

COMPAGNO, s.m.towarzysz. 

— di viaggio , towarzysz po- 
dróży. — di scuola , towarzysz 
szkolny. — nel delitto , spółwi- 
nowajca. Buon — , człowiek we- 
soły, lubiący dobrze zjeść, do- 
brze się napić. 

COMPAGNONE, s. m. towa- 
rzysz. = człowiek sążnisty.= 

V. BUON COMPAGNO. 

COMPANATICO , s. m. —ca , 

s. f. wszystko co się je z chle- 
bem. 

COMPARABILE, ad. m. f. da- 
jący się porównać. 

COMPARAGIONE, v. compa- 
razione. 

COMPARARE,v.a. porównać, 
porównywać. — il Tasso a Vir- 
gilio, porównywaćTassaz Wir- 
giliuszem. — Roma a Parigi, 
Rzym z Paryżem. = v. r. po- 
równywać się. 

COMPARATICO , —raggio, s. 
m. kumostwo; kmotrostwo. 

COMPARATIVAMENTE , av. 
iv porównaniu. 

COMPARATIVO, s.m. Gram. 
stopień wyższy. = ad. poró- 
wnawczy. 

COMPARAZIONCINA , s. f. 
dim. małe porównanie. 

COMPARAZIONE, s. f. po- 
równanie, przyrównanie. Ma 
le comparazion son tutte odiose, 
Bem. Ori. A — , w porównaniu. 
Senza — , bez porównania. Far 

— d'una cosa con altra, poró- 
wnywać co z czem. 

COMPARE , s.m. kum,kmotr. 

COMPARIGIONE , — zione , s. 
f. — mento , s. m. stawienie się 
przed sądem. 

COMPARIRE, v.n. ir. okazać 
się, pokazać się. Avendo seco 
portate tre belle e ricche robe... 
per — orrevole alla festa , Bocc. 

— stawić się, stanąć przed są- 
dem. 

COMPARISCENZA , s. f. oka- 
załość, piękna uroda, .nadobna 



COM 

postawa. Far — , zdawać się 
pięknym na pozór. 

COMPARITA, s. f. okazanie 
się, pokazanie się. 

COMPARSA, s. f. okazanie 
sic, pokazanie się.— piękna po- 
wierzchowność, = przybycie. 
= pozew. = Comparse nelle 
commedie, figurami w kome- 
dyi, osoby nie mówiące. 

COMPARTECIPARE, etc. v. 

PARTECIPARE, etC 

COMPARTIMENTO, s.m. roz- 
porządzenie, rozdzielenie. 

COMPARTIRE, v. a. reg. e ir. 
rozdzielić, rozporządzić, po- 
dzielić, rozłożyć. Vien oramai, 
che '1 tempo che ci è imposto più 
utilmente — si vuole, D. Purg.= 
udzielić cząstkę, wydzielić. E 
le virtù che l'anima comparte 
lasciati le membra quasi immobil 
pondo, Petr. = v.r. podzielić 
się, rozdzielić się, obdzielić się 
czem. 

COMPARTITORE, s.m. ten co 
dzieli, rozdziela, rozdaje. 

COMPASCUO, s. m. spoiny 
wypas. 

COMPASSARE, v. a. mierzyć 
cyrklem. =fig. rozmierzyć, za- 
chować proporcyą. 

COMPASSIONAMENTO, s.m. 
politowanie, miłosierdzie. 

COMPASSIONARE, v. a. e n. 
łitoioać się. 

COMPASSIONATORE , s. m. 
człowiek litościwy, miłosierny. 

COMPASSIONE, s. f. polito- 
wanie, litość, miłosierdzie. U- 
mana cosa è aver — degli afflitti, 
Bocc. Esser tocco di — , być tknię- 
tym litością. Muover a — , wzbu- 
dzać litość. 

COMPASSIONEVOLE, ad. m. 
f. godzien litości , opłakany. 
Avendo Elisa colla sua — novella 
il suo dover fornito, Bocc. = li- 
tościwy, miłosierny. Uomo — , 
człowiek łitościwy. 

COMPASSIONEVOLMENTE , 
av. litościwie, miłosiernie. 

COMPASSIVO,— VA, ad. u&o- 
lewający, litujący się. 

COMPASSO, s. m. cyrkiel. = 
Compasso nautico, kompas, bus- 
sola. = przedział, przegroda, 
przegródka. 

COMPATIBILE, ad. m.f. go- 
dzien przebaczenia.^ zgodny, 

COMPATIBILITA, s. f. zgoda» 
zgodność. 

COMPATIMENTO, s. ni. bole- 
nie, ubolewanie, żal. = pobła- 
żanie. = cierpliwość. 

COMPATIRE, v.n. ir. boleć, 
ubolewać, żałować, użalić się 
nad kim.= pobłażać, folgować, 
być powolnym, wyrozumiałym, 
przebaczać, darować, znosić 
cierp łiwie. Sono stato anch'io 



COM 

sventurato; ho sentito le passioni 
e ho imparato a compatirle, U. 
Fosc. Tutti in questo mondo ci 
dobbiamo — l'un l'altro, Gold, 
wszyscy na tym świecie powin- 
niśmy sobie przebaczać, być 
jedni dla drugich powolni, wy- 
rozumiali. 

COMPATRIOTA, — tta, —ot- 
to, s.m. — otta, s.f. rodak, zio- 
mek, rodaczka. 

COMPATTO,— TA, ad. gęsty, 
dobrze spojony. 

COMPENDIARE, v. a. zebrać 
w krótkości, skrócić. 

COMPENDIARIO , —RIA, ad. 
należący do krótkiego zbioru, 
skrócony. 

COMPENDIO, s.m. skrócenie, 
krótki zbiór. 

COMPENDIOSAMENTE , av. 
wskróceniu, krótko. 

COMPENDIOSO, —SA, ad. 
krótki, treściwy, zwięzły. 

COMPENSABILE, ad. m. f. 
mogący być wynagrodzonym. 

COMPENSAGIONE , s. f. — 
mento, s. m. wynagrodzenie. 

COMPENSARE, v. a. wyna- 
grodzić, wrócić szkodę. 

COMPENSATORE, s. m. — 
TRICE, s. f. wynagrodziciel. 

COMPENSAZIONE, s.f. wy- 
nagrodzenie. 

COMPENSO, s.m. zaspoko- 
jenie. Deh ! metti al mio voler 
tosto — , beato spirito , D. Par. 
zaspokój niezwłocznie moje 
chęć, duchu szczęśliwy. = śro- 
dek, sposób. 

COMPERA, s. f. —mento, s.m. 
kupno, sprawunek. 

COMPERARE, comprare, v. a. 
kupować, kupić, —caro, a caro 
prezzo, a buon mercato, kupić 
drogo, tanio. Prov. — la gatta 
in sacco, kota w worku targo- 
wać. — e non vendere, słuchać 
a nic nie mówić. — brighe a da- 
nari contanti, szukać kłótni, 
wtrącać się w cudze sprawy. 

COMPERATORE, s. m. kupu- 
jący. 

COMPERO, compro, —RA, ad. 
kupiony. 

COMPETENTE, ad. m. {.wła- 
ściwy (o sądzie do którego jaka 
sprawa należy), zdolny sądzić 
o czem. Giudice — , właściwy 
sędzia. Accusatori competenti , 
oskarżyciele zdolni zeznać 
w sądzie. = dostateczny, wy- 
starczający. 

COMPETENTEMENTE , av. 
należnie; dostatecznie. 

COMPETENZA, s. f. spólubie- 
ganie się, konkurencya. A—, na 
loy ścigi , jeden przed drugim. 

COMPETERE, v.n. ubiegać się 
o co, chcieć osiągnąć przed dru- 
gim. = przynależeć. 



COM 

COMPETITORE, s. m. spółu- 
biegacz, spólzawodnik. 

COMPIACENTE, ad. m. f. u- 
przejmy, grzeczny, usłużny, u- 
przedzający. 

COMPIACENZA, s. f. grze- 
czność, uprzejmość, uprzedza- 
nie czyich życzeń, chęć przy- 
podobania się. = zadowolnie- 
nie, ukontentowanie. 

COMPIACERE, v. n. ir. chcieć 
przypodobać się, uprzedzać 
czyje życzenia, zadosyć uczy- 
nić, zezwolić. = v. r. mieć 
w czem upodobanie, przyje- 
mność, upodobać sobie. = ra- 
czyć. Oggi S. A. s' è compiaciuta 
di dirmi , dziś Jego X. Mość ra- 
czył mi, powiedzieć. 

COMPIACEVOLE, ad.m.f. mi- 
ły, luby, V. COMPIACENTE. 

COMPIACIMENTO, v. compia- 
cenza. 

COMPIAGNERE,compiangere, 
v.n. ir. boleć, ubolewać, opłaki- 
wać. = v. r. uskarżać się, uża- 
lać się, utyskiwać, rozwodzić 
żale. Si compianse... lo re Carlo 
per lettere e ambasciatori al re di 
Francia suo nipote, G. Viìl.—v. 
a. litować się, żałować. 

COMPI AGNITORE , s.m. u- 
skarżający się , rozwodzący 
żale. 

COMPIANTO, s. m. narzeka- 
nie, lament wielu osób. Quivi 
le strida , il — e 'I lamento , D« 
Inf. == p. ad. opłakiwany. Il 
mio nome sarà sommessamente 
compianto dai pochi uomini buo- 
ni , U. Fosc. 

COMPIERE, v. a. dopełnić, 
wypełnić , dokonać , uskute- 
cznić. — voti, dopełnić ślubów. 
— il numero, dopełnić liczbę, 
dokompletować , uzupełnić.' 

COMPIETA, s. f. ostatnia go- 
dzina kanoniczna po nieszpo- 
rach. Cantare il vespero e la — 
a uno , fig. wytrzeć komu kapi- 
tułę, złajać, zburczeć. 

COMPIGLIARE, v.a. en. obej- 
mować, zajmować , rozciągać 
się. = v. r. zsiąść się , skrze- 
pnąć. 

COMPILAMENTO , s. m. — 
tura , s. f. kompilacya , zebra- 
nie z różnych dzieł. 

COMPILARE , v. a. pisać , u- 
kladać. Cominciai a — questo 
libro, G. Vili. = spisywać. Men- 
tre che i patti si compilavano , 
G. Vili. = zbierać z różnych 
dzieł. 

COMPILATORE , s. ni. zbie- 
racz , kompilator. 

COMPILAZIONE, s.f. zbie- 
ranie z różnych dzieł, zbie- 
ranina , kompilacya. Piacque a 
Dio d' inanimarlo alla correzione j 
e — delle leggi , Com. 1). Par. = ! 



COM 



105 



zbiór z różnych dzieł , kompi- 
lacya. 

COMPIMENTO, s.m. dopeł- 
nienie, dokonanie, wykonanie, 
dokończenie , uskutecznienie. 
Dar —, dokończyć, dokonać. 
Per dare all' opera — , Bocc. 

COMPIRE , v. a. ir. dopełnić, 
dokonać, dokończyć, uskute- 
cznić. 

COMPITAMENTE , v. compiu- 
tamente.^ grzecznie, układnie. 

COMPITARE, v. a. e n. liczyć, 
rachować.^ zgłoskować, sylla- 
bizować. A guisa di maestro che 
insegni leggere e — a fanciulli , 
Cas. Galat. 

COMPITAZIONE , s. f. v. com- 
putazione. = zgioskowanie. 

COMPITEZZA , s. f. grze- 
czność, układność, polor. 

COMPITO, — TA [— pì-to], 
p. ad. dokończony, dokonany. 
La mia favola breve è già compi- 
ta , Petr. = dokonany, ubiegły, 
zeszły, przeszły (o czasie). = 
grzeczny, układny, polerowny, 
oby czajny, okrzesany, uksztal- 
cony. 

COMPITO [kóm-pi-to] , s. m. 
robota zadana, pens. 

COMPITORE, s.m. dokony- 
wacz , dokonawca. 

COMPITURA, s.f. nasienie 
zwierząt. 

COMPIUTAMENTE , av. cał- 
kiem, zupełnie, dokładnie. 

COMPIUTO, — TA,p. ad. di 
compiere, compire, dopełniony, 
dokończony, dokonany, usku- 
teczniony. = Uomo compiuto , 
człowiek dorosły. Età compiu- 
ta , wiek dojrzały. = doskona- 
ły, wyborny, wykształcony. — 
zamiast empiuto , napełniony. 
Di che stupor dovea esser com- 
piuto ! D. Par. 

COMPLEMENTO, s. m. do- 
pełnienie. = Geom. dopełnienie 
kąta do 90°. 

COMPLESSIONALE , ad. m.f. 
komplexyjny, naie żacy do kom- 
plexyi, z niej pochodzący. 

COMPLESSIONATO , —TA , 
ad. Bene —, mający zdrową 
komplexya, dobrze zbudowa- 
ny, silny. Male — złej kom- 
plexyi. 

COMPLESSIONE , s. f. kom- 
plexya, temperament , konsty- 
tucya. — delicata, forte, kom- 
plexya delikatna, mocna. 

COMPLESSIVO , —VA , ad. 
wiele obejmujący, obszerny. 

COMPLESSO , s. m. objęcie 
wielu rzeczy, zbiór wielu czę- 
ści. = uściśnienie , ucałowa- 
nie. Gli avuti con Ruggier com- 
plessi , Ar. Uri. Fur. = Anat. 
nazwisko dwóch muszkulów 
karku. 



106 



COM 



COMPLESSO, —SA, ad. Uom 
ben complesso, człowiek dobrze 
zbudowany, barczysty, dobrej 
tuszy. = p. ad. di complettere , 
objęty ; złożony. 

COMPLETIVO, —VA, ad. do- 
pełniający, kompletujący. 

COMPLETO, —TA, ad. kom- 
pletny, zupełny. Vittoria com- 
pleta , zupełne zwycięztwo. La 
rotta è stata completa , rozgrom 
był zupełny. 

COMPLETTERE, v.a. obej- 
mować , zawierać w sobie. 

COMPLICARE , v. a. wikłać, 
powikłać , zawikłać. — un ne- 
gozio, zawikłać sprawę. 

COMPLICATO, — TA, p. ad. 
złożony z kilku części. Malattia 
complicata , choroba iv której 
się okazują symptomata innej 
jeszcze choroby. = zawikłany, 
zawiły. 

COMPLICAZIONE, s. f. po- 
wikłanie, zawikłanie. 

COMPLICE , s, e ad. spółwi- 
nowajca. , 

COMPLICITÀ, s.f. spólnictwo 
zbrodni. 

COMPLIMENTARE, v. a. zło- 
żyć, wynurzyć oświadczenia, 
witać , prawić komplementa. 

COMPLIMENTO, s.m. kom- 
plement. Mandarla in — , zby- 
wać komplementami, grzeczno- 
ściami. == Aver il — in un ne- 
gozio , mieć znaczny udział 
w domu handloioym. 

COMPLIMENTOSO, —SA, ad. 
pełen komplementów , oświad- 
czeń , grzeczności. 

COMPLIRE, v. a. e n. prawić 
komplementa. =■ La tal cosa mi 
compie, non mi compie, to mi 
na rękę , nie na rękę. 

COMPONENTE , ad. m. f. 
wchodzący w skład czego. =■■ 
s. m. część w skład czego wcho- 
dząca. 

COMPONICCHIARE , v. a. e 
n. pisać , bazgrać z wielkim 
mozołem. 

COMPONIMENTO , s. m. u- 
twór, dzieło, plócl umysłowy. 
= skromne ułożenie. 

COMPONITORE, s. m. autor, 
pisarz. = kompozytor muzy- 
ki. = zecer. 

COMPORRE, v. a. ir. skła- 
dać, złożyć. = układać co, 
pisać. =r zmyślić, skompono- 
wać. Certo so che menti , e com- 
posto fra te t' hai queste cose, 
Ar. Ori. Fur. =~ ułożyć , ucze- 
sać. — i capelli , ułożyć włosy. 
= pojednać, pogodzie. Né tutto 
il mondo mai gli avria composti 
se , etc. Ar. Ori. Fur. jf= ukoić , 
uspokoić. E poi che giunto al 
sommo duce gli spiriti alquanto 
e l'animo compose, Tass. Ger. 



COM 

= składać litery drukarskie. 
=v.r. zgodzić się, pojednać się. 

COMPORTABILE , ad. m. f. 
znośny. =• stosowny , przy- 
zwoity. 

COMPORTAMENTO, s.m. po- 
stępowanie , sprawowanie się. 

COMPORTARE , v. a. znieść, 
znosić , cierpieć , ścierpieć. = 
pozwalać, dozwalać. Secondo 
che comportava la loro tenera 
età , Bocc. = È un vino che com- 
porta l' acqua , t o wino znosi 
dobrze wodę. = v. r. Compor- 
tarsi bene o male, dobrze lub 
źle sprawować się , postępo- 
wać. — colla moglie o col mari- 
to, żyć zgodnie w małżeństwie. 
= posiadać się. Costui per gau- 
dio appena si comporta, Ar. Ori. 
Fur. 

COMPORTEVOLE , ad. m. f. 
znośny. 

COMPORTEVOLMENTE , av. 
znośnie , jako tako. 

COMPÒRTO, s.m. ułożenie 
się ivierzyciela z dłużnikiem 
o termin wypłaty, przedłuże- 
nie terminu. 

COMPOSITIVO, —VA, ad. 
Mat. syntetyczny. 

COMPOSITO,— TA, ad. Arch. 
Ordine — , porządek złożony 
{z jońskiego i korynckiego). 

COMPOSITOIO, s. m. Stamp. 
węgielnica , winkelak , prawi- 
dło drukarskie. [tore. 

COMPOSITORE , v. componi- 

COMPOSIZIONCELLA , s. f. 
dim. maleńki utwór, dziełko. 

COMPOSIZIONE, s.f. skła- 
danie , układanie , złożenie. == 
dzieło, utwór, płód umysłowy. 
=3= ugoda, umowa. Venir a — 
con creditori , ułożyć się z wie- 
rzycielami o termin wypłaty. 
= skład, budowa ciała. 

COMPOSTA, s.f. mieszani- 
na. = komput z owoców. 

COMPOSTAMENTE, av. grze- 
cznie. — skromnie. 

COMPOSTEZZA, s.f. skromne 
ułożenie. 

COMPOSTO , —STA , p. ad. 
złożony, ułożony ; załatwio- 
ny, zagodzony. = zmyśłony, 
udany', fałszywy. == poważny. 
Uomo composto, człowiek powa- 
żny, stateczny. = s. m. skład. 

COMPRA , comprare , etc. v. 

COMPERA , etC. 

COMPRENDERE, v. a. e n. ir. 

obejmować , zajmoioać. La mi- 
nore oste teneva più d' una e 
mezza lega, comprendendo tutto 
il paese , G. Viti. = obejmować, 
zawierać, zamykać w sobie. 
Che — non può prosa né verso , 
Petr. = dręczyć, dolegać {o 
chorobach). Essendo compreso 
forte di gotta nelle mani e ne' 



COM 

piedi , G. Vili. = schwytać na 
uczynku. = zawrzeć w krótko- 
ści , skrócić. = wcielić. = pod- 
jąć się czego. = fig. pojmować, 
pojąć, rozumieć, zrozumieć. 
= v. r. rozejść się , rozgłosić 
się. La novella si comprese sì per 
la terra che Fr. Sacch. 

COMPRENDIMENTO , s. m. 
pojmowanie, pojęcie. = okrąg y 
obwód. [pojętny. 

COMPRENDITIVO,— VA, ad. 

COMPRENDITORE , s. m. — 
TRICE , s. f. ten , ta co pojmuje. 

COMPRENDONICO , —CA , 
pi. —CI , —CHE , ad. pop. roz- 
garniony , rozsądny , roz- 
tropny. 

COMPRENDONIO, s. m. pop. 
zdrowy rozsądek , rozgar- 
nienie. 

COMPRENSIBILE, — dibile, 
ad. m. f. zrozumiały. 

COMPRENSIONE , s. f. zdol- 
ność pojmowania , pojęcie. 

COMPRENSIVA , s. f. loładza 
pojmowania, pojęłność. 

COMPRENSIVAMENTE , av. 
pojętnie. 

COMPRENSIVO , —VA , ad. 
wiele w sobie obejmujący, za- 
wierający. == zrozumiały. 

COMPRESA, s. f. —so, s. m. 
okrąg, obwód, obejście. Si fug- 
girò nel — del palazzo dov' era 
il duca , G. Vili 

COMPRESO , —SA , p. ad. 
objęty, zawarty w asem. = fig. 
pojęły, zrozumiany. = zdjęty, 
przejęty, ogarniony. Compreso 
dal terrore, zdjęty 'strachem. E 
la regina intanto più dal veleno 
era dal serpe infetta, e già tutta 
compresa , Car. En. 

COMPRESSA, s. f. szmatka 
w kilkoro złożona na ranę, 

COMPRESSIBILE, ad. m. f. 
ściśliwy, dający się ścisnąć, 

COMPRESSIBILITÀ, s. f. Fis. 
ściśliwość. 

COMPRESSIONE, s. f. ciśnie- 
nie, ściśnienie, przyciśnięcie. 

COMPRESSO, —SA, p. ad. 
ściśniony, przyciśnięty. = bar- 
czysty, krępy. = rozgnieciony. 

COMPRESSORE, ad. m. Mu- 
scolo — , muszkuł ściskający. 

COMPRIMERE , v. a. ir. ści- 
skać, ścisnąć, przycisnąć. = fig, 
powściągnąć, ukrócić, nrzylłu- 
mić. = zgwałcić kobietę. E 
quella , un dì che sola ritrovolla , 
compresse, e di sé gravida tra- 
volte, Ar. Ori. Fur. 

COMPRO, — PRA, ad. kupio- 
ny. E questa greggia e l' orlicel 
dispensa cibi non compri alla mia 
parca mensa, Tass. Ger. 

COMPROMESSARIO , — MiS- 
sario, s.m. kompromissarzy sę- 
dzia polubowny. 



COM 

COMPROMESSO , s. m. kom- 
promis. 

COMPROMETTERE, v.a. e n. 
ir. zdać się , zapisać się na 
kompromis. Non potendo a ciò 
contraddire , si compromisono a 
sei popolani di Firenze , G. Vili. 
z= skompromitować, narazić, 
wystawić na co. =*■ v. r. skom- 
promitować się. 

COMPROPRIETARIO, s. m. 
Leg. spól właściciel. 

COMPROVAMELO, s. m. — 
zionę , s. f. pochwalenie , przy- 
zwolenie, zezwolenie. 

COMPROVARE, v.a. pochwa- 
lać, przyzwalać, zezwalać. 

COMPROVATORE , s. m. po- 
chwalacz, przyzwoliciel. 

COMPUGNERE , compungere , 
v.a. ir. zmartwić, zranić, roz- 
dzierać serce. 

COMPULSARE, v. a. Leg. 
zmusić do stawienia się przed 
sądem. 

COMPULSORIA, s.f. pozew o 
wniesienie opłat do skarbu. 

COMPLETIVO, — VA, ad. 
skruszający , pobudzający do 
Skruchy. 

COMPUNTO, —TA, p. ad. 
zmartwiony , zgryziony. Da 
gran dolor compunto, Ar. Ori. 
Fur. przejęty wielkim bolem.-= 
żałujący za grzechy, skruszo- 
ny. Esser —, żałować za grze- 
chy. 

COMPUNZIONE , s. f. — gni- 
mento, s. m. żal za grzechy, 
skrucha. 

COMPUTARE, v.a. liczyć, ra- 
chować, obrachować, wyracho- 
wać. = policzyć wrzędzie , u- 
mieścić w poczet. 

COMPUTO,— tamento, s. m. 
— zionę, s. f. liczenie, rachowa- 
nie, obrachowanie , rachunek. 

COMTO, —TA, ad. D. Conv. 
ozdobiony, przyozdobiony. 

COMUNALE , ad. m. f. zwy- 
czajny , pospolity , ordynaryj- 
ny. In — , av. zwyczajnie , po- 
spolicie. 

COMUNALMENTE , av. zwy- 
czajnie, pospolicie. = wspól- 
nie. 

COMUNAMENTE, av. zwy- 
czajnie, pospolicie, w ogólno- 
ści, w powszechności. 

COMUNE , s. va. ogół mie- 
szkańców miasta , całe miasto, 
gmina. = ogół ludzi. Da ciò 
anche procede che il — della gente 
più si lasci convincere dagli esem- 
pj , Segner. In comune, wspól- 
nie, do spólnego użytku. 1 loro 
beni misero in comune , G. Vili. 

COMUNE, ad. m. f. spólny , 
należący do wielu. — zwyczaj- 
ny , powszedny , powszechny , 
pospolity, ordynaryjny. Uso—, 



CON 

zwyczaj powszechny. L' opi- 
nione — , mniemanie powsze- 
chne. Luoghi comuni , myśli , 
zdania często powtarzane , o- 
klepane. [dóbr. 

COMUNELLA, s. f. spólność 

COMUNEMENTE, av. powsze- 
chnie, pospolicie, zwyczajnie. 
= spoinie z innemi. 

COMUNICARLE, ad. m.f. da- 
jący się udzielić. = łatwo się 
udzielający, rozmowny, towa- 
rzyski. 

COMUNICANTE, ad. m. f. u- 
dzielający. — s. komunikant, 
biorący komunią. 

COMUNICARE , v. a. udzielić 
co komu. — una malattia, un se- 
creto, nabawić kogo choroby, 
powierzyć sekì*et , przypuścić 
do sekretu. — le proprie idee ad 
alcuno, udzielić komu swych 
myśli. = komunikować, dawać 
komunią. = v. n. komunikować 
się. 

COMUNICATIVA, s.f. łatwość 
udzielania nauki. 

COMUNICATIVO, —VA, ad. 
dający się łatwo udzielić. = lu- 
biący się udzielać , rozmowny, 
towarzyski. [łącz. 

COMUNICATORE, s.m. udzie- 

COMUNIC AZIONE, s.f. udzie- 
lanie , udzielenie. — di mali , 
zarażenie , zaraza. = komu- 
nikacya , związek. — dell' Oce- 
ano col Mediterraneo, komuni- 
kacya Oceanu z morzem Śród- 
ziemnem. — colle persone, u- 
dzielanie się osobom, spólko- 
ivanie, obcowanie. 

COMUNICHINO , s. m. komu- 
nikant, hostya. 

COMUNIONE , s. f. spólność , 
spólne używanie. — di beni , 
spólność dóbr. = komunia. 

COMUNITÀ , — TADE , —TATE, 

s. f. spólność, związek , stycz- 
ność, łączność. Tutte le scienze 
hanno una certa — e colleganza 
insieme, Varch. Ercol.= Comu- 
nità di beni , spólność dóbr. = 
ogól mieszkańców miasta, mia- 
sto, wieś, gmina. = ratusz. — 
In comunità, av. spoinie. 

COMUNQUE, —mente, av. jak- 
kolwiek. Egli è sì sciocco ch'egli 
s'acconcerà — noi vorremo, Bocc. 
—jak tylko, skoro tylko. — que- 
sto romor fu sentito a furia ognun 
si leva, L. Pule. Morg. 

CON , prep. z , ze. Vera pietà 
con grave dolor mista, Petr. 

CONATO , s. m. lat. usiłowa- 
nie. 

CONCA, s. f. koncha. Fig. e 
prov. Essere una — fessa , być 
chorowitym, słabowitym. Basta 
più una — fessa ch'una salda, 
dłużej czasem pociągnie chory 
od zdrowego. = ceber, szaflik, 



CON 



107 



stągiew. — zolnik. = wklęsłość, 
jama , dół. = grób. = chrzą- 
stka zewnętrzna ucha w kształ- 
cie skorupy ślimaka, koncha 
uchowa. 

CONCAMERATO , — TA , ad. 
Arch. sklepiony. 

CONCATENARE, v. a. spoić 
łańcuchem, złączyć, skojarzyć. 
I vizj sono concatenati l' uno cóli' 
altro, But. D. luf. 

CONCATENAZIONE , s. f. — 
mento, s.m. spojenie, skojarze- 
nie, złączenie. 

CONCAVATO, —TA, ad. wy- 
drążony. , 

CONCAVITÀ, —TADE, —TATE, 

s.f. wydrążenie, wklęsłość. 

CONCAVO,— VA, ad. wklęsły. 
concavo-concavo , wklęsło-wkłę- 
sły. concavo-convesso, wklęslo- 
ivypukhj. 

CONCEDERE , v. a. reg. e ir. 
dozwolić , pozwolić. Lo tempo 
è poco ornai che n'è concesso, 
D. Inf. Maestro , or mi concedi 
ch'io sappia quali sono , D. Inf. 
=f dać, nadać, udzielić, ustąpić. 
Né sapeva come negarlo e '1 con- 
cedergliele non le pareva far bene, 
Bocc. — in matrimonio una fan- 
ciulla, wydać za mąż dziewczy- 
nę. — una grazia, ivyswiadczyc 
łaskę. == przynosić , wydawać. 
Essendo ogni cosa piena di quei 
fiori che concedeva il tempo, 
Bocc. = v.r. dać się użyć (o ko- 
biecie). = Concedersi vinto , u- 
znnć się za zwyciężonego. Da 
questo passo vinto mi concedo, 
D. Par. 

CONCEDIBILE , ad. m. f. da- 
jący się udzielić. 

CONCEDIMELO, s. m. ustą- 
pienie, przyzwolenie , dozwo- 
lenie , nadanie , przystawanie 
na co. 

CONCEDITORE , s. m. nada- 
wca; przyzwoliciel. 

CONCENTO , s. m. zgodność 
tonów, harmonijny dźwięk. = 
Ar. Ori. Fur. słodki szmer. 

CONCENTRAMENTO, s. m. 
ześrodkowanie , sprowadzenie 
do środka. 

CONCENTRARE, v. a. ześro- 
dkować, sprowadzić do środka. 
= zgłębić. ■■= v. r. zbiegać się 
w jeden punkt, skupić się. = 
Fig. Odio concentrato , głęboko 
wkorzeniona nienawiść. Con- 
centrato in se stesso, zamyślony, 
zagłębiony iv myślach. 

CONCENTRAZIONE, s. f. ze- 
środkowanie, sprowadzenie do 
jednego środka, skupienie. = 
Chim. zgęszczenie płynu przez 
gotowanie łub zamrożenie. 

CONCENTRICO, —CA, pi. — 
CI , —CHE , ad. Geom. spółśro- 
dkowy. 



108 



CON 



CONCEPIBILE , ad. ni. f. mo- 
gący być pojętym. 

CONCEPIMENTO , s. m. zaj- 
ście w ciążę, poczęcie. = fig. 
'pojmowanie, pojęcie. 

CONCEPIRE, concepere, v. a. 
ir. zajść w ciążę, począć. = fig. 
pojmować , rozumieć. = po- 
wziąść. — l' amore per alcuno , 
powziąść miłość do kogo. De- 
porre il concepito timore, złożyć 
powziętą bojaźń. 

CONCERNENTE , — nevole , 
ad. m.f, tyczący się, ściągający 

CONCERNENZA , s. f. zwią- 
zek, stosunek, styczność. 

CONCERNERE, v. a. ściągać 
się , tyczyć się , odnosić się do 
czego. 

CONCERTANTE, s.m. dający 
koncept» 

CONCERTARE , v. a. zgodzić 
tony. =fig. ułożyć co, nastroić, 
ukartować. 

CONCERTATO, s. m. zgoda, 
zgodzenie się na jedno. = p. 
ad. zgodzony (o tonach). = uło- 
żony, nastrojony, ukartowany. 

CONCERTO, s.m. koncert. == 
fig. zgoda. Operar di —, działać 
zgodme z kim. 

CONCESSIBILE, ad. m.f. mo- 
gący byćudziełonym, nadanym, 
zezwolonym. 

CONCESSIONARIO, s.m. Leg. 
otrzymujący nadanie czego. 

CONCESSIONE, s. f. udziele- 
nie przywileju, nadanie, ustą- 
pienie^ koncessya. 

CONCESSO, —SA, p. ad. na- 
dany, udzielony. = przy znany, 
dozwolony, przyzioolony. 

CONCETTACCIO , s. ni. peg. 
koncept z kalendarza. 

CONCETTARE, — ttizzare, v. 
n. dowcipkować, wynajdować 
dowcipne koncepta, gadać kon- 
cepta, sadzie się na koncepta. 

CONCETTINO, s. m. dziecin- 
ny koncepcik, igraszka słów. 

CONCETTO , s. m. myśl, po- 
mysł, domysł. = wyobrażenie, 
pojęcie, zdanie, opinia. = kon- 
cept, dowcipne słówko. = nie- 
smaczny koncept, błyskotka do- 
wcipu, wyskok imaginacyi. = 
Avere, tenere in — , cenić, sza- 
cować. 

CONCETTO, —TA, — puto,— 
ta, p. ad. poczęty. = powzięty, 
pojęty. 

CONCETTONE , s. m. scherz. 
dowcipny koncept. 

CONCETTOSAMENTE , av. 
sentencyonalnie. 

CONCETTOSO, —SA , ad. pe- 
łen dowcipnych konceptów. 

CONCEZIONE, s. f. poczęcie. 
= niepokalane poczęcie P. Ma- 
ryi = myśl, pomysł. 



CON 

CONCHETTA, s. f. dim. sza- 
flik, stągi ewka. 

CONCHIGLIA,s.f.— etta, s. f. 
dim.koncha, muszla, muszelka. 

CONCHIGLIOGIA, s.f. nauka 
o skorupiakach. 

CONCHIUDERE , v. a. ir. za- 
wrzeć, zamknąć dzieło. = za- 
wrzeć umowę, przymierze. = 
lonioskować , toyprowadzać, 
wyciągać ivnioski.= zamknąć. 

COŃCHIUSIONE, s.f. zawar- 
cie, zamknięcie dzieła. 

CONCHIUSO, —SA, p.ad. za- 
warty, zamknięty, ukończony. 

CONCIA, s. f. garbarnia. = 
garbnik, dębowakorado garbo- 
wania skór. = zaprawa skór 
proszkiem garbarskim. = ukła- 
danie sokoła do polowania. =* 
zaprawa wina. — fig. zapra- 
wa, przyprawa. 

CONCIABROCCHE, s. m. gar- 
czołat. 

CONCIACALZETTE , s. ten, 
ta co cijruje pończochy. 

CONCIARE, v. a. naprawiać, 
reparować, łatać. Conciar male, 
zepsuć, uszkodzić, pomiąć, po- 
żmiechać; przetrzepać, toy- 
trzepać, luybić, zoytłuc, i t. d. 
= Conciar pelli , cuoia, garbo- 
wać, wyprawiać skóry. Con- 
ciar uno pel dì delle feste, fig. 
tęgo kogo oporządzić, tęgo mu 
wygarbować skórę, skroić mu 
kurtę. = Conciar porci, vitelli, 
czyścić wieprze, byki. — cavalli, 
pokładać, wałaszyć konie. = 
zaprawiać wino. = gnoić połę, 
v. concimare. = Conciar alcuno, 
conciarsi con qualcheduno , po- 
godzie się z kim. 

CONCIATETTI, s. m. pobi- 
jacz dachów. 

CONCIATORE, s.m. garbarz. 
— in alluda, biało skórnik. — 
d' uccelli di rapina, sokolnik. — di 
fornace, hutarz, hutnik. 

CONCIATURA, s. f. repara- 
cya, naprawka. — di testa, fry- 
zura. 

CONCIERO, s. m. v. concia- 
tura. — poprawka. La quale 
(lettera) mandai subito a ritorre 
per farvi alcuni concieri, Tass. 
Lett. 

CONCILIABILE, ad. m. f. 
dający się pogodzić, pojednać. 

CONCILIABOLO, —buło, s. 
m. schadzka, tajemne zgroma- 

fì 7 P 'Y) 1 P 

CONCILIAMENTO , s. m. — 

zionę, s. f. pojednanie, pogo- 

CONCILIARE, v. a. pojednać \ 
pogodzić, zjednać, zgodzić. = 
pozyskać sobie, zniewolić, ująć. 
= Conciliar la fame, la sete, il 
sonno, wzbudzić apetyt, pra- 
gnienie, sprawić sen. = v. r. 



CON 

pozyskać, ująć, zjednać sobie, 
zniewolić sobie. Conciliarsi l'a- 
more di alcuno, pozyskać czyje 
miłość. 

CONCILIARE, ad. m. f. Guicc. 
należący do koncyłium. 

CONCILIATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. pojednawca. 

CONCILIATORIO,— RIA, ad. 
pojednawczy. 

CONCILIO, s. m. koncyłium, 
zbór, sobór. 

CONCILIUZZO, s.m. dim. nie- 
łiczny zbór. 

CONCIMARE, v.a. gnoić pole. 

CONCIME , s. m. naprawka, 
reparacya. = gnój, nawóz. =■ 
kora garbarska utarła na pro- 
szek. 

CONCIO, s. m. zgoda , umo- 
wa. = barwidło, ruż. = ozdo- 
ba, strój. = gnój, nawóz. =- A 
concio, in concio, av. w stanie. 
Non essendo i Perugini in — da 
riparare a' nemici , M. Vili. Re- 
carsi in — , przygotować się, 
postawić się w stanie. 

CONCIO, —CIA, ad. narzą- 
dzony przyrządzony. ^ustro- 
jony. = czysty, schludny, chę- 
dogi. = Mai concio, żle ubra- 
ny, niechlujny; zepsuty; opo- 
rządzony, obity, wytuzany. 

CONCIOFOSSECHÈ , concio- 
fossecosaché, CONCIOSIACHÈ, CON- 
CIOSSIACOSACHÉ, cong. gdy, gdyż, 

albowiem, ponieważ , z powo- 
du że. 

CONCISAMENTE, av. zwię- 
źle, krótko , treściwie. 

CONCISIONE, s. f. pocięcie 
na drobne kawałki.= fig. zwię- 
złość, krótkość, treściwość. 

CONCISO, —SA, ad. zwię- 
zły, krótki, treściwy. 

CONCISTORIALE, ad. m. f. 
konsystoryałnu. 

CONCISTORIO, — ro, s. m. 
konsystorz. == zgromadzenie 
kardynałów zwołanych przez 
papieża. =~ zgromadzenie , ze- 
branie. 

CONCITAMENTO, s. m. — 
zionę, s. f. poruszenie, wzru- 
szenie, rozruch. 

CONCITARE, v. a. poruszyć, 
wzruszyć, wzniecić, pobudzić, 
podżegać, poduszczać. Grimo 
di — la furia, e l'ira di Turno 
unqua non resta, Car.En.^=\. r. 
ściągnąć na siebie, zjednać 
sobie. 

CONCITTADINO, s. ni. spół- 
obywatel. 

CONCLAVE, —vi , s. m. kon- 
klawe, miejsce gdzie kardyna- 
łowie zebrani obierają papie- 
ża. — konklawe, zgromadze- 
nie kardynałów w celu obrania 
papieża. 

CONCLUDENTE, ad. m. f. do- 



CON 

wodny, nieodbity, stanowczy 
(dowód). [dowodnie. 

CONCLUDENTEMENTE, av. 

CONCLUDERE, v. a. ir. v. con- 
chiudere. = wnioskować, wy- 
prowadzić wniosek. 

CONCLUSIONE, s. f. wniosek, 
konkluzya. Aspettava diretta- 
mente contraria — a questa, Bocc. 
= teza, zadanie. = ukończenie, 
zakończenie, koniec. Venire a 
— , zakończyć, ukończyć. In — , 
av. zgolą, słowem, nakoniec. 

CONCLUSIVAMENTE, av. do- 
wodnie. 

CONCLUSIVO , —VA, ad. v. 

CONCLUDENTE. 

CONCLUSO, —SA, p. ad. za- 
kończony, ukończony. — za- 
warty, zamknięty. = skrócony. 

CONCOIDE, s. f. Geom. kon- 
choida, linia muszlowa. 

CONCOLA, s.f. dim. miseczka. 

CONCOLORE , ad. m. f. lat. 
tegoż koloru. 

CONCORDANTE, ad. m. f. 
zgodny, podobny. 

CONCORDAGIONE, —danza, 
s. f. zgodność, podobieństwo. 
= Gram. zgoda między wyra- 
zami. Fare la — , zgodzić z so- 
bą wyrazy. = Concordanza 
della Bibbia, konkordacya, spis 
alfabetyczny wszystkich wyra- 
zów znajdujących się w Biblii. 

CONCORDARE, v. a. zgodzić, 
v. accordare. = v. n. e r. zga- 
dzać się, stosować się, być po- 
dobnym. 

CONCORDATO, s ( . m. konkor- 
dat , umowa między papieżem 
a królem. = umowa kupca upa- 
dłego z wierzycielami. 

CONCORDE, ad. m. f. zgodny, 
stosowny, odpowiedni. === zgo- 
dny, zgadzający się na, co. 

CONCORDEVOLE, ad. m. f. 
zgodny, odpowiedni. 

CONCORDEVOLMENTE , — 

DANTAMENTE, — DATAMENTE, — DE- 
MENTE, av. zgodnie, jednomy- 

CONCORDJA, s. f. zgoda, je- 
dność,pokój. Ridurre, venire a — , 
zgodzić się, pogodzić się. In — , 
di — , av. zgodnie. 

CONCORRENTE, s. m. kon- 
kurent, spólubiegacz , spółza- 
wodnik. = ad. przyczyniający 
się,przykładający się do czego. 

CONCORRENZA, s. f. kon- 
kurencya , spólzawodnictwo , 
spółubieganie się. In — , a — , 
av. ubiegając się o co, wspólnie. 

CONCORRERE, v. n. ir. zbie- 
gać się, zbiedz się zewsząd, 
gromadzić się, kupić się. Erano 
quivi quasi tutti i Pratesi con- 
corsi, itocc. Fig.— in una opinio- 
ne, zgodzić się z kim io zdaniu, 
pyć tegoż zdania. — alla spesa, 



CON 

przyczyniać się do wydatku.— 
ubiegać się z kim o co , spólu- 
biegać się. = Geom. schodzić 
się, stykać sie. 

COŃCORRIMENTO, s. m. 
zbieganie się, zbiegowisko. 

CONCORSO, s.m. zbieg, zbie- 
żenie się. = zbieg przyczyn, 
okoliczności. = skupienie, ze- 
branie, zbiór. Democrito lo for- 
mo (il mondo) di leggieri cor- 
puzzi da un concorso fortuito, 
Cic. Tusc. Demokryt utworzył 
świat ze skupienia się przy- 
padkowego drobnych cząstek. 
= ubieganie się o co , konkurs. 

CONCOTTO, —TA, p. ad. 
strawiony, przetrawiony. 

CONCOZIONE, s. f. trawienie 
pokarmów. 

CONCREATO , —TA , p. ad. 
spółstworzony. = wrodzony. 
Achille più volte già mostrò cli 
cacciar da sé la concreata ira, 
Achilles kilka razy już uda- 
wał że chciał oddalić od siebie 
gniew mu wrodzony. 

CONCREDERE, v. n. e a. my- 
ślić, sądzić, mniemać. ^powie- 
rzyć, poruszyć co komu. = v.r. 
porozumieć się, zgodzić się. 

CONCREDIT ORE , s. m. po- 
wierzyciel. = spółwier zydel. 

CONCRETO, s. m. skupienie 
się cząstek. Ch'è ben altroché 
saper se il gelo si faccia in rare- 
fatto oper — ,Menz.Sat.=Filos. 
konkretum. In — , złącznie. 

CONCRETO, — TA, ad. zro- 
sły, spojony, skupiony. = Fi los. 
złączony ze swym przymiotem. 

CONCREZIONE, s.f. Fis. e 
Chini, zrosnienie, skupienie się 
cząstek , stan stały. = Chir. 
narośl , gula, guz. 

CONCUBINA, s. f. nałożnica. 

CONCLBINARIO, — tore , s. 
m. żyjący z nałożnicą, żyjący 
na wiarę z kobietą. 

CONCUBINATO, s.m. nało- 
żnictwo. 

CONCUBINESCO,— CA, pl. 
— CHI, — CHE, ad. nałożny, 
nało zniczy. 

CONCUBINO, s.m. nałożnik. 

CONCUBITO , s. m. spółko- 
wanie , obcowanie mężczyzny 
z kobietą. 

CONCULCABILE, ad. m. f. za- 
słuaujący na zdeptanie. 

CONCULCAMENE, s. m. — 
zionę , s. f. zdeptanie, podepta- 
nie. 

CONCULCARE, v.a. zdeptać, 
podeptać, zadeptać, rozgnieść. 
Co' piedi si conculchino i bruchi , 
o con fuoco s' ardano , Cresc. 
Agr. = Fig. Conculcare le leggi, 
podeptać , zdeptać prawa. Vio- 
lata la religione, conculcate e 
cose sacre , Guicc. Stor. 



CON 



109 



CONCULCATORE, s.m. ten 

co depcze, gwałci prawa, i t. d. 

CONCUOCERE , v. a. ir. stra- 
wić , przetrawić. 

CONCUPIRE, — piscere, v. 
a. ir. lat. pożądać. 

CONCUPISCENZA, — zia , s. 
f. pożqdliwość,chuć, żądza. 

CONCUPISCIBILE , — scevo- 
le , — servo, —va , ad. pożądli- 
wy. Spento del cuore il concu- 
piscibile amore verso la donna , 
Bocc. = Appetito concupiscibi- 
le , żądza posiadania czego. 

CONCUPISCIBILITÀ, — tade, 
—tate , s. f. pożądliwość. 

CONCUSSARE , v. a. wstrzą- 
snąć, wzruszyć, v. scuotere. 

CONCUSSIONARIO , s. m. 
zdzierca , łupieżca. 

CONCUSSIONE , s. f. wstrzą- 
śnienie, wzruszenie. = zdzier- 
stwo, łupieztwo. 

CONCUSSIVO, —VA, ad. 
wstrząsający, wzruszający. 

CONDANNA , s. f. potępienie , 
skazanie; wyrok potępiający, 
skazujący na karę. 

CONDANNABILE, ad. m. f. 
godzien potępienia. 

CONDANNAGIONE, — zionę, 
s.f. —mento, s.m. potępienie , 
skazanie na karę, ukaranie, 

Hf IV* fì 

CONDANNARE , v. a. potępić 
skazać na karę. — alcuno all' 
esilio , ai ferri , skazać kogo na 
wygnanie , na iviezy. — nella 
testa , skazać na gardło. — in 
contumacia , skazać zaocznie. 
Tal colpa a tal martirio lui con- 
danna, D. Inf. = Condannare 
un ammalato, osądzić chorego 
za nieuleczonego. = ganić , 
naganiać. ' [tępiciel. 

ĆONDANNATORE , s. m. po- 
CONDANNATORIO, —RIA, 
ad. zawierający potępienie , 

CONDANNEVOLE, ad. m. f. 

zasługujący na potępienie , na 
karę ; naganny. 

CONDEBITORE , s. m. Leg. 
spółdlużnik. 

CONDECENTE,— cevole, ad. 
m. f. przystojny, przyzwoity. 

CONDECENTEMENTE,— vol- 
mente, av. przystojnie , przy- 
zwoicie. 

CONDEGNAMENTE, av. go- 
dnie, jak się należy, jak sobie 
kto zasłużył. 

CONDEGNO, —GNA , ad. go- 
dny, należny, zasłużony. 

CONDENSABILITÀ, s.f. Fis. 
łatwość zgęszczenia się. 

CONDENSAMENTO, s.m. — 
zionę , s. f. zgęszczenie. 

CONDENSARE, v.a. zgęście, 
— l' aria , zgęście powietrze. = 
v. r. zgęście się, zgęstnieć. 



110 



CON 



CONDENSATORE, s.m. Fis. 
kondensator, narzędzie służą- 
ce do zgęszczenia powietrza , 
pary, płynu elektrycznego. 

CONDENSO, —SA, ad. gęsty, 
zgęszczony. — fig. ściśniony, 
ściśnięty. E 'ntato lagrimando 
sfogo di dolorosa nebbia il cor 
condenso , Petr. 

CONDESCENDENTE, ad.m.f. 
powolny na czyje żądania, ła- 
skawy. 

CONDESCENDENZA, —zionę, 
s.f. — dimento, s.m. powolność 
na czyje żądania , łaskawość , 
ludzkość, uczynność. 

CONDESCENDERE , v. n. ir. 
zejść , zstąpić z kim razem. = 
fig. skłonić się , przychylić się , 
zgodzić się na co, łaskawie ze- 
zwolić. Dove tu non condiscenda 
piacevole a' prieghi miei , Bocc. 
= zstąpić, przejść z jednego 
przedmiotu do drugiego. 

CONDICEVOLE , ad. m. f. 
przystojny, przyzwoity, stoso- 
wny, odpowiedni. 

CONDILOMA, s.m. Chir. na- 
rośl na ciele, a mianowicie we- 
neryczna. 

CONDIMENTO , s. m. przy- 
prawa, zaprawa. =fig. okrasa, 
ozdoba. E Martinazza che di 
quei balletti sarebbe in corte tutto 
il — , L. Lipp. Malm. 

CONDIRE , v. a. ir. przypra- 
wić, zaprawić. — con pepe, za- 
prawić pieprzem. = fig. za- 
prawić , okrasić. Le parole vo- 
stre, le quali sono condite di tan- 
to senno, Bocc. = dostarczyć , 
opatrzyć. 

CONDISCENDENZA , condi- 
scendere , etC. V. CONDESCENDEN- 
ZA , etc 

CONDISCEPOLO , s. m. spół- 

CONDITO, — TA, p. ad. za- 
prawiony, przyprawiony. = 
fig. okraszony, ozdobiony, o- 
słodzony. E che '1 vero, condito 
in molli versi , i più schivi allet- 
tando ha persuaso , Tass. Ger. 

CONDIZIONALE , ad. ni. f. 
warunkoimj. 

CONDIZIONALMENTE , av. 
Warunkowo. 

CONDIZIONARE, v.a. zrobić 
zdalnym do czego , na jaki 
użytek. = v. r. uzdatnić się. 

CONDIZIONATO , —TA , p. 
ad. zdatny, przydatny. Rene o 
male — , dobrze lub żle zro- 
biony, w dobrym lub złym sta- 
nie. = ivarunkowy. 

CONDIZIONE, s. f. stan, kon- 
dycya. — alta, illustre, wysoki , 
świetny stan. Rassa — , nizki 
stan. = warunek, zastrzeże- 
nie. Con — , warunkowo. A — 
che , z warunkiem aby. 



CON 

CONDOGLIENZA , —lenza , 
s.f. ubolewanie. 

CONDOLERE , v. n. e r. ir. 
ubolewać nad kim lub z kim 
nad sobą, skarżyć się, narze- 
kać, utyskiwać. 

CONDOMINIO , s. m. spółpa- 
nowanie, spółdziedzictwo. 

CONDONARILE , ad. m. f. go- 
dzien przebaczenia. 

CONDONARE, v.a. darować, 
przebaczyć. 

CONDONAZIONE , s. f. prze- 
baczenie, [dor. 

CONDORE, s.m. Ornit. kon- 

CONDOTTA , s. f. prowadze- 
nie , konwój , eskorta. = prze- 
wożenie, dostawa. = dowódz- 
two. — zarząd, zawiadowa- 
nie. =- postępowanie, sprawo- 
wanie się, konduita. Aver una 
buona o cattiva — , mieć dobrą 
lub złą konduitę. 

CONDOTTIERE, s.m. prze- 
wodnik. = wódz, dowódzca 
tvojsk zaciężnych w wiekach 
średnich we Włoszech. = fur- 
man przewożący towary wla- 
snemi końmi. = konduktor dy- 
liżansu , tudzież wagonów na 
drodze żelaznej. 

CONDOTTO , s. m. prowa- 
dzenie. = wodociąg, rura do 
prowadzenia wody. — Anat. 
kanał, rurka. — dell' urina, 
rurka moczowa. 

CODOTTO, —TA, p. ad. pro- 
wadzony , sprowadzony. = 
Ren condotto, dobrze zrobio- 
ny, dobrze loykonany (o dzie- 
łach sztuki). Mal condotto , 
przywiedziony do złego stanu 
(o osobach). 

CONDUCENTE, ad. m.f. pro- 
wadzący do czego. 

COŃDUCERE , v. condurre. 

CONDUCEVOLE, ad.m.f. pro- 
wadzący do czego. = sprzy- 
jający, pomyślny. 

CONDUCIRILE, ad. m.f. zda- 
tny, przydatny, sposobny. 

CONDUCIMENTO, s. m. pro- 
wadzenie , przewodniczenie , 
przewodnictwo, kierunek. 

CONDUCITORE, s.m. prze- 
wodnik. = dowódzca. =■ na- 
uczyciel. 

CONDURRE, v.a. ir. prowa- 
dzić, zaprowadzić, doprowa- 
dzić. — un armento al pascolo, pę- 
dzić trzodę na paszę. — in casa, 
in chiesa, alla passeggiata alcuno, 
zaprowadzić kogo do\domu,itd. 
— cavalli , vettura , una barca , 
powozić , i t. d. — un' armata , 
proivadzic ivojsko , dowodzić 
wojskiem. — in un luogo, zapro- 
wadzić dokąd, doprowadzić. 
Questa via conduce a Roma , ta 
droga prowadzi do Rzymu. — 
via , uprowadzić , unieść , por- 



CON 

wać. — rządzić , zarządzać , 
zawiadować , kierować. — un 
lavore, kierować jaką robotą. 

— una casa di commercio , za- 
rządzać domem handlowym. 

— bene o male un affare , pokie- 
rować dobrze lub żle jaki in- 
teres. — a buon fine , a buon 
stato, szczęśliwie doprowadzić 
do końca. = Condurre alcuno a 
fargli far quel che si desidera, 
skłonić, nakłonić kogo do swo- 
ich zamiarów. = nająć , ugo- 
dzić. ** v. r. Condursi , udać 
się dokąd. — alla presenza , sta- 
nąć przed kim. — sprawować 
się , postępować. — bene o ma- 
le , dobrze lub żle sprawować 
się. — a far checchessia , skło- 
nić się do czego. Quasi da ne- 
cessità condotto a scriverle mi 
conduco , Bocc. 

CONDUTTO, — TA, p. ad. za- 
miast condotto , prowadzony, 
przyprowadzony. Dove il re 
Carlo, rotto e mal condii tto, colle 
reliquie sue s' era ridutto , Ar. 
Ori. Fur. gdzie król Karol po- 
rażony na głowę, i przywie- 
dziony do nędznego stanu , 
schronił się był ze szczątkami 
swego wojska. 

CONDUTTORE, s.m. prze- 
loodnik. = dzierżawca, aren- 
darz. =■ Fis. przewodnik cie- 
plika, elektryczności, kondu- 
ktor na dachu. [bile. 

CONESTARILE , v. contesta- 

CONFARULARE, v. n. gadać, 
gwarzyć , gawędzić. 

CONFARULATORIO , —RIA , 
ad. tyczący się potocznej roz- 
mowy. 

CONFARULAZIONE , s. f. po- 
toczna rozmowa , pogadanka. 

CONFACENTE, — cevole, ad. 
m. f. dobrze dobrany do pary, 
stosowny, odpowiedni. 

CONFACIMENTO , s. m. — 
cenza , — cevolezza , s. f. dobre 
dobranie , stosowność, odpo- 
wiedniość. 

CONFARE , confarsi , v. n. e 
r. ir. być dobrze dobranem, 
zgadzać się z sobą. Che come 
ben confan le viti e gli olmi, con- 
fanno i due consorti , Ar. Egl. 
= przystawać, bye przyzw'oi- 
tem. E noi , autore di questa 
opera , tutto che a noi non si 
confacesse, etc. G. Viti, chociaż 
nam wcale nie przystoi jako 
autorowi tego dzielą. =* sto- 
sować się , zgadzać się , odpo- 
wiadać. Vedi oggimai qual esser 
dee quel tutto che a così fatta 
parte si confaccia, D. Inf. --= go- 
dzić się do czego, być godnym. 
Come voi vi siate inchinato a' tor 
per moglie una che non si con- 
farrebbe a scalzarvi, Fior. Pecora 



CON 

CONFEDERAMELO, s. m. 
sprzymierzenie , skonfeclero- 
wanie. 

CONFEDERARSI , v. r. skoja- 
rzyć się przymierzem, zawią- 
zać konfederacyą. 

CONFEDERAZIONE,s.f.prsy- 
mierze, związek, konfedera- 
cya.= związek, podobieństwo. 

CONFERENZA, s.f. —rtmento, 
s. na. konferencya, rozmowa, 
pomówienie. 

CONFERIRE, v.n. ir. rozmó- 
wić się, pomówić, naradzić się. 
= v. a. nadać, udzielić. — altrui 
cariche, benefizj ecclesiastici, na- 
dać komu urząd, i t. d. — grazie, 
favori , ioy świadczyć łaskę. 

CONFERMA, — gione, s. f. — 
mento, s. m. potwierdzenie, u- 
twierdzenie. 

CONFERMARE, v. a. utwier- 
dzić, w zmocnić, ustalić. Il santo 
frate con molti esempli confermò 
la divozione di costei , Bocc. = 
potwierdzić, zatwierdzić. Con- 
fermò ed approvò ciò che papa 
Bonifazio avea fatto, G. Vili. = 
potivierdzic nowemi dowoda- 
mi. Ho ricevuto lettere che con- 
fermano questa nuova. = bierz- 
mować. = v. r. utwierdzić się 
w czem. 

CONFERMATIVO,— VA,— to- 
rio, —ria, ad. potwierdzający. 

CONFERMATORE, s. m. — 
TRICE, s. f. twierdziciel, twier- 
dzicielka; potwierdziciel, po- 
twierdzicielka. Io ve ne son — , 
ja ci ręczę za to. 

CONFERMAZIONE , s. f. po- 
twierdzenie. = bierzmowanie. 

CONFERMO, —MA, ad. u- 
twierdzony , wzmocniony. = 
potwierdzony. 

CONFESSAMENTO, s. m. wy- 
znanie, przyznanie się. 

CONFESSARE , v. a. wyznać, 
przyznać się do czego. — il tor- 
to, przyznać się do winy. Tu 
medesimo confesserai esser vero, 
Bocc. = zaświadczyć że się co 
odebrało, dać na to rewers. = 
wyznawać religią , zasady ja- 
kie. == spowiadać, słuchać spo- 
wiedzi. Io stava come il frate che 
confessa lo perfido assassino, D. 
Inf. = v. r. Confessarsi, spowia- 
dać się. Ciascuno si confessi dal 
proprio prete, niech każdy się 
spowiada u własnego probo- 
szcza. — vinto, uznać się za 
zwyciężonego. = Mi sarei con- 
fessato da lui , da lei, prov, mia- 
łem go za świętego, miałem ją 
za świętą. 

CONFESSATO, —TA, p. ad. 
wy znany. = s. wyspowiadany. 

CONFESSIONALE,— nario, s. 
m. konfessyonał. — ad. należą- 
cy do spowiedzi* 



CON 

CONFESSIONE, s.f. ivy zna- 
nie. = spowiedź. = Konfiteor, 
modlitwa przed spowiedzią.^ 
Confessione augustana, luterana, 
wyznanie wiary augsburskie, 
luterskie. = rewers na poży- 
czone pieniądze. 

CONFESSORE, —soro, — sa- 
tore, s. m. spowiednik. = świę- 
ty błogosławiony. 

CONFETTARE , v. a. smażyć 
konfitury. = Fig. Confettare i 
ragionamenti, słodzić wyrazy, 
obwijać w bawełnę wyrazy. 
Confettare uno, grzecznym być 
dla kogo.= v. n. jeść konfitury. 
E poi la donna fé' venire confetti 
e vini, e bevuto, e confettato eh' 
ebbero insieme, etc. Fior. Pecor. 
= v.r. ulepszyć się, polepszyć 
się (o gruncie). 

CONFETTATORE , — ttiere , 
s.m. konfiturnik, cukiernik. 

CONFETTIERA, s. f. słoik na 
konfitury. 

CONFETTO, s.m. konfekt. = 
konfitury , owoce smażone. = 
ad. smażony. =^ Terra confetta, 
ziemia przetrawiona , sypka. 
Poi della terra che ne traesti pria 
confetta e trita gli riempi a metà, 
Alam. Colt. 

CONFETTURA, —zione, s. f. 
konfekt. — konfitury. 

CONFICCAMENTO, s. m. — 
tura, s.f. przybicie gwoździem, 
zabicie gwoździa. 

CONFICCARE , v. a. przybić 
gwoździem , zbić gwoździami, 
wbić gwoźdź. — in sulla croce , 
wbić na krzyż. — l'artiglierie, 
zagwoździć działa. = fig. wra- 
zić, wpoić w umysł, w pamięć. 
= zapędzić kogo w kąt, w kozi 
rożek. 

CONFICERE , v. a. poświęcić 
hostyą na ołtarzu. 

CONFIDAMENTO , s. m. — 
danza, s. f. ufność, otucha, na- 
dzieja. Ne' fatti della guerra non 
si deve avere niuna stabile — , G. 
Vili. 

CONFIDARE, v. n. e a. confi- 
darsi , v. r. mieć w kim ufność , 
ufać , zwierzać się komu. L' a- 
bate con un monaco bolognese di 
cui egli molto si confidava, Bocc. 
= Confidarsi in alcuno , polegać 
na kim , spuścić się na kogo , u- 
fać komu. 

CONFIDENTE, s.m. poufalec, 
powiernik. 

CONFIDENTEMENTE, av. zu- 
f nością. = poufale. 

CONFIDENZA, s. f. ufność, 
otucha, pewna nadzieja. — in 
Dio , ufność w Bogu. = sekret , 
tajemnica, zwierzenie się. Ne 
feci la — a lui solo , jemu tylko 
zwierzyłem się. = poufałość. 

CONFIDENZIALE , ad. m. f. 



CON 



111 



konfidencyonalny , udzielony 
w sekrecie. 

CONFIGURARSI , v. r. przy- 
brać postać, podobieństwo. 

CONFIGURAZIONE , s. f. po- 
stać, kształt. 

CONFINANTE, ad.m.f. grani- 
czący, pograniczny, ościenny. 

CONFINARE , v. a. wygnać, 
posłać na ioy gnanie. = ograni- 
czyć, wytknąć granice. = v. n. 
graniczyć. Quella parte di Numi- 
dia, la quale con Mauritania si 
confina. .. fu data a Giugurta, Sa II. 
Giug. = v.r. zamknąć się. A dir 
che tu non abbia la forza di con- 
finarti in casa per due ore, Salvin. 

CONFINE, —no, s.m. granica. 
= wygnanie za granicę. Man- 
dare in — , dare il — , posłać na 
wygnanie. Qui ci ha mandato il 
barbaro in — , Ar. Ori. Fur. E 
darci qui gli piacque il — Ar. 
Ori. Fur. Rompere il — , wrócić 
z ivygnania bez pozwolenia. 

CONFINE, ad. m.f. graniczą- 
cy , pograniczny. = fig. pośre- 
dni. Tra giovane e fanciullo età 
— prese, Tass. Ger. 

CON FIRMARE, etc. v. confer- 
mare , etc. 

CONFISCA, s. f. konfiskacya. 

CONFISCABILE, ad. m. f. mo- 
gący być zabrany na skarb. 

CONFISCAMENTO, s. m. za- 
branie na skarb , skonfiskowa- 
nie. 

CONFISCARE, v.a. zabrać na 
skarb, skonfiskować. 

CONFISCAZIONE, s. f. konfi- 
skacya. = dobra skonfisko- 
wane. 

CONFITTO, —TA, p.ad. przy- 
bity gwoździem. = fig. wryty, 
utkwiony , ivpojony iv umysł. 
E '1 volto , e le parole , elle mi 
stanno altamente confitte in mezzo 
'1 core , Petr. Ho un secreto che 
da più mesi mi sta confitto nel 
cuore, U. Fosc.= s.m. ukrzyżo- 
wany. Quel confitto che tu miri 
consigliò i farisei, D. Inf. 

CONFLAGRAZIONE, s.f. Teol. 
spłonienie świata ogniem, ko- 
niec świata. 

CONFLATILE, ad. m. f. lany, 
z lanego kruszcu. 

CONFLITTO, s.m. starcie się, 
walka, utarczka. 

CONFLUENTE , s. m. spływ, 
zlewek dwóch rzek. =-- ad. m. f. 
spływający się. 

CONFLUTTUAZIONE , s. f. 
Guicc. Stor. wahanie się , nie- 
pewność. 

CONFONDERE , v.a.ir. zmie- 
szać , pomieszać. = wtrącić 
w głębią, io przepaść. — fig. 
zmieszać , zawstydzić. — i su- 
perbi, zawstydzić pysznych. — 
l'errore, zbić błąd, ■— i nemici, 



112 



CON 



rozbić, znieść, pobić na głowę 
nieprzyjaciela. = wziąść jedno 
za drugie. = v.r. zmieszać się, 
zawstydzić się. 

CONFONDIBILE, ad.m.f. mo- 
gący być zmieszanym. 

CONFONDIMENTO, s.m. po- 
mieszanie, zmieszanie. = zgu- 
ba, ruina, upadek. 
> CONFORMARE, v.a. zgodzić, 
stosować co do czego. — v. n. e 
r. zgadzać się z czem, stoso- 
wać się do czego. 

CONFORMATIVO, —VA , ad. 
zgadzający się , stosujący się. 

CONFORMAZIONE, s. f. zgo- 
dzenie się, zastosowanie się. 
— alla volontà di Dio, zgodzenie 
się z wolą bożą. 

CONFORME, ad. m. f. tejże 
formy, jednoksztaltny. = e Con- 
formemente, av. stosownie, zgo- 
dnie; jak. Conforme mi dite, jak 
mi mówicie. 

CONFORMISTA, s.m. wyzna- 
jący religią panującą w Anglii. 
Non — , różnowierca , dyssy- 
dent. 

CONFORMITÀ, s. f. zgodność 
z czem, podobieństwo. — di vo- 
leri, zgoda. In — , stosownie do. 

CONFORTAMENTO, s.m. po- 
krzepienie. = pomoc, posiłek. 
= ulga. = pocieszenie. 

CONFORTARE, v. a. pokrze- 
pić, wzmocnić, zasilić, posilić. 
Ma qui m'attendi e lo spirito 
lasso conforta e ciba di speranza 
buona, D. Inf. = cieszyć, pocie- 
szać. Prima benignamente il co- 
minciò a — ,Bocc.= Confortare la 
memoria, przywrócić dobre i- 
mię , przywrócić do czci i sła- 
wy. E se di voi alcun in mondo 
riede, conforti la memoria mia 
che giace ancor del colpo che 
'nvidia le diede , D. Inf. — za- 
chęcić , skłonić , pobudzić. — 
alla guerra , zachęcać do wojny. 
Tal ch'io non penso udir cosa 
giammai che mi conforti ad altro 
eh' a trar guai, Petr. = v. n. e r. 
pocieszyć się, powziąść otuchę, 
nadzieję. 

CONFORTATIVO , —VA, ad. 
pokrzepiający, wzmacniający, 
posilający , posilny. = s. m. le- 
karstwo wzmacniające. 

CONFORTATORE, s. m. — 
TRICE, s. f. pocieszyciel, pocie- 
szycielka. = ksiądz dysponu- 
jący na śmierć skazanego wi- 
nowajcę. 

CONFORTATORIO, -RIA, 
ad. pocieszający. 

CONFORTAZIONE , — gione , 

V. CONFORTO. 

CONFORTEVOLE, v. confor- 
tativo, [karz. 
COŃFORTINAIO, s.m. pierni- 
CON FORTINO, s. m. piernik. 



CON 

CONFORTO, s. m. pokrzepie- 
nie , wzmocnienie , posilenie , 
pocieszenie, pociecha. = folga, 
ulga , ulżenie. = pomoc , posi- 
łek. =nadzieja, otucha. A guisa 
d' uom che in dubbio si racerta , 
e che muti 'n — sua paura , D. 
Inf. = zachęta , namowa. A — 
di lui rotto avea il patto, Ar. Ori. 
Fur. = pocieszyciel, l' mi rivolsi 
all' amoroso suono del mio — , D. 
Par. [brat. 

CONFRATE, — llo, s.m. spól- 

CONFRATERNITA, s. f. bra- 
ctwo. 

CONFREDIGLIA, s.f. schadz- 
ka, pokątne zgromadzenie. 

CONFRICARE, v.a. trzeć, na- 
cierać. = v.r. trzeć się, smaro- 
wać jeden drugiego. [mento. 

CONFRICAZIONE, v. frega- 

CONFRONTAMENTO , s. m. 
skonfrontoioanie. 

CONFRONTARE, v. a. kon- 
frontować, porównać. — le 
scritture, skonfrontować pisma. 
= stawić świadków w obec o- 
skarżonego lub jednych prze- 
ciw drugim. 

CONFRONTO, s.m. — tazione, 
s.f. konfrontacya, porównanie. 
A confronto, av. w porówna- 
niu z... 

CONFUSAMENTE, av, w nie- 
ładzie, iv nieporządku. 

CONFUSIONE, s. f. nieład, 
nieporządek, odmęt, zamiesza- 
nie. == zawstydzenie , pomie- 
szanie , zmieszanie. 

CONFUSO , —SA , ad. zmie- 
szany, pomieszany. = ciemny, 
Zawiły, niezrozumiały. = po- 
mieszany , zawstydzony. Alla 
confusa,av. niepor zadnie, w nie- 
ładzie, jak groch z kapustą. 

CONFUTÀBILE, ad. m.f. mo- 
gący być zbitym. 

CONFUTARE, v. a. zbijać, 
zbić czyje twierdzenia, do- 
wody. 

CONFUTATIVO, —VA, ad. 
służący do zbicia, zbijający. 

C0NFUTAT0RE,s.m.3Ò?jacs. 

CONFUTAZIONE, s. f. —men- 
to, s.m. zbijanie, zbicie. 

CONGEDARE, v.a. odprawić, 
odpuścić, rozpuścić. 

CONGEDO , s. m. uwolnienie 
od służby wojskoivej , rozpu- 
szczenie wojska. = rekreacya 
po szkołach. = pożegnanie. 

CONGEGNAMENTO, s. m. — 
tura, s. f. spojenie, złączenie. 

CONGEGNARE, v. a. spoić , 
złączyć , zbić do kupy. Mostrò 
che si poteva — una parte di nave 
che s' aprisse, Davanz. Tac. An. 

CONGELAMENTO, s. m. za- 
mrożenie. 

CONGELARE, v.a. zamrozić. 
= v.n. marznąć, zamarznąć. 



CON 

CONGELAZIONE, s.f. zamro- 
żenie. = zamarznienie, zmar- 
znienie , zmar złość. La. gran- 
dine è una — di gocciole di piog- 
gia fatta in aere per asprezza di 
freddo e di vento , Coni. D. Inf. 

CONGENERE , ad. m. f. nale- 
żący do tegoż rodzaju , przy- 
rodny. 

CONGENITO, —TA, ad. wro- 
dzony, przyrodzony. 

CONGERIE, s. f. lat. kupa, 
zebranie. 

CONGETTURALMENTE , av. 
na domysł, z domysłu. 

CONGETTURARE, v. con- 

GH1ETTURARE. 

CONGHIETTURA , congettu- 
ra , s. f. domysł , przypuszcze- 
nie. 

CONGHIETTURALE, conget- 
turale, ad. m.f. domysłowy, o- 
party na domyśle. 

CONGHIETTURARE, v.a. e n. 
domyślać się, przypuszczać. 

CÒNGHIETTURÀTORE, s.m. 
sądzący z domysłu. 

CONGIUGALÈ, ad. m. f. mał- 
żeński, [słowo. 

CONGIUGARE, v.a. czasować 

CONGIUGAZIONE, s. f. cza- 
sowanie słów, koniugacya. 

CONGIUGNERE, CONGIUNGERE, 
v.a.ir. łączyć, złączyć. Vede una 
torre in mezzo a'un lungo muro 
che congiungeva un con un altro 
monte , Bern. Ori. = v. r. Con- 
giungersi, łączyć się, parzyć się, 
skleszczyć się (o psach i wil- 
kach). 

CONGIUGNIMENTO,s.m. złą- 
czenie, połączenie. = łączenie 
się, parzenie się zwierząt. 

CONGIUGNITORE , s. m. — 
TRICE, s. f. ten co łączy, koja- 
rzy. 

CONGIUGNITURA, s. f. połą- 
czenie, złączenie, spojenie. 

CONGIUNGERE , etc. v. con- 
giugnere, etc. 

CONGIUNTA, s.f. żona, mał- 
żonka. 

CONGIUNTAMENTE , av. łą- 
cznie, wspólnie, razem. 

CONGIUNTIVO, —VA, ad. łą- 
czący. = s. m. Gram. tryb łą- 
czący. 

CONGIUNTO, s.m. mąż, mał- 
żonek. Messa del — , msza słu- 
chana przez nowożeńców. 

CONGIUNTO,— TA, s. kre- 
wmy, krewna. = p. ad. złączo- 
ny , połączony. Parente, amico 
congiunto, blizki krewny, ścisły 
przyjaciel. 

CONGIUNTURA, s. f. złącze- 
nie, spojenie. — delle coste, 
miejsce gdzie się kończą żebra. 
— delle dita , stawy iv palcach. 
= okazy a, okoliczność, zbieg 
okoliczności. Il popolo anche di 



CON 

questo in tal — s' addolorò , Da- 

vanz. 

CONGIUNZIONE, s.f. złącze- 
nie , połączenie , spojenie. — 
de' corpi celesti , połączenie ciał 
niebieskich , np. słońca , xięży- 
ca i ziemi, gdy ich środki znaj- 
dują się na tej samej linii. — 
di uomo con donna, spólkowanie 
mężczyzny z kobietą. — degli 
animali, parzenie się zwierząt. 
-• - związek , węzeł , skojarze- 
nie. — Gram. spójnik. 

CONGIURA, —zionę, s. f. — 
mento, s. m. sprzy siężenie, spi- 

CONGIURARE, v. n. sprzy- 

siądź się, spiknąć się. =■ zakli- 
nać, V. SCONGIURARE. 

CONGIURATO , s. ml sprzy- 
się żony, spiskowy. = p. ad. 
sprzysiężony. 

CONGLOBATO,— TA, ad. lat. 
skupiony, zgromadzony. 

CONGLOBAZIONE, s. f. Rett. 
zebranie , nagromadzenie do- 
wodów. 

CONGLOMERATO, —TA, ad. 
skupiony, nagromadzony. 

CONGLUTINAMENTO, s. m. 
— zionę, s.f. sklejenie się. 

CONGLUTINARE, v. a. skleić, 
zlepić. 

CONGLUTINATIVO , —VA, 
ad. służący do sklejenia, do zle- 
pienia. 

CONGRATULARSI, v. r. win- 
szować, cieszyć się. 

CONGRATULATORE , s. m. 
winszujący. 

CONGRATULATORIO,— RIA, 
ad. zawierający powinszowa- 
nie. 

CONGRATULAZIONE, s. f. 
powinszowanie. 

CONGREGA, s. f. zgromadze- 
nie księży w celu odprawienia 
nabożeństwa. 

CONGREGABILE , ad. m. f. 
mogący być zgromadzonym. 

CONGREGARE, v. a. zebrać, 
zgromadzić, ziuolać. 

CONGREGAZIONE, s. f. — 
mento, s. m. zebranie, zgroma- 
dzenie duchowne. — di cardinali 
e prelati, kongregacya kardy- 
nałów w Rzymie. 

CONGRESSO , s. m. kongres. 
= Leg. ł śledztwo nakazane 
przez sąd celem przekonania 
się o możności spółkowania 
małżonków. 

CONGRUA , s. f. dochód ple- 
bana. 

CONGRUAMENTE, av. nale- 
życie, stosownie, przyzwoicie. 

CONGRUENTE, ad. m. f. do- 
stateczny, należyty, odpowie- 
dni, stosowny. 

CONGRUENZA, s. f. odpo- 
wiedniość, stosowność. 



CON 

CONGRUITÀ, s. f. przyzwoi- 
tość. = Teol. skuteczność laski 
bożej bez naruszenia wolnej 
woli człowieka. 

CONGRUO , — U A , ad. stoso- 
wny, przyzwoity. All' ora con- 
grua, o godzinie przyzivoitej.= 
Ius congruo, Leg. pierwszeń- 
stwo jakie ma przed innemi 
sąsiad do kupienia pobliskiego 
domu. 

CONIARE, v. a. bić monetę, 
medale.=zbić, ścisnąć klinami. 

CONIATORE, s. m. mincarz. 
= fałszerz. 

CONIC AMENTE, av. w kształ- 
cie ostrokręgu. 

CONICO , —CA, pi. —CI, — 
CHE, ad. kręgielkowaty , krę- 
glowaty, ostrokręgowy. Sezioni 
coniche, przecięcia ostr okrę- 
gowe. 

CONIETTURALE , coniettu- 

RARE, V. CONGHIETTURARE, etC 

CONIFERO, —RA, ad. Rot. 

szyszkorodny. 

CONIGLIERA , —ria, s. f. — 
re, s. m. królikarnią. 

CONIGLIETTO, — uolo , — 
uzzo, s. m. dim. króliczek. 

CONIGLIO, s. m. królik. = 
Avere i conigli nel corpo, fig. być 
tchórzem podszyty, mieć tchó- 
rza. 

CONIGLIONE, s. m. accr. du- 
ży królik. 

CONIO, s. m. klin, — stępel 
menniczny. ■-= stępel, wycisk, 
piętno. = pieniądz, moneta. 
Femmine da — , D. Inf. kobiety 
u których dostać można za pie- 
niądze. 

CONIUGALE, ad. m. f. mał- 
żeński . 

CONIUGARE, v. a. złączyć. 
= Gram- czasować. = v. r. złą- 
czyć się węzłem małżeńskim, 
pobrać się. 

CONIUGAZIONE, s. f. Gram. 
czasowanie, konjugacya. 

CONIUGE , s. lat. mąż lub 
żona. 

CONIUGIO, s. m. lat. małżeń- 
stwo. 

CONIUNTIVO, —VA, ad. łą- 
czący. = s. m. Gram. tryb łą- 
czący. 

CONIZZA, s. f. Rot. szla- 
chtawa, chlastawa,rdestpchla- 
ny. 

CONNATURALE, ad. m. f. 
tejże natury, 

CONNAZIONALE, ad. m. f. 
jednego narodu. 

CONNESSIONE, — ssità, s. f." 
łączność , styczność , związek. 

CONNESSO, —SA, p. ad. złą- 
czony, mający z czem związek. 

CONNESTABILE , —bole , v. 

CONTESTABILE. 

CONNETTERE, v.a.ir. łączyć, 



CON 



113 



złączyć, #poić, związać. Non 
— , pleść bez związku, bez 
sensu. 

CONNIVENTE , ad. m. f. pa- 
trzący przez szpary, pobłaża- 
jący ; będący z kim w zmowie. 

CONNIVENZA, s. f. pobłaża- 
nie ; zmowa, porozumienie się. 

CONNO, s.m. gonnellino, dim. 
części wstydliwe kobiety. 

CONNOTATI , s. m. pi. ryso- 
pis osoby. 

CONNUBIO, s. m. lat. mał- 
żeństwo. 

CONO, s. m. Geom. ostro- 
krąg, bryła pozostająca z obro- 
tu trójkąta prostokątnego około 
jednego z boków kąta prostego. 
— troncato, ostrokrąg ścięty (pia 
szczyzną równoległą do pod- 
stawy). = Rot. szyszka. 

CONOCCHIA, s. f. przęślica. 
= kądziel. 

CONOIDE, s. f. Geom. bryła 
stożkowata powstająca z obro- 
tu przecięć ostrokręgowy eh oko- 
ło ich osi. 

CONOSCENTE, ad. m. f. zna- 
jący. = wdzięczny. = łatwy 
do poznania. = s. osoba zna- 
na. In casa di un mio — , u je- 
dnego z moich znajomych. 

CONOSCENTEMENTE , av. 
wdzięcznie. 

CONOSCENZA, s. f. znajo- 
mość , iviadomość , poznanie, 
wiedza. ==• znajomość , z kim. 
Far nuove conoscenze, zapoznać 
się, zaznajomić się z kim. = 
lodzięczność. 

CONOSCERE, v. a. ir. poznać, 
rozpoznać, nabyć wiadomości 
o czem, wiedzieć. — znać ko- 
go, co. — d' amore, poznać nie- 
wiastę, spółkować z nią. = 
poznać, rozpoznać. Mi ha co- 
nosciuto subito, zaraz mnie po- 
znał, Poi la rividi in altro abito 
sola , tal eh' io non la conobbi, 
Petr. — być wdzięcznym. === 
v. r. Conoscersi di , znać się na 
czem. 

CONOSCIBILE, ad. m. f. ła- 
twy do poznania. 

CONOSCIBILITÀ, s. f. ia- , 
twość poznania. 

CONOSCIMENTO, s. m. —tu- 
ra, s. f. poznanie, rozpozna- 
nie , rozum , rozsądek , roze- 
znanie. =• doświadczenie. = 
przytomność umysłu. Dopo al- 
quanto spazio di tempo fu rac- 
colto di terra senz' avere conosci- 
mento niuno e spirito poco, M, 
Vili. [tivo. 

CONOSCITIVO, V. INTELLET- 

CONOSCITORE, s. m. — TRI- 
CE, s. i', znawca. 

CONOSCIUTAMENTE,av.ros- 
myślnie, z wiedzą, dobrze loie- 
dząc o czem, 

S 



Uli 



CON 



CONOSCIUTO, —TA, p. ad. 

znany. 
CONQUASSIBILE , ad. m. f. 

dający się iv zruszyć. 

CONQUASSARE, v. a. wzru- 
szyć, wstrząsnąć, zatrząść, 

skołatać. Pareva che avesse 

Italia, vastata e conqussata da 
tanti mali, a riposarsi percjualćhe 
anno, Guicc. Stor. 

CONQUASSO, — ssame*to,<s. 
m. — ssazione, s. f. wstrząśnie- 
nie , wzruszenie , trzęsienie. 
Misericordia ! che la terra s'apre, 
non sentite i! conquasso? Buon. 
Fier. Andare in conquasso , ru- 
nąć, zwalić się. 

CONQUIDERE , v. a. ir. drę- 
czyć, trapić, martwić. = znę- 
kać, pokonać, podbić, zmię- 
kczyć, rozczulić. E gli conquise 
e intenerigli il cor, Àr. Ori. Fur. 
= dokucz ic , naprzykrzać się. 

— v. r. trjpić się, dręczyć się, 
martwić się. Che tale oggi s' af- 
fanna e h conquide , che domani 
s'allegra, e scherza, e ride, Fort. 
Rice. = strade odwagę. Rup- 
pesi l'asta, e 'l re non si conqui- 
se, ma tratta fuor la spada, ond' 
era cinto, divise d'un fendente il 
capo armato a Giandon, Tasson. 
Secch. 

CONQUISO, —SA, p.ad. stra- 
piony, zmartwiony, zasmuco- 
ny. E all'arrivar del cavalier 
d'Anglante, presago del suo mal, 
parve conquiso , Ar. Ori. Fur. 

CONQUISTA , s. f. — to , — 
mento, s. m. zdobycz, zdobycie. 

CONQUISTARE, v. a. zdobyć 
orężem. 

CONQUISTATORE, s. ni. zdo- 
bywca, podbójca. 

CONSACRARE, consagrare, 
consecrare, v. a. poświęcić, wy~ 
święcić. — un vescovo, wyświę- 
cić biskupa. — a Dìo, poświęcić 
Boyu. = poświęcić, przypisać. 

— agli amici, ai parenti, poświę- 
cić przyjaciołom, rodzicom. = 
Consacrare il tempo a qualche 
cosa, poświęcić czas na co, 
czemu. = uświęcić, wsławić, 
rozsławić. Forse avverrà che '1 
bel nome gentile consacrerò con 
questa stanca penna, Petr. = v. 
r. poświęcić się. 

CONSACRAZIONE, consacra- 
zione, CONSECRAZIONE, S. f. p0- 

święcenie. --= ubóstwienie, po- 
liczenie w poczet świętych. 

CONSANGUINEO, — NEA, ad. 
e s. krewny, krewna po ojcu. 

CONSANGUINTTA, — tade,— 
tate, s. f. pokrewieństwo. 

CONSAPEVOLE, ad. i», f. 
wiedzący o czem, świadomy 
czego. Far — , uwiadomić. 

ĆONSAPEVOLEZZA,s.f. wia- 
domość o czem. 



CON 

CONSAPEVOLMENTE , av. 

wiedząc o czem. 

CONSCIENZA , v. coscienza. 

CONSCIO, V. CONSAPEVOLE. 

CONSCRÌTTO, ad. m. I padri 
conscritti, senatorowie rzymscy 
którzy z rycerskiego stanu 
przypisani do rady senatu, do- 
pełniali liczby senatorów. 

CONSCRIVERE, v. a. ir. spi- 
sać, spisywać. [crare, etc. 

CONSECRARE, etc. v. consa- 

CONSECUTIVAMENTE , av. 
jeden po drugim , raz po raz, 
następnie. 

CONSECUTIVO, —VA, ad. po 
sobie następujący. 

CONSECUZIONE, s. f. naby- 
cie, osiągnienie , otrzymanie, 
dostąpienie, dopięcie. 

CONSEGNA, s. f. rzecz wrę- 
czona, wręczenie. Notate la — 
che v' è fatta, Tasson. Secch. = 
rozkaz lub zakaz dany stra- 
ży, szyldioachowi. = dozorca 
w fortecy spisujący przybywa- 
jących. 

CONSEGNAMENTO , s. m. 
skład, depozyt. 

CONSEGNARE, v. a. wręczyć, 
doręczyć, oddać do rąk wła- 
snych/ = wyznaczyć, prze- 
znaczyć. Proibì ai Signori radu- 
narsi in palagio , e consegnò loro 
una casa privata, Mach. Stor*— 
Consegnare alla memoria , prze- 
kazać pamięci, potomności. 

CONSEGŃ AZIONE, s. f. wrę- 
czenie , doręczenie , oddanie , 
przesłanie , dostawa. 

CONSEGUENTE, ad. m.f. na- 
stępujący po czem, wypadający 
lub wynikający z czego. Per — , 
av. następnie , więc , zatem , 
przeto. = s.m. Mat. następnik 
stosunku. 

CONSEGUENTEMENTE, av. a 
zatem , więc , przeto. = nastę- 
pnie, potem. 

CONSEGUENZA, s. f. wa- 
żność. Cosa di — , rzecz icażna. 
= następstwo , skutek. = Log. 
następstico, wniosek. In — per 
— , av. a zatem, więc, przeto. 

CONSEGUIBILE, ad. m. f. da- 
jący się osiągnąć. 

CONSEGUIMENTO, s.m. o- 
trzymanie, osiągnienie, dostą- 
pienie, dopięcie. 

CONSEGUIRE, v. a. ir. otrzy- 
mać , osiągnąć , dostąpić , do- 
piąć. — il suo desiderio , il suo 
fine, osiągnąć życzenie, cel. — 
dalej rzecz prowadzić. Tratte- 
remo... che ci sono di necessità a 
raccontare per — la nostra storia, 
G. Vili. ==■■ v. n. następować po 
czem, wynikać z czego. 

CONSEGUITARE , v. a. dalej 
rzecz ciągnąć, prowadzić» = 
v.n. następować^ wynikać. 



CON 

CONSEGUITO , —TA , p. ad. 

otrzymany, osiągnięty. 

CONSENSO, — TiMENTO, s. m. 
zezwolenie , przyzwolenie , 
zgoda. Di comun — , z;i wspól- 
na zgodą. 

CONSENTIRE, v.n. zezwolić, 
przyzwolić, zgodzić sie, przy- 
stać na co. = 'wierzyć/ Che io, 
che '1 vidi, appena il mi consento, 
D. Inf. 

CONSENTITORE, s.m. — TRI- 
CE, s.m. zezwolicie}. 

CONSENZIENTE, ad. m.f. ze- 
zwalający, przyzwalający, do- 
zwalający. 

CONSEGUENTE, etc. v. con- 
seguente, etc. [skupienie. 

CONSERTO, s. m. zebranie, 

CONSERTO,— TA, ad. sple- 
ciony, -pleciony, uwity. = po- 
plątany , splątany. Tali e più 
inestricabili e conserte son queste 
vie, Tass. Ger. 

CONSERVA, s.f. spółsłużąca. 

CONSERVA, s. f. schowanie 
na co. — della neve , lodownia. 
— d' acqua, sadzaivka. = kwia- 
ty lub owoce smażone w cukrze. 
= Andar di — , navigar di — , iść 
razem , płynąć razem (o sta- 
tkach). = Conserve, konserwy, 
okulary do zachowaniawzroku. 

CONSERVABILE, ad. m.f. da- 
jący sie zachoioać. 

CONSERVADORE , s. m. za- 
chowawca, konserwator. 

CONSERVAMENTO , v. con- 
servazione. 

CONSERVARE, v. a. zacho- 
d-ywać, zachować, dochować, 
przechować. — l'amicizia, la me- 
moria, zachować przyjaźń, pa- 
mięć czego. — la salute , zacho- 
wać zdrowie. — una medaglia, 
un manoscritto , zachować me- 
dal, rękopism. — gli ordini, Mil. 
pilnować szeregu, nie icystę- 
pować z szereg ;. = v. r. Con- 
servarsi bene, dobrze się utrzyj 
mywać, dobrze wyglądać. 

CONSERVATIVO , —VA , ad» 
zachowawczy. 

CONSERVÀTOIO, s. m. miej- 
sce gdzie się co przechowuje.^ 
skład. 

CONSERVATORE,s.m.— TRI- 
CE, s. f. zachowawca , zacho- 
ivawczyni. = konserwator, u- 
rzędnik. — d' una libreria, kon- 
serwator biblioteki. 

CONSERVATORIO, s.m. dom 
przytułku dla kobiet i dzieci.= 
konserwatoripiin muzyki. 

CONSERVAZIONE, s.f. zacho- 
wanie , przechowanie , docho- 
wanie. — della vita, della salute, 
zachowanie życia, zdrowia. 

CONSERVO, s. m. spólsluga. 

CONSESSO, s. m. grono osób 
siedzących. 



CON 

CONSIDERABILE , ad. m. f. 

znaczny, znakomity. 

CON SÌDER ABIL M ENTE , av. 
znacznie, bardzo, nader. 

CONSIDERAMELO, s.m. u- 
ważanie. 

CONSIDERARE, v.a. uważać, 
rozważać, patrzeć z uwagą, 
przypatrywać się. Cominciò con- 
siderarlo, e da lato e da capo, e 
per tutto, Bocc. 

CONSIDERATAMENTE, av. 
uważnie, rozważnie. 

CONSIDARATIVO, -VA, ad. 
uważający, uważny. 

CONSIDERATO, —TA, p. ad. 
uważany. ** rozważny , uwa- 
żny, roztropny, ostrożny, prze- 
zorny. = szacowany, ceniony, 
poważany. « Considerato che, 
zważywszy że. 

CONSIDÈRATORE , s. m. — 
TRI CE , s. f. uważający , roz- 
ważający. 

CONSIDERAZIONE, s.f. uwa- 
ga, wzgląd na co. Cadere in — , 
przyjść na uwagę, przyjść na 
myśl. Operare senza — , działać 
bez uwagi. = znaczenie, powa- 
ga, wziętość. *= szacunek, po- 
ważanie. Venire in — , zjednać 
sobie szacunek. *= ostrożność , 
przezorność , roztropność. 

CONSIGLIANTE , s. e ad. ra- 
dzący , doradzający ; chcący 
zawsze doradzać. 

CONSIGLIARE , v. a. radzić, 
obradować, naradzać się. = v. 
r. radzić się kogo, zasiągać ra. 
dy. Colla fante si consigliò, Bocc- 
*= umyślić, postanowić. Lasciar- 
si — , usłuchać czyjej rady, dać 
się namówić. = A chi consiglia 
non duole il capo, prov. od rady 
głowa nie boli , łatwo radzie. 

CON SIGLIATAMEN TE, av. ro- 
zważnie, roztropnie. 

CONSIGLIATO,— TA,ad. roz- 
ważny , roztropny , ostrożny. 

CONSIGLIATORE, s. m. — 
TRICE, s.f. doradca, doradzi- 
cie łka. 

CONSIGLIERE , s.m. —ra , s. 
f. radzca, radczyni. — di stato, 
radzca stanu. = Consiglieri , 
pomocnicy sternika. 

CONSIGLIETTO , s. m. dim. 
rada małej wagi. 

GONSIGLIO, s. m. rada, ra~ 
dzenie. Aver — con alcuno , ra- 
dzić się kogo, zasiągać rady. 
Domandar — , żądać czyjej ra- 
dy. Dar — , dać radę, doradzać. 
Pigliar — , uradzić , uchwalić , 
postanowić. Si piglia finalmente 
per — che i duo guerrier faccian 
tregua , Ar. Ori. Fur. = rada , 
zbiór radzców. Tener, raunar 
— , zebrać radę. — di stato, ra- 
da stanu. — di guerra, sąd wo- 
jenny, = Prov, Consiglio veloce 



CON 

e pentimento tardo, późny żal 
po szkodzie. — di volpi, tribolo 
di galline , kiedy lisy radzą 
strach koło kur. 

CONSIMILE, ad.m.f. podobny. 

CONSISTENTE, ad. m. f. stę- 
żały, tęgi. = lipki, klejki. 

CONSISTENZA, —zia, s.f. tę- 
gość , twardość , stężałość. = 
fig. stałość, trwałość, ustalenie. 

CONSISTERE , v. n. zależeć 
od czego. Il punto principale 
consiste... wszystko zależy na 
tern aby. '= istnieć obok siebie. 
*= trwać, utrzymywać się. 

CONSISTORÌO, — ro, s. m. 
konsystorz, zgromadzenie kar- 
dynałów zwołanych przez pa- 
pieża. = zgromadzenie, rada. 

CONSOCIAZIONE, s.f. stowa- 
rzyszenie, przymierze. 

CONSOLANTE, ad. m. f. po- 
cieszający. 

CONSOLARE , v. a. cieszyć , 
pocieszać. = v.r. pocieszać się. 

CONSOLARE, ad. m. f. konsu- 
larny. Dignità — , godność kon- 
sularna. = s.m. mąż konsular- 
ny, były konsul. L' esecirto delia 
Germania bassa stette un pezzo 
senza — , Davanz. Tac. Stor. 

CONSOLATAMENTE,av. spo- 
ciechą, spokojnie. 

CONSOLATIVO, —VA, ad. po- 
cieszający. 

CONSOLATO, s.m. Stor. rom. 
konsulat, godność konsula. Ro- 
ma da principio ebbe i re, da 
Lucio Bruto la libertà e '1—, Dav. 
Tac. Ann. — mieszkanie kon- 
sula handlowego. 

CONSOLATO,— TA, ad. po- 
cieszony.= spokojny, łagodny. 

CONSOLATORE, s.m. — TRI- 
CE, s. f. pocieszyciel, pocieszy- 
cislkfj 

CONSOLATORIAMENTE, av. 
z pociechą. 

CONSOLATORIO, —RIA, ad. 
pocieszający. 

CONSOLAZIONCELLA, s. f. 
mała pociecha. 

CONSOL AZIONE ,s. f. —mento , 
s. m. pocieszenie, pociecha. Pi- 
gliar —, pocieszać się. — osoba 
będąca czyją pociechą. Dolce 
mia — , słodka moja pociecho. 

CONSOLIDA, s. f. Bot. żywo- 
kost. 

CONSOLIDAMENTO, 6. m. 
zrośnienie, zasklepienie rany. 

CONSOLIDARE , v. a. spra- 
wić zrośnienie się rany. = 
fig. utrwalić, ustalić. La pace 
è consolidata, pokój jest ustalo- 
ny. = v.r. zrosnąć się, zaskle- 
pić się (o ranie). = fig. usta- 
lić się. 

CONSOLIDATIVO , —VA , — 
dante, ad. sprawujący zrośnie- 
nie się rany. 



CON 



115 



CONSOLIDAZIONE, s. f. zro- 
śnienie się , zasklepienie ra- 
ny. =fig. utrwalenie, ustalenie. 

CONSOLO , —le , s. m. Stor. 
rom. konsul, jeden z dwóch ro- 
cznych urzędników w Rzymie. 
=* ławnik, urzędnik miejski 
w pewnych miastach. = toójt, 
sołtys po tosi ach.= konsul han- 
dloioy. = prezes akademii. 

CONSOLO, s.m. pociecha. 

CONSOMIGLIANTE, ad. m. f. 
podobny. 

CONŚOMIGLIARE, v. a. zro- 
bić podobnym. 

CONSONANTE, ad. m. f. zgo- 
dnie brzmiący; zgodny, stoso- 
wny. = s.m. Gram. spółgłoska. 

CONSONANTEMENTE , av. 
zgodnie, stosownie. 

CONSONANZA, s.f. zgodność 
tonów, harmonia. = zgoda, 
harmonia , dobre porozumie- 
nie. = Gram. jednobr zmien- 
ność iv zakończeniu wyrazów. 

CONSONARE , v. a. zgodzić 
tony. = v. n. fig. zgadzać się. 

CONSONO,— NA, ad. zgodnie- 
brzmiący. = fig. zgodny , zga- 
dzający się, stosowny. 

CONŚOPITO, —TA, ad. uśpio- 
ny. = fig. wprawiony w za- 
chwycenie. 

CONSORTE, s.m. f. mąż, żo- 
na.=towarzysz,toivarzyszka. 
— ad. zgodny. Tosto vedrebbe 
che la lingua al pensier non è — , 
Menz. Sat. 

CONSORTERIA, s. f. towa- 
rzystwo. = ścisły związek. = 
familia. 

CONSORTO,s.m. towarzysz, 
spólnik. 

CONSORZIO , s. m. towarzy- 
stwo , spółka. 

CONSPIRARE , etc. v. cospi- 
rare, etc. [te, etc. 

CONSTANTE , etc. v, costan- 

CONSTARE, v. n. imp. być 
widocznem, jawnem, oczyivi- 
stem. = składać się z czego. 

CONSTERNARE , v. a. prze- 
razić, zatrwożyć. Lungo a dir 

fora come la mente conster- 

nata giacque del giudice meschin, 
Ar. Ori. Fur. 

CONSTERNAZIONE , v, co- 
sternazione. 

CONSTITUENTE , costitui- 
re, etc. v. costituente, etc. 

CONSTRIGNERE, costringe- 
re, V. COSTRIGNERE, etC. 

CONSTRUIRE, construtto, 

COSTRUTTORE , V. COSTRUIRE, etC. 

CONSUETAMENTE, av. zwy- 
czajnie, zwykle. 

CONSUETO, —TA , ad. zwy- 
kly, zwyczajny. = przywykły, 
przyzwyczajony. =s. m. zwy- 
czaj. Al—, jak zazwyczaj, jak 
zwykle. 



116 



CON 



CONSUETUDINARIO, —RIA, 
ad. zwyczajowy, zwyczajny. 

CONSUETUDINE , s. f. zwy- 
czaj. 

CONSULARE, ad. m. f. kon- 
sularny. 

CONSULENTE, s. m. Leg. pa- 
tron, adwokat. 

CONSULTA , s. f. obradowa- 
nie, obrady, narada. = rada, 
zbiór radzących. — trybunał 
najwyższy w Rzymie. = Con- 
sulta di Lione, Stor. mod. zgro- 
madzenie Włochów zwołane 
przez Napoleona do Lugdunu, 
iv celu urządzenia krajów wło- 
skich oderwanych od Austryi. 

CONSULTARE , v. n. radzić, 
naradzać się, obradować, ura- 
dzić. I signori francesi consulta- 
rono di darsi, Segn. Stor. = ra- 
dzić się, zasięgać rady. — i 
libri, radzić się książek. — 
l'avvocato, radzić się adwo- 
kata. 

CONSULTATIVO , —VA, ad. 
doradczy, doradzający. 

CONSULTAZIONE, s. f. nara- 
dzanie się, narada. — narada 
lekarzy, konsylium. 

CONSULTIVO , —VA, ad. do- 
radzcy. Voto consultivo, głos 
doradczy. 

CONSULTO, s. ni. zdanie, 
opinia na piśmie adwokata lub 
IbÌìOt *js (i 

CONSULTORE , s. m. doktor 
teologii wyznaczony przez pa- 
pieża do wyrzeczenia w jakiej 
materyi. — del S. officio, radca 
w trybunale S. Inkwizycyi. 

CONSULTORIAMENT E , av. 
rozważnie, rozmyślnie. 

CONSULTORIO -RIA, ad. da- 
jący radę lub idący za nią. 

CONSUMA, s. f. —mento, s. m. 
spożycie, spożywanie. = zni- 
szczenie , zguba, ruina. = fig. 
ucisk, strapienie, zmartwienie. 

CONSUMARE, v. a. zużyć, 
spożyć, trawie, zniszczyć. Che 
ii tempo a — i desiderj della li- 
bertà non basti, è certissimo, 
Mach. Stor.' że czas nie może 
przytłumić żądzy toolności, 
jest rzeczą pewną. Che poco 
umor già per continua prova — 
vidi marmi e pietre salde, Petr.— 
strwonić, zmarnować, zmar- 
notrawić. — dopełnić, dokonać, 
spełnić. — il matrimonio, speł- 
nić małżeństwo. — un delitto, 
dokonać występku. Perchè pen- 
sando consumai la 'mpresa che fu 
nel cominciar cotanto tosta, D. 
Inf. — v. r. trawić się, niszczyć 
się czem, ginąć, usychać z ża- 
lu, pragnienia, tęsknoty. Ella si 
consuma in pianti, rozpływa 
się, tonie w strumieniach łez. 
Pregandomi ch'io vi dica eh' egli 



CON 

si consuma e strugge per voi, 
Fior. Pecor. ==■ zejść, upłynąć 
(o czasie). Si consumò tutta la 

notte in consultazioni d'ambe 

le parti, Davil. Stor. 

CONSUMATO, s. m. bulion. 

CONSUMATO, — TA , p. ad. 
zużyty, spożyty. == spełniony, 
dopełniony, dokonany. Il sagri- 
ficio della nostra partia è consu- 
mato, U. Fosc. = doskonały, 
biegły, wytrawny. 

CONSUMATORE, s. m.— TRI- 
CE , s. f. niszczyciel, marno- 
trawca. 

CONSUMAZIONE , s. f. zuży- 
cie, strawienie, zniszczenie, 
spożycie. 

CONSUMERE, v. a. ir. zużyć, 
strettoie, zniszczyć. 

CONSUMO , s. m. niszczenie, 
zużywanie, zużycie, wycho- 
dzenie sukni, znoszenie bo- 
tów, i t. d. = ubytek, strata 
iv rzeczy zużytej. 

CONSUNTIRILE, ad.m. f. Leg. 
uległy zużyciu. 

CONSUNTIVO,— VA, ad.Mecł. 
wygryzający , rozpędzający 
humory, narośle ciała. 

CONSUNTO, —TA , p. ad. da 
CONSUMEHE , zużyty, zniszczo- 
ny, strawiony. E d'amorosa sete 
arso e consunto, Guar.Past.fid. 
= s. suchotnik. 

CONSUNZIONE, s. f. doko- 
nanie, dokończenie , dopełnie- 
nie, spełnienie. — de' secoli, 
spełnienie wieków, koniec świa- 
ta. = suchoty. Dare in — , do- 
stać suchot. 

CONSUONARE, v. consonare. 
v. a. zdawać się. A me non con- 
suona, mnie się to nie zdaje. 

CONSUSTANZIALE, ad. ni. f. 
Teoł. spółistotny. 

CONSUSTANZIALITÀ , s. f. 
Teol. spółistotność osób w Trój- 
cy (zatwierdzona naprzód na 
zborze powszechnym w Nicei 
325 r. później na powtórnym 
zborze w Konstantynopolu 381 
roku). 

CONTADINA , s. f. wieśnia- 
czka, chlopka.=taniec wiejski. 

CONTADINACCIO, s. m. peg. 
chłopisko. [pstwo , chłopi. 

CONTADINAME, s. m. clilo- 

CONTADINANZA , s. f. wie- 
śniactwo , stan wieśniaczy. 

CONTADINELLA , s. f. ładna 
wieśniaczka. 

CONTADINELLO, —netto,— 
ìnoTTO,s.m.àìm.chlopek,kmiotek. 

CONTADINESCAMENTE , av. 
po chłopsku. 

CONTADINESCO ,— CA— pi. 
CHI, —CHE, ad. chłopski, kmie- 
cy, wieśniaczy, iviejski. 

CONTADINO, s. m. chłop, 
kmieć, wieśniak. 



CON 

CONTADINO,— NA, ad. iviej- 
ski. 

CONTADO , s. m. pola i wsi 
w blizkości miasta. = hra- 
bstwo. 

CONTAGIO , s. m. contage *, 
contagione , s. f. zaraza, za- 
raźliwa choroba.^ Contagione, 
fig. zaraza. 

CONTAGIOSO ,— SA,ad. prop. 
e fig. zaraźliwy. 

CONTAMENTO , s. m. licze- 
nie, rachowanie, opowiadanie. 

CONTAMINARLE , ad. m. f. 
mogący być splamionym. 

CONTAMINARE, v. a. powa- 
lać, splamić , skalać, pokalać. 
= fig. zmazać , skazić , zhań- 
bić. = obrazić, ubliżyć, zrobić 
ujmę, zakałę. Alla donna parve 
che quelle parole alquanto mor- 
desser la sua onestà o la dovesser 
— nell'animo di coloro che le 
udirono, Bocc. 

CONTAMINATORE, s. m. ten 
co piami. 

CONTAMINAZIONE , s. f. — 
mento, s. m. powalanie, spla- 
mienie, skalanie. = fig. zmaza, 
zakała, hańba, sromota. 

CONTANTE, ad. m. f. liczący, 
rachujący. — Contante, contan- 
ti, s. gotowizna, gotówka. A 
contanti, in contanti, za gotó- 
wkę, za gotowe pieniądze. Pa- 
gare in contanti , zapłacić go- 
tówką. 

CONTARE, v. a. liczyć, ra- 
chować. — danari, liczyć pie- 
niądze. — sulle dita, liczyć na 
palcach. = wypłacić, wyliczyć. 
= cenić, szacować. = v. n. opo- 
wiadać. = mieć wziętość , być 
w poszanowaniu. 

CONTATORE, s. ni. rach- 
mistrz. 

CONTATTO , s. m. zetknięcie 
się, styczność. 

CONTAZIONE, s. f. liczenie, 
rachowanie. 

CONTE, s. m. hrabia. 

CONTEA, s. f. hrabstwo. 

CONTEGGIARE , v. contare. 

CONTEGNA, s. f. dumna po- 
stawa. 

CONTEGNO, s. m. obwód, 
okrąg, objętość. Per veder deìla 
bolgia ogni contegno , D. Inf. = 
postawa , powierzchowność , 
mina. Andare in — , stąpać py- 
sznie. Stare in — , przybrać 
poważną minę. 

CONTEGNOSO, —SA, ad. po- 
ważny, pyszny. 

CONTEMPERANZA, — zione, 
s.f. — mento, s. ni. temperament. 

CONTEMPERARE , v. a. za- 
chować stosunek, zastosować, 
umiarkować. Si contemperi il 
terreno alla natura delle piante, 
Cresc. potrzeba dobrać grunt 



CON 

stosowny do natury roślin. — 
umiarkować, złagodzić, ułago- 
dzić. 

CONTEMPLAMENTO, v. con- 
templazione. 

CONTEMPLARE, v.a. patrzeć 
na co, wpatrywać się iv co, 
oglądać z podzhvieniem. = 
rozmyślać. = v. r. przypatry- 
wać się sobie z upodobaniem, 
siebie samego podziwiać. 

CONTEMPLATIVA, s. f. D. 
Conv. władza rozmyślania. 

CONTEMPLATIVO, —VA, ad. 
zatopiony w myślach , tv roz- 
myślaniu. Vita contemplativa, 
życie poświęcone rozmyślaniu, 
bogomyślność. 

CONTEMPLATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. rozmyślacz. 

CONTEMPLAZIONE, s.f. roz- 
myślanie , rozważanie. A — , av. 
przez wzgląd na. 

CONTEMPORANEO, — NEA, 
ad. e s. spółczesny, spółczesna. 

CONTENDERE , v. a. e n. ir. 
spór wieść, spierać się, sprze- 
czać się, zaprzeczać. = zaka- 
zywać, zabraniać. =usiłować, 
silić się , starać się. = bronić 
sprawy w sądzie. = trudnić 
się, zatrudniać się, zajmoioać 
się = v. r. stawić opór, opie- 
rać się, bronić się. 

CONTENDEVOLMENTE , av. 
spornie. 

CONTENDIMENTO ,s. m. spór , 
sprzeczka , kłótnia. 

CONTENDITORE , s. m. — 
TRICE , s. f. sprzecznik , kłó- 
tniarz. 

CONTENENTE, ad. ni. f. za- 
mykający, zawierający w so- 
bie. = umiejący się powstrzy- 
mywać. = av. natychmiast , v. 

INCONTANENTE. 

CONTENENZA, s.f. objętość. 
= rzecz objęta w innej. = v. 

CONTEGNO. 

CONTENERE , y. a. ir. obej- 
mować , zamykać , zawierać 
w sobie. = hamować, powścią- 
gać , powstrzymywać. Fuggi il 
riso , contieni la lingua , Pass. = 
v. r. hamować się , powściągać 
się , wstrzymywać się od cze- 
go, być panem siebie: = za- 
trzymać się , stanąć. Sì che la 
gente in mezzo si contenne , D. 
Purg. 

CONTENIMENTO, s. m. obję- 
tość. = powściągliwość. = v. 

CONTEGNO. 

CONTENNENDO,— DA, ad. 

Galii, godzien pogardy. 

CONTENTAMENTE , av. z u- 
kontentowaniem. 

CONTENTAMENTO , s. m. — 
tura, s.f. ukontentowanie. 

CONTENTARE , v. a. zaspo- 
koić, zadowolnić, zadosyć u- 



CON 

czynić , sprawić przyjemność. 
.— v. r. zaspokoić się, sprawić 
sobie przyjemność. = zezwo- 
lić, pozwolić. Di che ella con- 
tentandosi , Bocc. 

CONTENTEZZA, v. contento. 

CONTENTIBILE , ad. m. f. 
lat. godzien pogardy , v. di- 
sprezzabile. 

CONTENTIVO, —VA, ad. za- 
trzymujący. 

CONTENTO, s.m. ukontento- 
wanie , zadowolenie. 

CONTENTO, — TA, ad. ukon- 
tentowany, kontent, rad, za- 
dowolony. Far, render contento, 
ukontentować , zaspokoić. Star 
contento , być zadowolonym , 
zaspokojonym. 

CONTENUTO, s.m. rzecz za- 
warta w innej. Il continente è 
maggiore del — , rzecz zawie- 
rająca jest większa od zawar- 
tej. ■■=■■ treść, osnowa. = p. ad. 
objęty, zawarty. 

CONTENZIONE , s. f. spór, 
sprzeczka , zwada. 

CONTENZIOSAMENTE , av. 
spornie, sprzecznie. 

CONTENZIOSO, —SA, ad. 
sporny, będący przedmiotem 
sporu. = sporny, sprzeczny, 
kłótliwy., zwadliwy. 

CONTERIA , s. f. paciorki 
szklarnie robione w Wenecyi. 

CONTERMINALE, —no, — 
na, ad. pograniczny, nadgra- 
niczny, ościenny. 

CONTERMINARE , v. n. gra- 
niczyć. 

CONTESA, s. f. spór, kłótnia, 
zwada , zajście. — di parole , 
sprzeczka. Far — , stawić opór, 
opierać się. Legar si sente e non 
sa far r— , Ar. Ori. Fur. 

CONTESO, —SA, p. ad. za- 
przeczony, zakazany. 

CONTESSA , s. f. hrabina. 

CONTESSERE, v.a. spleść , 
upleść ; tkać , utkać. 

CONTESSINA , s. f. młoda 
hrabina. 

CONTESSUTO, —TA, p. ad. 
spleciony; utkany. 

CONTESTABILE , s. m. kone- 
tabl , hetman. 

CONTESTARE, v. a. e n. Leg. 
wprowadzić sprawę przed sąd 
i słuchać opowiedzi strony 
przeciwnej. Lite contestata, wy- 
toczony proces, wnioski poczy- 
nione przez obie strony. 

CONTESTAZIONE, s.f. spra- 
wa przed sąd wytoczona. = 
spór, sprzeczka. 

CONTESTO, s. m. text, osno- 
wa , brzmienie. = tkanka , 
tkanina. = Contesti , s. m. pi. 
spólświadkowie. 

CONTESTO , —TA , p. ad. 
^pleciony, wpleciony, przepla- 



CON 



117 



tany; utkany. — złożony, li- 
twor zony, zrobiony. 

CONTEZZA , s. f. wiadomość, 
uwiadomienie. Dammi tu — par- 
ticolare e vera del tutto , Bemb. 
= wiadomość , znajomość. — 
pubblica, powszechna wiado- 
mość , głośność. = ścisła zna- 
jomość'. Aver — di alcuno , być 
z kim w zażyłości. 

CONTI, s.m. pi. D. święci 

CONTICINIO, s.m. głuchapo- 
ra nocy, głębokie nocne mil- 
czenie. 

CONTICINO , s. m. dim. ra- 
chuneczek. Far un — , jadać 
w oberży. 

CONTIGLI , CONTINGIA , s. f. 

trzewik ze skóry w desenie. = 
strój, ozdoba. 

CONTIGIATO, —TA, ad. wy- 
strojony, przyozdobiony. 

CONTIGUITÀ, —TADE, —TA- 
TE, s. f. stykanie się, styczność, 
przytykanie do czego , przy- 
ległość, sąsiedztwo. 

CONTIGUO, — GUA, ad. przy- 
tykający, przyległy, ościenny. 

CONTINENTE, s.m. stały ląd. 

CONTINENTE , ad. zawiera- 
jący w sobie. = wstrzemięźli- 
wy, powściągliwy. = Febbre 
continente, febra codzienna. = 
s. m. naczynie co zawierające. 
— d' un libro , osnowa książki. 

CONTINENTEMENTE , av. 
wstrzemięźliwie , powściągli- 
wie. 

CONTINENZA, —zia , s. f. ob- 
jętość , rzecz zawarta , treść , 
osnowa. Sommariamente qui 
appresso di tutta l'opera vi pongo 
la — , Bocc. = wstrzemięźli- 
wość , powściągliwość. = po- 
stawa , powierzchowność , v. 
contegno. = tęgość , stężałość , 

V. SALDEZZA , FERMEZZA. 

CONTINGENTE , ad. m.f. mo- 
gący się zdarzyć , przypadko- 
wy, trafunkowy. — część przy- 
padająca na każdego. 

CONTINGENTEMENTE , av. 
przypadkowo, trafunkowo. 

CONTINGENZA, s. f. traf, 
trafunek , przypadek. = Filos. 
możność zdarzenia się, obrót 
wypadków, tok zdarzeń. 

CONTINGERE , v. n. ir. lat. 
zdarzyć się , trafić się* 

CONTINGIBILE, ad. m. f. mo- 
gący zdarzyć się , przypad- 
kowy. 

CONTINGIBILITÀ , s. f. mo- 
żność zdarzenia się , przy- 
padkowość, [tinuare , etc. 

CONTINOVARE , etc. v. con- 

CONTINUA, V. CONTINUAZIOXE. 

CONTINUAMENTE , — ata- 
mente, av. ciągle, ustawicznie, 
nieustannie, wciąż. 



118 



CON 



CONTINUAMENE, s.m. kon- 
tynuowanie, ciągnienie dalej, 
dalszy ciąg. 

CONTINUARE, v. a. e. n. kon- 
tynuować , dalej co ciągnąć , 
nieustawać, nieprzestawać. = 
ciągnąć się, przedłużać się, 
nieprzerywać się. 

CONTINUATORE, s. ra. kon- 
tynuator, autor dalszego cią- 
gu dzieła, 

CONTINUAZIONE , s. f. kon- 
tynuacya , dalszy ciąg. — di 
un' opera, dalszy ciąg dzieła. 

CONTINUITÀ, — TADE i —TA- 
TE, s. f. ciągłość, nieprzerwa- 
ny bieg, ciągłe trwanie, nie- 
przerwane następstwo. 

CONTINUO, s.m. całość, ciąg. 
Soluzione del — ,pr zerwa, prze- 
stwór. 

CONTINUO, — NUA , ad. cią- 
gły, nieprzerwany, nieustan- 
ny. Quantità continua, ilość cią- 
gła. Febbre continua , febra co- 
dzienna. 

CONTINUO, w. ciągle, wciąż, 
ustawicznie. Al , del , di — cią- 
gle , ustawicznie. 

CONTO , s. m. rachunek. — 
spento , fermo , zapłacony ra- 
chunek. Dare denari a — dać 
pieniądze a konto , na zada- 
tek. A buon — , tanio. Al far de' 
conti, in fin de' conti, ścisłe 
obrachowawszy , wszystko do- 
brze zważywszy. Far — , conti, 
obrachować , porachować się 
z kim. Tener — , zapisywać 
swe wydatki. Tenga V. S. — di 
quello che spende, niech pan za- 
pisuje swe wydatki. = Fig. Far 
conto, rachoioać na kogo łub 
na co, spuszczać się, polegać; 
zakładać sobie ; projektować, 
zamyślać, zamierzać; myśleć, 
sądzić , wyobrażać sobie. Far 
male i conti, pomylić się. Dar 
— di se, render — , zdać liczbę, 
sprawę. Ella gli rende — piena- 
mente del giorno che mandato fu 
da lei a domandar soccorso in 
Oriente, Ar. Ori. Fur. Render 
buon — , dawać mężny opór, dać 
dowody męztwa. A solo a solo 
avean combattuto con tutti e due e 
buon — renduto,Bern.Or/. Tener 
— , mieć co na względzie , na 
uwadze , uważać na co. = 
zysk, korzyść. Por —, tornar 
— , mieć w czem korzyść , zy- 
skiwać. = szacunek, poważa- 
nie. Uom di ■ — , człowiek wzię- 
ty, poważany. Cosa di niun — , 
rzecz nic nie znacząca. = opo- 
wiadanie, V. RACCONTO. 

CONTO, —TA, ad. znany, 
głośny. E la ruina, che ne' campi 
Idei venne di Grecia.... cui non 
è conta? Car. En. === widoczny, 
oczywisty, jawny, jasny. E 



CON 

parlo cose manifeste e conte , 
Petr. = wytresowany , wyu- 
czony. Con cagne magre, stu- 
diose e conte , D. Inf. 

CONTORCERE, v.a. ir. okrę- 
cić, oplatać, obwinąć. = zwró- 
cić , obrócić przeciw sobie. 
L' armata spada in se stessa con- 
torse , Petr. = v. r. skrzywić 
się ; zżymać się. 

CONTORCIMENTO, s.m. wy- 
krzywianie się , zżymanie się. 

CONTORNARE , v. a. PUL 
nakreślić pierwsze rysy obra- 
zu. = v.n. udać się, uciekać się. 

CONTORNO, s.m. rys, zarys, 
kontur. = okolica. 

CONTORSIONE , s. f. wy- 
krzywianie się, zżymanie się. 

CONTORTO, —TA, p. ad. wy- 
krzywiony, skrzywiony, po- 
krzywiony. =- fig. zły, ladaco. 

CONTRA, contro, prep. prze- 
ciw , przeciwko , naprzeciw , 
naprzeciwko. 

CONTRABBANDIERE , s. m. 
kontr ab andzi sta. 

CONTRABBANDO, s. m. kon- 
trabanda. Di — ,fig. pokryjomu, 
potajemnie. = przemycony to- 
war. 

CONTRABBASSO, s. m. kon- 
trabas (instrument muzyczny). 
Far ii — , fig. sprzeciwiać się 
każdemu, mówić czarno jeżeli 
kto mówi biało. 

CONTRABBATTERIA , s. f. 
baterya wystawiona na prze- 
ciw bateryi nieprzyjacielskiej. 

CONTRABBILANCIARE, v. a. 
równoważyć. 

CONTRACCAMBIARE , , v. a. 
zamienić za co , pomieniać się. 
= odwdzięczyć, odpłacić, od- 
dać wet za wet, wy wzajem- 
nie się. 

CONTRACCAMBIEVOLE, ad. 
m. f. wzajemny. 

CONTRACCAMBIO, s. m. za- 
miana. = wzajemność. — d' a- 
micizia, wzajemna przyjaźń. In 
— , w zamieni , wet za tuet , 
wzajemnie. Rendere il — , oddać 
wet za wet ; wywzajemnić się, 
odwzajemnić. 

CONTRACCAVA, v. contram- 

MINA. 

CONTR ACCHI AVE, s.f. klucz 
dorobiony. 

CONTRACCIFERA, s.f. klucz 
do czytania pisma cyframi na- 
pisanego. 

CONTRACCOLPO, s.m. odbi- 
cie uderzenia, ciosu, pocisku. 

CONTRACCRITICA, s. f. kry- 
tyka na krytykę. 

CONTRADA, s. f. ulica.=kraj, 
kraina , okolica. — mia , sua , 
moja, jego ojczyzna. 

CONTRADANZA, s.f. kontra- 
dans. 



CON 

CONTRADETTA, — tto , v. 

CONTRADDIZIONE. 

CONTRADDICENTE, ad. m.f. 

sprzeciwiający się, sprzecza- 
jący się, zaprzeczający. 

CONTRADDICIMENTO, s. m. 
— dicenza , s. f. sprzeciwianie 
się , sprzeczanie się , zaprze- 
czanie. 

CONTRADDICITORE , s. m. 
sprzecznik. 

CONTRADDIRE, v.a. ir. sprze- 
ciwiać się komu, sprzeczać się, 
zaprzeczać. = v.r. być w sprze- 
czności z sobą samym , zbijać 
się. 

CONTRADDETTO, s.m. ka- 
ra pieniężna, grzywny. 

CONTRADDISTINGUERE , v. 
a. ir. odznaczyć, odróżnić. = 
v. r. odznaczyć się. 

CONTRADDITTORE, s. m. 
sprzeczmk.= przeciwnik, stro- 
na przeciwna. 

CONTRADDITTORIAMENTE, 
av. sprzecznie z czem, naocz- 
nie , iv obec stron prawujących 
się, roztrząsając rzecz za i 
przeciw. 

CONTRADDITTORIO, —RIA, 
ad. sprzeczny, przeciwny. = s. 
m. Leg. Essere in — , rozpra- 
wiać się przed sądem. 

CONTRADDIVIETO, s.m. za- 
kaz. Aver — , być zakazanym. 

CONTRADDIZIONE , s. f. — 
diamento , s. m. sprzeciwianie 
się, zaprzeczanie, sprzeczność. 

CONTRADIARE, v.a. sprzeci- 
wiać się komu, działać iv brew 
woli czyjej, robić na przekorę. 

CONTRADIO, —DIA, ad. prze- 
ciwny ; szkodliwy. 

CONTRADIO, s. m. przeci- 
wnik, nieprzyjaciel, rywal, sw 
obraza, obelga, zniewaga. = A 
suo — , av. w brew jego ivoli, 
na przekorę. 

CONTRADIRE, etc, v. con- 
traddire, etc. 

CONTRADOTE , s. f. oprawa 
posagu. 

CONTRAENTE , ad. m. f. za- 
wierający umowę. 

CONTRAERE, v. contrarre. 
= v. r. ściągnąć się , skurczyć 
się , zbiedz się. 

CONTRAFFACENTE, ad. m.f. 
winny, winowajca. 

CONTRAFFACIMENTO, s. m. 
sfałszowanie,podrobienieaktu, 
pisma. 

CONTRAFFACITORE , s. m. 
fałsz er z. ^naśladowca, małpa. 

CONTRAFFARE, v. a. ir. fał- 
szować,podrobic,s fabrykować» 
— la scrittura, sfałszować pi- 
smo , akt. — la moneta , fałszo- 
wać pieniądze. — la stampa de* 
libri, przedrukować cudze dzie- 
ło. = naśladować ruchy ^iesta^ 



CON 

udawać , przedrzeźniać. — il 
portamento , il favellare , la voce 
di qualcuno , udawać chód , mo- 
wę, glos czyj. — un quadro di 
Raffaello , Vasar. naśladować , 
przemalować obraz Rafaela.= 
v. r. przebrać się. = zeszpecić 
Się. 

CONTRAFFATTO, —TA, p. 
ad. sfałszowany , podrobiony. 
= naśladowany. = przebrany. 
= skrzywiony , wykrzywiony, 
szpetny, brzydki. E benché ella 
fosse contraffatta della persona, 
eli' era pure alquanto malizioset- 
ta, Bocc. 

CONTRAFFATTORE , con- 

TRAFFATURA, — ZIONE, V. CONTRAF- 
FACITORE, etC. 

CONTR AFFINEZZA,s.f. grze- 
czność za grzeczność. 

CONTRAFFODERA, s. f. po- 
dwójna podszewka. 

CONTRAFFORTE , s. m. mur 
postawiony dla wzmocnienia 
głównego. ==; sztaba żelazna 
we drzwiach lub oknie. 

CONTRAFFORZA, s. f. siła 
ptzeciw sile. [fraza. 

CONTRAFFRASE, s. f. anty- 

CONTRAFUGA, s.f. Mus. kon- 
trafuga. [odraza. 

CONTRAGGENIO, s.m.iostręt, 

CONTR AGGUARDIA, s.f. Mil. 
szaniec osłaniający bastyon. 

CONTRAIMENTO , s. m. ugo- 
da, umowa. 

CONTRALTO, s. ra. Mus. 
kontralt, glos tuyższy od teno- 
ra a niższy od dysz kant a, 

CONTRAMALIA, s. f. czary 
przeciwko czarom, odczynie- 
nie. 

CONTRAMMANDARE , v. a. 
dać rozkaz przeciwny pier- 
wszemu. 

CONTRAMMARCIA , s.f. Mil. 
wsteczny marsz. 

CONTRAMMINA, s. f. Mil. 
przeciwpodkop. 

CONRAMMINARE, v.a. kopać 
miny przeciw minom nieprzy- 
jaciela. == fig. zniweczyć pota- 
jemnie czyje zamysły. 

CONTRAMMIRAGLIO, s. m. 
kontradmirał. = okręt kontr- 
admiralski. 

CONTRANNATURALE, ad. m. 
f. przeciwny naturze. 

CONTRAOPERAZIONE , s. f. 
działanie lub skutek dwóch 
przeciwnych przyczyn. 

CONTRAPOTENZA, s. f. opór 
przeciw działającej sile. 

CONTRAPPASSO, s. m. kara 
odwetu. 

CONTRAPPELO, s. m. kieru- 
nek pod włos. Dare il — , golić 
pod włos; fig. obmawiać, oga- 
dyioać. Andar — , fig. iść na o- 
pak, na wspak. 



CON 

CONTRAPPENSARE, v.n. usi- 
łować zniweczyć czyje za- 
miary. 

CONTRAPPESAMENTO, s.m. 

równowaga. 

CONTRÀPPESARE, v.a. spra- 
wiedliwie ważyć, równo wa- 
żyć. = fig. ważyć jedno i dru- 
gie na szali rozsądku. 

CONTRAPPESO, s. ra. ciężar 
przeznaczony do równoważe- 
nia innego. = waga u zegara 
ściennego. 

CONTRAPPONIMENTO, s.m. 
opór, przeszkoda. 

CONTRAPPORRE, v.a. sta- 
wiać co na przeciwko czego.= 
v.r. stanąć na przeszkodzie, na 
wstręcie; stawić opór, czoło. 

CONTRAPPOSIZIONE, s. f. 
opór przeciw oporowi. 

CONTRAPPOSTO, s. m. v. 

CONTRAPPOSIZIONE. = V, ANTITESI. 

CONTRAPPROCCI , s. m. pi. 

Mii. okopy sypane przez oblę- 
żonych przeciwko przykopom 
nieprzyjaciela. 

CONTRAPPUNTEGGIARE, v. 
a. stebnować. 

CONTRAPPUNTO , s. m. mu- 
zyka znaczona punktami za- 
miast nót wynalezionych przez 
Guido d'Arezzo. Fare il —, a- 
kompaniować,wtorować.= ste- 
bnoivanie. [diunie. 

CONTRARIAMENTE,av.prse- 

CONTRARIARE , v. a. sprze- 
ciwiać się, robić na przekorę; 
opierać się, stawiać opór. 

CONTRARIETÀ, — tade, — 
tate , s. f. przeciwność , przeci- 
wieństwo. = złość, przekora. 

CONTRARIO, s. m. rzecz 
przeciwna. Al — , per — , prze- 
ciwnie. 

CONTRARIO— RIA, ad. prze- 
ciwny, szkodliwy. 

CONTRARIVOLUZIONARIO , 
s.m. kontrrewolucyonista. 

CONTRARI VOLUZION E , s. f. 
kontrrewolucya,rewolucyapod- 
niesiona na zniweczenie po- 
przedniczej i przywrócenie o- 
oalonej władzy. 

CONTRARRE, v.a.ir. zawrzeć 
umowę. Di pari consentimento 
contrassero le sponsalizie , Bocc. 
— amicizia, odio, zawrzeć przy- 
jaźń , powziąść nienawiść. = 
Contrarre debiti, zaciągnąć dłu- 
gi, zadłużyć się. = ściągnąć, 
ścisnąć, skurczyć. == v. r. skur- 
czyć się. 

CONTRARISPONDERE, v. n. 
ir. odpowiedzieć na odpowiedź. 

CONTRAR1SPOSTA, s. f. od- 
powiedź na odpowiedź. 

CONTRASCARPA , s. f. Fort. 
przeciwskarpa. 

CONTRASCRITTA, s. f. wza- 
jemny rewers, oblig. 



CON 



119 



CONTRASSEGNARE, v.a. po- 
łożyć znak lub podpis obok lub 
pod innym, kontr asy gnować. 

CONTRASSEGNATURA, s. f. 
konlrasygnacya , podpis urzę- 
dnika kontra sy gnającego. 

CONTRASSEGNO, s. m. znak 
lub podpis położony obok inne- 
go. = znak, znamię, cecha, o- 
znaka. =■■ fig. znak, dowód, 
zakład. In — del mio affetto, na 
znak mego przywiązania. = 
hasło. 

CONTRASSIGILLARE , v. a. 
przy loży ćpieczęć małąnaprze- 
ciwko wielkiej. 

CONTRASSIGILLO, s. m. pie- 
częć mała naprzeciwko wielkiej 
położona. 

CONTRASTARLE , ad. m. f. 
sporny , będący przedmiotem 
sporu. 

CONTRASTARILMENTE , av. 
spornie. [trasto. 

CONTRASTAMENTO, v. con- 

CONTRASTAMPA, v. contro- 
prova. 

CONTRASTAMPARE, v.a. od- 
cisnąć próbę rysunku lub ryciny 
na stronę odwrotną. = Stamp. 
odbijać drugą stronę arkuszu. 

CONTRASTARE, v.a. opierać 
się, sprzeciwiać się; przeszka- 
dzać, stać na przeszkodzie, na 
wstręcie, na zawadzie. — a Dio, 
Passav. sprzeciwiać się Bogu. 
Uccidendo chiunque ciò — pre- 
sumesse, Bocc. = sprzeczać się. 
E così mentre che i piacevoli uo- 
mini contraslavano della mìa mor- 
te , noi eravamo già arrivali a ca- 
sa, Fir. As. 

CONTRASTATORE , s. rn. 
sprzecznik, przeciwnik. 

CONTRASTO , s.m. —stanza, 
s. f. spór, sprzeczka, zwada, 
kłótnia, zajście. Il — fra gli ere- 
di è stato di profitto agli avvo- 
cati, spórpomiędzy dziedzicami 
przyniósł korzyść adwokatom. 
= zawada, przeszkoda, prze- 
ciwieństwo. Fortuna che le fé 
lungo — , Ar. Ori. Fur. los który 
jej długo był przeciwny. = kon- 
trast , przeciwieństwo. Il lusso 
eia miseria ci presentano un — 
evidente, zbytek i nędza przed- 
stawiają nam wyraźną sprze- 
czność. = zaprzeczenie. Senza 
— , bez zaprzeczenia. 

CONTRASTUZIA, s. f. Mil. 
podstęp przeciw podstępowi. 

CONTRATTAGLIARE , v. a. 
siekać rysując lub sztychując, 
krzyżować linie podłużne po- 
przecznemu 

CO ATR ATTAGLIO, s. m. wy- 
rabianie materyi w kwiaty , 
w floresy. 

CONTRATTAMENTE , av. 
przez skrócenie, w skróceniu. 



120 



CON 



CONTRATTARE, v. a. kup- 
czyć, kontraktować. — debiti, 
zaciągnąć długi, zadłużyć się. 
— la pace, zawrzeć pokój. 

CONTRATTAZIONE, s. f. — 
mento ,s. m. kupczenie , targo- 
wanie , kontraktowanie ; umo- 
wa, ugoda, negocyacya. 

CONTRATTEMPO , s. ni. od- 
bitka, odbicie pchnięcia lub cię- 
cia w fechtowaniu. = fig. prze- 
szkoda , niepomyślny przypa- 
dek. A —, av. niewcześnie, nie 
w porę. 

CONTRATTILE, ad. m. f. da- 
jący się skurczyć. ,. 

CONTRATTILITÀ , s. f. wła- 
sność kurczenia się. 

CONTRATTO, s. m. kontrakt, 
ugoda, umowa. 

CONTRATTO, —TA, p. ad. 
ściągnięty, ściśniony , zwężo- 
ny, skurczony. = której kto do- 
stał, nabawił się (o chorobie). 
Ammalato com' era d'infermità 
contratta intorno a Pisa , Guicc. 
= skurczony, rażony parali- 
żem. 

CONTRATTURA , s. f. skur- 
czenie nerwów. 

CONTRAURTARE , v. a. ude- 
rzyć z przeciwnej strony. 

CONTR AVVALERE , v. n. ir. 
tyleż ważyć, równoważyć się. 

CONTRAVVALLAZIONE, s. f. 
Fort. przeciw-kołokopy , kon- 
trawalacya. 

CONTRAVVEDERE , v. a. ir. 
patrzeć na co krzywem okiem, 
widzieć co z żalem. 

CONTRAVVELENO , s. m. le- 
karstwo przeciw truciznie, an- 
tydot. 

CONTRAVVENIMENTO, s.m. 
— zionę, s. f. przestąpienie, 
przekroczenie , przewinienie. 

CONTRAVVENIRE, v. n. ir. 
przestąpić, przekroczyć, prze- 
winić, zawinić. 

CONTRAVVENTORE, s. m. 
przekroczyciel. 

CONTRAZIONE, s. f. ścią- 
gnienie , skurczenie. 

CON TRIBOLATO , —TA, ad. 
strapiony, zmartwiony, stro- 
skany. 

CONTRIBUIRE , v. n. ir. za- 
płacić część na siebie przypa- 
dającą.= przykładać się, przy- 
czyniać się do czego. 

CONTRIBUTO , s. m. kwota, 
ilość zaniesiona przez każdego. 

CONTRIBUTORE, s.m. wno- 
szący swą część do składki, na 
podatek, i t. d. 

CONTRIBUZIONE, s. f. po- 
datek. = kontry bucy a nałożo- 
na przez nieprzyjaciela. 

CONTRIMBOSCATA, s. f. za- 
sadzka przeciwko zasadzce. 

CONTRIREjY.a.u. contritare. 



CON 

= v. n. skruszyć się, żałować 
za grzechy. 

CONTRISTAMENTO, s. m. — 
zionę, s. f. zasmucenie. 

CONTRISTARE , v. a. zasmu- 
cić. = v. r. zasmucić się. 

CONTRISTATIVO, —VA, ad. 
zasmucający. 

CONTRISTATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. ten który zasmuca. 

CONTRITAMENTE, av. ze 
skruchą, z żąłem. 

GONTRITARE, v. a. zetrzeć, 
utrzeć ; utłuc, potłuc. 

CONTRITO, — TA,p. ad. star- 
ty, utarty, pokruszony .= skru- 
szony, żałujący za grzechy. 

CONTRIZIONCELLA,s.f.dim. 
lekka skrucha. 

CONTRIZIONE , s. f. skrucha, 
żal za grzechy. 

CONTRO , s. m. rzecz prze- 
ciwna. Ci è pro e ii contro, G. 
Vili, jest iv tern za i przeciw. 
= prep. przeciw, przeciwko, 
naprzeciwko, przeciwnie. — di 
lui, przeciw niemu, — alla peste, 
przeciw zarazie. — a grato, — 
voglia, pomimo woli, pomimo- 
wolnie. Darsi —, sprzeciwiać 
się sobie samemu, zbijać się. 

CONTROPROVA , contrastam- 
pa, s. f. próba rysunku lub ry- 
ciny dająca w odbiciu stronę 
odwrotną rysunku , dla popra- 
wienia uchybień na blasze. 

CONTRORDINE, s. m. roz- 
kaz przeciwny poprzedniemu. 

CONTROSTAMPARE, v. a. 
Stamp. podwójnie się odbijać, 
przedstawiać podwójne odbicie 
litery dla niedokładnej prasy. 

CONTROSTOMACO , av. po- 
niewolnie , ze wstrętem, z nie- 

CÌXGCici 

CONTROVERSIA, s. f. spór, 
sprzeczka, dysputa. 

CONTROVÈRSISTA,s. m. bie- 
gły w sporacli teologicznych. 

CONTROVERSO, —SA, p.ad. 
będący przedmiotem sporów, 
rozpraw. 

CONTROVERTERE, v.a. roz- 
trząsać punkta sporne. 

CONTROVERTIBILE, ad. ni. 
f. mogący być przedmiotem 
rozpraw, roztrząsali. 

CONTROVERTIBILMENTE, 
av. spornie. 

CONTRO VOLONTÀ , av. po- 
niewolnie, przeciio woli. 

CONTUMACE , ad. m. f. e s. 
pozwany niestawiący się przed 
sądem. = krnąbrny, nieposłu- 
szny, uparty. 

CONTUMACEMENTE,av. nie- 
posłusznie. 

CONTUMACIA, —ce, s.f. nie- 
stawienie się w sądzie. Sen- 
tenza ottenuta in — , wyrok zao- 
czny. = nieposłiiszeńshuo, 



CON 

krnąbrność, upór. Ver è che 
quale in — muore alla santa Chie- 
sa, ancor ch'ai fin si penta, star* 
le convien da questa ripa in fuore, 
D. Purg. = Far la —, star in—, 
odbywać kwarantanę. 

CONTUMELIA, s. f. lat. obel- 
ga, zniewaga, zelży we łajanie, 

CONTUMELIOSAMENTE, av. 

obelżywie, zelży wie, sromotnie. 

CONTUMELIOSO , —SA , ad. 
obelżywy, zelżywy, sromotny, 
haniebny. 

CONTURBAGIONE , s. f. — 
mento, s. m. pomieszanie, nie- 
spokojność. 

CONTURBARE, v. a. zatrwo- 
żyć, pomieszać , nabawić nie- 
spokojności, zakłócić spokoj- 
ność , icichrzyć , burzyć. — la 
quiete, zaburzyć pokój. E con- 
turba ed acqueta gli elementi, 
Petr. = v. r. zmieszać się, za- 
trwożyć się. 

CONTURBATIVO , —VA , ad. 
burzący, wichrzący. 

CONTURBATORE, s. m. wi- 
chrzyciel, burzyciel. 

CÓNTUSIONĆELLA,s. f. dira. 
lekkie stłuczenie. [kontuzya. 

CONTUSIONE,s.f. stłuczenie, 

CONTUSO,— SA, ad.lat. stłu- 
czony; zgnieciony. 

CONTÙTTO , CONTUTTOCCÈ , 

cong. chociaż, aczkolwiek. 

CONTUTTOCIO, av. z tern 
wszystkiem, mimoto, jednak, 
wszelako. 

CONVALESCENTE, ad. es. m. 
f. przychodzący do zdrowia, 
konwalescent. 

CONVALESCENZA, s.f. przy- 
chodzenie do zdrowia. 

CONVALIDARE, v. a. nadać 
ważność , uznać co za ważne. 
=v.T.7iabrać sił, pokrzepić się. 

CONVALLE, s. f. dolina. 

CONVENENTE , s. m. ugoaa, 
umowa, obietnica. Il re molto 
bene osservò alla giovane il — , 
Bocc. = zdarzenie, wypadek. 
La menò a vedere tutto il — , 
Fir. = przyczyna, powód. = 
stan. = sposób, środek. E per 
tal — sarete vincitore, Tasson. 
Tav. Rit. 

CONVENENZA, s. f. ugoda, 
umowa , warunek. = zgodność 
z czem , odpowiedniość , przy- 
zwoitość. 

CONVENEVOLE, s. ni. słu- 
szność, sprawiedliwość. Più del 
— , więcej niż słuszna. = przy- 
zwoitość, stosowność.--=l conve- 
nevoli, komplementa, grzeczno- 
ści. Stare sui convenevoli , prze- 
strzegać ceremonii. Fare i — , 
prawić komplementa. E poiché 
i — fatti hanno , in verso Sara- 
gozza se ne vanno, L.Pulc.Morg, 



CON 

CONVENEVOLE, ad. m. f. słu- 

sznij, sprawiedliwy. = -przy- 
zwoity, stosowny, loia mariterò 
a quel tempo che — sarà, Bocc. 

CONVENEVOLEZZA, s.f. con- 
veniente, s. m. przyzwoitość, 
stosowność. 

CONVENEVOLMENTE , — le- 
nente, — NIENTEMENTE, aV. przy- 

zivoicie, stosownie. 

CONVENIENTE, ad.m.f.przy- 
zwoity, stosowny. 

CONVENIENZA, s. f. przy- 
zwoitość, stosowność. = cere- 
monia , komplement. = zgo- 
dność z czem. 

CONVENIMENTO , v. conven- 
zione. 

CONVENIRE, v. n. ir. scho- 
dzić się, zejść się, zebrać się, 
zgromadzić się, zjechać się. E 
Boemondo sol qui non convenne, 
Tass. Ger. sam tylko Boemond 
nie przybył tu wraz z innemi. 
= zgadzać się, zgodzić się, 
przystać na co. • — nella stessa 
sentenza, zgodzić się z kim 
w zdaniu. = podobać się, przy- 
paść do gustu. Questo alloggio 
mi conviene, to mieszkanie po- 
doba mi się.= ugodzić się, umó- 
wić się. — del prezzo, umóiuić 
się o cenę. — dell'ora, del tempo, 
umówić się o godzinę, o czas. 
— przystać, przystawać, być 
przyzwoitym, stosownym. Voi 
farete di queste canzoni queir uso 
che vi parrà meglio convenirsi, 
Zan użytek jaki ci się zda- 
wać będzie najstowniejszy. ~ 
Użyte nieosobiście tłumaczy się 
przez : musieć, potrzeba, należy 
powinien , powinniśmy, i t. d. 
Tacere mi conviene, potrzeba 
mi milczeć. Ad un partito con- 
viene pure appigliarsi, Met. 

CON VENTARE, v. a. nadać 
stopień doktora. — v. r. dokto- 
ryzować Się, V. DOTTORARSI. 

CONVENTICOLO, s. m. —la, 
s. f. schadzka potajemna. 

CONVENTINO,s. m. dim. kon- 
wencik. 

CONVENTO, s. m. zgroma- 
dzenie, kongregacya. = kon- 
went, zakon, klasztor. **■ za- 
konnicy klasztorni. = spoje- 
nie, złączenie cegieł, kamieni 
w murze. =uwieńczenie poety. 
= umowa, ugoda. 

CONVENTO, —TA, p. ad. za- 
miast convenuto. Tutta l' oste di 
Aulo, siccome avea convento a 
Giugurta, era partita di Nnmidia, 
Sallust. Giug. cale wojsko Au- 
liusza, jak się to podobało Ju- 
gurcie, ustąpiło z Numida. 

CONVENTUALE, ad. m. f. 
koniuentoioy , klasztorny. = s. 
m. zakonnik reguły Ś. Fran- 
ciszka. 



CON 

CONVENTUCCIO, s. m. dim. 

peg. mały, Uchy konwent. 
CONVENZIONALE, ad m. f. 

konwencyonalny. = s. m. czło- 
nek konwencyi francuzkiej 1793 

CONVENZIONARE, v. n. ugo- 
dzić się, umówić się. 

CONVENZIONE , s. f. zgoda, 
ugoda, umowa. = zgromadze- 
nie. — nazionale della repubblica 
francese, konwencya narodowa 
rzeczypospolitej francuzkiej. 

CONVERGENTE, ad. m. f. 
Geom. dążący do jednego pun- 
ktu. 

CONVERGENZA, s.f. dążenie 
wielu linii do jednego punktu» 

CONVERGERE, v.n.ir. dążyć 
do jednego punktu. 

CONVERSA , s. f. furtianka , 
konwerska. 

CONVERSAMENTO, s.m. roz- 
mawianie, rozmowa. 

CONVERSARE, v.n. konwer- 
wować, rozmawiać, prowadzić 
dyskurs. — co' libri , co' morti , 
bawić się czytaniem. = bywać 
gdzie , uczęszczać , obcować 
z kim, przestawać. = przeby- 
wać gdzie. = s. m. rozmawia- 
nie. 

CON VERSATIVO, —VA, —bi- 
le , — sevole , ad. rozmowny , 
towarzyski. 

CONVERSATORE, s. m. — 
TRICE, s.f. osoba rozmawiają- 
ca , bywająca gdzie. 

CONVERSAZIONE, s. f. kon- 
wersacya , rozmowa , dyskurs. 
Piacevole o seccante — , przyje- 
mna lub nudna rozmowa. = 
przestawanie , obcowanie , to- 
warzystwo. La loro — fuggiva il 
profeta, Passav. 

CONVERSI , s. m. pi. D. lnf. 
mieszkańcy piekła. 

CONVERSIONE , s. f. zwrot , 
obrót. = nawrócenie do Boga. 
= Mil. zachodzenie w prawo 
lub w lewo. = zamiana, od- 
miana, przemiana. 

CONVERSO, s.m. laik,pałka, 
konwers. 

CONVERSO,— SA, p.ad. obró- 
cony, zamieniony. Per lo qual 
è chi creda più volte il mondo in 
caos converso , D. Inf. = obró- 
cony do kogo, ku czemu. = Con- 
verso da mala vita a buona , na- 
wrócony. ■=■ Per converso, av. 
przeciwnie. 

CONVERTIBILE, ad. m.f. da- 
jący się zamienić, przemienić, 
nawrócić. 

CONVERTIMENTO , s. m. o- 
brócenie, zwrócenie, nawróce- 
nie. = obrócenie na co , za- 
miana. 

CONVERTIRE, —terę, v. a. 
zwrócić, obrócić. = obrócić na 



CON 



121 



co , użyć na co , przeznaczyć. 
Montarono le dette possessioni 
più di fiorini 15000, e convertissi 
a rifacimento de' ponti , G. Vili. 
= nawracać na wiarę. =prze- 
mienić, zamienić, przeistoczyć, 
przeobrazić. Taccia di Cadmo e 
d'Aretusa Ovidio, che se quello 
in serpente e quella in fonte con- 
verte in poetando , i' non lo 'nvi- 
dio, D. Inf.= v.r. nawrócić się. 
— zamienić się, przemienić się, 
obrócić się w co. L'aer gravato 
e l'importuna nebbia... tosto con- 
vien che si converta in pioggia , 
Petr. = Convertirsi in fuga , u- 
ciec, zemknąć. 

CONVERTITO, — TA, s. na- 
wrócony, nawrócona. =p. ad. 
nawrócony ; przemieniony, i t. d. 

CONVERTITORE , s. m. na- 
wróciciel, nawracacz. 

CONVESSITÀ , s. f. convesso, 
s. m. wypukłość. 

CONVESSO, —SA, ad. wypu- 
kły. — Convesso-convesso, wypu- 
kło-wypukły. Convesso-concavo , 
wypuklo-wklęsły. 

CONVIARE, v. convogliare. 

CONVICINO , — NA , ad. po- 
blizki, sąsiedni. 

CONVINCENTEMENTE , av. 
do przekonania. 

CONVINCERE, v. a. ir. prze- 
konać, przeświadczyć. = v. r. 
przekonać się. 

CONVINCIMENTO, s. m. — 
zione , s. f. przekonanie , prze- 
świadczenie. 

CON VINCITI VO, —VA, ad. 
przekonywający. 

CONVINTO,— TA, p.ad. prze- 
konany, przeświadczony. 

CONVITARE, v. a. zaprosić 
{na ucztę). = v.r. zaprosić się. 

CONVITATO, —ta, s. gość 
zaproszony. = p. ad. zapro- 
szony. 

CONVITATORE, s.m. zapro- 
siciel. 

CONVITO, s. m. uczta, gody, 
biesiada. 

CONVITTO, s. m. spółżycie, ( 
obcowanie osób razem mie- l 
szkających. » miejsce ich po- 
bytu, konwikt. 

CONVITTORE, s. m. spółsto- 
łownik, konwiktor. 

CONVIVA , s. m. gość zapro- 
szony do stołu. == spółstoło- 
wnik. [czy. 

CONVIVALE, ad. biesiadni- 

CONVIVARE , v. n. jeść u je- 
dnego stołu. 

CONVIVATORE, s. m. gość 
zaproszony do stołu. 

CONVIVERE, v. n. ir. żyć 
z kim razem. 

CONVIVIO , s. m. uczta, bie- 
siada. = tytuł komentarza nad 
trzema pieśniami dziełaDaiita. 



122 



eoo 



CON VIZIARE , v. a. lat. lżyć, 

łajać, szkalować. 

GONVIZlATORE,s.m. Iżyciel, 
szkalownik. 

GONVIZIO, s.m. lżenie, łaja- 
nie , szkalowanie. 

CONVIZIOSO, —SA, ad. lżą- 
cy, obelżywy. [łanie. 

CONVOCAMENTO, s.m. zwo- 

CONVOCARE, v. a. zwołać, 
zwoływać. Ijący. 

CONVOCATORE, s.m. zwołu- 

GONVOGAZIONE, s.f. zwoła- 
nie. — d' un concilio , zwołanie 
soboru. 

CONVOGLIARE, v.a. konwo- 
jować, eskortować. 

CONVOGLIO , s. m. konwój , 
eskorta. — Mil. zapasy żywno- 
ści, amunicyi.= Mar. jeden lub 
kilka okrętów wojennych eskor- 
tujących statki kupieckie. = po- 
ciąg wozów razem bieżących 
po drodze żelaznej. 

CONVOLARE, v. n. lecieć, 
biedź z kim dokąd. === Convolare 
in seconde nozze, wejść w po- 
wtórne śluby. 

CONVOLGERE, v. a. ir. okrę- 
cić, obwinąć kilka razy. ~ v.r. 
tarzać się, taczać się. — nel 
fango, tarzać się to błocie. 

CONVOLTO, —TA , p. ad. o- 
kręcony , obwinięty. = prze- 
wrócony, wywrócony. Qui s'at* 
tuffò e tornò su convolto , I). Inf. 
tu się zanurzył i przewrócił się 
do góry. — wytarzany , splu- 
gawiony. 

CONVOLVOLO, s.m. Bot. po- 
wój, wilec, V. VILUCCHIO. 

CONVULSIONE, s. f. kon- 
wulsye. 

CONVULSIVO,— VA, ad. kon- 
wulsyjny. 

CONVULSO, —SA, ad. cier- 
piący konwulsye. 

CONZARE , v. a. bass. wybić, 
wytłuc, wygrzmocić. 

COOBBL1GATO, —TA, ad. 
spółobo wiązany iv kontrakcie. 

COONESTAMENE, s. m. po- 
zór, pokrywka, płaszczyk. 

COONESTARE, v. a. nadać 
czemu uczciwy pozór, okryć 
płaszczykiem słuszności, spra- 
wiedliwości. 

COOPERARE, v. n. spoinie 
z kim działać, pomagać, przy- 
czyniać się, przykładać się 

COOPERATORE, s.m. — TRI- 
CE , s. f. spoinie z kim działa- 
jący, pomocnik, pomocniczka. 

COOPERAZIONE, s. f. -men- 
to , s. m. spólne z kim działa- 
nie, pomoc. 

COORDINARE, v.a. uporząd- 
kować, uszykować, porządnie 
ułożyć. 

COORDINAZIONE, s. f. upo- 
rządkowanie, uszykowanie. 



COP 

COORTARE , v. a. zachęcać , 
upominać, zagrzewać. 

COORTE, s. f. Stor. rom. ko- 
horta. I Romani dividevano la 
loro legione, che era composta di 
cinque in sei mila uomini, in dieci 
coorti, Mach. Art. guer. — pre- 
toriana, przyboczna straż pre- 
tora a później osoby cesarza. 

COPERCHIARE , v. a. przy- 
kryć nakrywa. 

COPERCHIELLA, s. f. przy- 
krycie. = fig. pokrywka , pła- 
szczyk, pozór. 

GOPERCHIETTO, —chino, s. 
m. dim. nakrywka, nakrywe- 

COPERCHIO, s. m. nakrywa, 
pokrywa, wieko. — Il soperchio 
rompe il — , prov. zbytek iv ka- 
żdej rzeczy szkodliwy. 

COPERNICANO , ad. — siste- 
ma, system Kopernika. 

COPERNICO, pi. —CI, s. m. 
narzędzie do mierzenia obrotu 
gwiazd. 

COPERTA, s. f. nakrycie, 
przykrycie. === kołdra. = cza- 
prak. == Coperta della lettera, 
koperta. = Coperta d' un libro , 
okładka. =fig. pokrywka, pła- 
szczyk, pozór. 

COPERTACCIA, s.f. peg. koł- 
dr zysko, koc. 

COPERTAMENTE, av. pokry- 
jomu, skrycie, potajemnie. 

COPERTINA, s. f. dim. koł- 
derka. — da letto , kołderka na 
nogi. = czaprak. 

ĆOPERTINO, s. m. namiot 
nad statkiem. 

COPERTO , s. ni- miejsce na- 
kryte, poddasze, schronienie. 
Mettersi, essere al — , fig. schro- 
nić się. 

COPERTO,— TA, p.ad. nakry- 
ty, okryty, pokryty, przykryty. 
— Fig. ciemny , niejasny , za- 
wiły ; skryty , obłudny. Parlar 
coperto, mowa skryta. = za- 
słoni ony , zakryty, zabezpie- 
czony. Si raccolse in un seno di 
mare da quel vento coperto, Bocc. 
= Colore coperto, kolor ciemny. 
Vino coperto , wino zbyt gęste , 
zbyt czerwone. 

COPERTOIO , s. m. pokrywa 
garnka. — del calice , nakrywa 
'kielicha. = rozjazd na kuropa- 
twy, [kozia. 

COPERTONE, s. m. fartuch u 

COPERTURA , s. t nakrycie, 
pokrycie. = fig. pokrywka, po- 
zór. 

COPIA, s. f. obfitość. In gran- 
dissima — , Bocc. — di danari , 
obfitośćpieniędzy. Avere in gran 
— , opływać w co, mieć czego 
podoslatkiem. Far — d'alcuna 
cosa, dać czego obficie, suto, do 
woli. Far — di se, byc powolną 



COP 

na żądanie kochanka. E da quel 
solo amata, a cui di sé fece si larga 
— , Ar. Ori. Fur. ==■ kopia. — 
d'un quadro, d'una statua, ko- 
pia obrazu , posągu. = exem- 
plarz. 

COPIARE, v. a. kopiować, 
przepisywać. = fig. naślado- 
wać. 

COPIATORE , s. m. kopista , 
przepisywacz. = malarz ro- 
biący kopie obrazów. 

COPIOSAMENTE, av. obficie. 

COPIOSITÀ, — TADE, —TATE, 

s.f. obfitość, dostatek. 

COPIOSO , —SA , ad. obfity. 
Stile copioso, styl obfity, boga- 
ty. Pittore copioso d' invenzioni, 
Vasar. 

COPISTA , s. m. kopista. — 
di musica , piszący noty muzy- 
czne, [chy kopista. 

COPISTACCIO , s. m. peg. li- 

COPOLUTO, — TA , ad. ma- 
jący wypukłą głowę. 

COPPA , s. f. tyl głowy, za~ 
tyłek , potylica. Sopra le spalle, 
dietro della coppa, coli' ale aper- 
te gli giaceva un drago, D. Inf. 

COPPA, s.f. czasza, czara. 
Servir di — , być podczaszym.^ 
filiżanka.=*=Coppe<jedna z czte- 
rech maści kart zwanych Taroc- 
chi. Accennar coppe e dare in de- 
nari , rispondere coppe, na opak 
działać, dać wbrew przeciwną 
żądaniu odpowiedź. I Bolognesi 
richiedean danari al Papa , ed 
egli rispondeva coppe , e manda- 
va indulgenze per gli altari, Tas- 
son. Secch. Coppe della billan- 
cia, szalki u wagi. = Egli è 
una — d' oro , prov. trzeba go 
złotem odważyć. 

COPP AROSA, s. f. koperwas, 
ivitryol , siarkan żelaza. 

COPPELLA , s. f. tygielek do 
czyszczenia srebra, kupella. 
Argento di — , srebro najlepszej 
próby. === garnek. 

COPPELLARE, v.a. czyścić 
srebro lub złoto w tygielku. 

COPPETTA, s.f. bańka do 
puszczania krwi. 

COPPIA, s.f. para, stadło. 
— para (o rzeczach, prawie 
nigdy o zwierzętach). A coppia 
a coppia, po dwóch, parami. 

COPPIERE , — ro , s. m. pod- 
czaszy, cześnik. 

COPPIETTA, s.f. dim. parka. 

COPPO, s.m. dzbanek. = 
czaszka głowy. Fu ferito a tra- 
verso della faccia ; 1' elmetto volò 
via con tutto il —, Bern. Ori =» 
dołek oka. 

COPPONI, s.m. pi. heblowi- 
ny, strugoiviny, trzaski. 

COPRIMENTO, s. in. przy- 
krycie, nakrycie. = skakanie 
samców na samice. 



COR 

COPRIRE , v. a. ir. nakryć , 

pokryć, okryć, przykryć. ~ 
zatkać. Ond' io gli orecchi con 
la man copersi , D. Inf. = fig. 
zakryć, skryć, ukryć, zataić. 
= skakać na klacz , na samicę 
(o zwierzętach czworonogich). 
= v, r. nakryć głowę, włożyć 
ezapkę lub kapelusz. 

COPRITORE , s. in. di case , 
pokrywacz dachów. = ogier. 

COPRITURA, s.f. nakrycie, 
pokrycie , przykrycie. = fig. 
pozór, pokrywka. = skakanie 
samca na samicę. 

COPULA, s. f. lat. złączenie , 
spojenie, skojarzenie. == za- 
spakajanie popędu płciowego. 
= Gram. spójnik. 

COPULARE , v. a. łączyć , 
spajać, kojarzyć. = v. n. po- 
pęd płciowy zaspakajać. 

COPULATIVAMENTE , av. 
łącznie. 

COPULATIVO, —VA, ad. łą- 
czący, spajający. 

COPULAZIONE, s.f. łączenie, 
spajanie, kojarzenie. ~ popę- 
du płciowego zaspakajanie. 

CORACCÌO, s. m. peg. złe 
serce. 

CORAGGIO , s. m. odwaga. 
Far — , dodać odwagi. Farsi — , 
nabrać odwagi. 

CORAGGIOSAMENTE, av. od- 
ważnie, mężnie. 

CORAGGIOSO, —SA, ad. od- 
ważny, mężny. [ralek. 

CORALLETTO, s. m. dim. ko- 

CORALLINO, —NA, ad. * ko- 
ralowy. 

CORALLO, s.m. koral, krzew 
kamienisty rosnący na dnie mo- 
rza, biały, czerwony i czarny. 

CORALLUME, s. m. zbiór ko- 
ralów razem rosnących. 

CORALMENTE , coralemen- 
te , av. serdecznie. = chórem , 
w chórze. 

CORAME , s. iii. skóry , kupa 
skór. =» skóra surowa. == obi- 
cie skórzane. 

CORATA, s. f. części otacza- 
jące serce. 

CORATELLA , s. f. podroby, 
podróbki , wątróbka ptaków , 
małych zwierząt, i ryb. 

CORAZZA , s.'f. kirys. = fig. 
obrona, tarcza. ==■■ kirysier. 

CORAZZAIO, s. m. fabrykant 
kirysów. 

CARAZZIERE, s.m. kirysier. 

CORBA, s. f. kosz z łoziny, 
z rokiciny. = nabrzmienie na 
nodze konia. [czek. 

CORBACCHNIO,s.ni.dim./vr«- 

CORBACCHIONE , s. m. accr. 
duży kruk. — di campanile, fig. 
szczwany lis , chytrek. Ma fa- 
cevano il gonzo i corbacchioni , 
Fort. Rice. 



COR 

CORBACCIO, s.m. peg. kru- 

czysko. 

CORBARE , v. n. pysznić się. 

CORBELLARE , v. a. kpić , 
drwić , żartować z kogo. 

CORBELLATORE, s. m. kpin- 
karz , drwinkarz , szyderca. 

CORBELLATURA, s. f. kpie- 
nie , drwienie , szydzenie. 

CORBELLERIA , s. f. kpinki , 
drwinki , fraszka. 

CORBELLETTO , — llino , s, 
m. dim. koszyk, koszyczek. 

CORBELLÒ , s. m. kosz. 

CORBELLONE , s. m. accr. 
duży kosz. 

CORBEZZOLA , s. f. jagoda 
Chróściny. 

CORBEZZOLO , s. m. Bot. 
Chróścina jagodna , mą cznica. 
= Corbezzoli ! fraszki , fata- 
łaszki. 

CORBO, s. m. kruk. Aspettare 
il — , prov. czekać na próżno. 

CORBONA, s. f. lat. karbona. 
== worek, kieska. Mettere in 
— , odłożyć, schować dla siebie. 

CORCARE, v. coricare. 

CORDA, s.f. postronek, po 
wróż, sznur , lina. — dell' ar- 
co , cięciwa łuku. — cotta, lont, 
v. miccia. = strona instrumen- 
tu muzycznego. = Corde del 
collo, nerwy szyi. = rodzaj 
torturi!, kiedy przywiązanego 
do belki rzucano nagle o zie- 
mię. Dar la corda a uno, wziąść 
kogo na torturę; fig. badać ko- 
go , chcieć co z kogo wybadać, 
'wymacać. ==? Palla a corda , gra 
tv piłkę. Fare alla — , grać 
w piłkę. = A corda, av. 'pod 
sznur, równo, poziomo; pro- 
stopadle. = Fig. Toccare altrui 
la — , macać, badać kogo, nad- 
mienić , napomknąć o czem. 
Chi tropo la (la corda) tira , la 
strappa, zbyt wytężona strona 
pęknie , kto zbyt wiele zamie- 
rza, nic nie otrzyma. 

CORDAIO, — ro, s. m. po- 
tar o źnik. 

CORDAME , cordaggio , s. m. 
sznury, powrozy, liny. 

CORNEGGIARE , v. n. być 
ustawionym pod sznur , ró- 
wno, poziomo. Far — , ustawić 
pod sznur, wyciągnąć, wyró- 
wnać pod sznur. 

CORDELLA, — llina, s.f. dim. 
sznurek, sznureczek, wstąże- 
czka , tasiemka , zawłóczka , 
sznurówka. 

CORDERIA, s.f. fabryka po- 
wrozów, lin. 

CORDI AC A, s. f. choroba ser- 
ca, kordy aka. 

CORDIACO, —CA, pi. —CI, 
—CHE , ad. sercowy. 

CORDIALE, s.m. kordy ał, 
napój posilający. == ad. m. f. 



COR 



123 



sercowy. == serdeczny, szcze- 
ry. ■-■= dobry, skuteczny na ból 
serca. = Orazione cordiale , ci- 
cha modlitwa, westchnienie do 
Boga. Nemico — , śmiertelny 
nieprzyjaciel. Pittima — , pla- 
ster na serce; fig. kutwa, 

CORDIALITÀ , s. f. serde- 
czność , szczerość. 

CORDIALMENTE, av. serde- 
cznie, szczerze. 

CORDICELLA, — cina , s.f. 
dim. sznurek, sznureczek. 

CORDIFORME , ad. m. f. ser- 
duszkowaty. 

CORDIGLIERO, s. m. franci- 
szkan. 

CORDIGLIO, s.m. sznurek 
noszony przez niektórych za- 
konników. 

CORDOGLIO, s.m. ból, bo- 
leść , żal , gorycz , smutek , 
strapienie , troska. = płacz 
nad śmiercią czyją. 

CORDOGLIOSAMENTE , av. 
z bólem serca , boleśnie. 

CORDOGLIOSO, —SA, ad. 
bolesny, zbolały. 

CORDONCELLO, — ciNO,s.m. 
dim. sznurek , sznureczek , ta- 
siemka. Cordoncini d'un libro, 
sznurki na grzbiecie książki 
oprawionej. 

CORDONE, s.m. sznurek, ta- 
śma, tasiemka na około kape- 
łusza. == Arch. obdaszek. = 
kordon zdrowia. 

CORDO VANIERE , s. m. gar- 
barz wyprawiający kord/liany. 

CORDOVANO, s.m. kordy- 
ban, korduan, kordwan (skór- 
ka kozła której wyprawa była 
icynałezionaw Kordubie, w Hi- 
szpanii). = safian. — fig. skó- 
ra , ciało. Ma ecco ornai 1' ora 
fatale è giunta ch'io lasci il mio 
terrestre — , L. Lip. Malm. Re- 
star — , esser fatto il — , wyjść 
na dudka , dać się oszukać. 

CORE , v. cuore. 

COREGGIA, s.f. — uoło, s.m. 
pas rzemienny, rzemień, rze- 
myk. — stryczek. E di eh' io vo' 
venir colla — al collo , L. Pule. 
Morg. = piani. 

COREGGIAIO, s. m. rymarz. 

COREGGIALE , s. m. bicz , 
harapnìk , dyscyplina. 

COREGGIATÒ, s. m. cep. 

COREGGIERO , s. m. pier- 
dziel , pierdoła. 

COREGGINA, coreggiola, s. 
f. dim. rzemyk, rzemyczek. == 
cichy piard. 

COREGGIONE , s. m. accr. 
duży pas rzemienny.. == gło- 
śny piard. [uola. 

COREGGIUOLA , v. correggi- 

CORETTO, s. m. dim. serdu- 
szko. 



124 



COR 



CORIACEO, — CEA, ad. twar- 
dy jak skóra , łykowaty. 

CORIANDRO , v. curiandolo. 

CORIBANTE, s. m. korybant, 
kaptan Cybeli. 

CORICAMENTO, s. m. kła- 
dzenie się , położenie się. 

CORICARE , v. a. położyć 
w łóżku. — un bambino , un 
ammalato , położyć dziecko , 
chorego. = obalić na ziemię , 
zabić. = v. r. położyć się spać. 
= zachodzić , zajść ( o słońcu , 
gwiazdach). Il sol si corica, 
słońce zachodzi. = być poło- 
żonym , leżeć (o wyspie). Oltre 
l'Irlanda un'isola si corca , Ebu- 
da nominata , Ari. Ori. Fur. 

CORIDALIO, s. m. Bot. koko- 
rycz, dymnica, v. fummosterno. 

CORIFEO, s. m. wódz tańca, 
choru. = fig. naczelnik partyi , 
przywódzca , herszt. 

CORILO, s. m. * leszczyna, 
orzeszyna. 

CORÌMBIFERO,— RA, ad. wy- 
dający bluszczowe jagody. = 
* uwieńczony bluszczem. 

CORIMBO, s. m. lat. grono 
bluszczowych jagód. 

CORIO, s. m. skóra, v. cuoio. 
Anat. błona zewnętrzna ota- 
czająca płód. 

CORISTA, s. m. chórzysta , 
choralista. 

CORIZZA, s. f. katar, sapka. 

CORNA, s. f. pi. rogi, v. cor- 
no^ Alam. Colt. dereniowa ja- 
goda, V. CORNIOLA. 

CORNACCHIA, s.f. wrona.= 
fig. gaduła , gadatywus. — di 
campanile, chytry lis. 

CORNACCHIAIA, s. f. mnó- 
stwo wron. == szczebiotanie , 
paplanie, v. mulacchiaia. 

CORNACCHIAMENTO, s. m. 
gwarzenie, gawędzenie, ga- 
dulstwo. 

CORNACCHIARE, v. n. naśla- 
dować krakanie wrony. = fig. 
gwarzyć, gawędzić , szczebio- 
tać, paplać. [wronie. 

CORNACCHINO, s. m. dira. 

CORNACCHINE, s. m. accr. 
wronisko. = fig. ogromny ga- 
duła, gadatywus. 

CORNACCHIUZZA , s. f. dim. 
wronka. = rozwiązła kobieta. 

CORNAMENTO, s. m. dzwo- 
nienie, szum w uszach. 

CORNAMUSA, s.f. dudy, ko- 
bza. Fare alcun —, fig. w pole 
kogo wyprowadzić, wystry- 
chnąć na dudka. 

CORN AMUSARE, v.a. grać na 
dadach, na kobzie. 

CORNARE, v. n. f grać na 
trąbie, trąbić.=- dzwonić, szu- 
mieć w uszach. 

CORNARO,— to, v. cornuto. 

CORNATA, s. f. ubodzenie ro- 



COR 

gami. Dare, menare una — , u- 
bośdż rogami. 

CORNATURA, s. f. kształt ro- 
gów. I buoi di Rieti hanno una — 
grandissima, woły z okolic Rieti 
mają ogromne rogi. 

CORNEA, s. f. Anat. Mońka 
rogowa. 

CORNEGGIARE , v. n. bośdż 
rogami. = wyrastać (o rogach). 
= schodzić, zejść (o xiężycu 
w noioiu). La luna appena cor- 
neggiava ancora, L. Pule. Mórg. 

CORNEO, — NEA, ad. rogo- 
waty. 

CORNETTA, s. f. trąbka,kor- 
net. = chorągiewka jazdy. = 
chorąży jazdy, kornet. 

CORNETTINO, s. m. gładzi- 
dlo szewskie. 

CORNETTO, s. m. dim. rożek. 
= rożek, trąbka, komet.= ro- 
dzaj bańki do puszczania krwi. 
= guz na czole. = chorągiew 
jazdy. 

CORNIA, v. CORNIOLA. 

CORNICE, s.f. Arch. gzyms, 
bant. = ramy obrazu, zwier- 
ciadła. —* wrona, v. cornacchia. 
= D.Inf. kręta droga pod górę. 

CORNICELLA, s. f. — llo, s. 
m. dim. rożek.= trzonek noża. 

CORNICIAME , s. m. robota 
rogowa. 

CORNICINA, s. f. —no, s. m. 
dim. rożek. 

CORNICIONE, s. m. Arch. ta- 
blatura pilastru lub kolumny. 

CORNICOLARE, —to, — cu- 
lato,— ta, ad. zagięty nakształt 
rogów. [gaio. 

CORNTCOLARMENTE,av. ro- 

CORNIFERO, —RA, — cola- 
rio, — ria, ad. rogaty. 

CORNIOLA, s.f. dereniowa 
jagoda. = krwawnik (kamień). 

CORNIOLO, cornio, s.m. Bot. 
dereń, świdwa. 

CORNIOLUZZA,s. f. dim. ma- 
ły krwawnik. 

CORNO, pl.f.— NA— m.— NI, 
s.m. róg. Corna del cervo, rogi je- 
lenia. Corna delle lumache, rogi 
ślimaków. Corno della copia, róg 
obfitości. = Corno da polvere, 
rożek na proch. = Fig. rogi 
ziężyca. = guz na czole. = 
skrzydło wojska. = sedno. = 
odnoga rzeki , drogi. E giunge 
ove la strada fa due corna, Ar. 
Ori. Fur. = rogi przypięte mę- 
żowi. Molti di molte anco sicuri 
stanno, che con le corna in capo 
se ne vanno, Ar. Ori. Fur.= nie- 
sława, zia reputacya. Quel che 
farà per levarsi le corna, inten- 
derete nel canto seguente, Bern. 
Orl.= rogi, duma, pycha. Rom- 
pere o fiaccare le corna ad alcu- 
no, przytrzeć komu rogów, po- 
niżyć dumę, upokorzyć, pobić 



COR 

na głowę. Vedete il re Francesco 
innanzi a tutti, che così rompe 
a' Svizzeri le corna, Ar. Ori. Fur. 
Or venuto è chi gli ha spezzato il 
— , Ar. Ori. Fur. = Recarsi o 
avere uno sulle corna , nienawi- 
dzić kogo, mieć na kogo chra- 
pkę, zawziętość. Non era al 
mondo coppia di persone, che 
sulle corna avesse più Rinaldo, 
Bern. Ori. = Non istimare un 
— , mieć kogo za lichą pętelkę. 
Non valere un — , nie być war- 
tym złamanego szeląga, funta 
kłaków. 

CORNOMOZZO, —ZA, ad. 
mający ukruszone rogi. 

CORNUTA , s. f. rodzaj jado- 
witego icęża. 

CORNUTO, —TA, ad. rogaty. 
Vidi dimon cornuti con gran ferze, 
D.Inf. Becco cornuto, rogal, mąż 
niewiernej żony. Argomento cor- 
nuto, dilemma. 

CORO, s. m. chór, zbiór śpie- 
wających. = chór, śpiew przez 
wiele głosów śpiewany. ^=chór, 
w kościele przy wielkim ołta- 
rzu. — chór aniołów. = wiatr 
północiio zachodni. 

COROGRAFIA, s. f. coro- 
grafia, krajopisarstwo. 

COROGRAFICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. chorograficzny, 
krajopisarski. 

COROIDE, s. f. Anat. błona 
cienka. [kwkitu. 

COROLLA , s. f. Bot. korona 

COROLLARIO, s. m. Geom. 
wniosek. = dodatek do dowo- 
dów. 

COROLLATO, —TA, corolli- 
fero, — ra, ad. Bot. mający ko- 
ronę. 

COROLLULA, s. f. dim. Bot. 
koronka kwiatu. 

CORONA, s. f. . korona kró- 
lewska. — władza królewska. 
= fig. cześć, sława, zaszczyt. 
= obwód, okrąg, koło. Far — , 
otoczyć, opasać. — Corona di 
fiori, wieniec. — di spine, koro- 
na cierniowa. = Corona d' al- 
beri, wierzchołek drzew. Ta- 
gliare o scapezzare a — , ściąć 
wierzchołek drzewa. = koron- 
ka, różaniec.= księża korona. 
= Astr. korona, konstellacya ; 
wieniec na około xiezyca. 

CORONAIO, s. m. fabrykant 
koronek, różańców. 

CORONALE, ad. m. f. koron- 
ny. = s. f. jeden ze szwów cza- 
szki. 

CORONARE, v. a. koronować, 
ukoronować. Il conte conquistò 
poi la Scozia, e funne re corona- 
to, Bocc.= otoczyć, opasać. Che 
in tutto quel che 1' Ocean corona, 
non fu mai vista la più bella cosa, 
Bern.Orl.= v.r. koronować się. 



COR 

CORONARIA, s.f. Anat. żyła 
pochodząca od żyły próżnej i 
obwijająca serce nakształt ko- 
rony. 

CORONAZIONE, s. f. —mento, 
s.m. koronacya. 

CORONCIAIO, s. m. odma- 
wiający różaniec, klepiący pa- 
cierze. 

CORONCINA, —NELLA,— NET- 
TA, CORONELLA, — NETTA, S. f. (Jim. 

koronka. [puklość kości. 

CORONOIDE, s. f. Anat. wy- 

CORPACCIATA, s. f. obżera- 
nie się, obżarstwo. Fare una — 
d'alcuna cosa, opchać się czem, 
wypchać czem kichę ; fig. spę- 
dzić na czem ochotę. 

CORPACCIO,s.ni.peg.de/s/i:o. 

CORPACCIUTO, —TA, ad. 
brzuchaty, pękaty. = grubo- 
plaski (o kotiiu). = obszerny, 

CORPACCIUTONE,s. ni. accr. 

brzuchal, okara. 

CORPICIUOLO, — ciolo, — 
cello,— ćmo, s.m. dim. ciałko, 
delikatny skład ciała. 

CORPO, s. m. ciało, materya. 
— solido, semplice, composto, 
ciało stałe, proste, złożone. = 
ciało ludzkie lub zwierzęce. 
Del — bella, e d'anima altiera, 
Bocc. Combattere corpo a corpo, 
bić się wręcz. Guadagnar del 
suo — , siedzieć na, kapitale a 
żyć z procentu (o nierządnicy). 
= postać, postawa. — ben fat- 
to, ben formato, pękną posta- 
wa.= kadłub, tułów.= brzuch, 
żyiuot, łono. La mamma mia 
dolce che mi portò in — nove 
mesi, Bocc Nati a un — , bli- 
źnięta. Smuovere il — , rozwol- 
nić żołądek. Andar del —, mieć 
biegunkę. = ciało, zgromadze- 
nie. — legislativo, ciało prawo- 
dawcze.=Covpo d' armata, kor- 
pus, wojsko. = Corpo d' una co- 
lonna, grubość, objętość kolu- 
mny. = Corpo di guardia, kor- 
dygarda. = Corpo del delitto , 
łice przestępstwa. = Corpi su- 
periori, celesti, ciała niebieskie. 
=• Corpo del Signore , ciało Je- 
zusa Chrystusa. — di Cristo, 
Boże Ciało. = Corpo pieno non 
créde al digiuno, prov. kto się 
dobrze najadł, myśli że nikomu 
jeść się nie chce. Corpo del dia- 
volo ! corpo del mondo ! corpo di 
Racco ! do diabla! do kata! 

CORPORALE, s. m. korporał, 
chusta pod hostyą. 

CORPORALE, ad. m. f. ciele- 
sny. Pena —, kara cielesna. = 
Nemico —, śmiertelny nieprzy- 
jaciel. = osobisty. Rattaglia —, 
pojedynek. 

CORPORALITÀ, -reità, s.f. 
byt cielesny, natura cielesna. 



COR 

CORPORALMENTE , a v. cie- 

leśnie.-= rzeczywiście, istotnie. 

CORPORATURA, s.f, budowa 
ciała,kibić,talia.=podbrzusze. 

CORPORAZIONE, s. f. korpo- 
racya, ciało, zgromadzenie, 
cech. 

CORPOREO,— REA, ad. ciele- 
sny, materyalny 

CORPORONE, \v. boccone. 

CORPULENTO , corpolento , 
— ta, ad. tłusty, otyły. 

CORPULENZA, s. f. tusza, 
otyłość. 

CORPUSCOLO, —sculo, cor- 
puzzo, s. m. drobne ciałko, czą- 
steczka, atom. 

CORPUSCULARE, ad. m. f. 
z drobnych ciałek złożony, 
atomiczny. Fisica— , system tłu- 
maczący ivszystko przez zbieg 
i ruch drobnych ciałek. 

CORPUSDOMINI, s. m. lat. 
hostya. = Bożeciało. 

CORRE, v. cogliere. 

CORREDARE , v. a. umeblo- 
wać. — un appartamento , urne- 
blować pokój.=opatrzyć, przy- 
łączyć, dołączyć. Libro corre- 
dato di note , książka do której 
są przyłączone noty.= ubrać, 
ozdobie, ustroić. 

CORREDO, s.m. sprzęty, me- 
ble. = ozdoba, strój, ubranie. 
Avegnachèuna donna sia... vesti- 
ta di drappi nobilissimi e porli 
addosso tutto il suo — , Fir. As. 
= wyprawa dana córce idącej 
za mąż. = Corredo della cala- 
mita, sztabka lub opiłki poza- 
ivieszane u magnesu,^ f uczta, 
biesiada. A un suo — andarono 
a mangiar con lui molti notabili 
cittadini , cavalieri , Fr. Sacch. 

CORREGGERE, v. a. ir. ka- 
rać, karcić, strofować, zgro- 
mić. =■- poprawiać, poprawić. 
— una bozza della stampa, po- 
prawić arkusz druku, zrobić 
korektę. =fig. złagodzić, umiar- 
kować, osłodzić. = rządzić 
władać. Tenne la terra che il sol- 
dati corregge, D.Inf. Perchè tutti 
costoro con altri molti il mio 
scettro corregge, Ari. Ori. Fur. 
= v. r. poprawić się. 

CORREGGEVOLE , correggi- 
bile , ad. m.f. dający się popra- 
wić, poprawny. Il dispotismo di 
molti non è correggibile che dal 
dispotismo di un solo, Beccar. 
D. eP. 

CORREGGIMENE, s. m. po- 
prawianie, poprawa. --^ rząd, 
kierunek, władza. 

CORREGGITORE , s. m. po- 
praioiacz. = pan, rządca, 
loładca. 

CORREGGIUOLA, s. f. Bot. 

rdest. [lo. 

CORREGGIUOLO, v. crogiuo- 



COR 



125 



CORRELATIVO, —VA, ad. 

względny, wyrażający wzgląd 
wzajemny między dwoma wy- 
razami lub rzeczami. 

CORRELAZIONE, s. f. wza- 
jemny wzgląd, stosunek. 

CORRELIGIONARIO, s. m. 
spólwy znawca. 

CORRENTE, s. f. wart, prąd 
wody, nurt. = fig. opinia po- 
wszechna, zwyczaj przyjęty 
w świecie. Lasciarsi giù traspor- 
tar dalla —, Segner. = koń bie- 
gus, rumak. Salì don Rrun sopr' 
nn suo gran —, L. Pule. Morg.= 
łata na krokwiach. = Arcfu 
tryglif, ozdoba architektoni- 
czna doryckiego porządku. = 
rodzaj tańca ze śpiewem, ku- 
rant. 

CORRENTE, ad. m. f. biega- 
cy, bieżący. = płynący. Mi ri- 
vedrai sopra un ruscel — , Petr. 
= Fig. Conto — , bieżący rachu- 
nek. Moneta — , pieniądz w kur- 
sie będący. A penna —, szybko, 
łatioo. I dì miei più correnti che 
saetta solisene (se ne sono) an- 
dati, Petr. Giorno, anno — , dzień, 
rok bieżący. Venerdì prossimo, 
6 del —, w przyszły piątek, 
szóstego bieżąceyo miesiąca. 
Uomo —, człowiek z którym 
łatwo dojść do ładu, jedyny do 
interesów. Strada — draga bita, 
uczęszczana. 

CORRENTE, —mente, av. 
szybko, płynriie. 

CORRENTIA, s. f. prąd wo- 
dy, nurt. 

CORRENZIA, s.f. pęd,impet. 

CORREO, s. m. Leg. spół- 
winny. 

CORRERE, v. a. e n. ir. biegać, 
biedź, bieżeć, pobiegnąć. — 
precipitosamente, biedź szybko. 
— dietro a uno , addosso altrui, 
pobiedz za kim, rzucić się na 
kogo. — verso, contro alcuno, 
wybiedz, pobiedz przeciw ko- 
mu. — a rompicollo , biedź na 
złamaniu karku, na łeb na szy- 
ję. — all' armi, rzucić się cło orę- 
ża, chwycie za oręż.— il mondo, 
biegać po świecie. — un cavallo, 
pędzić na koniu. — a tutta 
briglia, a briglia sciolta, pędzić 
co tchu popuściwszy cugle. — 
giostra, odbywać turnieje, go- 
nić na ostre. — lance , aste, po- 
tykać się z kopią w ręku. Ma gli 
piacea veder qualche bel tratto 
di correr l' asta o di girar la spa- 
da, Ar. Ori. Fur. — le strade, 
le città, i campi, biegać po uli- 
cach, i t. d. — il mare, żeglo- 
wać, krążyć po morzu, L'acqua 
ch'io prendo, giammai non si 
corse, D. Par. niktjeszczenie że- 
glowalpo morzu na które się^ pu- 
szczam.— provincia, terra, città, 



126 



COR 



zdobyć, opanować, spustoszyć. 
Con quante barbute si correbbe 
Firenze? Fr. Sacch. — per sua 
alcuna cosa, rozpościerać się jak 
po swoj em. Spartaco, dateci tante 
grosse sconfitte , correva per sua 
e abbruciava Italia, Davanz.Tac. 
Spartakus zadawszy nam tyle 
ciężkich klęsk, rozpościerał się 
po całych Włoszech, pustosząc 
kraj ogniem. = ciec, płynąć. 
Di fonte o di ruscel chiare acque 
e dolci per gli erbosi sentier cor- 
rili vicine, Alam. Colt. Si videro 
i fiumi stessi correr rossi d'uman 
sangue, Bemb. Asoł. widziano 
rzeki nawet płynące krwią lu- 
dzką. Scorrere in giù, zbiedz ; 
spływać, spłynąć. = fig. upły- 
wać, uchodzić , ubiegać (o cza- 
sie). = Fig. Correre a furia, 
działać na oślep, nierozwa- 
żnie. — dietro a uno , nadska- 
kiwać komu, błagać, upraszać. 
Correre o non correre moneta, 
kupić co za gotowe pieniądze 
lub na kredyt. — altrui la ber- 
retta, il cappello, zwędzić komu 
czapkę, kapelusz. Corre voce, 
fama, rozchodzi się pogłoska. 
— dietro agli onori, alle ricchezze, 
ubiegać się, wpędzać się za za- 
szczytami, i t. d. — agli occhi, 
alla vista, uderzać w oczy. — 
alla bocca, mieć co na ustach, 
na końcu języka. — l'obbligo ad 
uno, być komu obowiązanym, 
poczuwać się do obowiązku. — 
una cosa , z lekka o czem nad- 
mienić, dotknąć, pominąć. — 
il soldo, la paga, gl'interessi, 
biedź (o żołdzie, o procentach). 
— pericolo, risico, wystawiać 
się, narażać się na niebezpie- 
czeńtwo. Ho corsi assai pericoli, 
Mach. Leggete piano, non cor- 
rete, czytaj powoli, nie leć, nie 
spiesz się.—yer l'animo, przyjść 
na myśl, snuć się po głowie. = 
być, znajdować się, zachodzić. 
Vi corre una differenza fra voi e 
me, zachodzi różnica między 
mną a tobą. yi 

CORRERIA, s. f. wycieczka, 
zagon, napad. 

CORRESPETTIVAMENTE,av. 
Leg. względnie, odnośnie. 

CORRESPETT1VÌTÀ, s. f. sto- 
sunek, w z g ląd. 

CORRESPETTIVO, —VA, ad. 
względny. [prawnie. 

CORRETTAMENTE, av. po- 

CORRETTIVO, —VA, ad. po- 
prawiający ; miarkujący, łago- 
dzący moc lub skutki czego. 

CORRETTO, —TA, p. ad. po- 
praioiony; poprawny. 

CORRETTORE, s. m. popra- 
tviacz, poprawca. == cenzor, 
przyganiacz.^ rektor zgroma- 
dzenia duchownego. 



COR 

CORRETTORIA, s. f. urząd 

rektora. 
CORRETTORIO, —RIA, ad. 

poprawczy. 

CORREZIONE, s. f. popra- 
wianie, poprawienie, poprawa. 
— d'una frase, d'un discorso, po- 
prawienie frazesu, mowy. — 
delle bozze di stamperia, popra- 
wianie arkuszy drukarskich, 
korekta. = nagana , zgromie- 
nie, upomnienie, strofowanie. 
= ukaranie , kara. 

CORRIRO, v. corrivo. 

CORRIDERE, v. n. ir. Segner. 
Crist. ist. śmiać się wraz z dru- 
giemi. 

CORRIDOIO, s. m. korytarz. 

CORRIDORE, s. m. korytarz. 
= biegacz , biegus, skorochod. 

— koń biegus, rumak.= ad. bie- 
żący, szybki, chyży, rączy. 
Cavallo, can — , rączy koń, goń- 
czy pies. 

CORRIERE, — ro, s. m. ku- 
ry er, goniec. Piccione — , gołąb 
służący za kury era. — alato, 
goniec skrzydlaty, anioł.=- Al- 
lodola ■— , skowronek leśny. — 
statek z depeszami. 

CORRIGIRILE, ad. m.f. dają- 
cy się poprawić, poprawny. 

CORRiMENTO,s.m.&«?srame. 

CORRISPONDENTE, s. kore- 
spondent, korespondentka. == 
ad. m. f. odpowiedni, stosowny, 
proporcyonalny. 

CORRISPONDENTEMENTE , 
av. odpowiednio , stosownie , 
proporcjonalnie. 

CORRISPONDENZA, s. f. fio* 
respondencya. = proporcya, 
odpowiedniość. = wzajemność. 

— zgoda, harmonia, dobre po- 
rozumienie. 

CORRISPONDERE, v. n. ir. 
korespondować. = odpoioiadać 
sobie, zgadzać się. La fine non 
ha corrisposto al principio, ko- 
niec nie odpowiedział począ- 
tkowi. = być wzajemnym , od- 
wzajemnić się, wywzajemnić 
się. 

CORRITOIO, CORRITORE, V. 

corridoio, etc. 

CORRIVO, —VA, ad. płochy, 
lekkomyślny, łatwowierny. 

CORRORORARE, v. a. luzmo- 
cnić , utwierdzić. Quest' acqua 
potrebbe — lo stomaco , Red. 

— fig. ivzmocnic , utwierdzić, 
poprzeć czem , dodać odwaqi. 

CORRORORATIVO-VA, ad. 
wzmacniający. 

CORROÉORATORE , s. m. — 
TRICE, s. f. wzmocniciel, po- 
krzepicie! , pokrzepia 'e ika. 

CORRORORAZIONE , s. f. 
wzmocnienie, utwierdzenie. — 
Guicc. Stor. poparcie, dowód, 
potwierdzenie. 



COR 

CORRODENTE, ad. m.f. gry- 
zący. 

CORRODERE, v. a. ir. gzyźć, 
wygryzać. = v. r. niszczeć od 
wygryzienia; próchnieć (o zę- 
bach). 

CORRODIMENTO, s. m. gry- 
zienie. 

CORROMPERE, v. a. ir. psuć, 
zepsuć. = fig. zepsuć, skazić; 
przekupić. — con donativi, prze- 
kupić datkiem. =-- v. r. psuć się, 
zepsuć się. E crebbe tanto la pe- 
stilenza, che vi si corruppe l'aria, 
G. Vili. =■ fig. zepsuć się, ska- 
zić się. I costumi si corrompono, 
każą się obyczaje. 

CORROMPEVOLE , ad. m. f. 
skazitelny. 

CORROMPIMENTO, v. cor- 
ruzione. 

CORROMPITORE, s. m. — 
TRICE, s. f. skaziciel, skazi- 
ciclku. 

CORROSIONE, s.f. gryzienie. 

CORROSIVO, —VA, ad. gry- 
zący, ivygryzajacy. = s. ni. le- 
karstwo wygryzające. 

CORROSO, —SA , p. ad. wy- 
gryziony. 

CORROTTAMENTE, av. ze- 
psutym sposobem. [le. 

CORROTTIRIE, v. corrutiri- 

CORROTTO,— TA,p. ad. ze- 
psuty, zgniły. Prima col puzzo 
de' lor corpi corrotti , Bocc. = 
zgwałcona, pozbawiona pa- 
nieństwa. Se alcuno contrae colla 
corrotta, ovvero disonesta, il ma- 
trimonio tiene? Maestruz.=fig. 
zepsuty, skażony; przekupio- 
ny. Costumi, uomini corrotti, 
obyczaje zepsute, i t. d. Lingua 
corrotta, język zepsuty. Testi- 
moni corrotti, świadkowie prze- 
kupieni. 

CORROTTO, s. m. płacz, łka- 
nie, szlochy, lament. Mentre il 
— grandisimo si facea, Bocc. = 
żałoba. 

CORRUCCIARSI, v. r. złościć 
się, gniewać się, sierdzić się. 
Ed or più brutta par, che si cor- 
ruccia, Ar. Ori. Fur. 

CORRUCCIAT AMENTE, cor- 
rucciosamente , av. zgniewem, 
ze złością. 

CORRUCCIO, s. m. gniew, 
złość. = zamiast corrotto, ża- 
łoba. Abito di — , suknia ża- 
łobna. 

CORRUCCIOSO, — SA,— ccia- 
to , — ta , ad. gniewliwy , za- 
gniewany, [szczyćm 

CORRUGARE, v. a. lat. mar- 

CORRUGATORE, s. m. AnaU 
muszkuł podnoszący brwL 

CORRUGAZIONE , s. f. mar- 
szczenie. 

CORRUSCARE, v.n. lat. migać 
się, iskrzyć się. 



COR 

CORRUSCAZIONE, s.f. miga- 
nie się światła. 

CORRUTTELA, s.f. zepsucie. 
Evitar la — del sangue , Red. = 
zepsucie, skażenie. — de' buoni 
costumi , skażenie obyczajów, 
^zły przykład, zgorszeni». 

CORRUTTIBILE, corruttevo- 
le, ad. m.f. ulegający zepsuciu, 
skazitelny. 

CORRUTTIBILITÀ, —tade — 
tate, s. f. skazitełność. 

CORRUTTIVAMENTE, v. cor- 
rottamente, [jacy. 
CORRUTTIVO,— VA, ad. psu- 
CORRUTTORE,s.m.— TRICE, 
s. f. skazicie! , skazicielka, 

CORRUZIONE, s. f. zepsucie, 
zgnilizna. = fig. zepsucie, ska- 
żenie. — del secolo, de' costumi, 
della gioventù , skażenie wie- 
ku , i t. d. — di donna , gwałt , 
zgwałcenie kobiety. = narusze- 
nie, zgwałcenie traktatów. 

CORSA, s. f. bieg. I Fiammin- 
ghi, affannati per la — non li po- 
termi seguire, M. Vili. Dare una 
— insino ad un luogo , pobiedz 
dokąd. — à\ cavalli, wyścigi, go- 
nitwy konne. Levarsi a — , po- 
biedz, skoczyć dokąd. 

CORSALE, corsare, ro, s. m. 
korsarz, rozbójnik morski. 
CORSALETTO, s. in. kirys. 
CORSEGGIAMELO , s. m. 
korsarstwo, rozbijanie na mo- 
rzu. 

CORSEGGIARE , v. n. bawić 
się korsarstwem, rozbijać na 
morzu.=y.a. Corseggiarla terra, 
pustoszyć, lupie kraj. 
CORSESCA, s. f. krótka pika. 
CORSESCATA, s. f. rana za- 
dana taką piką. 

CORSIA, s.f. wart, nurt, prąd 
wody. — środek stajni. = ku- 
lissy w teatrze. =-- przejście 
z tyłu na przód okrętu. 

CORSIERE, — ro, s.m. koń do 
pobiegu, rumak. 

CORSIVAMENTE, av. pędem, 
lekko, spiesznie, nieuważnie. 
CORSIVO,— VA, ad. bieżący, 
szybki, płynny. Stile corsivo, 
styl płynny. Carattere corsivo , 
pismo szybkie; Stcunp. kursy- 
wa, druk naśladujący pismo. 

CORSO, s.m. bieg. A mezzo il 
— , w pół biegu , w pól drogi. 
— degli astri, bieg, obrót gwiazd. 
— korsarstwo. Andar in — , u- 
dać się na rozbój morski. = 
ulica tak nazwana iv Rzymie, 
ice Florencyi i w każdem innem 
mieście gdzie puszczają samo- 
pas konie na icy ścigi. = ply ni e- 
nie , cieczenie. = fig. trwanie , 
przeciąg , ciąg. Nel — de 'due 
susseguenti giorni ,wciągu dwóch 
następnych dni. — degli anni , 
de' mesi , delle ore , przeciąg 



COR 

lat, i t. d. — della vita, ciąg ży- 
cia. Fare il — degli studj, odbyć 
kurs nauk. — di monete , kurs 
pieniędzy. Moneta che ha — , 
pieniądze mające kurs. 

CORSO, —SA, p. ad. bieżony, 
ubieżony, i t. d. 

CORTALDO, s.m. koń, kuc. 

CORTAMENTE, av. krótko. 

CORTE, s.f. dwór, pałac kró- 
lewski; osoby należące do dwo- 
ru. = Corte celeste, niebo. = 
sąd, trybunał; loładza sądo- 
wnicza; sędziowie. = bankiet, 
uczta, biesiada. Tener —, trzy- 
mać stół otwarty, sprosić wiele 
gości, wyprawić' ucztę, igrzy- 
ska. E da lui sente tra via, che là 
dentro dovea splendida — tener 
il ricco re della Sorìa , Ar. Ori. 
Fur. Libera — fa bandire intor- 
no , ove sicuro ognun possa ve- 
nire, Ar. Ori. Fur. 

CORTEARE, v. n. towarzy- 
sząc ,annie młodej. 

CORTECCIA , s. f. kora , łub. 
= skórka chleba. = Corteccia 
della muraglia, tynk muru. — 
fig. powierzchowność. = skóra. 
Toccare la — d'alcuna cosa, 
z lekka czego dotknąć. 

CORTECĆIUOLA , s. f. dim. 
cienka kora. = skórka , skóre- 
czka. 

CORTEGGIAMENTO , s. m. 
nadskakiwu n i e komu. 

CORTEGGIARE, v. a. e n. 
nadskakiwać komu , zaslugi- 
ivac się, przypochlebiać się. — 
servilmente, płaszczyć się , po- 
dlić się. — una donna , umizgać 
się do kobiety. = dworować, 
szumieć, żyć szumnie. 

CORTEGGIATORE, s. m. za- 
lotnik. 

CORTEGGIO, s. m. dwór. = 
orszak, poczet. 

CORTEO , s. m. orszak osób 
towarzyszący eh panni e młodej. 
■■= orszak assystujących przy 
chrzcinach. = biesiada wypra- 
wiona przez nowo kreowanych 
kawałerów. 

CORTESE, ad.m.f. grzeczny, 
uprzejmy. = hojny , szczodry. 
Esser — ad uno d'alcuna cosa, 
dogodzić, wygodzie komu, po- 
życzyć co komu. Né può trovar 
alcun, per preghi o pianti, che del 
giovenco suo gli sia — , Alam. 
Colt. = Star cortese, pop. stać 
z założonemi rękami, siedzieć 
jak malowany . 

CORTESEGGIAMENTO,s.m.f 
hojność, szczodrobliwość. 

CORTESEGGIARE, v.a. Choj- 
nie podejmować, traktować, 
częstować. 

CORTESEMENTE, av. grze- 
cznie, uprzejmie. = skromnie. 
CORTESIA , s. f. grzeczność , 



COR 



127 



uprzejmość. = In —, per —, 
przez grzeczność, z grzeczno- 
ści, z łaski, łaskawie, grzecz- 
nie. E poi lo prega che per — 
gì' insegni andare in parte ov' ella 
sia, Ar. Ori. Fur. = Coute&ie. 
presso le donne, zaloty, umiżgi. 
Le — , l' audaci imprese io canto , 
Ar. Ori. Fur. = Far cortesia , 
zrobić przyjenmość , grzecz- 
ność. Far — d' una cosa , udzie- 
lić co komu, podzielić się z kim. 
Benché Rinaldo con pochi denari 
fosse sovente, pnr n'avea sì al- 
lora che — ne fece a' marinari , 
Ar. Ori. Fur. Far — della sua 
persona, Ovid. Pist. być powol- 
ną na żądanie kochanka. = 
hojność, szczodrobliwość, JNon 
si lasciar vincere di — , nie dać 
się przewyższyć iv hojności. 

CORTEZZA, s.f. krótkość. 

CORTICE,s.m. Anat. substan- 
cya popielata mózgu okrywają- 
ca białą szpikową. = v. cor- 
teccia. 

CORTICELLA, s. f. — cino, s. 
m. dim. podwórko. 

CORTIGIANA, s.f. dworka.= 
zalotnica, nierządnica. 

CORTIGIANAMENTE, av. po 
dworsku, dworsko. 

CORTIGIANELLO , —netto, 
s.m. dim. dworaczek. 

CORTIGIANERIA, s.f. intryga 
dworska, obietnice dworskie. 

CORTIGIANESCO , —CA , pi. 
—CHI, —CHE, ad. dworski. 

CORTIGIANO, s. m. dworak. 
— sędzia. 

CORTIGIANO, —NA, ad. 
dworski. Alla cortigiana , av. po 
dworsku, 

CORTILE, s. m. dziedziniec, 
podwórze. Pisciar nel cortile , 
prov. pop. szpiegować , podsłu- 
chiwać. 

CORTILETTO, — luzzo, s. m. 
dim. podwórko, podwórek. 

CORTILONE, s.m. accr. duży 
dziedziniec. 

CORTINA, s.f. kotara, firan- 
ki. = zasłona we drzwiach. = 
kortyna, zasłona w teatrze. = 
korty na, mur między dwiema 
basztami. 

CORTINAGGIO, v. cortina. 

CORTINATO , —TA , ad. za- 
słoniony firankami. 

CORTO, —TA, ad. krótki. Via 
corta , krótka droga. Di corta 
statura, nizkiego wzrostu, — di 
vista, krótkiego wzroku, Colla 
veduta corta d'una spanna, D. 
Par. Tenere a corto, trzymać 
krótko, w ryzie, w klubach. Alle 
corte, słowem, zgolą, krótko 
mówiąc. A farla corta , żeby 
skończyć w krótkości, żeby za- 
wrzeć 'w kilku słowach. = krot- 
ki, krótkotrwały. Memoria corta, 



128 



COS 



krótka pamięć. = krótki, treści- 
wy, zwięzły. — s. ni. krótkość. 
= Corto , av. krótko. Di — , 
wkrótce. [ka. 

CORTUSA, s.f. Bot. żarzycz- 

COR VETTA, s. f. korweta, 
lansady konia. = korweta, sta- 
tek wojenny. 

CORVETTARE, v.n. korweto- 
wać , iść w lansadach , dawać 
susy, skakać. 

CORVETTATO-RE , s. m. koń 
idący w lansadach, skakun. 

CORVO, s. m. kruk. Esser più 
raro che i corvi bianchi , fig. być 
bardzo rzadkim. Corvi con cor- 
vi non si cavan mai gli occhi, prov. 
kruk krukowi oka nie wykolę. 

COSA, s. f. rzecz, coś. Cose 
rare , curiose , rzeczy rzadkie , 
ciekawe. — di conseguenza, rzecz 
ważna. Cose da nulla , fraszki , 
fatałaszki. Cose da mangiare, 
wiktuały, jadło. Ogni— wszy- 
stko. Intende bene le cose del 
fabbricare , Vasar. zna się do- 
brze na budownictwie. È una 
— , una — medesima , to wszy- 
stko jedno , na jedno wychodzi. 
— ricordata per via va , prov. o 
wilku mowa a wilk tuż. = to. 
Ove si levò su... e disse, — fatta 
capo ha , quasi volendo intendere 
che uomo morto non fa mai guer- 
ra , Fior. Pecor. v. capo. Io non 
so né — sia il mondo, né — io 
stesso mi sia, U. Fosc. La qual — 
veggendo Andreuccio, Bocc. Non 
so che — avete fatta , nie wiem 
coś zrobił. Che cosa dite? co mó- 
wisz? = Cose, pi. rzeczy, efek- 
ta, sprzęty. Si renderono a patti 
che non fossero morti né rubati 
di cose loro, G. Vili. 

COSACCIA, s.f. peg. brzydka 
rzecz. =■ accr. wielka rzecz. 

COSARELLA, s. f. dim. mała 
rzecz, fraszka. [derę. 

COSCEŃDERE , v. condiscen- 

COSCIA , s. f. udo. — di bue , 
ćwiartka wołu. — di castrato , 
pośladek baraniny. — di saìvag- 
gine, udziec zwierzyny. 

COSCIALE, s. m. nagolenica, 
część zbroi okrywająca udo. 
= drąg rozdarty pod wozem 
w który się wprawia dyszel. 

COSCIENZA , —zia , s. f. su- 
mienie. — stretta , scrupulosa , 
larga , skrupulatne , nieskrupu- 
latne sumienie. Libertà di — in 
materia di religione, wolność su- 
mienia w materyach religij- 
nych. Recare, recarsi a —, skru- 
pulizować, wzdragać się. In — , 
in buona — , sumiennie , szcze- 
rze^ wiedza, wiadomość. Non 
era stato eletto da tutti gli altri 
regi... ma da tre solamente , sen- 
za — degli altri, Guid. G. ,,.bez 
wiedzy innych. 



COS 

COSCIENZIATO,— TA, — zio- 

so, — sa, ad. sumienny. 

COSCIENZIOSAMENTE , av. 
sumiennie. 

COSCRITTO, v. conscritto. 

COSECANTE, s. f. Geom. do- 
sieczna, sieczna dopełnienia 
do 90°. 

COSELLA, COSELLINA, COSEL- 
LUZZA, COSERELLA, COSETTA , CO- 

settina» s.f. dim. fraszka, fata- 
łaszka, cacko, zabawka. 

COSETTO , s. m. dim. nieco , 
trochę, krzta, odrobina. = ma- 
luczki^maluchny. 

COSI, av. tak, Ujm sposobem, 
w taki sposób. E fattolsi chia- 
mare , gli disse — , Bocc. = ró- 
wnie , podobnież. E quel che 
l' un voleva all' altro piace , ed il 
contrario era — discaro, Bocc. 
= tak, tak dalece , do tego sto- 
pnia. In — angusta e solitaria 
villa era un grand' uom che d'Af- 
frica s'appella, Petr.=Z poprze- 
dzajcem come , zaraz , natych- 
miast. E come il barrattier fu di- 
sparito, — volse gli artigli al suo 
compagno, D. Inf. = W wykrzy- 
knieniach , życzeniach : oby. — 
cresca il bel lauro in fresca riva ! 
Petr. ~ Così, così, jako tako. 

COSI FATTAMENTE, av. tym 
sposobem , tak. 

COSI FATTO , —TA , ad. ta- 
ki , podobny. Mentre tra le don- 
ne erano così fatti ragionamenti , 
Bocc. 

COSMETICO, — CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. służący doupięknie- 
nia cery, włosów, ciała, i t. d. 

COSMOGONIA, s.f. kosmo- 
gonia , system stworzenia 
świata. 

COSMOGRAFIA , s. f. kosmo- 
grafia , światopisarstwo. 

COSMOGRAFICO, -CA, pi. 
—CI, —CHE, ad. kosmogra- 
ficzny. 

COSMOGRAFO, s. m. kosmo- 
graf, światopis. 

COSMOLOGIA, s.f. kosmo- 
logia , nauka o prawach któ- 
rym ulega świat fizyczny. 

COSMOLOGICO, —CA, pi. 
—CI, —CHE, ad. kosmologi- 
czny. 

COSMOPOLITA, s. m. kosmo- 
polita, obywatel świata. 

COSO, s. m. cokohviek czego 
się nieprzypomiana nazwisko, 
ciapa , munia, głupiec. = czło- 
nek męzki. 

COSOFFIOLA, s. f. v. faccen- 

DIERA. = V. BATTISOFFIOLA. 

COSPARGERE , v. a. ir. skro- 
pić , pokropić , zrosić. = posy- 
pać, usiać kwiatami. 

COSPARSO, —SA, p. ad. 
skropiony, pokropiony , zro- 
szony. = posypany, usłany. 



COS 

= fig. wyryty, nacechowany. 
La fronte serenavasi cosparsa di 
pietà , Chiabr. Canz. ivypogo- 
dziło się czoło na którem się 
malowała litość. 

COSPERGERE , v. a. ir. lat. 
skropić , zrosić. = posypać , 
pryprószyć. =-- rozlać , ivylac. 

COSPERSO,— SA, p. ad. skro- 
piony, zroszony. = rozsypa- 
ny, posypany, przyprószony. 
= rozlany, wylany. = fig. ob- 
lany, okryty rumieńcem. 

COSPETTACCIO , — ttazzo , 

— TTONACCIO , — ITONE , S. Ul. JU- 

nak , zawadyak , samochwał. 

COSPETTO, s. m. widok , 
obecność, oblicze. = interi, do 
kata! do licha! 

COSPICUAMENTE, av. wido- 
cznie , jasno , jawnie. 

COSPICUITÀ, s. f. wido- 
czność , jawność. 

COSPICUO, — CUA, ad. wi- 
doczny, widzialny, jawny. = 
fig. okazały, znakomity, do- 
stojny. 

COSPIRARE, v.n. knuć spi- 
ski, sprzy siądź się, spiknąć 
się. — contro lo stato , il sovra- 
no , knuć spisek przeciw pań- 
stwu , i t. d. — contro alcuno , 
spiknąć się na kogo. = przy- 
kładać się,, przyczyniać się. 
Tutti cospirano al pubblico bene, 
Salvin. 

COSPIRATORE , s. ni. sprzy- 
siężony, spiskowy. 

COSPIRAZIONE, s.f. sprzy- 
siężenie , spisek. 

COSSENO, s.m. Geom. do- 
stawa, wstawa dopełnienia ką- 
ta lub łuku do 90°. 

COSSO, s. m. przyszcz , guz 
na czole, brodawka. = narośl 
na ogórku. 

COSTA s. f. żebro. = bok. Si 
pon la spada alla sinistra — , 
szpada nosi się na lewym bo- 
ku. — d'una nave, bok, burt 
okrętu. = grzbiet noża. = 
brzeg. Navigar costa a costa, 
płynąć wzdłuż brzegów. 

COSTA, av. tam. Via —, 
precz ztąd. Fatti in — non mi 
toccare, Bocc. y 

COSTAGGIÙ, tam na dole. 

COSTALE, ad. m. f. żebrowy. 

COSTANTE , ad. m. f. stały, 
stateczny. = pewny, niezawo- 
dny. = av. podczas. 

COSTANTEMENTE, av. stale. 

COSTANZA , s. f. stałość. 

COSTARE, v.n. kosztować. 
— caro , kosztować drogo. = 
v. imp. być rzeczą jawną , pe- 
wną , niezawodną. 

COSTASSÙ, av. tamna górze. 

COSTATO, s. ni. pierś, zebra- 
boki. Di — , av. z boku. 

COSTEGGIARE , v. a. płynąć 



cos 

wzdłuż brzegów. = iść obok 
siebie. — il nemico , zachodzić 
z boku nieprzyjaciela. = v. n. 
ciągnąć się wzdłuż brzegów 
(o górach, i t. p.). = radlić. 

COSTEI, pron.f. ta [kobieta). 
Quante volte diss' io, — per cer- 
to nacque in paradiso, Petr. Con 
qual fasto già mi guarda — , Met. 
= w poezyi używa się mówiąc 
o cnocie, występku, przyjaźni, 
kraju , wyobrażając to wszy- 
stko pod postacią kobiety. O 

Alberto ch'abbandoni costei 

(Italia) eh' è fatta indomita e sel- 
vaggia, D. Inf. 

COSTELLATO, — TA , ad. 
formujący gwiazdozbiór. = 
jasny jak gwiazda. = Costella- 
ti, D. Par. błogosławieni w nie- 
bie jaśniejący jak gwiazdy. 

COSTELLAZIONE, s. f. gwia- 
zdozbiór, konstellacya. 

COSTERECCIO, s.m. schab. 

COSTERELLA , s. f. wzgó- 
rek, pagórek. — żeberko. 

COSTERNARSI , v. r. przera- 
zić się , zatrwożyć się. 

COSTERNAZIONE, s.f. prze- 
strach , przerażenie , trwoga. 
= Mettere in — , obalić. 

COSTI, av. tam (gdzie jest 
osoba do której się mówi). È tu 
che se' — anima viva , partiti da 
cotesti che son morti , D. Inf. 

COSTIERA, s.f. brzeg morski. 

COSTIERE, ad. Pilota — , 
sternik znający położenie brze- 
gów morskich. 

COSTIERO, —RA, zd.boczny. 
Tirar costiero, Mil. strzelać 
z boku, Navigar da costiero, pły- 
nąć wzdłuż brzegów. 

COSTINCI, w.ztamląd (gdzie 
jest osoba do której się móioi). 
E di — di' chi sei , Car. En. 

COSTIPAMENTO, s.m. — 
zionę , s. f. zatwardzenie żo- 
łądka. 

COSTIPARE, v. a. zatwar- 
dzić żołądek.\= zgęścić. = v. r. 
zgęścić się , zgęstnieć. 

COSTIPATIVO, — VA, ad.sa- 
twardzający. 

COSTITUENTE, ad. m.f. sta- 
nowiący co; konstytucyjny. = 
s. f. zgromadzenie konstytu- 
cyjne. 

COSTITUIRE , v. a. ir. stano- 
wić , postanowić. — la dote , 
wyznaczyć posag. = v. r. Costi- 
tuirsi prigione , udać się dobro- 
wolnie do więzienia, 

COSTITUITO, —TA, p. ad. po 
stanowiony. = przywiedziony 
do czego. Costituito in somma 
miseria , Guicc. Stor. 

COSTITUTIVO, —VA, ad. 
stanoiviacy co, tworzący. = s. 
istota , essencya. 

COSTITUTO, s.m. indaga- 



COS 

cya obwinionego , zapytania 
czynione obwinionemu , i jego 
odpowiedzi. 

COSTITUZIONALE , ad. m. f. 
konstytucyjny , istniejący na 
mocy konstytucyi, działający 
stosownie do konstytucyi. Mo- 
nachia, governo — , monarchia, 
rząd konstytucyjny. 

COSTITUZIONE , s. f. konsty- 
tucya, ustawa konstytucyjna. 
= Costituzione di dote , wyzna- 
czenie posagu. =■ konstytucya 
ciała, 

COSTO, s. m. koszt , nakład. 
Aver senza — , mieć co bez kosztu. 
Torre danari a — , pożyczyć od 
kogo pieniędzy na duży pro- 
cent. A — della vita , z niebez- 
pieczeństwem życia. Ad ogni 
— , niech kosztuje co chce , 
koniecznie. 

COSTOLA , s. f. Anat. żebro. 
= Fig. Esser della — d' Adamo , 
pochodzić z dawnej szlachty. 
Essere alle costole , wisieć ciągle 
przy kim , czepiać się kogo. 
Mettere i cani alle costole di al- 
cuno, z blizka na kogo nasta- 
wać, nacierać. Riveder le costo- 
le ad uno, ivytatac komu żebra. 
= Costola di cavolo , di lattuga , 
żebro, żyłka środkowa kapu- 
sty, sałaty. = grzbiet noża. 

COSTOLATURA, s.f. costo- 
lame , s. m. żebra. 

COSTOLIERE,s.m. kordelas. 

COSTOLINA , s. f. dim. że- 
berko. 

COSTORO, pron. pi. ci , te. 

COSTRETTIVO, —VA, ad. 
ściskający. 

COSTRETTO , —TA , p. ad. 
ściśniony, ściśnięty, zamknię- 
ty. — d'infermità, przyciśnio- 
ny chorobą. = przyciśnięty, 
zmuszony, przymuszony, zna- 
glony. 

COSTRIGNERE, costringere, 
v. a. ir. ścisnąć, ściskać, przy- 
cisnąć; związać. = zmusić, 
przymusić, znaglić. 

COSTRIGNIMENTO, costrin- 
gimento, s.m. ściśnienie, ści- 
śnięcie , przyciśnienienie. = 
zmuszenie, przymuszenie, zna- 
glenie. 

COSTRINGENTE, ad. m. f. 
przymuszający. 

COSTRIZIONE , s. f. ścieśnie- 
nienie , zwężenie. 

COSTRUIRE , v. a. ir. budo- 
wać. = Gram. zrobić porzą- 
dek gramatyczny. 

COSTRUTTO, s. m. budynek. 
= użytek , pożytek , zysk , ko- 
rzyść. Cavar — , ciągnąć ko- 
rzyść. = porządek, zioiązek 
części mowy. Cavar — , wy cią- 
gnąć wniosek, Trar — , pojąć , 
zrozumieć. Le donne e i cava- 



COT 



129 



lier mirano fisi , senza trarne — , 
le figure, Ar. Ori. Fur. 

COSTRUTTO, — TA, p. ad. 
zbudowany. 

COSTRUTTORE, s. m. budo- 
wniczy, budujący. 

COSTRUTTURA, s.f. budo- 
wanie ; budowa. 

COSTRUZIONE , s. f. budo- 
wanie. — Gram. składnia. 

COSTUI , pron. m. ten (czło- 
wiek). 

COSTUMACCIO , s. m. peg. 
brzydki zwyczaj, nałóg. 

COSTUMANZA , s. f. zwy- 
czaj. = obyczajność , grze- 
czność. == obcowanie , prze- 
stawanie , towarzystwo. 

COSTUMARE, v. n. przywy- 
knąć. = obcować, przestawać. 
== v. a. nauczyć obyczajności. 

COSTUMATAMENTE , av. 
obyczajnie , grzecznie. 

COSTUMATEZZA, s.f. oby- 
czajność , grzeczność. 

COSTUMATO, —TA, ad. oby- 
czajny, grzeczny, moralny. = 
naioykly, przywykły. 

COSTUMAZIONE, s. f. nauka 
obyczajności. 

COSTUME , s. m. zwyczaj. 
Come è il — , jak jest zwyczaj. 
= obyczaj , obyczaje. Formare 
i costumi , kształcić obyczaje. 

COSTURA, s. f. szew. 

COSUCCIA, cosuzza, s. f. dim. 
fraszka, fatałaszka, 

COTALCHE , av. tak iż. 

COTALE, pron. m.f. taki. 
La giovane mossa da un — fan- 
ciullesco appetito , Bocc. Io son 
di cotali , jestem z takiej fami- 
lii. = pewna osoba, pewien, 
ktoś. Cotali uscir della schiera 
ov' è Dido , D. Inf. = av. tak , 
tak samo, podobież. Vid'io lo 
minotauro far — ', D. Inf. La don- 
na rivolta a lui un cotal pocolino 
sorridendo, disse, Bocc... uśmie- 
chając się nieco , rzekła. 

COTANGENTE, s. f. Geom. do- 
styczna , styczna dopełnienia 
kąta lub łuku do 90°. 

COTANTO, —TA, ad. taki, 
tak wielki. Questo m'avanza di 
cotanta spene, Petr. = Due co- 
tanti, tre cotanti, dwakroć, trzy- 
kroć tyle, dwójnasób, trójna- 
sob. E guadagneremo due cotanti, 
Bocc, 

COTANTO, av. tyle, tak da- 
lece, tak bardzo , do tego sto- 
pnia. Questa è la terra che — 
piacque a Venere, Petr. 

COTE, s. f. osełka, brusek. = 
fig. co zaostrza, dodaje siły, 
dzielności. Perchè della virtù — 
è lo sdegno, Tass.Ger.= kamień 
probierczy. Credetel pure a me 
che — fui di fede all'un, e d'one- 
state all'altro, Guar.Past. Fid. 

9 



130 



COT 



COTENNA, s. f. skórka słoni- 
ny. Far — , tyć, utyć; fig. py- 
sznić się, nadymać"się. = skó- 
rka na czaszce człowieka. — 

COTENNOSO, —SA, ad. po- 
kryty gęstą płewką (o krwi). 

COTESTI , cotestui , pron. m. 
sing. ten (używa się tylko o 
osobie blizkiéj tej do której się 
mówi). 

COTESTO, —TA, pron. ten, 
ta, ów, owa. 

COTICONE, s. m. mający 
twardą skórę , twardą głowę. 
5= fig. prostak, gbur. 

COTID1ANA, s.f. febra co- 
dzienna, [dzień. 

COTIDIANAMENTE , av. co- 

COTIDIANO, —NA, ad. co- 
dzienny. Il pane cotidiano, chleb 
powszedni. 

COTILEDONE, s. m. Bot. roz- 
łóg, pępownica. 

COTOGNA, s. f. pigwa. 

COTOGNATO, s.m. marme- 
lacla z pigwy. 

COTOGNINO, —NA, cotogno- 
lo, —la , ad. mający kolor, za- 
pach lub smak pigwy. 

COTOGNO, s.m. Bot. pigwa 
(drzewo). 

COTONE, s. m. baioełna. 

COTONINA, s. f. płótno ża- 
glowe. 

COTORNICE, s.f. przepiórka, 
= (dziś), kuropatwa. 

COTRONE , s. m. medal mie- 
dziany otoczony obrączką. = 
wata. 

COTTA, s. f. suknia wierz- 
chnia dawniej na zbroi noszo- 
na.= suknia kobieca. spłaszcz 
rycerski używany przez herol- 
dów. = komża. =: gotowanie, 
warzenie. Di tre cotte, trzy 
razy przewarzony. 

COTTICCIO, -CIA, ad. na- 
poi pijany, podchmielony. === 
nieco zakochany. == s. m. żela- 
zo trzy razy rozpieczone. 

COTTIMO, s.m. ugodzenie się 
o jaką robotę hurtem. Dare, fa- 
re, pigliare in—, a — , ugodzić 
się o co hurtem, podjąć się wy- 
konania jakiej roboty, zgodzi- 
wszy się hurtem. Poetare a — , 
pisać wiersze za pieniądze. 

COTTO, s. m. co się gotuje 
w garnku. = Lavoro di —, ro- 
bota z ziemi wypalanej. 

COTTO, —TA, p. ad. goto- 
wany ; pieczony. = pijany. 
Cotto come una monna, pijany 
jak sztok, jak bela. —fig. Cotto 
di alcuna persona , szalenie 
w kim zakochany. = Pietra cot- 
ta , cegła. = Non la voler più 
cotta né più cruda, prov. nie 
przebierać , brać co się na- 
winie. = nie chcieć ani znać 



COV 

ani słyszeć o kim, o czem. Per- 
di' ei non mi vuol più cotta, né 
cruda, L. Lipp. Malm. 

COTTOIO, — IA, ad. łatwy 
do gotowania, dobrze się go- 
tujący. = fig. łatwy do zako- 
chania się. 

COTTOLA, s. f. skróć, z col- 
lottola , kark. 

COTTURA, s.f. gotowanie, 
pieczenie. == wszystko goto- 
wane. = zamiast scottatura , 
oparz e lina. 

COTULA, s. f. Bot. rumiel. 

COTURNATO , —TA , ad. 
ozu t y w koturn. 

COTURNO , s. m. koturn , 
pólbócik. = fig. tragedya. Ma- 
teria da coturni e non da socchi , 
Petr. 

COVA, s. f. jama, legowisko, 
łożysko dzikiego zwierza. = 
skorupa żółwia. 

COVACCINO , s. m. podpa- 
łek, podpłomyk. 

COVACCIO , — lo , s. m. ja- 
ma , legowisko dzikiego zwie- 
rza. 

COVALA, s. f. jaja pszczół i 
wylęgłe z nich robaczki. 

COVARE , v. a. siedzieć na 
jajach , wysiadywać pisklęta. 
= Fig. ogrzewać , wygrzewać. 
= Covare il fuoco, grzać się 
przy ogniu. — il male, nosić 
w sobie chorobę. = Covar odio, 
gnieździć w sercu nienawiść. 
= pożerać oczyma , utopić 
w kim wzrok.^ v.n. tleć przed 
wybuchnieniem (o ogniu, za- 
raźliwych chorobach, it.p.). 
= panować, górować. Che negp 
assalti la fortuna cova , Fr. 
Sacch. Bim. *=* Gatta ci cova , 
prov. jest tu jakaś zdrada. = 
v. r. gnieździć się, wylęgać się, 
dojrzewać. Nido di tradimenti 
in cui si cova quanto mal per lo 
mondo oggi si spande , Petr. 

COVATA , s. f. pisklęta ra- 
zem wysiedziane. — di bambi- 
ni , fig. dzieci jak maku , rój 
dzieci. Cattiva — , osoba niego- 
dziwego rodu. 

COVATICCIO, —CIA , ad. (o 
kurze), mająca usiąść na ja- 
jach. Gallina covaticcia , kwoka. 

COVATURA , covazione , s. f. 
siedzenie na jajach, wysiady- 
wanie piskląt. 

COVAZZO, s. m. jama, nora. 
= fig. e pop. dom, ojczyzna. 

CO VELLA , covelle , s. m. f. 
krzta , odrobina , prawie nic , 
v. cavelle. Fatti ci voglion qui , 
perch'il discorso, fuor ch'ai sen- 
sali , non fruttò covelle, L. Lipp. 
Malm. Dare in covelle, w niczem 
nie mieć szczęścia. 

COVERCHIARE,etc. v. coper- 
chiare , etc. 



coz 

COVERCHIO, s.m. nakrywa, 
pokryioa. ^= wejście na most. 
Ma i demon che del ponte avean 
— , gridar : qui non ha luogo \\ 
santo volto , D. Inf. 

COVERTO, — TA, ad. na- 
kryty, zakryty. = fig. skryty, 
ciemny, zawiły. E quei che 'nte- 
se il mio parlar coverto, D. Inf. 

COVIELLO, s.m. arlekin, bu- 
fon udający junaka. In abito 
Scarnecchia da — tinta di brace 
l' una e l' altra guancia , L. Lipp. 
Malm. 

COVIERE, s. te. -j- kanafarz 
w dawnych klasztorach. 

COVIGLIARSI,v.r. zaszyć się 
w norę; skurczyć się, przycu- 
pnąć. 

CO VIGLIO, s.m. ul. 

COVILE, s.m. jama,legowisko 
dzikiego zwierza. = fig. łóżko. 
Aprile cava la vecchia dal — , prov. 
kwiecień sprowadza ciepło. 

COVO , s. m. nora , jama. — 
della lepre , kotlina zająca. — 
del cignale, legowisko dzika. — 
del lupo nel giorno, dzienne le- 
gowisko wilka. Pigliar la lepre 
al — , przydybać zająca iv ko- 
tlinie ; fig. zejść kogo na uczyn- 
ku, na gorącym uczynku. 

COVÓLO, v. covo. 

COVONARE , v. n. wiązać 
snopy ; układać snopy na kupę. 

COVONCELLO, — cino, s. m. 
dim. snopek, snopeczek. 

COVONE, s.m. snop. Far i co- 
voni, wiązać snopy. 

COVRIRE, etc. v. coprire, etc. 

COZIONE, s. f. gotoiuanie, 
pieczenie. 

COZZARE, v.a. bośdź rogami. 
Ognuno fugge il bue che cozza, 
Cas. Galat.= Fig. uderzyć, stu- 
knąć, kołatać. — le mura, tłuc, 
bić, clruzgotać mury. Prendere 
a — con uno, iść z kim na udry. 
Non può — col ciel l'ingegno li- 
mano : ch'eterno è l'uno, e l'al- 
tro è frale e vano, Tasson. Secch. 
Cozzar col muro, prov. chcieć 
głową ścianę przebić, zachcie- 
wać rzeczy niepodobnych. Sen- 
za star a voler — col muro , L. 
Lip. Malm. 

COZZATA, s. f. ubodzenie 
rogami. 

COZZO,s.m. bodzenie rogami, 
ukłócie rogiem. Quel che inse- 
gna agli augelli il canto e '1 volo, 
a' pesci il moto ed a' montoni il 
— , Tass. Am.= Fig. starcie się, 
uderzenie, stuknienie o siebie. 
Dardi—, uderzyć, stuknąć o co; 
natknąć się na co, ńadybać, na- 
potkać co. Venne in quel che 
cercava a dar di — , Ar. Ori. Fur. 
= opierać się , sprzeciwiać się 
czemu. Che giova nelle fata dar 
di— ?D*Inf. 



CRE 

COZZONE, s.m. roztrucharz. 
= faktor. = swat. 

CRANICO, —CA, pi. —CI, — 
CHE, ad. czaszkowy. 

CRANIO, s.m. czaszka głowy. 

CRANIOLOGIA, s. f. nauka o 
kształtach czaszki ludzkiej, i 
wnioski ztąd o charakterze i 
zdolnościach cz łowieka. 

CRAPULA, CRAPOLA, CRAPOLO- 

siTÀ, s. f. pijaństwo , pijatyka, 
opilstwo , obżarstwo. 

CRAPULARE, crapolare, v.n. 
upijać się, obżerać się. 

CRAPULONE , s. m. pijaczy- 
sko ; żarłok, obżartuch. 

CRAPULOSO , —SA , ad. opi- 
ły; obżarty. 

CRASSEZZA , crassizie , s. f. 
gęstość, gąszcz. Il quale po- 
sto dentro l'acqua non divida e 
penetri la sua crassizie, Gal. = 
Crassezza, tlustość. = pokost na 
obrazach. = Crassizie , skner- 
stwo. 

CRASSO , —SA , ad. gęsty. = 
tłusty. = Ignoranza crassa, error 
crasso , fig. gruba niewiado- 
mość, i t. d. ' [trzejszy. 

CRASTINO, —NA", ad. ju- 

CRATERE, s. ni. — ra , s. f. 
czara, czasza do picia. = kra- 
ter, czeluść gór ivulkanicznych. 

CRAVATTA, s. f. chustka na 
szyję. 

GRAZIA, s.f. gracy a, cieniutki 
pieniążek toskański, pilawie 
cztery grosze polskie. 

CREANZA , s. f . wychowanie. 
Buona, mala — , dobre, złe wy- 
chowanie. = wzgląd, uszano- 
wanie. 

CREANZATO, —TA , ad. oby- 
czajnij, dobrze wychowany. 

CREARE, v. a. stworzyć, wy- 
prowadzić z nicestwa. = tiuo- 
rzijc, zrodzić, zrządzić, spra- 
wić. II tempo le crea (l'usanze), 
Cas. Galat. czas tworzy zwy- 
czaje. = kreować , utworzyć , 
ustanowić, obrać, wybrać, mia- 
nować. == tworzyć, utworzyć 
dzieło jakie. = wychowywać , 
uczyć. = chować, hodować. 

CREATIVO, —VA, ad. twór- 
czy. 

CREATO, s.m. stworzenie; 
sługa. = świat stworzony. E la 
legge di Dio stabilita in tutto il 
— , Segner. Pred. 

CREATO, — TA, p. ad. stwo- 
rzony. = wychowany. Bene o 
mal creato , dobrze lub źle w y- 
rhowany.— Ben creato, wybra- 
ny przez Boga, błogosławiony. 
O ben creato spirito eh' a' rai di 
vita eterna la dolcezza senti, D. 
Par. 

CREATORE , s. m. stwórca, 
stworzyciel. = ad. Ingegno — , 
geniusz twórczy. 



CRE 

CREATURA, s. l', stworzenie, 
istota stworzona. Era una delle 
più belle creature che mai dalla 
natura fosse stata formata, Bocc. 
= kreatura. Egli era una — del 
papa, G. Vili. -= nowo naro- 
dzone dziecko. 

CREATURELLA, s. f. nędzne 
stworzenie, nędzna istota. 

CREATURINA, s. f. dobre, 
poczciwe , miłe stworzenie , 
poczciwa dusza , istota. 

CREAZIONE, s.f. stworzenie, 
stworzenie świata. Non voglio- 
no accettare che questa sia la ca- 
gion della — delle cose, S. Agost. 
C. D. = obór, wybór, kreàcya. 

CREBRO, — BRA, ad. * gęsty, 
częsty, często powtarzany. 

CREDENZA, s. f. wiara, reli- 
gia. Ma pure ostinato (il giudeo) 
in su la sua credenza , volgersi 
non si lasciava , Bocc. = prze- 
konanie-, mniemanie, zdanie, 
opinia. Ferma—, mocne, nie- 
wzruszone przekonanie. Da 
falsa— ingannato, Bocc.=- wiara. 
Dare o aver — , wierzyć , uwie- 
rzyć.— kredyt, borg. A — , na 
kredyt , na borg. Dare a — , far 
— , dać na kredyt , borgować. 
Lettera di — , list wierzytelny 
dany posłowi. = kredens, sza- 
fa; naczynia kredensowe. = 
kosztowanie potraw i napojów 
przez podczaszeao. 

CREDENZIALE, ad. m. f. wie- 
rzijtelny. Lettera —, list wie- 
rzy teiny. 

CREDENZIERA, s.f. kredens. 

— kredencerzowa. 
CREDENZIERE, —ri, s.m. 

kredencerz. = powiernik. 

CREDENZONE, s. m. acer. 
wielki kredens. — bardzo ła- 
twowierny. 

CREDERE, v. a. e n. wierzyć 
iv co, wierzyć w kogo, wierzyć 
czemu, uwierzyć. Io credo in 
uno Dio solo ed eterno , D. Par. 

— sądzić, rozumieć, myśleć, 
mniemać. Vi credeva Italiano , 
Polacco , sądziłem żeś Wioch, 
żeś Polak. Czasem w tern zna- 
czeniu przybiera zaimki mi, ti, si, 
z przyimkiem di przed słowami 
dire , pensare. Teco io mi credo 
di poter dire ogni cosa , Fior. 
Pecor. sądzę że mówiąc z tobą 
wszystko ci mogę poioiedziec, 
Darsi a — , sądzić, mniemać. 
Datti a — ■ che nelle cose umane 
sia costanza o fermezza alcuna ? 
Varch. Boez. = Dar a — , wmó- 
wię co w kogo. == dać na kre- 
dyt, borgować. — sulla parola, 
dać co na słoioo. === słuchać, być 
posłusznym. Mentre al governo 
ancor crede la vela , Petr. gdy 
jeszcze żagiel jest posłuszny 
sternikowi. = v. r. Credersi all' 



CRE 



131 



altrui fedo, sawierzyćłcomu.lSul- 
la mi vai , che supplicando parli 
della fé' ch'avea in lui Zerbin 
avuta, e ch'io nelle sue man m'e- 
ra creduta, Ar. Ori. Fur. Prov. 
Chi fa quel che non dee, gl'inter- 
vien quel che non crede , kto się 
wtrąca w nie swoje rzeczy, mo- 
że mu się zdarzyć to czego się 
nie spodziewa. Non— dal tetto 
in su , w nic nie wierzyć. *& s. 
m. wierzenie, iviara. 

CREDEVOLE , credibile , ad. 
m. f. toiarogodny , podobny do 
wiary. = łatwowierny, v. cre- 
dulo. , [dność. 

CREDIBILITÀ, s. f. wiaroqo- 

CREDIBILMENTE, av. widro- 
godnie. 

CREDITO, s. m. wierzytel- 
ność, należy tość, summa nale- 
żna. = kredyt. Dar — , icpisać 
w rejestr co się komu winno ; 
fig. dać wiarę, uwierzyć. Danne 
— a me, che il ver ti dico, Bern. 
Ori. Vendere a — , przeciąć na 
kredyt. = fig. icziętość , powa- 
żanie , szacunek. Esser in — , 
być głośnym, być w używaniu, 
w modzie. 

CRED1TOIO,— IA, ad. godny 
wiary, podobny do wiary. 

CREDITORE, s.m. wierzycie!, 
kredy tor. = wierzący, łatwo- 
wierny. 

CREDITRICE,s.f. wierzyciel- 
ka, kredytorka. 

CREDO, s. m. kredo, wierzę 
w Boya, wyznanie loiary. 

CREDULITÀ, — tade, —tate, 
s.f. łatwowierność. 

CREDULO , —LA , ad. łatwo- 
wierny. 

CREMA , s. f. śmietana. — di 
tartaro , crernor di tartaro , kre- 
mortartara, winian potażu. 

CREMISI, s. f. karmazyn. 

CREMISINO, CREMESINO, —NA, 

ad. karmu zy nowy. = s.m. ma- 
terya karmazynowa. 

CREMORE, s. m. extrakt, es- 
seneya. Cremor di tartaro, v. 

CREMA. 

CREOLO, —LA, s. kreol , 
kreolka (urodzony w osadach 
z rodziców europejskich). 

CREPACCIARE , v. n. + popę- 
kać się, porysować się. 

CREPACCIO , s. m. — cia , s. 
f . f rysa , szpara , szczelina , 
rozpadlina. 

CREPACUORE ,s,m. boleść, 
rozdarcie serca. 

CREPARE, v. n. popadać się, 
popękać się, porysować się; 
pęknąć, pękać, ruzpęknąć. = 
Crepar delle risa, pękać ze śmie- 
chu, śmiać się do rozpuku. — di 
fatica, ciężko pracować, haro- 
wać.— di sdegno, di dolore, pę- 
kać ze złości , umierać z bólu, 



132 



GRE 



Mangiar a crepa pelle, a crepa 
pancia , a crepa corpo , jeść do 
rozpuku. = dostać rozpukliny, 
kity , ruptury. — zdechnąć , u- 
mrzeć. 

CREPATURA, s. f. szpara, 
szczelina, rozpadlina. — prze- 
puklina, kila, ruptura. 

CREPITANTE, ad. m. f. trze- 
szczący, trzaskający. 

CREPITARE, v.n. trzeszczeć, 
trzaskać, palić się z trzaskiem. 
= s. m. chrzęst, szczęk oręża. 
Sentesi prima il — dell' arme , 
Rucc. 

CREPITAZIONE , s. f. Chim. 
trzeszczenie , pękanie niektó- 
rych soli rzuconych na ogień. 

CREPITO, crepoli, s. m. trze- 
szczenie palców, kości. 

CREPOLARE, v. n. pękać, po- 
pękać , popadać się, porysować 
się. = pierzchnąć, opierzchnąć 
(o ustach, o skórze). 

CREPOLIO , s. m. trzeszcze- 
nie, pękanie. 

CREPONE, s. m. kir. 

CREPUNDE , s. f. pi. lat. ca- 
cka, bawidełka, zabawki dzie- 
cinne. 

CREPUSCOLO, s. m. zorza 
wieczorna lub ranna. 

CRESCENDO, s. m. Mus. kre- 
scendo {coraz to wyżej, prę- 
dzej, mocniej i żwawiej). 

CRESCENTE, zd.m.Lrosnący , 
wzrastający. Luna, — , xiężyc 
w nowiu, aż do pełni. 

CRESCENZA, s. f. rośnienie, 
wyrastanie, wzrost. — d'un 
fanciullo, rośnienie dziecka. — 
d'un fiume, wezbranie rzeki. 
Tagliare un vestito a — , przy- 
kroić suknię na wyrost. = na- 
rośl, gula, v. CARNOSITÀ. 

CRESCERE, v. n. ir. rość, ro- 
snąć, wzrastać, xoyrastac, wy- 
róść, wyrosnąć. I fanciulli cre- 
scono sempre, dzieci ciągle ro- 
sną. Le piante crescono, rośliny 
rosną.= wzbierać, przybierać 
(p wodach, rzekach). Le acque 
crescono, woda wzbiera. = 
uróść, powiększyć się, pomno- 
żyć się, wzmódz się. Di che la 
paura gli crebbe forte, Bocc.= v. 
^.rozszerzyć, rozprzestrzenić, 
powiększyć. E crebbero assai la 
città di Pisa, G. Vili. = wycho- 
wać. — s. m. rośnienie. 

CRESCIMENTO, s. m. rośnie- 
nie. [rzucha. 

CRESCIONE , s. m. Bot. rze- 

CRESCITORE, s.m. — TRICE, 
s. f. powiększy ciel, powiększy- 
cielka. 

CRESCIUTO, —TA, p. ad. 
urosły, wyrosły, wzrosły. Gio- 
vane cresciuto, dorosły mło- 
dzieniec. — wychowany, wy- 
hodowany. 



CRI 

CRESCIUTOCCIO, —CIA, ad. 

dość słuszny, spory. 

CRESCENTINA, s. f. grzanka 
z oliwą. 

CRESIMA, cresma, s. f. krzy- 
żmo, chrzyzmo, olej święty. = 
bierzmowanie. 

CRESIMANTE , — tore, s. m. 
bierzmujący. 

CRESIMARE, v. a bierzmo- 
wać. = v. r. bierzmować się. 

CRESPA, s. f. marszczka, 
zmarszczka. Colla fronte piena 
di crespe, Fir. As. = Crespe 
delle vesti, fałdy sukien. Far 
crespe, fałdować, v. increspare. 

CRESPAMENTO, s. m. mar- 
szczenie, fałdowanie. — de' ca- 
pegli, kędzierzawość włosów. 

CRESPELLO, s. m. chrust. = 
Far crespelli delle ciglia, pop. 
zmarszczyć brew. 

CRESPEZZA, s. f. zmarszcze- 
nie. — di capelli, kędzierza- 
wość włosów. [berys. 

CRESPINO, s. m. Bot. ber- 

CRESPO, — PA, ad. zmar- 
szczony, pofałdowany. L'onde 
tremole e crespe, Car. En. = 
kędzierzawy. Earba crespa, bro- 
r/p kędzierzawa. = Foglia cre- 
spa, Bot. liście zmarszczone. 

CRESPOLO, s. m. maleńka 
zmarszczka. 

CR ESPONE, s. m. kir. 

CRESPOSO, v. crespo. 

CRESTA, s. f. grzebień u ko- 
guta, kury, i innych ptaków. = 
grzebień na hełmie, kita. = 
czepek. = szczyt, wierzchołek. 
= Fig. Alzare la — , podnieść 
głowę, zadzierać głowę, na- 
brać śmiałości , uróść w dumę. 
Trovati i capi rizzaron le creste, 
Davanz. znalazłszy hersztów 
podnieśli głowy. Abbassar la — , 
spuścić nos, zwiesić głowę, 
spuścić z tonu. Far abbassar la 
— , przytrzeć komu rogów, u- 
skromić. = szyszka wenery- 
czna. = Cresta di gallo, Bot. 
szelążek, chroszcz. 

CRESTAIA, s. f. kobieta ro- 
biąca czepki. 

CRESTOMAZIA, s. f. wypisy 
dla młodzieży. 

CRESTOSO , —SA, crestuto, 
— ta , ad. z grzebieniem , czu~ 
baty. 

CRETA, s. f. kreda. — da sto- 
viglie, glina garncarska. 

CRETACEO, — CEA, cretoso, 
—sa, ad. kredziasty, gliniasty. 

CRETINISMO, s. m. niedo- 
łęztwo , ułomność umysłowa 
zdarzająca się między mie- 
szkańcami Alp. 

CRETINO , —NA , ad. s. nie- 
dołęga umysłowy. 

CRETONE, s.m.warsta gliny. 

CRIARE, v. CREARE. 



CRI 

CRIRRARE, v. a. lat. przesie- 
wać, opałać. 

CRIRRAZIONE, s. f. przesie- 
wanie. = Fisiol. oddzielanie 
cząstek różnej natury. 

CRIRRO, s. m. sito, przetak, 
opałka. 

CRICCA, s. f. trójka. = trzy 
asy, trzy damy, lub trzy wale- 
ty w ręku. ^-Cricca di bastonale, 
trzy razy ściągnienie kijem. = 
przystań dla okrętów, zatoka. 

CRICH, s. m. trzask łamią- 
cego się lodu lub stłuczonego 
szkła. Non avria pur dall'orlo 
fatto —, D. Inf. 

CRICCHIO , v. capriccio. 

CRICOIDE, cricoideo, cricoti- 
roideo, ad. e s. in. Anat. jedna 
z pięciu chrząstek krtani słu- 
żących do urabiania głosu. 

CRIMENLESE,s.m.lat. obra- 
za majestatu. = okropna zbro- 
dnia. 

CRIMINALE, ad. m. f. krymi 
nalny. Causa , foro, giudice — , 
sprawa, sąd, sędzia kryminal- 
ny. =-= s. Esercitare il — , byc sę- 
dzią kryminalnym. 

CRIMINALISTA, s. m. biegły 
w prawie krymjnalnem. 

CRIMINALITÀ , s. f. krymi- 
nalność. 

CRIMINALMENTE, av. kry- 
minalnie. 

CRIMINARE, v. a. sądzić kry- 
minalnie^ oskarżyć, obwinie. 

CR1MINAZIONE , s. f. oskar- 
żenie. 

CRIMINE, s. m. lat. zbrodnia. 

CRIMINOSO, —SA, ad. zbro- 
dniczy. 

CRINALE , s. m. lat. ozdoba 
z włosów. [sy. 

CRINE, s. m. włosień. = wło- 

CRINIERA, s. f. grzywa. 

CRINITO,— TA, crinuto,— ta, 
ad. mający długie włosy. Furie 
crinite di serpenti, Ar. OrL Fur. 
fury e mające węże zamiast włO' 
sow. 

CRINONE, s. m. włosowy mól 
napastujący dzieci. {jów. 

CRIOCCA , s. f. zgraja hulta- 

CRISALIDE, s. m. Stor. nat. 
poczwarka. 

CRISANTEMO, s. m. Bot. zło- 
tokwiat, złocień. 

CRISE, crisi, s. f. Med. prze- 
silenie w chorobie, kryza. = 
fig. chwila stanowcza. 

CRISMA, v. cresima. 

CRISOCOLLA, s. f. borax, 
gatunek soli ułatwiającej topie- 
nie kruszców. 

CRISOCOMA, s. m. Bot. zło- 
togłów. 

CRISOLITO , s. m. chryzolit 
{kamień drogi). 

CRISOPASSO, —zzo, s.m. 
chryzopas {kamień drogi). 



CRI 

CRISTALLINO, —NA, ad. 
kryształowy. Umore cristallino, 
krystalina , płyn kryształowy 
w oku, kryształek. Cielo cristal- 
lino, niebo bardzo jasne. = 
krysztalny, podobny do kry- 
ształu. 

CRISTALLIZZARE, v. a. kry- 
stalizować, = v. r. krystalizo- 
wać się. 

CRISTALLIZZAZIONE, s. f. 
kry stali żacy a. 

CRISTALLO, s. m. kryształ 
symetryczny.= kryształ, szkło 
kryształowe. — di rocca, kry- 
ształ kopalny. = Liquido cristal- 
lo, fig. * woda przezroczysta 
jak kryształ. E 'l mormorar de' 
liquidi cristalli , Petr. — lód. E 
già son quasi di cristallo i fiumi, 
Petr. 

CRISTALLOGRAFIA, s.f. kry- 
stalografia, nauka o formowa- 
niu się kryształów. 

CRISTALLOIDE, s. f. Anat. 
błona zawierająca kry statine 
w oku. 

CRISTATO , —TA, ad. mają- 
cy grzebień, czubaty. 

CRISTEO , CRISTERE , — RO , 

enema, lewatywa. = s. m. Mi- 
ster, kanka. 

CRISTE RIZZARE , v. a. da- 
wać enemę. 

CRISTIANACCIO, —CIA, s. 
peg. zły chrześcianin,zla chrze- 
ścianka. Ruon — , poczciwa du- 
sza. 

CRISTIANAMENTE, av. po 
chrześciańsku. 

CRISTIANELLO, —LA, s. do- 
bry czleczek, człeczyna, dobra 
kobiecina. 

CRISTIANESIMO, — nesmo, s. 
m. chrystianizm, religia chrze- 
śćiańska. , 

CRISTIANITÀ , — tade, —ta- 
te, s. f. chrześciaństwo, wszy- 
stkie narody i państwa chrze- 
ściańskie. = chrystyanizm, re- 
ligia chrześciańska. 

CRISTIANO, —NA, ad. e s. 
chrześciański ; chrześcianin, 
chrześcianka. 

CRISTIANONE, s. m. accr. 
człowiek dużego wrostu. 

CRISTIERE, v. CRISTEO. 

CRISTO, s. m. namaszczony, 
pomazany. Non volea metter 
mano nel cristo di Dio , cioè in 
Saul, re, Cavale. = Chrystus. 

CRISTUTO, — TA, ad. mający 
duży grzebień, czubaty. 

CRITERIO, s. m. to co służy 
do przekonania się o praludzie. 

CRITICA, s. f. krytyka, sąd 
o czem. = krytyka, pismo są- 
dzące o dziele jakiem. = kry- 
tyka , nagana, przygana. 

CRITICAMENTE, av. kryty- 



CRO 

CRITICARE, v. a. krytyko- 
iuać) surowo o czem sądzić, 
ganić. 

CRITICATORE , s. m. — TRI- 
CE, s. f. krytyk, surowy sędzia. 

CRITICAZIONE , s. f. kryty- 
kowanie, ganienie. 

CRITICHETTO, —TA, s. zły 
krytyk. [cyzm. 

CRITICISMO, s. m. kryty- 

CRITICO, pi. —CI, s. m. kry- 
tyk, surowy sędzia. 

CRITICO, -CA, pi. —CI, — 
CHE, ad. krytyczny, zawiera- 
jący krytykę. == krytyczny, sta- 
nowczy. Giorni critici d'un ma- 
lato , dni krytyczne chorego. 
Tempi critici , czasy krytyczne, 
ciężkie. 

CRIVELLAIO, — RO, s. m. si- 
tarz, przełącznik, 

CRIVELLARE , v. a. przesie- 
wać. = fig. ganić, cenzurować, 
nicować, przygarnąć. = prze- 
szyć, przebić, skłuć. 

CRIVELLATURE, s. f. pi. wy- 
siewki, przesiewki. 

CRIVELLAZIONE , s. f. prze- 
siewanie. 

CRIVELLINO, s.m. dim. sitko. 

CRIVELLO, s. m. sito , prze- 
tak. 

CRIVELLONE, s. m. rzadkie 
płótno. 

CROCCARE , v. n. skrzypać, 
skrzypieć (o drzwiach). 

CROCCHIARE, v.a. grzmocić, 
wałkować, bić co wlezie. Ond' ei 
che in testa quell'umor s'è fìtto 
che l' uom si crocchi , L. Lip. 
Malm.... aby się ludzie bili mię- 
dzy sobą. = v. n. chrobotać, 
skrzypieć. E dove crocchia alcun 
letto, o tentenna, ivi l'ostier tosto 
d'andare accenna, Fort. Rice. = 
chwiać się, klapać (o tern co się 
odrywa, co nie jest dobrze przy- 
bite). — chrobotać, szczękać (o 
garnku nad tłuczonym). = gwa- 
rzyć, gawędzić, paplać. = kwo- 
kać. -~= cherlać, kawęczeć. 

CROCCHIO, s. m. grono osób 
rozmawiających. Stare a — , 
rozmawiać , bawić się rozmo- 
wą. — chrobotanie. — Esser 
crocchio, cherlać, kawęczyć. 

CROCCHIONE, s. m. gaduła, 
gadatywus. 

CROCCIA , s. f. | ostryga , v. 
ostrica. = kula, podpora kula- 
wego. 

CROCCIARE, v.n. kwokać. 

CROCE , s. f. krzyż. Ella (la 
povertà) con Cristo salse in sulla 
— ,D. Par. = krzyż, znak krzy- 
ża , przeżegnanie się. Fecesi ii 
segno della — il frate, Bern. Ori. 
= Dar, pigliare, predicar la — , 
zaciągać do krucijaty , wziąść 
krzyż, opowiadać krucyatę. — 
Croce santa, elementarz, abeca- 



CRO 



133 



dio. = fig. krzyż , krzyż pań- 
ski, utrapienie. Ognuno ha la 
sua — , każdy ma swój krzyż. 
== Far croce, star colle braccia in 
— , stać z założonemi rękami , 
siedzieć jak malowany. = or- 
der, krzyż. — delia Legion d'o- 
nore, della Corona di ferro, krzyż 
Legii honorowej , i t. d. — Non 
si può cantare e portarla — ,prov. 
nie można razem śpiewać i pła- 
kać , nie można dwóch srok za 
ogon trzymać, dwóch robót ro- 
bić. 

CROCELLINA, crocetta, s. f. 
dim. krzyżyk, krzyżyczek. 

CROCEO, — CEA, ad. szafra- 
nowy. 

CROCERIA, s. f. mnóstwo 
krzyżowników. 

CROCESIGNATO , —TA , ad. 
oznaczony znakiem krzyża 
świętego. 

CROCEVIA, s. f. krzyżowa 
droga. [pienie. 

CROCIAMÉNTO , s. m. utra- 

CROCIARE, v. a. trapić, drę- 
czyć, v. cruciare. = naznaczyć 
kogo znakiem krzyża. = v. r. 
wziąść krzyż, zaciągnąć się na 
krucyatę. 

CROCIATA, s. f. krucyata. = 
podatek na krucyatę. = krąże- 
nie po mor zu.= krzyżowa dro- 
ga. = część kościoła w kształ- 
cie krzyża. 

CROCIATO, s.m. męka, katu- 
sza. = krzyżownik , krzyżak. 
= p. ad. dręczony , męczony , 
katowany. = naznaczony krzy- 
żem, [droga. 

CROCICCHIO, s.m. krzyżowa 

CROCIDARE , v. n. krakać (o 
kruku). = skrzeczeć (o żabie). 

CROCIERA, s. f. konstellacya 
ze czterech gwiazd złożona.= 
krążenie statków wojennych po 
morzu. 

CROCIFERO, s. m. niosący 
krzyż na processyi; prałat po- 
przedzający papieża. = kawa- 
ler ozdobiony krzyżem. 

CROCIFIGGERE, v.a. ir. cro- 
cificcare , ukrzyżować. — fig. 
trapić, dręczyć, męczyć. 

CROCIFISSAIO , s. m. fabry- 
kant krucyfixów. 

CROCIFISSIONE , s. f. croci- 
figgimento, s.m. ukrzyżowanie. 

CROCIFISSO, s. m. krucyfix. 
= p. ad. ukrzużowany. 

CROCIFISSORE,s.m. wbijają- 
cy na krzyż. E pregò il Padre 
per i suoi crocifissori, Sant. Agost. 
Serm. 

CROCIONE , s. m. accr. duży 
krzyż. Quando la gente vide quei 
crocioni, Tasson. Secch. Fare un 
— ad una cosa , pożegnać się 
z czem na zawsze. E fatto un — 
alla bottega, Menz. Sat. 



134 



CRO 



CROCEUOLO, V. CROGIUOLO. 

CROCO, s.m. szafran. 
CROCODILO, s. m. krokodyl. 
CROGIOLARE, v.a. Dare iJ 

crogiolo, studzić naczynia io hu- 
tach. = v. r. dobrze się ugoto- 
wać. = fig. ivy legać się w łóżku, 
wygrzewać się przy ogniu, do- 
gadzać sobie. 

CROGIOLO, s.m. ugotowanie 
na wolnym ogniu. = Pigliar il 

— , fig. V. CROGIOLARSI. 

CROGIUOLO, s. m. tygielek 
do topienia kruszczów. — fig. 
próba, doświadczenie, docieka- 
nie, badanie, śledzenie. Questo 
infame crociuolo della verità (la 
tortura) è un monumento ancora 
esistente dell'antica e s'elvaggia 
legislazione, Beccar. D. e P. 

CROIO , — IA , ad. f twardy. 
= D. Inf. natężony, wyprężo- 
ny. = prosty, nieokrzesany.^ 
rozgniewany, v. adirato. 

CÌÌOLL AMENTO, s.m. chwia- 
nie, lostrząśnienie, wzrusze- 
nie. — zawalenie się ziemi, 
muru. 

CROLLARE , v. a. chwiać , 
wstrząsnąć, wzruszyć, obru- 
szać , zachwiać. — il capo , 
trząść , kiwać głową. — un al- 
bero , trząść drzewo. Sta come 
torre ferma che non crolla giam- 
mai la cima pel soffiar de' venti , 
D. Purg. «= v.n. chwiać się, ki- 
wać się. = v. r. rozsypać się, 
pójść w rozsypkę. I nemici nel 
principio dubitarono e crollaron- 
si, G. Vili. 

CROLLATA , v. crollamento. 

CROLLATELLA,s.f. dim. lek- 
kie wstrząśnienie. 

CROLLO , s. m. kiwanie gło- 
wą. = wstrząśnienie v wzru- 
szenie , zachwianie. Dar — , 
wstrząsnąć, wzruszyć, za- 
chwiać, obalić, zachwiać się , 
chwiać się , potknąć się , dyn- 
dać, wisieć. Avrebbe dato in sulle 
forche un — , Ar. Ori. Fur. już- 
by by l wisiał na szubienicy. Ma 
dinne, se tu sai, perchè tai crolli 
die dianzi il monte ? D. Purg. 
lecz powiedz, jeżeli wiesz, dla 
czego ta góra tak się chwiała 
niedawno ? = fig. szkoda, stra- 
ta , zguba , nieszczęście. Dar 
l'ultimo — , zadrzeć nogi, sko- 
nać, umrzeć. E '1 busto... di sel- 
la cadde e die l'ultimo — , Ar. 
Ori. Fur. Esser in sul — della bi- 
lancia, chy Uè się do upadku, omal 
nie upaść. 

CROMA, s. f. Mus. ogonatka. 

CROMO , s. m. Chim. chrom, 
metal którego wszystkie kom- 
binacye z ì'nnemi ciałami są 
kolorowe. 

CRONACA, cronica, s. f. kro- 
nika. 



GRU 

CRONICACCIA, s.f. peg. licha 

kronika. 

CRONICHISTA , cronista , s. 
m. kronikarz. 

CRONICO, -CA, pi. -CI, — 
CHE , ad. chroniczny (o choro- 
bach długich i rozwijających 
się z czasem). 

CRONOGRAMMA, s. f. chro- 
nogram,napisktórego łitery po- 
czątkowe stanowią datę wy- 
padku jakiego. 

CRONOLOGIA, s. f. chronolo- 
gia, rachuba czasu. 

CRONOLOGICAMENTE , av. 
chronologicznie. 

CRONOLOGICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. chronologiczny. 

CRONOLOGISTA, cronologo, 
pi. — gi , — ghi , s. ni. chronolog. 

CRONOxMETRO, cronoscopo, 
s.m. dironometr, zegar jak naj- 
dokładniejszy używany w że- 
gludze do wynajdowaniaprzez 
rachubę czasu długości geogra- 
ficznej miejsca w którem się o- 
kręt znajduje. 

CROSCIARE, v.n. lać się, lu- 
nąć, pluszczeć (o deszczu). — 
colpi, grzmocić, wałkować, bić 
co wlezie. == trzeszczeć, pękać, 
trzaskać (o mokrem drzewie 
na ogniu). =*= głegotać (w garn- 
ku gdy się gotuje), kipieć, wrzeć. 
= chrzęstać, chrząstać. Un cro- 
sciar di mascelle orrendo , Car. 
En. chrzęst okropny szczęk. = 
Crosciare un riso , parsknąć ze 
śmiechu. 

CROSCIO, s. m. glegotanie 
w garnku, kipienie, tor zenie. 
= Croscio di risa, parsk, parsk- 
nięcie ze śmiechu. = Andare a 
— , chwiać się, gibać się, kiwać 
się, zataczać się. 

CROSTA , s. f. skorupa. — di 
pane, skórka chleba. = tort, pa- 
sztet, v. crostata. = skorupa 
z przyschlej rany. = łuszczka 
odpadająca od obrazów. = bo- 
homaz (o złym obręzie). — wy- 
kładanie , inkrustaćya. = lód. 
E un de' tristi della fredda — gri- 
dò a noi, D. Inf. 

CROSTACEO, v. CRUSTACEO. 

CROSTATA, s. f. tort z owo- 
ców. 

CROSTATURA, s.f. inkrusta- 
ćya, wykładanie kamieniem lub 
czem innem. [chleba. 

CROSTINO, s. ni. grzanka 

CROSTOSO , —SA , crostdto, 
— ta, ad. skorupiaty, skorupia- 
sty. [kleszczojad. 

CROTOFAGO, s. m. Omit. 

CROTOLOFORO, s. ni. wąż 
grzechotnik. 

CROVELLO , s. m. maślacz , 
kapka. 

CRUCCEVOLE , ad. m. f. zło- 
śnik, passyonat. 



CRU 

CRUCCIA, s.f. dzióbas, biga, 
bika. 

CRUCCIARE, v. a. drażnić, 
dokuczać, gniewać. = v.r. tra- 
pić się, dręczyć się. = rozgnie- 
wać się. 

CRUCCIATAMENTE, cruccio- 
samente, av. z gniewem, z pas- 
syą. 

CRUCCIATO, —TA, p. ad. 
rozgniewany, rozjątrzony. Nel 
tempo che Giunone era crucciata 
per Semelè contro '1 sangue te- 
bano , D. Inf. = rozhukany (o 
morzu). È un orribil cosa il mar 
crucciato, Bern. Ori. 

CRUCCIO, s.m. gniew, złość. 
= strapienie, zmartwienie , u- 
dręczenie. Dar — , v. crucciare. 

CRUCCIOSO, —SA, ad. roz- 
gniewany. I più de Fiorentini ne 
furono crucciosi , G. Vili. = 
cierpki, kwaśny (o winogronie). 

CRUCIAMENTO,s. m. —zio- 
nę, s. f. udręczenie, umęczenie, 
katusza. 

CRUCIARE, v.a. dręczyć, mę- 
czyć , katować. = v. r. luziąść 
krzyż, zaciągnąć się na wojnę 
krzyżową. 

CRUCIATA, s. f. krucyata y 
loojna krzyżowa. 

CRUCIATO, s.m. męka, katu : 
sza. = ad. męczony, katowany. 
= ukrzyżowany. 

CRUDAMENTE , av. surowo , 
twardo. 

CRUDELACCIO, —CIA, ad. 
peg. okrutnik, okrutnica. 

CRUDELE , ad. m. f. okrutny. 
Cuor — , serce okrutne. Morte — , 
śmierć okrutna. Combattimento 
— , bitwa okrutna, krwawa. 

CRUDELEZZA, crudelità, v. 
crudeltà. 

CRUDELMENTE,av. okrutnie* 

CRUDELTÀ , — tade , — tati: , 
s. f. okrucieństwo. = ostrość 
klimatu, pory roku. Tanta e tale 
fu la — del cielo, Bocc. 

CRUDETTO, — TA, ad. nieco 
surowy , przysurowy , przy- 
twardif. 

CRUDEZZA, s. f. surowość, 
surowizna. Crudezze , Med. su- 
rowość w żołądku , niestra- 
wność, «a Crudezza del clima, 
ostrość klimatu. =* okrucień- 
stwo. 

CRUDITÀ , —tade , —tate t 
s.f. surowość, surowizna. 

CRUDO, —DA , ad. surowy, 
nieugotowany , nieupicczomj. 
= surowy, niedojrzały. Frutte 
crude , surowe owoce. Vino cru- 
do, wino kwaśne, cierpkie. -= 
surowy, niemoczony, niebieło- 
ny. Filo crudo , nici surowe. Se- 
ta cruda , jedwab surowy , nie- 
ivygotowany. — ostry, zimny. 
Stagione cruda , ostra pora ro- 



CUB 

ku» Verno crudo, ostra zima. = 
Metalli crudi , kruche metale. 
Colori crudi , Pitt. twarde ko- 
lory. = przykry. E quanto alle 
tortuosità (del fiume Bisenzio) 
ve n' è alcuna oltremodo cruda , 
Gal. Lett. = Fig. okrutny, nie- 
litościwy. La morte fia men cru- 
da, Petr. =okrutna, nieuproszo- 
na, nieubłagana w miłości. 
Quindi passando la vergine cru- 
da , D. Inf. = twardy, przy- 
kry, ostry, nieprzyjemny. Rat- 
to che 'nteser le parole crude, 
t). Inf. 

CRUENTARE, v.a. lat. skrwa- 
wić, zbroczyć krwią. 

CRUENTO, —TA, ad. skrwa- 
wion. = fig. straszny, okropny. 

CRUNA , s. f. cruno , s. m. 
uszko u igły. E sì ver noi aguz- 
zavan le ciglia come vecchio sar- 
to r fa nella cruna , D. Inf. = fig. 
wądół, wąwóz. 

CRURALE, ad. Anat. udowy. 

CRUSCA, s. f. otręby. Fu ne- 
cessitato sfamarsi, entro una ca- 
succia vile, di pan di — ,Segner. 
= fig. wybiórki, drań. A misu- 
ra di — , hojnie . obficie, nieża- 
hijqc czego. = crusca , nazwi- 
sko Akademii florenckiej zało- 
żonej w roku 1582 , i mającej 
za godło pytel z tym napisem : 
il più bel fior ne coglie. Voca- 
bolario della Crusca , słownik 
tej Akademii. 

CRUSCAIO, s. m. przedający 
otręby. =- fig. pur y sta językowy. 

CRUSCANTE , cruschevOle , 
ad. iti. f. ten który nie uznaje 
żadnego wyrazu jeżeli nic jest 
zapisany w słowniku Akade- 
mii Crusca. 

CR USC ATA, s.f. rzecz bła- 
ha, fraszka. 

CRUSCHEGGIARE, v. n. trzy- 
mać się ślepo słownika Akade- 
mii Crusca. 

CRUSCHELLO , s. m. mąka 
razowa, gryz. 

CRUSCHERELLA, s. f. gra 
dziecinna, w której zagrzebują 
pieniądze w kupę otrąb, a po- 
tem dzieląc ją na kupki , wy- 
grzebują co się któremu losem 
dostanie. [by. 

CRUSCONE, s.m. grube otrę- 

CRUSCOSO, — SA, ad. otrę- 
biasty, pełen otrąb. 

CRUSTACEO, -CEA, ad. sko- 
rupiasty, skorupiaty. = s. m. 
skorupiak. 

CUBARE , v. n. lat. leżeć. Cu- 
barsi , legnąć w grobie. = v. a. 
zamienić na sześcian. 

CUBATURA, ccbicazione , s. 
f. Geom. wyrachowanie w czę- 
ściach sześciennych , sprowa- 
dzenie bryły jakiejkolwiek do 
sześcianu. 



cuc 

CUBICO, — CA, pi. —CI,— 
CHE, ad. sześcienny. Numero 
cubico, liczba sześcienna, sze- 
ścian powstający z pomnoże- 
nia kwadratu przez pierwia- 
stek. 

CUBITALE , ad. m. f. łokcio- 
wy. Lettere cubitali, uncyalne 
litery. 

CUBITO, s. m. część niższa 
ramienia od łokcia do przegubu 
ręki, v. gomito, = miara dłu- 
gości łokcia. 

CUBO, s. m. Geom. sześcian, 
bryła mająca sześć ścian kwa- 
dratowych równych. 

CUBO, —BA, ad. sześcienny. 

CUCCAGNA, s.f. Bocc. kraj 
obfitujący we wszystko, mle- 
kiem i miodem płynący, raj. E 
la prigione è divenuta, come dir, 
— , Cecch. Esali, cr. E pensano 
le donne alla — , al bel paese , 
dove i fiori e i frutti degli alberi 
son pani , e son presciutti , Fort. 
Rice. 

CUCCHIAIA , s. f. brona do 
czyszczenia rzek , kanałów. = 
żelazko do prasowania. = ło- 
patka, czerpaczka, czerpak. 

CUCCHIAIATA , s. f. — tina , 
s. f. dim. pełna łyżka lub łyże- 
czka. 

CUCCHIAINO, —rino, s.m. 
dim. łyżeczka. 

CUCCHIAIO, — ro, s.m.łyżka. 

CUCCHIAIONE , s. m. acer. 
duża łyżka. 

CUCCHI AR A , s. f. kielnia. = 
łyżka żelazna półioalcowata 
służąca do sypania prochu 
w moździerze. = duża łyżka. 

CUCCHIARATA , v. cucchia- 
iata. 

CUCCIA , s. f. łóżko. = bud- 
ka dla psa. 

CUCCIARE , v. a. położyć. == 
v. n. leżeć. 

CUCCIO, s. m. piesek. = fig. 
gomoń , ciapa , ciemięga. 

CUCCIOLACCIO, s. m. pękaty 
piesek. = fig. wielki gamoń. 

CUCCIOLINO, s. m. dim. pie- 
sek. 

CUCCIOLO, s. m. piesek, psi- 
na. = ad. maluczki , malu- 

qą pył /f7* 

CUCCIOLOTTO , s. m. ga- 
moń , munia , ciapa. 

CUCCO , s. m. {wyraz dzie- 
cinny) , jajo. = pieszczoch , 
zepsute dziecko. = Vecchio cuc- 
co, zdzieciniały starzec, sta- 
ry a głupi. = kukułka. 

CUCCOVAIA , —ta , s. f. ba- 
nialuki, androny, duby sma- 
lone. 

CUCCUINO, v. cuculo. 

CUCCUMA , s. f. bass. niena- 
wiść , gniew. Egli ha — in cor- 
po , Varch. Er col. 



CUG 



135 



CUCIMENTO , s. m. szycie. 

CUCINA , s. f. kuchnia. A 
grassa cucina povertà è vicina, 
prov. rozrzutność prowadzi 
do ubóstwa. = potrawy, jadło. 
= Esser di buona o di cattiva 

— , fig. być powolnym lub nie- 
powolnym dla kogo. Orlando , 
eh' era di buona —, chinossi in 
terra riverentemente , Bern. Ori. 

CUCINARE, v. n. gotować 
jeść, kucharzyć. 

CUCINATURA , s. f. gotowa- 
nie , kucharstwo. [chenka. 

CUCINETTA, s.f. dim. ku- 

CUCINIERA, s.f. kucharka. 

CUCINIERE , cucmiERO, cuci- 
natore, cucinaio, s. rn. kucharz. 

CUCINO , v. cuscino. 

CUCINUZZA , s. f. peg. licha , 
nędzna kuchenka. 

CUCIRE, v.a. szyć, uszyć. 

— insieme due pezzi, zszyć dwa 
kawałki. — la bocca , fig. za- 
wiązać komu gębę. — a refe 
doppio, obie strony oszicabic. 
= v. n. szyć, trudnić się szy- 
ciem. In capo della scala si pose 
a sedere e cominciò a — , Bocc. 

CUCITO, s. m. szew. = p. ad. 
szyty, uszyty. 

CUCITORE, s.m. krawiec. 

CUCITRICE , s. f. szwaczka. 

CUCITURA, s.f. szycie. = 
szew. = Chir. zszycie rany. 

CUCULIARE , v. n. kukać. = 
fig. kpić , drwić , żartować. Ma 
chi le lodi senza merto insacca , 
guardi non esser poi de' cuculia- 
ti, Menz.Sat. ale kto przyjmuje 
pochwały niezasłużywszy na 
nie , niech pamięta aby później 
nie był toyśmiany. 

CUCUL1ATURA , s. f. kpinki, 
drwinki „v. corbellatura 

CUCULIO, s. m. kukanie. — 
fig. gwarzenie. 

CUCULLA , s. f. — llo , s. m. 
kukła, kaptur, v. cocolla. 

CUCULLATO, —TA, ad. za- 
kapturzony. = s. m. mnich. 

CUCULLIFORME , ad. m. f. 
kukłasty. 

CUCULO, Si m. kukułka. 

CUCUMA, s.f. v. cocoma. = 

V. CURCUMA. 

CUCURBITA, s.f. Chim. ku- 
kurbita , naczynie szklanne do 
dystylacyi. = dynia , bania , 
arbuz. 

CUCURBITACEO , — EA , ad. 
Bot. z rodzaju roślin dynio- 
wych. 

CUCURBITALE , ad. m. f. 
w kształcie kukurbity. 

CUCUZZA , s. f. dynia , ba- 
nia , arbuz , v . zucca. = łeb , 
głowizna. 

CUCUZZOLO , s. m. ciemię 
głowy. = wierzch , szczyt , 
wierzchołek. 



136 



CUL 



CUFFIA , s. f. czepek, stroik, 
kornet. — d' acciaro , hełm , 
przyłbica. Ogni — è buona per 
la notte, prov. w nocy wszy- 
stkie koty bure. 

CUFFIACCIA, s.f.peg. brzyd- 
ki czepek, czupiradło. 

CUFFIARE , V. SCUFFIARE. 

CUFFIETTA , cdffina , s. f. 
dim. czepeczek dziecinny. 

GUFFIONE , s. m. duży cze- 
pek, [szkiet. 

C U FFIOTTO, s.m. csap/ca, ka- 

CUGINO, —NA, s. (syn, cór- 
ka wuja lub ciotki), kuzyn, ku- 
zynka. 

GUI, pron. czyj, którego, 
której , których , któremu , któ- 
rej, którym. Używa się z przy- 
imkami di, a, in, per. Niuna 
cosa è, di cui tanto si parli, 
Bocc. Quel Dio a cui tu ricorri , 
U. Fosc. Il buon uomo in casa 
cui morto era, Bocc. Powyższe 
przyimki odrzucają się zazwy- 
czaj , kiedy przed cui znajduje 
się przedimek. Colui lo cui saper 
tutto trascende , ten którego 
wiedza wszystko przechodzi. 
La cui salute dal mio viver pen- 
de , Petr. Al cui valore ogni vit- 
toria è certa , Tass. Ger. 

CUIUSSO , s. m. pedanterya , 
przytaczanie łacińskich sen- 
tencyi. 

CULACCINO , s. m. reszta 
wina na dnie kieliszka. 

CULACCIO, s.m. neg. dupi- 
sko , dupsko. = pośladek by- 
dlęcia. 

CULAIA , s. f. brzuch zepsu- 
tego drobiu. Far — , bass. za- 
chmurzyć się (o niebie). 

CULAIO , — IA , ad. tylny , 
zadni, od zadka. Mosca —, na- 
trętna mucha ; fig. nudnik , na- 
tręt , przyczepa. 

CULATA, s.f. stłuczenie zad- 
ka. Batt re una — , uderzyć 
zadkiem o ziemię. 

CULATTA, s.f. tylna część 
wielu rzeczy. — del cannone , 
dell' archibuso , grono działa , 
tylna śruba strzelby. = osad 
w tygielku , fus po stopieniu 
kruszcu. 

CULATTARE , v. a. wziąść 
kogo za ręce i nogi i uderzyć 
zadkiem o ziemię. — le panche, 
siedzieć z założonemi rękami , 
jak malowany. 

CULATTATA , s. f. bass. stłu- 
czenia zadka. 

CULEGGIARE, v. n. bass. wy- 
wijać, kręcić zadkiem idąc. 

CULISEO, v. colosseo. 

CULLA, s. f. kołyska, kolebka. 

CULLA MENTO, s. m. kołysa- 
nie, kolebanie. 

CULLARE, v. a. kołysać , ko- 
lebać. 



cuo 

CULMINARE , v. n. Astr. gó- 
rować. 

CULMINAZIONE, s. f. Astr. 
górowanie gwiazdy, moment 
gdy giviazd'a przyjdzie do po- 
łudnika miejsca , czyli raczej 
gdy południk miejsca przez 
obrót dzienny ziemi przyjdzie 
do gwiazdy. 

CULMINE, s. m. lat. szczyt, 
wierzchołek. 

GULO, s.m. tył, zadek, dupa. 
Modi bassi. Dar barba in — , 
drwić , kpić z kogo. Fare altrui 
il — rosso, osiec , wychłostać, 
oćwiczyć, toy ćwiczy e dziecko. 
Dar del — in terra, uderzyć 
zadkiem o ziemię. Avere il fuoco 
in — , być gorąco kąpanym, być 
prędkim, porywczym. Avere uno 
o una cosa in — , mieć kogo lub 
co gdzieś. Avere un — come un 
vicinato, mieć ogromny zadek. 
Avere tanti anni sul — , mieć tyle 
a tyle lat. Mostrare il culo, wy- 
piąć zadek na kogo ; fig. odkryć 
swoje zamiary, zdradzić się. 
Rimaner col — in mano, nie do- 
piąć swego, osiąść na koszu, 
wyjść na kpa. = La camicia non 
gli tocca il — , szczęśliwy, kon- 
tent jakby go kto na sto koni 
wsadził.=dno butelki, garnka, 
szklanki, i t. d. 

CULTIVAMENTO , cultiva- 

RE, etC V. COLTIVAMENTO, etC. 

CULTO, s. m. v. colto. = 
cześć Boga. 

CULTO, —TA, ad. v. colto. = 
zamieszkany. Era a quel tempo 

ivi una selva antica di stretti 

colli, e sol da bestie culti, Ar. 
Ori. Fur. 

CULTORE, s.m. v. coltore.= 
czciciel Boga. 

CULTURA, S.f. 'U. COLTIVATURA. 

CUMINO, s. m. kmin. 

CUMULARE, V. a. naskłudać, 
nagromadzić ; nasypać z wierz- 
chem. == piastować razem kil- 
ka urzędóio. 

CUMULATAMENTE, av. obfi- 
cie, z wierzchem. 

CUMULATORE, s.m. zgroma- 
dziciel. 

CUMULAZIONE , s. f. nagro- 
madzenie. 

CUMULO, s. m. kupa, stos.-= 
mogiła. 

CUNA, s. f. kołyska, kolebka. 
=■ fig. gniazdo, siedziba. 

CUNEALE, cuneiforme, ad. m. 
f. klinoioaty, kliniasty. 

CUNZIA, s. f. Bot. cybora, 
cyperowe korzenie. = gatunek 
pachniała. 

CUNZIERA, s. f. naczynie na 
pachnidła. 

CUOCA, s. f. kucharka. 

CUOCERE, v. a. ir. gotować, 
warzyć, piec. Avendo ella fatti 



CUO 

— • due grossi capponi, Bocc. — 
mattoni,pahc, wypalać cegły. — 
pane, piec chleb. = piec,' palić 
(o słoiicu). = trawie pokarm. 
= palić, piec (o bólu). ** Fig. 
trapić, dręczyć, gryźć, mar- 
twić. Qual fu a sentir che '1 ri- 
cordar mi cuoce? Petr. cóż do- 
piero było to czuć, jeżeli samo 
przypomnienie mnie dręczy ?=- 
v. r. gotować się, piec się; opa- 
rzyć się; fig. upić się. — nel 
suo brodo, fig. uprzeć się przy 
swojem zdaniu. 

CUOCIORE, s. m. pieczenie 
w ciele, ból piecz ący. 

CUOCITURA, s. Ugotowanie, 
pieczenie. 

CUOCO, pi. — CHI,s. m. ku- 
charz. 

CUOIAIO, s. m. garbarz, 

CUOIAME, s. m. skóry. 

CUOIO , pi. m. —Ol, f. — IA, 
s. m. skóra wyprawiła. ^= par- 
gamin. =* Fig, Distender le cuo- 
ia , przeciągać się , wyciągać 
się. Tirar le cuoia, zadrzeć nogi, 
umrzeć. Cuoia vecchie e nuove, 
s. f. pi. stary i nowy Testament. 
La larga ploia dello Spirito Santo, 
eh' è diffusa in sulle Vecchie e in 
sulle Nuove Cuoia, D. Par. obfi- 
ty potok łaski Ducha S. który 
jest rozlany wksięgach starego 
i nowego Testamentu. 

CUOPRIRE, v. coprire. 

CUORE, core, s. m. serce. 
Battimento del — , bicie serca.= 
Fig. serce, siedlisko uczuć. Buon 
— , cattivo — , dobre serce, złe 
serce. Dare ad uno il — , oddać 
komu swe serce. Crepare, scop- 
piare il — , krajać się, rozdzie- 
rać się, pekac (p sercu). Strin- 
gere il — , ściskać serce. Toccare 
il — , dotknąć serce , rozczulić, 
wzruszyć, rozrzewnić. Dispia- 
cere insino al — ,'• niezmiernie 
się niepodobać. Andare a —, 
przypadać do serca, do smaku. 
Essere, avere, a — o nel — ,mieć 
co na sercu , loziąść do serca y 
bardzo się czem zająć. — śro- 
dek, ognisko. Siede Parigi in una 
gran pianura neh" ombilico a 
Francia, anzi nel — , Ar.Orl.Fur. 
Albergando per necessità il più 
della sua gente a campo nel — 
del verno, G. Vili. = szcze- 
rość, otwartość. Avere sulla 
lingua qnel che si ha nel — , co 
w sercu to na języku. Dire col 
— , venir col — in mano, mówić 
szczerze, otwarcie. = męztwo, 
odwaga. Sofferire, bastare il —, 
zdobyć się na odwagę. Aver — , 
mieć odwagę. Cascare, mancare 
il — , stracić odwagę, zmieszać 
się, zatrwożyć się. Far— , farsi 
— , nabrać odwagi. — Star di 
buon — , być wesołym, spokój- 



CUR 

nym. = Cor mio, moje serce, 
moje życie, moja duszko. Così, 
cor mio, vogliate, le dicea, dopo 
eh' io sarò morto, amarmi ancora, 
Ar. Ori. Fur. = Cuori, s. m. pi. 
czerwień. 

CUORICINO, s. m. dim. ser- 
duszko. 

CUPERE , v. lat. difett. (uży- 
wa się tylko w 3 osobie liczby 
pojed.), żądać, chcieć. Immagini 
chi bene intender cupe quel eh' 
io or vidi, D. Par. 

CUPEROSA, s. f. Chim. siar- 
kan metaliczny. — bianca, siar- 
kan zynku. — azzurra, siar- 
kan miedzi. — verde, siarkan 
żelaza, koperwas. 

CUPEZZA , s. f. głębia , głę- 
bokość. 

CUPIDAMENTE , av. chciwie. 

CUPIDIGIA, CUPIDEZZA , CUPI- 
DINE , CUPIDITÀ , — TADE, — TATE, 

s. f. chciwość, łakomstwo. 

CUPIDINO , cupido, s. m. ku- 
pidyn, bożek miłości. 

CUPIDO, —DA, ad. chciwy, 
łakomy. 

CUPO, s. m. głębia, głębo- 
kość. — ad. głęboki. Lo fondo è 
cupo sì che non ci basta luogo a 
veder, D. Inf. = ciemny. Color 
cupo, ciemny kolor. = Fig. smu- 
tny, posępny, ponury. = skry- 
ty, ukryty, nieszczery, obłudny. 

CUPOLA, s.f. kopuła. 

CURA, s. f. piecza , staranie. 
A lui la — e la sollecitudine di 
tutta la nostra famiglia commetto, 
Bocc. Aversi — , dbać o siebie, 
pieścić się, cackać się. — sover- 
chia, wymuś , przysada. Pren- 
der—, tener — , dbać o co, mieć 
o czem staranie. = usilność, 
pilność, przykładanie się. Le 
donne son venute in eccellenza 
di ciascun arte ove hanno posto 
— , Ar. Ori. Fur. = rząd, za- 
rząd. = troska , kłopot. Cure 
amorose, troski miłosne. == pro- 
bostwo, parafia. = kuracya, 
leczenie. = blecharnia. 

CURARILE , ad. m. f. dający 
się uleczyć. 

CURANDAIO, s. m. blecharz. 

CURANTE, ad. m.f. staranny, 
dbały. Non — , niedbały. = s. 
m. lekarz. 

CURANZA, s.f. staranność, 
dbałość. Non — ,niedbałość. 

CURARE, v a. mieć pieczę, 
staranie , troskliwość , tro- 
szczyć się o co , starać się. — 
l' anime , mieć staranie o du- 
szach, być duchownym prze- 
wodnikiem sumienia. = dbać, 
stać o co, wysoko cenić, szaco- 
wać. Non — , non curarsi, nie 
dbać, nie stać, lekceważyć, nie 
troszczyć się. Poco delle altrui 
fatiche curandosi, Bocc. — il cal- 



CUR 

do, il freddo, być czułym na go- 
rąco, na zimno. = kurować, 
leczyć. — bielić , blechować 
płótno. 

CURASNETTA,s.f. strug, nóż 
do obrzynania kopyt końskich. 

CURATELLA, s. f. podróbki 
ptactwa i ryb, v. coratella; 
scherz, wnętrzności ludzkie. 
Cacar le curatelle , bass. przelę- 
knąć się ; mozolić się nad czem, 
krwawo pracować, krwawo się 
pocić. Ho cacato le curatelle per 
imparar due acca, Mach. Mandr. 
dużom się namo zolli zęby się 
mało co nauczyć. 

CURATIVO,— VA, ad. leczą- 
cy, lekarski. 

CURATO, s. m. proboszcz, 
pleban. 

CURATORE, s. m. mający o 
czem staranie, dozorca. = le- 
karz. = komisarz, plenipo- 
tent. = Leg. kurator, opiekun. 

CURATRICE, s. f. Leg. kura- 
torka. 

CURAZIONE,— gione, s. f. le- 
czeni?, kurowanie, kuracya. 

CURCUMA, s. f. Bot. szafra- 
niec, ostrzyż, żółcień. 

CURIA , s. f. Stor. rom. je- 
dna z 30 kuryj na które tribus 
były podzielone. = sąd, try- 
bunał. 

CURIALE, s. m. prawnik, ju- 
rysta, adwokat. 

CURIANDOLO, s. m. Bot. ko- 
lędra. 

CURICCIATTOLA, s. f. dim. 
maleńka kuracya. 

CUR10SACC10, —CIA, ad. 
bardzo ciekawy. 

CURIOSAMENTE, av. cieka- 
wie. = pilnie, starannie. Fa- 
brizio mandò al re Pirro che si 
guardasse — , Senec. Pist. 

CURIOSETTO, — TA, ad. me- 
co ciekawy. , 

CURIOSITÀ, —TADE, —tate, 

s.f. ciekawość.=pi. ciekawości, 
rzeczy ciekawe. 

CURIOSITATUCCIA,s.f. dim. 
maleńka ciekawość. 

CURIOSO, —SA, ad. cieka- 
wy. = ciekawy, rzadki, nie- 
zwyczajny. = troskliwy. Il cu- 
rioso amante, Ar. Ori. Fur. = 
śmieszny, ucieszny, zabawny. 

CURRO, s. m. kółka podsla- 
loione pod to co się wlecze. Es- 
ser sul — , fig. być na drodze do 
czego. Fratel mio, noi siam sul 
— d' andar a far un ballo in campo 
azzurro, L. Lipp. Malm. 

CURSORE , s. m. biegus , go- 
niec. = looźny, komornik. 

CURULE , s. f. krzesło sena- 
torskie ze słoniowej kości 
u Rzymian. = krzeszło wygo- 
dne , sofa. = ad. Sedia curule , 
krzesło senatorskie. 



DA 



137 



CURVA , s. f. Geom. Unia 
krzywa. 

CURVARE , v. a. krzywić , 
skrzywić, zgiąć w kabłąk. = 
v. r. skrzywić się, zgiąć się. 

CURVATURA, curvezza, s.f. 
skrzywienie, zagięcie, zała- 
manie ; krzywość. Curvatura 
d' una volta , zagięcie sklepie- 
nia. 

CURVETTO, —TA, ad. nieco 
skrzywiony, krzywowaty. 

CURVILINEO, s. m. Geom. 
figura zawarta liniami krzy- 
wemi. — ad. krzywokreślny. 

CURVIPEDO, —DA, ad. krzy- 
wonogi. , 

CURVITÀ, —TADE, —TATE, 

s. f. krzywość. 

CURVO , —VA , ad. krzywy. 
= fig. niesprawiedliwy. = schy- 
lony, pochyły. 

CUSCINELLO, — tto, s. m. 
dim. poduszeczka. 

CUSCINO, s. m. poduszka. 

CUSCUTA , —te , s. f. Bot. 
kanianka. 

CUSOFFIOLA , s. f. strach , 
przelęknienie. = interi, kpiny ! 
drwiny ! 

CUSTODE, s. m. stróż, do- 
zorca. Angelo — , anioł stróż. 

CUSTODIA, s.f. straż. Dare, 
tenere in — , dać do strzeże- 
nia , strzedz , schować. Aver in 
— , prendere in — , mieć co pod 
strażą , strzedz czego pilnie. 
= cymboryum. = futerał, po- 
krowiec. — dell' oriuolo , ko- 
perta zegarka. 

CUSTODIRE, v.a. ir. strzedz, 
pilnoivac , doglądać. 

CUSTODITAMENTE , av. pil- 
nie , starannie. 

CUTANEO , — NEA , ad. Med. 
skórny. 

CUTE , s. f. skóra ludzka. 

CUTERZOLA , s.f. mrówka 
skrzydlata. 

CUTICAGNA, s.f. kark, tył 
szyi. =■ D. Inf. czupryna. 

CUTICOLA, s. f. nadskórek. 

CUTRETTA , — ttola , s. f. 
Ornit. pliszka. 



DA , prep. tłumaczy się na 
polskie przez przyimki od , do , 
z, za, przed, przez, u, cza- 
sem się wcale nie tłumaczy, słu- 
ży zaś : 

1. Do wyrażenia z jakiego 
miejsca lub od kogo. Da Parigi 
a Genova tornando , Bocc. iora- 
cając z Paryża do Genui. Par- 
titi da cotesti che son morti , D. 



138 



DA 



lnf. oddal się od tych którzy 
umarli. Spinse dall' altra sponda 
i suoi soldati , Tass. Ger. 

2. Do wyrażenia pochodzenia 
czyli rodu z jakiego miejsca , tu- 
dzież początku co do czasu. An- 
dreuccio da Perugia, Bocc. An- 
dreuccio z miasta Perugia. Da 
lontano, z daleka. Da gran tem- 
po , oddawna. Sin da bambino , 
od dziecięcia. Da che venni al 
mondo , odkąd przyszedłem na 
świat. Da quel tempo ebbi gli 
occhi umidi e bassi, Petr. Da 
mattina a sera e da sera a mat- 
tina, od rana do wieczora i od 
wieczora do rana. 

3. Do wyrażenia tego co ko- 
mu przystoi , co się komu nale- 
ży, lub co kto sobie niesłusznie 
przywłaszcza. Ragazza da marito, 
panna na wydaniu. Parlare da 
monarca , mówić jak monarcha. 
Far da santo , udawać świętego. 
Pazzo da catena, taki waryat 
ze go wiązać trzeba , furyat. 
Uomo da far paura , człowiek 
straszny. 

k. Do wyrażenia tego co do 
kogo należy, lub użytku na jaki 
co jest przeznaczone. Gioie da 
donna, Bocc. klejnoty damskie. 
Tabacco da fumare , tytoń do 
kurzenia. Tavolino da scrivere , 
stolik do pisania. Mancando 
polvere da schioppo, e viveri da 
bocca , Mur* 

5. Do wyrażenia różnicy. 
Quand' era in parte altr' uomo 
da quel eh' io sono , gdym był 
poczęści innym człowiekiem od 
tego jakim dziś jestem. Diverso 
assai son io da quel che fui, Met. 

6. Do wyrażenia sposobu , try- 
bu , zwyczaju jakim się co odby- 
wa. Da scherzo , żartem. Da 
uom d' onore, jako człowiek 
uczciwy. Non permette che i 
fanciulli vestano mai da donna , 
nie pozwala nigdy aby chłopcy 
przebierali się za kobiety. Or 
si veste da schiava, or da regina, 
Cast. An. Pari. 

7. Do wyrażenia położenia 
miejsca lub kierunku. Da un lato, 
z jednej strony. Dallato, z bo- 
ku. La donna veggendol da casa 
sua molto spesso passare , disse , 
Bocc. niewiasta loidząc go czę- 
sto przechadzającego się przed 
swym domem , rzekła. 

8. Do wyrażenia przez przy- 
bliżenie odległości miejsca lub 
czasu. Cominciò ad andare da 
Gerusalemme a Nazarrette, che v' 
hae da settantaquattro miglia , 
Vit. Crist. zaczął iść z Jeru- 
zalem do Nazaret dokąd jest 
mil około siedmdziesiąt cztery. 
Dą sette mesi , blizko siedm 
miesięcy. 



DAI 

8. Do wyrażenia sprawcy , 
przyczyny, lub przez kogo co 
jest zrobionem, i tu należą wszy- 
stkie bierne lokucye. Assediato 
da un esercito numeroso , oblę- 
żony od licznego tvojska. Fu 
da loro vinto e ucciso , został 
przez nich zwyciężony i zabi- 
ty. Valle ombrosa da molti albe- 
ri , dolina zacieniona wielu 
drzewami. Spogliati dagli uni , 
scherniti dagli altri , traditi sem- 
pre da tutti , abbandonati da' 
nostri medesimi concittadini , 
U. Fosc. 

10. Do wyrażenia tego co się 
ma robić, lub należy uczynić. Sto 
da scrivere, mam do pisania. 
La gratitudine è sommamente da 
commendare, Bocc. wdzięczność 
należy bardzochwalić. Da bia- 
simare, do nagany, nagannie, 
godzien nagany. 

11. Do wyrażenia w czyim do- 
mu , u kogo. Da me , da te , u 
mnie , u ciebie. Andatevene da 
lui , Bocc. pójdźcie do niego. 

DABBENAGGINE, s.f. dobro- 
duszność , poczciwość. 

DABBENE, da bene, ad. do- 
bry, dobroduszny, poczcńoy. 
Uomo , donna — , człowiek do- 
broduszny , kobieta zacna , 
poczciwa, cnotliwa, 

DABBUDA , s. m. cymbały. = 
cymbalista. 

DACCHÉ, da che, cong. gdy, 
ponieważ. = odkąd, jak tylko, 
skoro tylko. 

DADAIUOLO, s. m. kostera. 

DADDOSSO, da dosso, av. 
z grzbietu, z pleców. Levar — 
i panni ad uno, zdjąć z kogo su- 
knie. Levar gli occhi — ad uno , 
spuścić z kogo oczy. La quale 
guardando fiso fiso , non mi le- 
vava mai gli occhi — , Fir. As. 

DADDOVERO, da dovero, av. 
doprawdy, prawdziwie, serio. 
— ad. prawdziwy , istotny, 
rzetelny. 

DADEGGIARE, v. n. grać 
w kości , kosterować. 

DADICCIUOLO, s. m. dim. 
kostka do grania. 

DADO , s. m. kość do grania. 
Piantare il — , rzucać z lekka 
kości. Il — è tratto , kość jest 
rzucona (jacta est alea) , już się 
stalo, odstać się nie może. Ti- 
rare un gran — , uniknąć wiel- 
kiego niebezpieczeństwa. === 
sześcian, bryla sześcienna. = 
rodzaj tortury na nogi. = pie- 
destał, podslupie. 

DAFNOIDE , s. f. Bot. wilcze 
łyko, wawrzynek. 

DAGA , s. f. szpada krótka , 
i szeroka, dziś nie używana. 

DAINA , s. f. danielica , da- 
mula. 



DAN 

DAINO, s. m. Zool. daniel, 

DALLATO, da LATOi, av. z bo- 
ku, [ustawicznie, icciaż, 

DALLE DALLE, av. ciągłe , 

DALMATICA, s.f. dalmaty- 
ka , strój dyakona. 

DAMA , s. f. dama , pani. = 
warcab. Giuocar a — -, grać 
w ivarcaby. 

DAMARE , v. a. dojechać do 
damy , zrobić damę ( grając 
w warcaby) ; dorobić królowę 
(w szachach). 

DAMASCARE, v. a. wyrabiać 
tkaninę w deseń. 

DAMASCATO, s.m. bielizna 
stoloioa w deseń. 

DAMASCATURA, s. f. bla* 
chmal, damasceńska robota. 

DAMASCHLNARE , v. a. bla- 
chmalować, nabijać szablę lub 
co innego drótem srebrnym lub 
złotym. 

DAMASCHINO , —NA , ad. 
blachmalowy, damasceński. = 
damasceńska (róża). 

DAMEGGIARE , v. n. udawać 
wielką panią. = zalecać się do 
kobiet , stroić koperczaki, sma- 
lić cholewki. 

DAMERINO, s.m. umizgalski. 

DAxMIGELLA, s. f. panna, 
panienka. Non è convenevole 
che una bella — , come voi siete, 
senz' amante di mori, Bocc. = pan- 
na z orszaku królowej. *& En- 
tom. ważka, jętka, panna. 

DAMIGELLO , s. m. panicz , 
młodzieniec. 

DAMIGIANA, oplatanka. 

DAMINA , s. f. młoda dama. 

DAMMA , DAMMO , V. DAINA , 

daino. [szek. 

DAMMASCO , s. m. adama- 

DAMO, s. m. amant, galant. 

DAMUZZA, — ccia, s. f. peg. 
ladaco kobiekta, niecnota, 

DANAIO, — iuolo, s.m. de- 
nar. = pieniądze. = 1/24 część 
uncyi. 

DANAIOSO, —roso, —sa, 
ad. pieniężny, 

DANARESCO , —CA , pi. — 
CHI , —CHE, ad. ściągający się 
do pieniędzy. 

DANARO , s. m. pieniądz , 
pieniądze. Danari contanti , go- 
towe pieniądze, gotówka. Da- 
nari morti, pieniądz nieprzy- 
noszący procentu. Esser arso , 
abbruciato di — , nie mieć gro- 
sza przy duszy. = jedna z czte- 
rech maści kart. zwanych Ta- 
rocchi. Accenar coppe e dare in 
danari , v. coppa. 

DANARUZZO, s. m. dim. pie- 
niążek. 

DANDA, s. f. Arit. dzielenie 

DANNABILE, ad. m. # .f. go- 
dzien potępienia^ naganny. 



DAP 

DANNABILMENTE, av. nie- 
bezpiecznie. 

DANNARE, v. a. skazać, po- 
tępić, es ganić, naganie, przy- 
garnąć. = przemazać, prze- 
kreślić. = zranić, skaleczyć. 
E , se non che fu scarso il colpo 
alquanto.... che poco più che la 
pelle gli danna, Ar. Ori. Fur. = 
v. r. zasłużyć na piekło , zgu- 
bić duszę. 

DANNATO, s. ni. potępieniec. 

DANNATORE,s.m.po^p?'de/. 

DANNAZIONE, — gione, s. f. 
potępienie duszy. 

DANNEGGIAMENTO, s. m. 
uszkodzenie. [dzić. 

DANNEGGIARE, v. a. uszko- 

DANNEGGIATORE, s.m. wy- 
rządzający szkodę. 

DANNEVOLE, ad. m. f. na- 
ganny.— szkodliwy, v. dannoso. 

DANNEVOLMENTE,av. szko- 
dliwie. , 

DANNIO, — IA , ad. f mogący 
byc uszkodzonym. = szkodli- 
wy , szkodny. Fiere dannie , 
zwierzęta szkodliwe. 

DANNO, s.jpa. szkoda, strata, 
uszczerbek. Arrecare o far — , 
przynieść szkodę, uszkodzić, 
zaszkodzić. Farsi — , zaszko- 
dzić sobie samemu. Mio , tuo , 
suo—, tym gorzej dlamnie,i t.d. 
Egli è un — ', un peccato, szkoda, 
co za szkoda. A danni d'alcuno, 
na czyje szkodę, zgubę. 

DANNOSAMENTE , av. szko- 
dliwie. 

DANNOSO, —SA, ad. szko- 
dliwy ; niebezpieczny. 

DANTE, s. in. skóra wypra- 
wna daniela lub jelenia. 

DANZA, s.f. taniec, v. ballo. 
Menar la — , wieść tanieć, prze- 
wodniczyć w tańcu; fig. rej ivo- 
dzić. Essere o entrare in — , fig. 
wdać się iv jaki zawiły interes, 
znajdować się w kłopocie. Ed 
anch'io fui alcune volte in — , 
Pe.tr. 

DANZARE, v. ballare, 

DANZATORE, s.m. — TRICE, 
s.f. tancerz , tanecznica. 

DAPOICHE, da poiché, cong. 
odkąd, skoro tylko, od czasu 
jak. 

DAPPIÈ, DAPPiEDE, av. z dołu, 
z pod spodu. Farsi dappiè, roz- 
począć na nowo. 

DAPPOCACCIO, —CIA, ad. 
peg. nic potem, wielkie ladaco, 
gnuśnik , zawalidroga , leń , 
aarmojad. 

DAPPOCAGGINE , — chezza , 
s. f. niezdatność, niezdolność, 
nieudolność , niedołężność. = 
lenistwo, ospalsLwo. 

DAPPOCO, —CA, pi. —CHI, 
— CHE, ad. niezdatny, niezdol- 
ny, nieudolny, niedołężny. = 



DAR 

gnuśny , leniwy. = podły , nik- 
czemny, tchórzliwy. 

DAPPOI, da poi, av. potem. 

DAPPRESSO , da presso , av. 
zblizka. 

DAPPRIMA, da prima, av. za- 
raz, odrazu, zpoczątku. 

DARDEGGIARE , v. n. ciskać 
groty , miotać pociski. 

DARDIERO, s.m. łucznik. 

DARDO, s. m. grot, pocisk, 
strzała. 

DARE , v. a. ir. dać , dawać. 
Datemi il cappello, la spada, daj 
mi kapelusz , szpadę. — in pa- 
gamento , dać io zapłacie , za- 
płacić czem. — uno schiaffo, dać 
policzek. = dać, darować. E 
possessioni e case ci ha date e dà 
continuamente al mio marito , 
Bocc. = dać , ofiarować. — da 
pranzo, da bere, una festa di bal- 
lo, dać komu obiad, i t. cl. =* 
dać, oddać. — il cuore , fig. od- 
dać swe serce. Non mi dà il cuore 
d'inviartele, U. Fosc. nie mogę 
przewieść na sobie , zdobyć się 
na to abym ci je (listy) posłał, 
v. soffe rire. — Dare al mondo , 
wydać na świat , urodzić. = 
przynosić dochód, intratę. Que- 
sto mi dà tre mila scudi , to mi 
przynosi trzy tysiące talarów. 
= dać, dozwolić, pozwolić. Ed 
agli amanti è dato sedersi insie- 
me, Petr. = przypuścić co, za- 
łożyć. Ciò dato , to przypuści- 
wszy. = Dare in checchessia, u- 
derzyć, trącić, trafić, napot- 
kać. — in uno scoglio , uderzyć 
o szkopuł , o skalę» — la testa 
contro il muro, uderzeć się gto- 
wą o ścianę. — di cozzo, bosdż 
rogami. — nel segno , trafić do 
celu; trafić, zgadnąć. In una 
gente avete dato", che da stirpe è 
dura, Car. En. = Dare in chec- 
chessia, wpaść. — nella ragna, 
nella trappola , wpaść za sidìa , 
w polapkę. — nella rete, wpaść 
W sieć. — in un gran pianto, roz- 
płakać się, rozbeczeć się. — nelle 
furie, ivpasc w złość, w pas- 
syą. — in iscandescenza , wpaść 
w niecierpliwość.— nel ridicolo, 
wpaść w śmieszność. == wyda- 
wać z siebie, wyziewać. La terra 
lagrimosa diede vento, D. Inf. -= 
okazywać, dać do zrozumienia. 
Il colore del tuo abito dà che tu 
sii fornaio o carbonaio, Esop. 
Fav. kolor twego odzienia po- 
kazuje żeś jest piekarzem lub 
węglarzem. = wpadać (o kolo- 
rach). — nel bigio, wpadać w si- 
wy kolor. = nazywać, tytuło- 
wać. — del briccone , del ladro , 
nazywać kogo łotrem, złodzie- 
jem. — dell'illustrissimo, tytuło- 
wać jaśnie wielmożnym. — del 
tu, del voi, tykać kogo, nazywać \ 



DAT 



139 



waszecią. = sprawić, zrobić, 
uczynić. — piacere , afflizione , 
sprawić przyjemność , zmar- 
twić. — noia , nudzić , naprzy- 
krzać się, dokuczać. = Dare 
orecchio , skłonić ucho , nasta- 
wiać ucha. — a credere , wmó- 
wić co w kogo. — da pensare, 
dać do myślenia. = Dare di ma- 
no, ściągnąć rękę do czego, jąć. 
— di piglio , porwać , schwycić, 
lichwy cic.= Dare le vele ai venti, 
rozpuścić żagle na wiatr. =-- v. 
r. zacząć. Darsi a credere , za- 
cząć myśleć. — a correre , po- 
biedz , puścić się biegiem. — a 
fuggire , zacząć uciekać. = od- 
dawać się. Darsi a qualche cosa, 
oddać się czemu. = znajdować 
się, być, istnieć. Era la più bella 
giovane che mai si dasse al mon- 
do, Bocc. Darsi il caso, zdarzyć 
się. = Darsi vanto, przyznawać 
sobie chwałę , chełpić się. = 
Darsi per vinto, uznać się za 
zwyciężonego. 

DARSENA, s. f. wewnętrzna 
część portu, 

DASSAI . d' assai, ad. m. f. 
zdatny, zdolny, zręczny, spra- 
wny. \zdolność, 

DASSAIEZZA, s.f. | zdatność, 

DASSEZZO, d'assezzo, av. 
wkońcu, nareszcie, naostatek. 

DATA, s.f. data, In — de' sette 
di giugno, pod datą 7 dnia czer- 
wca, A cinque giorni, a un mese 
di —, w pięć dni, w miesiąc od 
daty wexlu.=uderzenie(w grze 
w piłkę). = rodzaj, gatunek. E 
fatta da vicin la riverenza, parole 
pronunziò di questa — , L. Lipp. 
Malm. = Esser su una — , być 
jednego stanu, jednego stopnia. 

DATARE, v.n. datować. A — 
di quel giorno, począwszy od 
tego dnia\ 

DATARIA, daterìa, s. f. kan- 
cellarya w Rzymie złożona 
z kardynałów do przyjmowa- 
nia proźb. 

DATARIO, s.m. kardynał pre- 
zydujący iv tej kancellaryi. 

DATIVO , s. m. Gram. przy- 
padek trzeci. — ad. dający , 
szczodry, hojny. 

DATO, s.m. dar. =p. ad. da- 
ny. Dato che, dawszy że. 

DATORE, s.m. — TRICE, s.f. 
dawca, dawczyni. 

DATTERO, s.m. daktyl, owoc 
palmy. 

DATTILICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. dakly liczny (o 
wierszu). 

DATTILIFERO,— RA, ad. wy- 
dający daktyle. 

DATTILO, s.m. daktyl, stopa 
wiersza łacińskiego lub grec- 
kiego złożona zsyllaby długiej 
i dwóch krótkich. 



140. 



DEB 



DATTORNO , av. naokoło , 
lokoło, dokoła. 

DAVANTE, —ti, prep. przed. 
Davanti ai colpi della morie fugge, 
Petr. Non sta bene parlar così — 
a una fanciulla, Fort. Rice. Pa- 
rarsi davanti, stanąć przed kim; 
stanąć tv umyśle, przyjść na 
myśl. = av. wprzód , pierwej. 
Davantiche, wprzód nim. 

DAVANZALE, s. m. gzyms 
przy oknach. = przód ołtarza. 

DAVVANTAGGIO, av. więcej. 

DAVVERO , da vero , av. do- 
prawdy, prawdziwie, serio. 

DAZIO , s. m. cło , myto , da- 
nina. 

DAZIONE, s. f. poddanie się. 
— danie, dawanie. 

DEA, s.f. bogini. = kochanka, 
bóstwo. 

DEBACCARE , v. n. halaso- 
ivać, krzyczeć, gniewać się, 
złościć się, wściekać się, szaleć. 

DEBACGATORE, s. m. złośnik, 
krzykała, szaleniec. 

DEBBIARE, v. a. wycinać 
drzewa, karczować; palić kar- 
czunek na gruncie dla użyźnie- 
nia go. 

DEBBIO , s. m. palenie krza- 
ków, cierni wyciętych. 

DEBELLARE, v. a. zawojo- 
wać, podbić, ujarzmić; zwycię- 
żyć, porazić, pobić na głowę. 

DEBELLATORE, s.m. podbój- 
ca, zwycięzca. 

DEBELLAZIONE, s.f.— mento, 
s. m. zawojowanie; rozbicie, 
rozgromienie wojska nieprzy- 
jacielskiego, zdobycie twierdzy. 

DEBILE, ad. m.f. słaby, bez- 
silny, osłabiony. = słaby, wą- 
tły. Sì è — il filo a cui si attiene 
la gravosa mia vita, Petr. 

DEBILITARE, v. a. osłabić. 

DEBILITAZIONE, s. f. —men- 
to, s.m. osłabienie. 

DEBILMENTE, v. debolmente. 

DEBITAMENTE , av. należy- 
cie, jak się należy, przyzwoi- 
cie, sprawiedliwie, słusznie. 

DEBITO, s. m. powinność, o- 
bowiązek. — coniugale, powin- 
ność małżeńska. = dług. Aver 
debiti , pagar debiti , mieć długi, 
narobić długo w, popłacić długi. 

DEBITO, —TA, ad. powinny, 
obowiązany. = winny, nale- 
żny. = należy ty, słuszny, spra- 
wiedliwy. 

DEBITORE, s.m. — TRICE, s. 
f. dłużnik, dłużniczka. 

DEBITUZZO, debituolo, s.m. 
dim. dłużek. 

DEBOLE, ad. m.f. słaby, bez- 
silny. = słaby, wątły. = słaby, 
miękki , wiotchy. = niedołężny, 
głupi. = Uomo debole, człowiek 
słabego charakteru. = s. m. v. 
debolezza. 



DEC 

DEBOLETTO , - TA , ad. sła- 
boimty, przy słabszy. 

DEBOLEZZA, s. f. słabość, 
bezsilność, niemoc, osłabienie. 
= nieudolność, niedołężność. =■ 
Fig. Debolezza di spirito, słabość 
umysłu. — d'un ragionamento, 
słabość rozumowania. = sła- 
bość, ułomność. 

DEBOLINO,— NA, deboluzzo, 
— za , ad. słabowity, mizerny. 

DEBOLMENTE, w. bezsilnie, 
słabo. 

DECA , s. f. dziesiątek , część 
dzieła Lucius za złożona z dzie- 
sięciu ksiąg. 

DECAGCORDO, s.m. cymbały 
o dziesięciu stronach. 

DECADE, s.f. dekada, księga 
złożona z dziesięciu rozdzia- 
łów. 

DECADENZA, s. f. decadimen- 
to, s.m. chylenie się do upadku, 
upadanie , podupadanie , upa- 
dek. 

DECADERE, v.n. er.ir. chylić 
się do upadku, upadać, podu- 
padać. 

DECADUTO, —TA, p.ad. pod- 
upadły, upadły. 

DECAGONO, s.m. Geom. dzie- 
sięciobok, dziesięciokąt. 

DECALOGO, s. m. dziesięcio- 
ro boże przykazanie. 

DECALVA RE, v.a. wyły sic. 

DECAMERONE, s. m. deka- 
meron, tytuł dzieła Bokacyu- 
sza zawierającego dziesięcio- 
dniowe opowiadanie powieści. 

DECANATO , s. m. dziekań- 
stwo. 

DECANO, s. m. dziekan. 

DECANTARE , v. a. ivychwa- 
lać. = Chim. odcedzić, odlać 
płyn. 

DECANTAZIONE, s. f. odce- 

DECAPENTAGONO , s. m. 

Geom. piętnastobok , piętna- 
stokąt. 

DECAPITARE , v. a. ściąć wi- 
nowajcę. 

DECAPITAZIONE, s.f. ścięcie. 

DECASILLABO , —BA , ad. 
dziesięciozgłoskowy. 

DECEMBRE, v. dicembre. 

DECENNALE , ad. m. f. dzie- 
sięcioletni. 

DECENNARIO, —RIA, ad. 
dziesiąty. 

DECENNE, ad. dziesięciole- 
tni. = niezmiernie długi ; ogro- 
mny, [lat. 

DECENNIO , s. m. dziesiątek 

DECENTE, decevole, ad. m. f. 
przystojny, przyzwoity, nale- 
żyty. = skromny, grzeczny, 
dobrze ułożony. 

DECENTEMENTE, av. przy- 
stojnie, przyzwoici e, skromnie. 

DECENZA,s. f. przyzwoitość. 



DEC 

DECEZIONE , s. f. oszukanie. 
= Rett. zadziwienie. 

DECIDERE , v. a. ir. rozciąć, 
przeciąć, odciąć. = Fig. Deci- 
dere una lite, una questione, 
osądzić sprawę, rozstrzygnąć 
pytanie. Montan potrà nostre 
question — , Sannaz. Deciderla 
con alcuno, załatwić z kim spór. 
DECIFERARE, etc. v. dicife- 
rare, etc. 

DECIMA, s. f. dziesiąta część. 
= dziesięcina. 

DECIMABILE , ad. m. f. ule- 
gły dziesięcinie. 

DECIMALE, ad. m. f. dzie- 
siętny. Frazione , calcolo—, uła- 
mek dziesiętny, i t. d. 

DECIMARE, v. a. nałożyć 
dziesięcinę ; pobierać dziesięci- 
nę. = dziesiątkować, karać co 
dziesiątego żołnierza. = fig. 
ukraść, zacapić część czego. 

DECIMATORE. s. m. mający 
prawo do dziesięciny. 

DECIMAZIONE, s. f. dzie- 
siątkowanie, karanie dziesią- 
tego. 

DECIMINO , s, m. —na, s. f. 
gatunek czynszu gruntowego. 
= księga czynszowa. 

DECIMO, s. m. dziesiąta 
część. — ad. dziesiąty. = pop. 
głupi. = chudy, wychudły, nę- 
dzny, mizerny (o dzieciach.) 

DECIMONONO , — MANONA, 
ad. dziewiętnasty. 

DECIMOPRIMO, — MAPRI- 
MA , ad. jedenasty. 

DECIMOQUARTO , —MA- 
QUARTA , ad. czternasty. 

DECIMOQUINTO— MAQUIN- 
TA, ad. piętnasty. 

DECIMOSECONDO,— MASE- 
CONDA , ad. dwunasty. 

DECIMOSESTO— MASESTA, 
ad. szesnasty. 

DECIMOSÉTTIMO,— MASET- 
TIMA , ad. siedmnasty. 

DECIMOTERZO, — MATER- 
ZA , ad. trzynasty. 

DECIMOTTAVO, — MAOTTA- 
VA, ad. ośmnasty. 
DECINA, s. f. dziesiątek. 
DECISIONE, s. f. sąd, toyrok, 
rozstrzygnienie , postanowie- 
nie, decyzya. 

DECISIVAMENTE, av. sta- 
nowczo, 

DECISIVO, —VA, ad. sta- 
nowczy. 

DECISO,— SA,p.ad. rozstrzy- 
gniony. 

DECISORE , s. m. rozstrzy- 
gacz. 

DECLAMARE, v. n. deklamo- 
wać, mieć mowę. = gardłować, 
wyrzekać, powstawać nakogo. 
DECLAMATORE, s. m. —TRI- 
CE, s. f. deklamator, deklama- 
torka. 



DEC 

DECLAMATORIO, —RIA, ad. 

dekłamacyjny, deklamatorski. 

DECLAMAZIONE, s. f. dekla- 
mama. 

DECLARATORIO, —RIA, ad. 
zawierający deklaracyą. 

DECLINABILE , ad. m. f. Gram. 
odmienny , odmieniający się 
przez przypadki. 

DECLINAMENTO, s. m. chy- 
lenie się do upadku, schyłek. — 
del sole, schyłek słońca. 

DECLINARE, v. n. chylić się, 
nachylić się, pochylić się, zni- 
żyć się, spuścić się na dół. So- 
pra Tamigi il volator declina, 
Ar. Ori. Fur. = Astr. e Fis. 
zbaczać od równika (o gwia- 
Zdzie) ; zbaczać od bieguna (o 
igle magnesowej).— Declinare a 
manca, a destra, zboczyć, obró- 
cić się, zwrócić się w lewo, 
w prawo. = schodzić, zstąpić, 
zejść. Declinava dal monte, Bocc. 
= v. a. poniżać, poniżyć. = 
unikać, uchylić się, uniknąć. 
L'intrepido soldan che 'l fero as- 
salto sente venir, noi fugge e noi 
declina, Tass.Ger.=nieuznawać 
juryzdykcyi. = Gram. odmie- 
niać przez przypadki, przy- 
padkować. = s. m. chylenie się, 
schyłek. Al — dell'anno, przy 
schyłku roku. 

DECLINATORIO, —RIA, ad. 
nieuz na jacy juryzdykcyi. 

DECLINAZIONE, s. f. nachy- 
lenie , pochyłość. = schyłek , 
ubytek. — Astr. e Fis. zbocze- 
nie giviazdy, jej odległość od 
równika ; zboczenie igły ma- 
gnesowej od bieguna północne- 
go. = Gram. przypadkowanie, 
dekłinacya. 

DECLINO, s. m. schyłek. 

DECLIVE, DECLIVIO, -VIA, 

— vo, — va, ad. pochyły, spa- 
dzisty. 

DECLIVITÀ, — TADE, —TATE, 

s. f. pochyłość, spadzistość- 

DECOLLARE , v. a. odciąć 
głowę. 

DECOLLAZIONE, s. f. ścięcie. 

DECOMPORRE, v. a. ir. roz- 
łożyć na części, na pierwiastki, 
rozebrać. 

DECOMPOSIZIONE, s. f. roz- 
kład, rozbiór. 

DECOMPOSTO , —TA, p. ad. 
rozłożony, rozebrany. 

DECORARE, v. a. ozdobić, 
przyozdobić. = ozdobić, za- 
szczycić godnością, orderem. 

DECORAZIONE*, s. f. —mento, 
s. m. ozdobienie. Decorazioni 
teatrali, dekoracye teatru. 

DECORO, s. m. przystojność, 
przyzwoitość. 

DECOROSAMENTE, av. przy- 
stojn ie , przyzwoicie. 

DECOROSO, —SA, decoro,— 



DEC 

ra, ad. przystojny, przyzwoity. 

DECORRIMENTO, s. m.upły- 
wanie czasu. 

DECORSO, s.m. upływ czasu. 

DECORSO, —SA, ad. uply- 
niony. 

DÉCOTTACCIO, s. m. peg. 
brzydki dekokt. [kokcik. 

DECOTTINO , s. m. dim. de- 

DECOTTO,s. m. dekokt. =ad. 
zgotowany, zwarzony. = fig. 
który strwonił majątek. 

DECOTTORE, s. m. bankrut. 

DECOZIONE , s. f. dekokt. = 
gotowanie, warzenie. = ban- 
kructwo. 

DECREMENTO , decrescimen- 
to, s. m. ubywanie, ubytek. 

DECREPITA, —tade, —tate, 
— tezza, s. f. zgrzybiałość. 

DECREPITARE, v. a. Chim. 
trzymać sól na ogniu aż dopóki 
nieprzestanie trzeszczeć. 

DECREPITAZIONE, s.f.Chim. 
kalcynacya soli. [biały. 

DECREPITO,— TA,ad. zgrzy- 

DECRESCENDO , s. m. Mus. 
coraz wolniej, słabiej i ciszej. 

DECRESCENTE, ad. m. f. uby- 
wający. Proporzione — , Mat. 
postęp ubywający. 

DECRESCERE, v. n. ir. uby- 
wać, zmniejszać się, maleć. De- 
cresce in mezzo il campo ; ecco è 
spanto, Tass. Ger. 

DECRESCIUTO, — TA, p. ad. 
zmniejszony, zmalały. 

DECRETALE , s. f. dekretał, 
ustawy papiezkie, prawo ka- 
noniczne. = v. decreto. 

DECRETALISTA, s. m. bie- 
gły w prawie kanonicznem. 

DECRETALMENTE, av. sta- 
nowczo. 

DECRETARE , v. a. postano- 
wić, zawyrokować, osądzić. 

DECRETAZIONE , s. f. wyda- 
nie wyroku, zawyrokowanie. 

DECRETO, s. m. dekret, wy- 
rok ; ustawa, rozporządzenie. 
— del senato, ustawa, uchwała 
senatu. = dekretał, prawo ka- 
noniczne, 

DECRETO, —TA, ad. za- 
wyrokowany , postanowiony, 
uchwalony. 

DECUBITO, s. m. Med. pier- 
wszy dzień leżenia w łóżku. 

DECUMANO, —NA, ad. dzie- 
siąty (o legii rzymskiej.) = du- 
ży, ogromny, sążnisty. 

DECUPLO, — PLA, ad. dzie- 
sięciokrotny. 

DECURIA, s. f. Stor. rom. 
dekurya, dziesięciu żołnierzy 
z clowódzcą. 

DECURIARE, v. a. podzielić 
nadekurye. 

DECURIONE, s. w. dekuryon, 
przełożony nad dziesięcią je- 
zdnemu 



DEF 



ÌUÌ 



DEDALEGGIARE, v. n. chcieć 
latać jak Dedal, naśladować 
Dedala. 

DEDALO, —LA, ad. zręczny, 
zdatny, biegły. Oh stupenda 
opra! o dedalo architetto! Ar. 
Ori. Fur. 

DEDICA, s. f. dedykacya, 
przypisanie dzieła. 

DEDICARE, v. a. dedykować, 
poświęcić komu dzieło. — a Dio, 
poświęcić Bogu. = v. r. poświę- 
cić się czemu. [jacy. 

DEDICATORE, s. m. dedyku- 

DEDICATORIA, ad. e s. f. de- 
dykacya. 

DEDICAZIONE, s. f. —mento, 
s. m. dedykowanie, dedykacya. 

DEDITO , —TA, ad. oddany, 
wylany dla kogo, przychylny, 
przywiązany. — ai piaceri, od- 
dany rozkoszom. 

DEDIZIONE,s.f. poddanie się. 

DEDOTTO, —TA, p. ad. wy- 
prowadzony, wyciągnięty jako 
wniosek. 

DEDUCENTE, ad. m. f. wy- 
prowadzający wnioski, wnio- 
skujący. = prowadzący do cze- 
go. Vizio — a morte, Bocc. 

DEDUCIBILE, ad. m. f. dający 
się z czego wyprowadzić. 

DEDURRE, v. a. ir. luyciągać, 
wyprowadzać wnioski, ivnio- 
skować, wnosić. = Dedurre le 
sue ragioni , okazać swe do- 
ivody, ivy stąpić ze swemi do- 
wodami. = v. r. zdecydować 
się, postanowić. 

DEDUZIONE, s. f. wniosek 
wyprowadzony. = odtrącenie, 
potrącenie. 

DEFALCAMENTO , defalco, 
s. m. odciągnienie, odtrącenie, 
de [alka. 

DEFALCARE , v. diffalcare. 

DEFATIGARE, v. a. znużyć, 
zmęczyć, zmordować. 

DEFATTO, de fatto, av. ja- 
koż, io rzeczy samej, w istocie. 

DEFECARE, v. a. oczyścić, 
lutrować płyn. 

DEFECAZIONE, s. f. oczy- 
szczenie, łutrowanie. 

DEFENDERE, etc. v. difen- 
dere, etc. 

DEFERENTE, ad. m. f. Vasi 
deferenti, naczyniaprowadzące 
nasienie do jąder. 

DEFERENZA, s. f. wzgląd, 
uszanowanie. 

DEFERIRE, v. n. ir. uledz 
w zdaniu przez wzgląd dla 
kogo, okazać wzgląd , uszano- 
wanie, powolność dla kogo. = 
v. a. donieść kogo do władzy. 

DEFESSO, —SA, ad. zmor- 
dowany, znużony. 

DEFETTIVO, etc. v. difet- 
tivo, etc. 

DEFICIENTE, ad. m. f. bra- 



ÌU2 



DEG 



kujący, niedostateczny, niedo- 
kładny. 

DEFICIENZA, s. f. brak, nie- 
dostateczność , niedokładność, 
wada. 

DEFINIBILE, ad. m. f. dający 
się opisać, określić. 

DEFINIRE, v. a. ir. opisać, 
określić, dać czego definicyą.= 
rozstrzygnąć, załatwić, zago- 
dzić. [tęcz nie. 

DEFINITIVAMENTE, av. osta- 

DEFINITIVO, —VA, ad. osta- 
teczny, stanowczy. 

DEFINITORE, s. m. ten co 
opisuje, określa; ten co roz- 
strzyga. = definitor, pomocnik 
Generała lub Prowincyała 
w niektórych zakonach. 

DEFINITORIO, s. m. Eccl. 
rada definitorów zakonnych i 
miejsce ich zgromadzenia. 

DEFINIZIONARIO, s.m. ksią- 
żka zawierająca definicye wy- 
razów. 

DEFINIZIONE, s. f. określe- 
nie, definicya. [nie. 

DEFLESSIONE, s. f. zbocze- 

DEFLORARE, v. a. pozbawić 
dziewczynę kwiatu panień- 
stwa, V. DISFLORARE. 

DEFLORAZIONE, s. f. pozba- 
wienie kwiatu panieństwa. = 
okwitanie. 

DEFLUSSO , s. m. spływanie 
humoróio na dół. 

DEFORMARE, v. diformare. 

DEFORMAZIONE, s.f. zeszpe- 
cenie. 

DEFORME, ad. m. f. nie- 
kształtny, szpetny, brzydki. 

DEFORMEMENTE, av. nie- 
kształtnie, brzydko, szpetnie. 

DEFORMITÀ, — tade, —tate, 
s. f. niekształtność, szpetność. 

DEFRAUDARE, v.a. oszukać, 
podejść. = skraść, ukraść sztu- 
cznie. 

DEFRAUDATORE, s. m. — 
TRIGE, s. f. oszust, szalbierz, 
oszustka, szalbierka. 

DEFRAUDAZIONE, s. f. oszu- 

kOYfiG 

DEFUNTO, —TA, s. zmarły, 
nieboszczyk, nieboszka. = ad. 
stracony, porwany, uchwycony. 

DEGAGNA , s. f. rodzaj sieci 
na ryby. 

DEGENERARE, v. n. odrodzić 
się, wyrodzić się. = wyrodzić 
się, spodleć, icydawać gorsze 
gatunki (o drzewach i rośli- 
nach). 

DEGENERAZIONE, s. f. od- 
rodzenie się, wyrodzenie się. =■-. 
wyrodzenie się , spodlenie , 
zmizernienie. 

DEGENERE, ad. m. f. odro- 
dny, wyrodny. 

DEGLUTIZIONE, s. f. poły- 
kanie. 



DEL 

DEGNAMENTE, av. godnie, 
spraioiedliwie, słusznie. 

DEGNANTE, ad. m. f. ludzki, 
uczynny, uprzejmy. 

DEGNARE, v. n. degnarsi, v.r. 
raczyć, chcieć. Ella non degna 
di mirar sì basso , Petr. = ra- 
czyć przyjąć łaskawie. == v. a. 
uznać godnym, za godnego. Se 
voi siete ombre che Dio su non 
degni , D. Pura. 

DEGNAZIONE, s. f. dobroć, 
łaskawość, wzgląd dla niż- 
szego. 

DEGNEVOLE, ad. m. f. do- 
bry, łaskawy. 

DEGNIFICARE, v. a. zrobić 
godnym. 

DEGNITĄ, V. DIGNITÀ; ASSIOMA. 

DEGNO, —GNA, ad. godny, 
zacny , dostojny. = godzien 
czego, zasługujący na co. Degno 
d' eterna fama , Bocc. Secondo 
eh' è degno, wedle jego zasługi, 
jak sobie zasłużył. 

DEGRADARE, v. digradare. 

DEGRADAZIONE, s. f. —men- 
to, s. m. degradacya, zdegra- 
dowanie. = uszkodzenie , ze- 
psucie. 

DEGUSTAMENTO, s.m. —zio- 
nę, s. f. kosztowanie, pokoszto- 
wanie. 

DEGUSTARE, v. a. koszto- 
wać, próbować. 

DEH, interi, ach ! dla Boga ! 
niestety ! perchè vai ? deh ! per- 
chè non t'arresti? D. Purg. Deh! 
quanto mal feci... Bocc, Deh ! 
andate, andate ; fatinosi così fatte 
cose? Bocc. = ale. Deh, che 
dico io ? ale co mówię? 

DEI, s.m. pi. bogowie. = * za- 
miast devi , powinieneś , po- 
winnaś. 

DEI, s. m. dej, dawniej wiel- 
korządca Algieru. 

DEICIDA , s. m. Bogobójca 
(o żydach). 

DEICIDIO, s.m. Bogobójstwo, 
umęczenie Chrystusa. 

DEIFICARE, v. a. ubóstwić, 
policzyć w rzędzie Bogów. 

DEIFICAZIONE, s. f.'— mento, 
s. m. ubóstwienie. 

DEIFICO, —CA, pi. — CI,— 
CHE, ad. bożki, zbliżający się 
do bóstwa. 

DEIFORME , ad. m. f. bożki, 
podobny do bóstwa. 

DEISMO, s. m. deizm, wie- 
rzenie iv jednego Boga, odrzu- 
cając toszelkie objawienie. 

DEISTA, s. m. deista. 

DEITÀ, —TADE , —TATE , S. f. 

bóstwo. 

DELATORE, s. m. donosiciel, 
delator. 

DELAZIONE, s. f. doniesie- 
nie , delacya. 

DELEGARE, v. a. delegować, 



DEL 

wysłać w jakim celu, zdać, 
przelać na kogo. 

DELEGATO, s. m. delegowa- 
ny, komissarz , sędzia delego- 
wany, [skrypt papieża. 

DELEGATORIO, s. m. re- 

DELEGAZIONE , s. f. delega- 
cya, zlanie na kogo władzy. 

DELETTABILE , delettare, 

etC. V. DILETTAR1LE, etC. 

DELETTO, s. m. wybór. — 
de'migliori soldati, Mach. wybór, 
dobór najlepszych żołnierzy. 

DELFINO, s. m. delfin, ryba 
z familii wielorybów. =■■ Bei- 
fin, najstarszy syn króla Frań* 
cyi, przed 1830. = konik w sza- 
chach. = Astr. konstellacya 
Delfin. = fig. garbus. 

DELIBERARE, etc. v. dilibe- 

RARE, etC. 

DELIBERAZIONE, — gione, s. 
f. narada; uradzenie, posta- 
nowienie, uchwala. — del se- 
nato, uchwała senatu. 

DELICATAMENTE, av. deli- 
katnie. 

DELICATELLO, —LA, —tet- 
to, — ta, — tuzzo, — za, s. e ad. 
cle likacik, delikatka. 

DELICATEZZA, s. f. delika- 
tność. == delikatność, delikatne 
obejście się, nieubliżenie iv ni- 
czem. = delikatność, dosko- 
nałość smaku. Finì il marmo con 
pazienza e — , Vasar. 

DELICATO , — TA, ad. deli- 
katny, miękki, słaby, wątły, 
zniewieściały. = rozkoszny, 
w rozkosznem położeniu. Cul- 
te pianure e delicati colli, Ar. 
Ori. Fur. = słodki, miły (o 
dźwięku). = wyborny, ivy- 
śmienity, smaczny. = słaby, 
kruchy, złomny. =*» delikatny, 
słabowity. = delikatny, skru- 
pulatny. = Affare delicato, de- 
likatny interes , ślizki, niebez- 
pieczny. 

DELINEAMENTO, s. m. —tu- 
ra, — zionę, s. f. rys, zarys, na- 
kreślenie. 

DELINEARE , v. a. nakreślić. 
= fig. skreślić, opisać. 

DELINQUENTE, s. e ad. m. f. 
winowajca, toinny, ivinna. 

DELINQUENZA, s. f. przewi- 
nienie, wina, wykroczenie. 

DELINQUERE, v. n. przewi- 
nić, zawinić. 

DELIQUESCENTE, ad. m. f. 
Chim. topniejący (o solach). 

DELIQUESCENZA, s. f. Chim. 
wilgotnienie , topnienie. 

DELIQUIO, v. svenimento. 

DELIRARE , v. n. szaleć, do- 
stać szału, gadać od rzeczy 
jak z gorączki. — d'amore, 
szaleć, oszaleć z miłości. 

DELIRIO, DELIRAMENTO, S. 01. 

szaleństwo, szał, gorączka. 



DEM 

DELIRO, —RA, ad. szalony, 
gadający od rzeczy jak z go- 
rączki. 

DELITTO, s.m.przestępstwo, 
wykroczenie, występek. 
DELIVRARE , v. liberare. 
DELIZIA , s. f. pieszczota , 
rozkosz , uciecha. Tito fu chia- 
mato la — del genere umano , 
Met. Delizie , pi. rozkosze , u- 
ciechy. Le delizie ammolliscono 
coi corpi gli animi dei giovinetti, 
Bocc. 

DELIZIARE , v. n. deliziarsi, 
v. r. opływać to rozkoszach. 

DELIZIOSAMENTE , av. roz- 
kosznie, [koszny. 

DELIZIOSO, —SA, ad. roz- 

DELTJBRO, v. tempio. 

DELUCIDARE, v. a. wyświe- 
cić, objaśnić. 

DELUCIDAZIONE, s. f. wy- 
świec enie, objaśn i enie. 

DELUDERE, v. a. ir. złudzić, 
zioieść, omamić, oszukać. 

DELUDITORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. zwodziciel , zwodzi- 
cielka. 

DELUSIONE, s. f. — dimento, 
s. m. złudzenie , ułudzenie , 
omamienie, oszukanie. 

DELUSO, —SA, p. ad. oszu- 
kany, omy łony. Deluse speranze, 
omy lane nadzieje. 

DELUSORIO,— RIA, ad. zwo- 
dniczy, łudzący, mamiący. 

DEMAGOGO, pi. — GHI, s. m. 
demagog. 

DEMARCAZIONE, s. f. od- 
graniczenie, rozgraniczenie. 

DEMENTARE, v. a. lat. po- 
zbawić rozumu , przywieść do 
szaleństwa. 

DEMENTE , ad. m. f. szalo- 
ny, obłąkany. 

DEMÈNZA, —zia, s.f. sza- 
leństwo , szał , obłąkanie u- 
inysłu. 

DEMERITARE , v. n. stać się 
niegodnym. 

DEMERITEVOLE , ad. m. f. 
niegodny. 

DEMERITO, demerto , * s. m. 
wina, przewinienie. Dio.... che 
dal ciel vede , e riconosce i me- 
riti e i demeriti altrui , Car. En. 
= kara. 

DEMOCRATE , s. m. demo- 
krata, stronnik wszechwladz- 
twa ludu. 

DEMOCRATICAMENTE , av. 
demokratycznie , gminowła- 
dnie. 

DEMOCRATICO, —CA, pi. 
— CI , — CHE , ad. demokraty- 
czny , gminowładny. = s. m. 
demokrata. 

DEMOCRAZIA , s. f. demo- 
kraci] a , amino władztwo. 

DEMOLIRE, v. a. ir. rozwa- 
lić) zburzyć, obalić. 



DEN 

DEMOLIZIONE, s. f. rozwa- 
lenie, obalenie. 

DEMONIACO,— CA, pi. —CI, 
— CHE, s. opętaniec, opętany, 
opętana przez szatana. = ad. 
diabelski, czartowski, szatań- 
ski. = wściekły, szalony. 

DEMONIO, s. m. zły duch, 
szatan , czart, diabeł. 

DEMONOGRAFO, s. m. pi- 
szący o złych duchach. 

DEMONOLOGIA, s. f. traktat, 
pismo o zh/ch duchach. 

DEMONOM ANI A, s. f. sądze- 
nie się opętanym. 

DENARO, denaro, etc. v. da- 
naio , etc. 

DENDRITE, s. m. dendryt , 
kamień z piętnem drzew lub 
roślin na sobie. [re , etc. 

DENEGARE , etc. v. dinega- 

DENIGRARE , v. a. oczernić , 
osławić. 

DENIGRATO, —TA, p. ad. 
oczerniony, osławiony. = ad. 
iv żałobie, odziany kirem. 

DENIGRAZIONE, s.f. oczer- 
nienie, osławienie. 

DENNO , zamiast debbono , 
powinni. 

DEXODARE,v.a. rozwiązać. 

DENOMINARE , v. a. miano- 
wać, nazwać, nazywać. = 
v. r. nazwać się. 

DENOMINATIVO, —VA, ad. 
służący do nazwania , mianu- 

im- 

DENOMINATORE, s.m. Arit. 

mianownik. 

DENOMINAZIONE, s.f. na- 
zwanie , nazwisko , miano- 
wanie. 

DENOTARE , v. a. oznaczać. 
= wskazać, pokazać, wyrazić. 

DENOTATIVO, —VA, ad. słu- 
żący do oznaczenia, oznacza- 
jący, [czenie. 

DENOTAZIONE, s.f. ozna- 

DKNSARE, v. condensare. 

DENSITÀ , — tade , —tate , 

DENSEZZA , S. f. gęStOŚĆ. s= GTW- 

bość, miąższość. = gęstwina , 
gąszcz. 

DENSO,— SA, ad. gęsty. I me- 
talli sono corpi densi, kruszce 
są to ciała gęste. = gruby, 
zsiadły, zgęszczony. = s. m. 
gęstość. [sko. 

DENTACCIO, s. m. peg. zębi- 

DENTALE, s. m. drzewo 
u pługa na które się nasadza 
lemiesz. = ad. zębowy, zębny 
(o literach które się wymawia- 
ją za pomocą zębów). 

DENTAME , s. m. dentatura , 
s. f. szereg zębów, zęby. 

DENTARIA, s.f. Bot. żywiec. 

DENTATA, s. f. ukąszenie. 

DENTATO, —TA, ad. mają- 
cy zęby. = zębaty, w ząbki , 
ząbkowany. 



DEO 



U3 



DENTE, s. m. ząb. Denti mo- 
lari, zęby trzonowe. =■ ząb 
u kola zębatego, u klucza, i t.d. 
«s Fig. Mostrare i denti , poka- 
zać komu zęby, odcinać się 
komu. Tener l'anima co' denti , 
ledane dyszeć z głodu. Ond' 
è ridotto , per il mal governo , sì 
strutto che e' tien l'anima co' 
denti , L. Lipp. Malm. ; dogory- 
wać , konać. Pigliar il morso co' 
denti , wziąść na kieł , zaciąć 
się, byc krnąbrnym, upartym. 
Dir checchessia fuor de' denti , 
wręcz co powiedzieć, bez ogró- 
dki , nie obwijac io bawełnę. 
Dir checchessia fra denti , od- 
mrukiwać, brzdąkać pod no- 
sem. Stare a' denti asciutti, nic 
nie jeść , być na czczo. Metterci 
l'unghia e i denti, brać się do 
czego na pazury, na wszystkie 
sposoby. == Prov. La lingua bat- 
te dove il — duole , radzi mó- 
wimy o tern co nas dolega. 
Ognuno sente dove gli duole il 
— , każdy loie co go dolega. 
Più vicino è il — che nessun pa- 
rente , bliższa koszula ciała 
niżeli kaftan. = Dente canino, 
Bot. psi ząb. Dente cavallino , 

Bot. V. CASILAGINE. 

DENTECCHIARE, dentella- 

RE, r. DENTICCHIARE. 

DENTELLATO , —TA , ad. 

Ar dcl. w ząbki, ząbkowały. 

DENTELLO , s. m. Arch. ob- 
wódka w ząbki pod gzymsem. 
= ząb wielu narzędzi. = ob- 
rąbek, szlarka iv ząbki. 

DENTICCHIARE, v.a. głodać, 
żuć , ogryzać. 

DENTICELLO, dentino, s. m. 
di ni. ząbek. 

DENTISTA, s. m. dentysta. 

DENTIZIONE, s. f. wyrzyna- 
nie się zębów. [ząb. 

DENTONE , s. m. acer. duży 

DENTRO , av. wewnątrz. =■ 
prep. w. Dentro alle mura della 
città, Bocc. Metter — , wsadzie, 
włożyć , i t. d. Risolvere o — 
o fuora , oświadczyć się za łub 
przeciw. = s. m. wnętrze. 

DENUDARE, v.a. obnażyć, 
ogołocić. = fig. odkryć , od- 
słonić. 

DENUNZIA , — zionę , s. f. — 
men i o, s.m. doniesienie, denun- 
cyacya. 

DENUNZIARE, v. dinunziare. 

DENUNZIATORE, — ziante, 
s.m. donosicieł, denucyant. 

DEO, pi. DEI, DII, Bóg,v. 
dio. Al tempo degli dei falsi e 
bugiardi , D. Inf. 

DEOSTRUENTE , ad. m. f. 
Med. otwierający zatkane ka- 
nały. 

DEOSTRUERE , v. a. ode- 
tknąć, otworzyć, rozwolnić. 



M 



DEP 



DEPELARE , v. dipelare. 

DEPENDENTE , ad. m. f. za- 
leżny. = s. m. klient. 

DÉPENDERE , etc. v. dipen- 
dere , etc. 

DEPILATORIO, s.m. maść 
od której wypadają włosy. 

DEPLORABILE, deplorando, 
— da, ad. opłakany, pożało- 
wania godny. 

DEPLORABILMENTE , av. do 
pożałowania. 

DEPLORARE , v. n. opłaki- 
wać, żałować, ubolewać. 

DEPONENTE, ad. m. f. skła- 
dający. = Gram. Verbo — , 
słowo w języku łacińskim ma- 
jące zakończenie bierne a zna- 
czenie czynne , słowo zynno- 
bierne. 

DEPONIMENTO, s.m. zło- 
żenie z urzędu. 

DEPOPULAZIONE, s.f. wy- 
ludnienie. 

DEPORRE, v. a. ir. składać, 
złożyć, położyć na ziemi. Pesci 
marini vi entrano per deporvi 
l' uova , Galat. = złożyć z urzę- 
du. = złożyć co, odłożyć na 
bok. — l'orgoglio, złożyć py- 
chę , dumę. Deposta avea l' usata 
leggiadria, Petr. = zeznać, 
złożyć siviadectwo w sądzie. 
= złożyć , oddać na skład , v. 

DEPOSITARE. 

DEPORTARE, v. a. wygnać 
z kraju. 

DEPORTAZIONE, s.f. wy- 
gnanie z przeznaczeniem miej- 
sca pobytu w dalekim kraju. 

DEPOSITARE , v. a. złożyć 
co u kogo, oddać na skład. 

DEPOSITARIO, -RIA, s. 
depozytaryusz , ten komu się 
powierza depozyt. 

DEPOSITERIA, s.f. miejsce 
składu. — kassa publiczna, 
skarb. 

DEPOSITO, s. m. depozyt, 
rzecz oddana na skład. Metter 
in — , złożyć, oddać na skład. 

DEPOSIZIONE, s.f. składa- 
nie, złożenie. = zeznanie, 
świadectwo złożone w sądzie. 
= Deposizione di croce, zdjęcie 
z krzyża. 

DEPOSTO , s. m. zeznanie. 
= Un deposto di croce, obraz 
przedstaiuiający zdjęcie z krzy- 
ża. = p. ad. złożony, v. de- 
porre. 

DEPRAVARE, v. a. zepsuć, 
skazić obyczaje, gust. 

DEPRAVATORE, s.m. — TRI- 
CE , s. f. skaziciel , skazicielka. 

DEPRAVAZIONE, —vita, s. f. 
zepsucie , skażenie. 

DEPRECABILE, ad.m.f. obu- 
dzający politowanie. 

DEPRECATIVAMENTE , av. 
prosząc , błagając. 



DER 

1 DEPRECATIVO, -VA, ad. 

błagający, usilnie proszący. 

DEPRECAZIONE, s.f. błaga- 
nie, usilna proźba, modłitwa o 
odwrócenie czego złego , od- 
praszanie, przepraszanie. 

DEPREDARE, v.a. e n. łupić, 
zdzierać, grabieżyć, rabować, 
pustoszyć. 

DEPREDATORE, s. m. łu- 
pieżca, grabieżca. 

DEPRESSIONE, s.f. przygnie- 
cenie, uciśnienie, poniżenie. 

DEPRESSO, —SA, p.ad. przy- 
gnieciony, uciśniony, poniżony. 
= Foglia depressa , Bot. liść o- 
padły, zwieszony. = Polso de- 
presso, Med. pułs słaby. 

DEPRIMERE , v. a. ir. przy- 
gnieść, ucisnąć, poniżyć. — 1' a- 
nimo, przygnębić, upokorzyć u- 
mysi. Depresse questa elezione 
molto I' animo del re di Francia, 
Guicc. Stor. 

DEPURAMENTO, s. m. —zio- 
nę, s.f. oczyszczenie. 

DEPURARE, v.a. oczyścić. 

DEPURATIVO, —VA, ad. czy- 
szczący, oczyszczający. 

DEPUTARE, v. a. wyprawić 
posłów. = przeznaczyć na, co. 

DEPUTATO, s. in. deputowa- 
ny, poseł na sejm.= ad. wyzna- 
czony, przeznaczony. Venendo 
l' ora deputata ivi si ritrovarono , 
Fior. Pecor. 

DEPUTAZIONE, s.f. wysłanie 
kogo; deputacya, osoby wysła- 
ne, [czyć. 

DEREDARE, v.a. wydziedzi- 

DERELITTO, —TA, ad. opiir- 
szczony. 

DERELIZIONE, s.f. opuszcze- 
nie, porzucenie czego, kogo; 
stan zaniedbania , opuszcze- 
nia. 

DERETANO, s.m. tył, zadek, 
tyłek , ogon. E '1 — indarno (la 
biscia) aggira e snoda Ar. Ori. 
Fur. = ad. tyłny. E gli ferì ne' 
deretan ginocchi 1 il destrier, Ar. 
Ori. Fur. = ostatni. Quest' è la 
deretan opera, Liv. M. 

DERIDERE, v. a. ir. wyśmie- 
wać, naśmiewać się. 

DERIDITORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. wyśmiewacz, wyśmie- 
waczka. 

DERISIBILE, ad.m.f. godzien 
pośmiewiska, śmieszny. 

DERISIONE,s.f. pośmiewisko. 

DERISIVAMENTE , av. przez 
pośmiewisko. 

DERISO, -SA, p. ad. wy- 
śmiany, [wacz. 

DERISORE , s. m. wyśmie- 

DERISORIO, —RIA, ad. szy- 
derski. 

DERIVA, s.f. Mar. zbaczanie 
okrętu, płynienie ukośne , kąt 
tego zboczenia. 



DES 

DERIVARE, v. n. tryskać, 

wytryskać. = pochodzić , wy- 
pływać, braćpoczątek.=Gram. 
pochodzić. Questa voce deriva 
dal... ten wyraz pochodzi od... 

— v.r. wytryskać, płynąć zkąd. 
L' oliva è secca, ed è rivolta altro- 
ve l' acqua che di Parnasso si de- 
riva, Petr. 

DERIVATIVO, —VA, ad. po- 
chodny. 

DERIVAZIONE, s.f. odprowa- 
dzenie, odciągnienie na bok. — 
di umori, odprowadzenie hu- 
morów. = Gram. pochodzenie 
wyrazów. 

DEROGABILE, ad.m.f. dający 
się naruszyć , odmienić (o pra- 
wie). 

DEROGARE , v. n. naruszyć, 
odmienić prawo , ustawę. == u- 
czynić ujmę, uwłaczać, ubliżyć, 

DEROGATORIO , —RIA , ad . 
ujmujący, naruszający. 

DEROGAZIONE, deroga, s. f. 
— mento, s. m. naruszenie, od- 
mienienie prawa, ustawy. 

DERRATA, s. f. żywność na 
przedaż. = wszelki towar. •= 
porcya, doza. 

DÈRVIGI, s. m. pi. derwisze, 
zakonnicy tureccy. 

DESCACCIO , s. m. peg. sto- 
łisko. 

DESCENDERE , etc. v. discen- 
dere, etc. 

DESCHETTACCIO, s. m. peg. 
ławisko, stołczysko. 

DESCHETTO,s.m.dim.sżoftA;. 
== zydełek, ławeczka. 

DESCO, pi. — CHI, s. m. stół 
jadalny. Trovarsi o starsi a — 
molle , jeść stojący, bez nakry- 
cia. = stół w jatkach rzeźni- 
czych. = stół za którym zasia- 
da urzędnik. 

DESCRITTISELE ,— vibile, ad. 
m.f. dający się opisać. 

DESCRITTIVO, —VA, ad. o- 
pisoioy. 

DESCRITTO, —TA, p. ad. o- 
pisany. = Mil. wpisany do kon- 
troli, zaciągnięty. 

DESCRITTORE , s. m. — TRI- 
CE, s.f. opisujący, opisująca. 

DESCRÌVERE, v. a. ir. opisy- 
wać, opisać. = zapisać, wcią- 
gnąć, zaciągnąć do rejestru. = 
napisać , wypisać.. Sette P nella 
fronte mi descrisse col puntoli 
della spada, D. Purg. 

DESCRIZIONE, s.f. opisanie. 

— d' una battaglia, d' un incendio, 
d' un paese, opisanie bitwy, it.d. 

DESERTAMENTO , deserta- 

RE, etC, V. DISERTAMENTO, etC. 

DESERTO, s. m. pustynia, 
puszcza. Predicare nel — , wo- 
łać jak na puszczy, gadać jak 
do głuchych, groch na ścianę 
rzucać. 



DES 

DESERTO , —TA , ad. pusty, 

bezludny. = opuszczony, po- 
rzucony. Io resterò colla disgra- 
zia mia, e sarò sempre misero e 
deserto, Beni Ori. 

DESIABILE, desianzà, desia- 
re, V. DISIABILE, etC. 

DESIDERABILE, ad. m.f. po- 
żądany. 

DESIDERABILMENTE , av. 
z upragnieniem. 

DESIDERARE, v.a. żądać. 

DESIDERATORE, s. m. — TRI- 
CE , s. f. żądający , żądająca. 

DESIDERAZIONE, s. f. żąda- 
nie, pragnienie. 

DESIDERIO, s. m. żądanie, 
życzenie , żądza. — ardente , 
gorąca żądza, upragnienie. — 
— moderato, żądanie umiarko- 
wane. — insaziabile, żądza nie- 
nasycona. — delle ricchezze, della 
gloria , żądza bogactw , sławy. 
Ardere di — , pałać żądzą. 

DESIDEROSAMENTE,av.cftd- 
wie, pożądliwie. 

DESIDEROSO,— SA, ad. chci- 
wy, pożądliwy, pragnący. 

DESIDIA, s. f. lat. gnuśność, 
próżnowanie, lenistwo. 

DESIGNARE, v. disegnare. 

DESIGNAZIONE , s. f. ozna- 
czenie. = wyznaczenie kogo do 
czego. 

DESINARE , v. n. jeść obiad, 
obiadować. Dare da — , zapro- 
sić na obiad. Fare da — , przy- 
gotować obiad. — s. m. obiad. 

DESINATA, s.f. obiad. 

DESINATORE , s. m. obiadu- 
jący ; zaproszony na obiad. 

DESINENZA, s.f. zakończenie 
wyrazów. 

DESIO, s. m. * żądanie, żą- 
dza. 

DESIOSAMENTE, av. chciwie. 

DESIOSO, —SA, ad. chciwy, 
pragnący. 

DESIRARE, V. DESIDERARE. 

DESIRE, desiro, s.m. żądza, 
pragnienie. = Desire, Ar. Ori. 
Fur. kochariek. 

DESISTERE, v.n. zaprzestać, 
zaniechać , odstąpić od czego , 
porzucić, zrzec się. Ed i soavi e 
dolci rusignoli non desistevan mai 
dal canto usato, Fort. Rice. 

DESOLAMENTO,s.m.— zione, 
s. f. spustoszenie, dezolacya, 
szkody porobione. 

DESOLARE, v. a. spustoszyć, 
porobić szkody. 

DESOLATO, —TA, p.ad. spu- 
stoszony, zrujnowany. = stra- 
piony, zmartwiony. 

DESOLATORE , s. m. pusto- 
szyciel. 

DESPERARE , etc. v. dispe- 
rare, etc. 

DESPETTO , —TA , ad. lat. 
pogardzony. 



DES 

DESPOTICAMENTE , av. de- 
spoty cznie. 

DESPOTICO, — CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. despotyczny, samo- 
władny. 

DESPOTISMO, s. m. despo- 
tyzm, samowładztwo. 

DESPOTO, —ta, s. m. despo- 
ta, samowladzca. 

DESSO, —SA, ad. ten sam, ta 
sama , on sam , ona sama, Ro- 
molo ! e quegli severamente pro- 
ruppe : sì, son desso, Ver. N. B. 

DESTAMENTE, s.m. obudze- 
nie. 

DESTARE, v.a. obudzić,prze- 
budzić. — dal sonno, obudzić ze 
snu. = fig. obudzić, wzniecić, 
rozniecić, podniecić, pobudzać. 
— le fiamme, l'incendio, wznie- 
cać płomienie, 1 1. d. — na no- 
wo co zacząć. = v. r. obudzić 
się, ocknąć sie. 

DESTATOIÒ, s. m. excytarz, 
zegar do budzenia rano. 

DESTATORE, s. m. — TRICE, 
s. f. budziciel, budzicielka. = 
pobudziciel, p^obudzicielka. 

DESTERITA , s. f. zręczność. 

DESTILLARE, etc, v. distil- 
lare, etc. 

DESTINARE , v. a. przezna- 
czyć. = v. r. zamyślić. Che al 
mio padre per moglie non mi 
chiede, per furto indi levarmi si 
destina, Ar. Ori. Fur. 

DESTINATAMENTE, av. nie- 
odzownie, nieuchronnie. 

DESTINAZIONE, s. f. prze- 
znaczenie czego na jaki cel; 
miejsce przeznaczenia. 

DESTINO , s. m. przeznacze- 
nie, wyrok nieodzowny, los, 
zrządzenie niebios , wyrok o- 
patrzności. 

DESTITUIRE , v.a. ir. opuścić, 
porzucić. = złożyć z urzędu. 
= degradować. 

DESTITUITO, —TA, p. ad. 
zrzucony z urzędu. = degra- 
dowany. 

DESTITUTO,— TA, ad. opusz- 
czony, pozbawiony pomocy. I\ 
regno di Navarra destituto d' ogni 
aiuto, Guicc. Stor. = zrzucony 
z urzędu. 

DESTO, —TA, ad. obudzony. 
Sogno o son desto? Met. czy ma- 
rzę czy jestem na jawie ?= fig. 
rzezki, żwawy, hoży. 

DESTRA, s. f. prawa ręka, 
prawica. 

DESTRAMENTE,av. zręcznie. 

DESTREGGIARE, v.n. zręcz- 
nie co robie. 

DESTREZZA, s. f. zręczność, 
wprawność , biegłość. Con — , 
zręcznie. = bystrość umysłu, 
spryt. 

DESTRIERE,— ro, s.m. dziel- 
ny koń, rumak. 



DET 



U5 



DESTRO, s.m. dogodność. Se- 
condo che più il — gli venia , 
Bocc. podług tego jak lo mu było 
dogodniej. = izdebka na stolec, 
stolec. 

DESTRO, —TRA, ad. zręcz- 
ny, ivprawny, biegły. — lekki, 
zwinny, rzutki. = prosty. = 
prawy. Man destra, ręka prawa. 
=* chytry, przebiegły. = przy- 
chylny , sprzyjający , łaskawy. 
Fato destro, D. In). = dobry, 
zacny, uczciwy. = av. v. de- 
stramente. Non mi viene a • — , lo 
mi nie na rękę. 

DESTRUGGERE,— ttore, — 
zionę, v, distruggere, etc. 

DESUME1\E,\.a.ivnioskowaùl-, 
domyślać się , miarkować , po- 
miarkować, zrozumieć, 

DETENERE, v. a. ir. zatrzy- 
mać. 

DETENTORE , detenitore , s. 
m. niesłusznie co posiadający. 

DETENUTO, —TA, p.ad. za- 
trzymany, przytrzymany. 

DETENZIONE, s.f. przytrzy- 
manie w więzieniu. = niesłu- 
szne czego zatrzymanie, po- 
siadanie. 

DETERGERE, v. a. ir. Med. o- 
czyścić, przemyć, obmyć. 

DETERIORARE , v. a. pogor- 
szyć, uszkodzić, zepsuć. 

DETERIORAZIONE , s. f. — 
mento , s. m. uszkodzenie , ze- 
psucie. 

DETERMINARE, v.a. określić, 
ograniczyć, oznaczyć. = po- 
stanowić, ustanowić. = posta- 
nowić, rozstrzygnąć, osądzić. 
= postanowić, przedsięwziąść. 
Mi sono determinato a lavorare, 
postanowiłem pracować. 

DETERMINATAMENTE, av. 
stanowczo. 

DETERMINATIVO, —VA, ad. 
stanowczy, ostateczny. 

DETERMINATO, —TA, p. ad. 
oznaczony , naznaczony. AU' 
ora determinata, Bocc. =• gotów 
na wszystko, odważny, śmiały, 
determinowany. 

DETERMINAZIONE , s. f. — 
mento, s.m. postanowienie, krok 
stanowczy. 

DETERSIVO, —VA, ad. Med. 
obmywający, czyszczący. 

DETERSO, —SA, p.ad. oczy- 
szczony, obmyty. 

DETESTABILE , detestando , 
— da, ad. obrzydły, obmierzły, 
ohydny, szkaradny. 

DETESTABILMENTE, av. ob- 
mierzle, ohydnie. 

DETESTARE , v. a. brzydzić 
się, mieć iv obrzydzeniu, nie- 
nawidzić. Non credo che fusse 
al tempo suo uomo che detestasse 
tanto il viver molle quant'egli, 
Mach. Art. Guer. 

10 



U6 



DET 



DETESTAZIONE.S.f.— mento, 
s.m. obrzydzenie. 

DETONAZIONE , s. f. Chim. 
wystrzał, huk 'powstający od 
piorunujących soli. 

DETRARRE , detraere , de- 
traggere, v. a, ir. zedrzeć, obe- 
drzeć , ściągnąć , zwlec. = od- 
trącić, odjąć, potrącić. = uwła- 
czać komu., obmawiać kogo. 

DETRATTARE, v. a. Mach. 
odmówić . 

DETRATTORE, s. m. ob- 
mowca uwlóozyc'el. 

DETRATTORIO, —RIA, a<Ł 
uwła czający, obmowny. 

Detrazione , — ttura, s. r. 

uu Aaczanie, obmowa, ujma. = 
01 dtrącenie , potrącenie, vĄęcie. 

DETRIMENTO, s. m. szkoda, 
uszczerbek. 

DETRIMENTOSO, v. dannoso. 

DETRONIZZARE, v„ a. detro- 
nizować, złożyć z tronu. 

DET RUD E RE, v. a. ir. lat. ze- 
pchnąć, strącić, zrzucić. 

DETRESO , —SA , p. ad. ze- 
pchnięty, strącony. Che sarà de- 
truso là dove Simon mago è per 
suo ni erto, D. Par. 

DETTA, s.f. powiedzenie czy- 
je, zdanie, opima. Stare a — di 
alcuno, spuścić się na to co tvze- 
cia osoba powie , zdać się na 
sąd trzeciego. Essere in — con 
uno , porozumieć się, zgadzać 
się z kim. Essere in — nel giuoco, 
mieć szczęście w grze. 

DETTA, s. f, dlug.SUv della 
— , ręczyć za kogo. Pigliarsi 
una —, podjąć się czego. 

DETTAME, s.m. natchnienie, 
popęd wewnętrzny , glos su- 
mienia, 

DETTAMENTO, s. m. detta- 
tura, s.f. dyktoivanie. 

DETTARE, v.a. dijkiować, = 
Fig. podszepnąć, skłonić do cze- 
go, namówić. === utworzyć, na- 
pisać. = powiedzieć. = prze- 
pisać komupraioa. 

DETTATO, s. m. styl, wysło- 
wienie. = płód, utwór umysło- 
wy. f= słowo , wyraz, = sen- 
tencya, maxyma, przypowieść, 
przysłowie. 

DETTATORE, s.m. dyktujący. 

DETTAZIONE, v. dettame. 

DETTO, s. ni. mowa, wyraz, 
słowo. == dowcipne słowo, sen- 
tencya. --= dzieło , utwór umy- 
słowy, pismo. Alzando lei che 
ne' miei detti onoro, Pełr.= ula- 
nie, opinia. Starsene al — , zdać 
się na czyje zdanie. Dal — al 
fatto , — fatto , av. natychmiast, 
ivlot , wskok. -= p. ad. poioie- 
dziany ; nazwany; rzeczony. 

DETURPARE , v. a. oszpecić. 

DETURPATORE, s. m. oszpe- 
ciciel. 



DI 

DETONAZIONE, s.f.— mento, 
s.m. os zpecenie, zeszpecenie. 

DEUTERONOMIO, s. m. deu- 
teronom, piąta księga mojże- 
szowa. 

\ DEVASTARE, v.a. pustoszyć. 
! DEVASTATORE, s.m. — TRI- 
JCE, s.f. pustoszycieł, pustoszy- 
j eie tka. 

! DEVASTAZIONE, s. f. — men- 
;to, s.m. pustoszenie. [vere. 

DEVERE, s. m. t Petr. v. do- 

DEVIAMENTO, s. m. —zionę, 
s. f. zboczenie z drogi. 

DEVIARE, v.n. zboczyć z dro- 
>gi. =--fig. zboczyć, wyboczyć od 
przedmiotu, odprawidła, it.d. 
= v. r. obłąkać się, zabłądzić. 

DEVOLUTIVO , —VA , ad. 
przenoszący na kogo prawo. 

DEVOLUTO, —TA, p. ad. 
■przeniesiony,, przełany (o pra- 
wie). 

DEVOLUZIONE, s. f. Leg. 
przeniesienie , przełanie pra- 
wa na kogo. 

DEVOLVERE , v. a. odstąpić 
co komu przez przeniesienie ,, 
przelanie swych praw. = v. r. 
spaść na koyp, dostać się komu 
tym sposobem. [mente. 

DEVOTAMENTE, v. divota- 

DEVOTO,— TA, ad. pobożny. 
= poświęcony, ofiarowany jako 
wotywa.= przychylny , oddany. 
komu , wylany dla kogo. = o- 
budzający pobożne myśłi, świę- 
ty. La stanza quadra e spaziosa 
pare una devota e venerabil chie- 
sa, Ar. Ori. Fur. 

DEVOZIONE, s.f. nabożność, 
pobożność, nabożeństwo. Fare 
le sue divozioni, odprawiać na- 
bożeństwo, modlić się. = przy* 
chylność, wylanie dla kogo. = 
Stor. Rom. poświęcenie życia 
dla dobra rzeczypospolitej, jak 
to uczynili obaj Deciuszowie. 

DI, prep. z, ze, o, często- się; 
wcale na polskie nie tłumaczy, u- 
żywa się zaś : 

1° Do wyrażenia względu zale- 
żności lub należenia czego do cze- 
go. Un tetaro pieno di gente, te- 
atr pełen ludzi. Vuoto d'ogni 
valor, pień d'ogni orgoglio, Petr. 

2° Do wyrażenia pochodzenia 
zkaxl , od kogo , lub przybycia, 
z jakiego miejsca, tudzież kierun- 
ku. Sono di Roma, vengo di Ro- 
ma , jestem z Rzymu , przyby- 
wam z Ryzmu. Fratello di padre 
ma non di madre, brat po ojcu 
ale nie po matce. Di sii e di giù, 
z góry i z dołu, pod górę i na 
doi. Di qua di là , di giù e di su 
gli mena, D. Inf. 

3° Do wyrażenia materyalu 
z którego co jest zrobione, wte- 
dy oddaje się przez przymiotnik 
utworzony z rzeczownika mate- 



DIA 

ryał onaczajacego. Un Cerchio di 
ferro , koło żelazne. Una tavola 
di marmo,, stół marmurowy. 

li" Do wyrażenia pewnej liczby 
lub części wziętej z ogółu podo- 
bnych rzeczy. Di tutti i generi di 
poesia, ze wszystkich rodzajów 
poezyi. Cortesisshno giovane è 
costui di quanti mai io ne vedessi, 
jestto najgrzeczniejszy mło- 
dzieniec ze wszystkich jakich 
kiedy widziałem. Ho di buoni 
' libri, mam dobre książki. 

5° Do wyrażenia przedmiotu o 
którym się pisze lub mówi. Ra- 
1 gionare di suoi affari , nwwić o 
swych interesach. 

6° Do wyrażenia powodu, przy- 
j czyny , sposobu. Piangere di pia- 
> cere, d' affanno,pto-/cad z radością 
[ze smutku. Di buona voglia, di 
buon .grado , chętnie , z chęcią. 
i Vivere di rapina, żyć z rozboje 
7° Do wyrażenia czasu. Di not- 
te, io nocy. Di buon matlino, di 
buon ora , wcześnie. Di giorno, 
we dnie. Di giorno in giorno , o- 
dednia do dnia. 

8° Oddaje się przez szósty przy- 
padek. Coronato d' ulivo, uwieńr 
I czony gałązką ołkuną. 

9° Kładzie się przed trybem 
bozokotócznym. Stanco di lavo- 
rare,, znużpny pracą. 

DI, pi. DI, s.m, dzień.-Bi neri, 
dni postne ; dni nieszczęśliwe. 
Forse presago de' dì tristi e negri, 
Petr. A' miei dì, za dni moicìu 
, Vivere di dì in dì, dì per dì, żyć 
I z dnia na dzień. Sul far del dì, 
I o świcie, nad,edniem. Al dì d' og- 
\ gi, dziś, dnia dzisiejszego, k' dì, 
■addì (tv datach), dnia, pod 
i dniem. Valicarono a Messina a' 
dì 24 di dicembre, G. Vili. 

DIARETE, —tic a, s. f. diabe- 
-/lis,, obfite odlewcmie uryny 
\ z materyą słodką. 

DIABETICO , —CA, pi. —CI, 
I — CHE, ad. diabelijczny. 

DIABOLICAMENTE, av. dia- 
belnie, po diabelsku. 

DIABOLICO, — CA, pi. — €1, 
— CHE, ad. diabelski, szatań- 
ski; zly jak diabeł, kaduczny* 
DI ACCI AIA , diacciare , diac- 
cio, etc. v. ghiacciaia, etc. 

DIACCIOLO, —LA, ad. tornici, 
kruchij jak lód. 

DIACINE, esclam. tam do dia- 
bła! tam do kaduka' 

DIACODION, s. m. syrop z gtó- 
■wek maku białego, 

DIACONATO,' s. m. diakonat? 
drugi stopień święcenia. 

DIACONESSA, s. f. diakonka y 
w pierwiastkowym kościele ko- 
bieta używana dopewnychpo- 
slug. 
DIACONO, s. m. diakon. 
DIADEMA, s.m. zawicie białe 



DIA 

z delikatnego płótna, którem 
królowie wschodni zawijali so- 
bie głowy ; (dziś) korona kró- 
lewska.=obwódka promienista 
na około głowy świętych w o- 
brazach. 

DIAFANITÀ, — tade, —tate, 
s. f. przezroczystość. 

DIAFANO, —NA, ad. prze- 
zroczysty. 

DIAFORESI , s. f. obfite poty. 

DIAFORETICO, GA, pi. —CI, 
— CHE, ad. sprawujący obfite 
poty. 

DIAFRAGMA, diaframma, s.m. 
Anat. błona pod piersiowa. 

DIAGNOSI, s.f. dyagnostyka, 
część medycyny o rozpoznaniu 
chorób. 

DIAGNOSTICO, —CA , pi. — 
CI, —CHE, ad. dyagnostyczny. 

DIAGONALE, ad. Geom. prze- 
kątni. Linea — , przekątnia, li- 
nia poprowadzona od wierz- 
chołka kąta równolegloboku do 
wierzchołka kąta przeciwnego. 

DIAGONALMENTE , av. uko- 
śnie, poprzecznie. 

DIAGRAMMA, s. m. Geom. 
figura, wykreślenie. 

DIAGRANTE, v. dragante. 

DIALETTICA, s. f. dyalekty- 
ka, umiejętność, rozumowania. 

DIALETTICAMENTE,av. dya- 
lektycznie. 

DIALETTICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. dyalektyczny. 

DIALETTO, s. m. dyalekt, na- 
rzecze. 

DIALOGHETTO, s. m. dim. 
rozmóioka. 

DIALOGICO, —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. dyalogiczny. 

DIALOGISTA, s. m. autor 
rozmów. 

DIALOGIZZARE , v. n. pro- 
wadzić rozmoioę; pisać roz- 
mowy. 

DIALOGO, pi.— GHI, s. m. 
dyalog, rozmowa. 

DIÀMANTACCIO, s. m. peg. 
dyament małej wartości. 

DIAMANTE, s. m. dyament 
^węglik krystalizowany, ciało 
z dotąd znanych najtwardsze). 
= fig. twardość, nieczulość. Ne 
petto hai tu di ferro o di — , che 
vergogna ti sia l'essere amante, 
Tass. Ger. 

DIAMANTINO, s. m. dim. dya- 
mencik. = ad. dyamentowy. = 
fig. twardy, nieczuły. 

DIAMETRALE, ad. m. f. prze- 
chodzący przez środek kota. 

DIAMETRALMENTE, av. na 
obu końcach średnicy ; zupełnie 
przeciwnie. 

DIAMETRO, s. m. Geom. 
średnica, linia przechodząca 
przez środek koła i dzieląca je 
na dwie równe części. 



DIA 

DIAMIIN, diamine, v. ducine. 

DIANA, ad.f. Stella—, ranna 
zorza. = s. f. Milit. pobudka 
ranna. Ratter la — , bębnić na 
pobudkę; kłapać zębami od 
zimna. = Mitol. Dyana córka 
Jowiszai Latony , bogini lasów 
i myślistwa. === rzeka o której 
mieszkańcy Sieny mniemali że 
płynie pod ich miastem, i dla 
odkrycia której wiele napróżno 
ziemi nakopali. Tu gli vedrai tra 
quella gente vana che spera in 
Talamone, e perderagli più di 
speranza eh' a trovar la — , D. 
Purg. 

DIANZI, av. niedawno, tylko 
co. — io adorava le sepolture di 
Galileo, del Machiavelli, e di Mi- 
chelangelo, U. Fosc. 

DIAPASON, s.m. Mus. dya- 
pazon, cala przestrzeń dźwię- 
ków od najniższego do naj- 
ivyzszego które może przebie- 
gać glos lub instrument. 

DIAQUILONNE, s.m. dyachi- 
lum (maść). 

DIARIO , s. m. dyariusz , 
dziennik. = ad. dzienny. Fetóre 
diaria, febra codzienna. 

DIARISTA, s.m.' autor dya- 
riusza. [guńka. 

DIARREA, diarria, s. f. bie- 

DIASCANE, diascolo, v. du- 
cine. 

DIASPRO, s. m. jaspis. 

DIASTILO, s. m. Arch. budo- 
wa której kolumny są rozsta- 
wione w odległości trzech śre- 
dnic jedna od drugiej. 

DIASTOLE, s. f. Med. rozsze- 
rzenie się serca i żył krwistych. 

DIATRIBA, s. f. krytyka zło- 
śliwa. 

DIAVOLA, V. DIAVOLESSA. 

DIAVOLACCIO, s.m.peg. dia- 
blisko. 

DIAVOLERIA, s. f. sztuczka 
diabelska, diabelstwo. = kło- 
pot , tarapata. NaiTe ! Dio ci 
aiuti con queste diavolerie, Mach. 
Mandr. 

DIAVOLESSA, s. f. diablica , 
jędza, złośnica. 

DIAVOLETO, s. m. psikus, 
figiel. 

DIAVOLETTINO, —letto, — 
lino, s. m. dim. diabełek. 

DIAVOLICO, — CA, pi. —CI, 

— CHE, — LESCO, — CA, pi. —CHI, 

— che, ad. diabelski, czarto- 
wski. 

DIAVOLINI, s. m. pi. cukierki 
czokoladowe. 

DIAVOLO, s.m. diabeł, czart, 
szatan, bies. E vidi dietro a noi 
un — nero, D. Inf. = Fig. Far 
il — e peggio, wyrabiać sceny, 
brewerye. Avere il — in testa, 
nell'ampolla, być chytrym, prze- 
biegłym. Entrare il — , siac nie- 



DIC 



147 



zgodę. Avere il — addosso, być 
złgm, być silnym, mieć wiele 
odwagi, talentu, i. t. d.; szaleć, 
wyrabiać brewerye. Saper dove 
il — tien la coda, nie być w eie 
mię bitym, być sprytnym, prze 
biegłym, obrotnym. Darsi al — 
oddać się diabłu, rozpaczać. 
Trovar il — nel catino, znaleśc 
przyszedłszy swój obiad zje- 
dzony. Un — caccia V altro, klin 
klina wybija. Che il — lo porti, 
niech go diabeł porwie. Andate 
al —, 'idź do diabła. Che — va 
cercando ? czego on u diabła 
szuka ? Ove — siete stato? gdzie 
byłeś u diabła ? = Prov." Il — 
non è così brutto o nero, come si 
dipinge, nie taki diabeł stra- 
szny jak go malują. La farina, 
del — va tutta in crusca, źle na- 
byte dobra nikomu nie przyno- 
szą korzyści. Il — dove non può 
mettere il capo, ponvi la coda, 
gdzie nie można przeskoczyć, 
tam podleźć trzeba. 

DIAVOLONE, s. m. acer. dia- 
blisko. 

DIBARBARE, — bicare, v. a. 
wyrwać z korzeniem. 

DIBASSARE, v. abbassare. 

DÌBASTARE, v. a. zdjąć sio- 
dło z osła. 

DIBATTERE, v. a. kłócić, za- 
kłócić, rozbić, rozmieszać. = 
wstrzaść, wzruszyć. — i denti , 
kłapać zębami. Cangiar colore e 
dibatterò i denti, ratto che inte- 
ser le parole crude, D. Inf. = 
trzepać skrzydłami. E i venti- 
celli dibattendo l'ali lusingavano 
il sonno de' mortali , Tass. Ger. 
= fig. roztrząsać; sprzeczać 
się, kłócić się. = Dibatter I' ac- 
qua nel mortaio, prov. v. acqua, 
mortaio. = v. r. rzucać się, sza- 
motać się; dręczyć się. 

DIBATTIMENTO, s. m. wzru- 
szenie, wstrząśnienie. = fig. 
spór, roztrząsanie, kłótnia. 

DIBATTITORE, s.m. roztrzą- 
sający jaki przedmiot, prowa- 
dzący spór. 

DIBATTO, s.m. spór, zajście, 
zwada, sprzeczka, kłótnia. 

DIBATTUTO, —TA, p.ad. v. 
dibattere. = Uomo dibattuto, 
człowiek strapiony, skołatany 
smutkiem. 

DIBOSCAMENTO, s. m. wy- 
cięcie, wykarczowanie lasu. 

DIBOSCARE, v. a. wyciąć las. 

D1BRANCARE, v. sbrancare. 

DIBRUCARE, dibrusca. he, v. a. 
obcinać,krzesać gałęzie drzew. 

DIBUCCIARE, v. a. obdzierać 
korę ; odzierać z łupin. 

DICACITÀ, s. f. gadatliwość. 

DICADERE, etc. v. decade- 
re, etc, 

DICALVARE, v. decalvare. 



M8 



DIC 



DICAPITAMENTO, etc.-y. de- 

CAPITAMENTO, etC. 

DICARE, v. a. poświęcić. — a 
Dio, poświęcić Bogu. 

DICASTERO, s. m. dikaste- 
ryum, urząd, bióro. 

DICCO, pi.— CHI, s.m. grobla. 

DICEMBRE, s. m. grudzień. 

DICEPPARE,v. a. obciąć la- 
torośl winną aż po pień. 

DIC ER E *, v. dire. 

DICERIA, s. f. mowa. = dłu- 
ga i nudna mowa. = dykterya. 

DICERIUZZA, s. f. dim. kró- 
tka mowa. 

DICERVELLARE , v. a. wybić 
mózg , zawracać głowę. Do- 
mandole Pluton quel ch'ella vuole, 
che stridendo ogni dì lo dicervella, 
L. Lipp. Malm. 

DICEVOLE, ad. m. f. v. con- 
veniente , DECENTE. 

DICEVOLEZZA, s. f. stoso- 
' wność, przyzwoitość". 

DICEVOLMENTE, av. stoso- 
wnie, przyzwoicie. 

DICHIARARE , v. a. oświad- 
czyć. — ogłosić, objawić. = 
wybrać, ogłosić. 

DICHIARATAMENTE, av. ja- 
wnie, otwarcie. 

DICHIARATIVO, —VA, ad. 
zawierający oświadczenie, wy- 
jaśnienie. 

DICHIARATORE, s. m. — TRI- 
• CE,s. f. o świadczy ciel, oświad- 
czycielka, i t. d. 

DICHIARAZIONE, — gione, s. 
f. — mento, s. m. oświadczenie, 
wyjaśnienie, wytłumaczenie.^ 
postanowienie sądowe. 

DICHIARIRE , v. a. ir. obja- 
śnić wątpliwość, oświecić. = 

V. DICHIARARE. 

DICHINAMENTO, s. m. schy- 
łek, pochyłość.— nachylenie się, 
schylenie się. = fig. schyłek, 
chylenie się do upadku, upada- 
nie na siłach i t. d. 

DICHINARE , v. n. chylić się, 
nachylić się. = v. r. schylać się, 
naginać się, uginać się. Essendo 
di cor libero e non uso a dichi- 
narsi, Davanz. 

DICHINEVOLE, ad. m. f. ugi- 
nający się, giętki. 

DICHINO; s. m. schyłek, po- 
chyłość, V. DICHINAMENTO. 

DICIANNOVE, s. dziewie- 
tìi asci P 
DICIANNOVESIMO, —MA, 

ad. dziewiętnasty. [scie. 

DICIASSETTE, s. siedemna- 

DICIASSETTESIMO , —MA, 
ad. siedemnasty. 

DICIBILE, ad.m. Lmogący być 
powiedzianym , wyrażonym. 

DICIFERÀRE , v. a. odcyfro- 
wać, wyczytać. = rozwikłać, 
rozwiązać trudność. 

DICIFERATOREJ, s. m. bie- 



DIF 

gły w czytaniu pisma cyframi 
pisanego. 

DICIOCCARE, v. a. oberwać, 
oskubać gronko owoców, kwia- 
tów, [ośmnasty. 

DICIOTTESIMO, -MA, ad. 

DJ CIOTTO, s. osmnaście. 

DICITORE, s. m. opowiadacz. 
= mówca, v. oratore. 

DICITURA, s. f. wysłowienie. 

DICOTOMIA, s. f. Astr. po- 
łowiczne oświecenie tarczy xię- 
życa. 

DICOTOMO, —MA, ad. do 
polowy oświecony (o xiężycu). 

DICOTTO, —TA, ad. zgoto- 
wany, upieczony, = wysuszo- 
ny na słońcu. 

DIDASCALICO , didattico, — 
ca, pi. —ci, —che, ad. dyda- 
ktyczny, nauczający. 

DIDIACCIAMENTO, s. m. ta- 
janie lodów, odwilż, roztop. 

DIDIACCIARE, v. a. odmro- 
zić, roztopić lód. = v. n. roz- 
marznąć, topnieć, tajeć. 

DIDOTTO , —TA, p . ad. da 

D1DURRE, V. DEDURRE. 

DIE, s. m. * dzień. 

DIECI, diece, s. dziesięć. 

DIECINA, v. DECINA. 

DIERESI, s. f. Gram. roz- 
dzielenie dwugloski na dwie 
samogłoski. = Chir. operacya 
części nienaturalnie zroslych. 

DIESIS, s. m. Mus. znak ska- 
zujący podniesienie głosu o pól 
tonu. 

DIETA, s. f. dieta, wstrzyma- 
nie się od pewnych pokarmów. 
=sejm, zjazd stanów państwa. 
= dzień. Spazio d'una — droga 
odbyta iu jednym dniu. 

DIET ARE, v. a. I przepisać 
dietę, trzymać na diecie. 

DIETETICA , s. f. Med. diete- 
tyka , nauka o zachowaniu 
zdrowia. 

DIETETICO, —CA, pi. —CI, 
—CHE, ad. dietetyczny. 

DIETREGGIARE, v. n. cofnąć 
się w tyl, wrócić wstecz. 

DIETRO , prep. za. — alla ca- 
sa, — al giardino, za domem, 
i t. d. Condursi — , tener — , iść, 
postępować za kim. Allor sì 
mosse ed io gli tenni — , D. Inf. 
Correr — alle ricchezze, fig. ubie- 
gać się za bogactwy. = o. Lo 
scriver in questo tempo — mate- 
rie pertinenti alla lingua, Salv. 
Av.— av. w tyle, w tyl. Dare in 
— , cofnąć się. 

DIETROGUARDIA, v. retro- 
guardia. 

DIFENDERE, v. a. ir. bronić, 
zasłaniać od czego. = zaka- 
zać, zabronić. Che te lo difend' 
io, tanto che in mano questa vin- 
dice mia spada sostengo, Ar.Orl. 
Fur. v. proibire. —x.v. bronić się. 



DIF 

DIFENDEVOLE, — ditivo, — 

\k,di(ì.obronny , mogący obronić. 
D1FENDIMENTO, —sione , v. 

DIFESA. 

DIFENDITORE, s. m. — TRI- 

CE, s. f. obrońca, obronicielka. 

DIFENDIBILE, ad. ni. f. mo- 
gący być obronionym. 

DIFENSIVO,— VA, ad. obron- 
iły, odporny. 

DIFENSORE , s. m. obrońca. 

DIFESA, s.f. obrona. Armarsi 
per la — della patria, uzbroić się 
na obronę ojczyzny. = opór. 
Avendo Astolfo esercito infinito 
da non gli far sette Afriche — , 
Ar. Ori. Fur. = zemsta. O — 
d'Iddio perchè pur giaci? D. Purg. 

— zakaz , zabronienie. Da ora 
innanzi oni — è tarda , Petr. = 
szańce, okopy. Già la morte, o il 
consiglio, o la paura dalle difese 
ogni pagano ha tolto, Tass. Ger. 

DIFESO , —SA , p. ad. obro- 
niony. 

DIFETTARE, v. n. brakować, 
niedostawać. Un vecchiarello a 
cui la mente già difettava, Fr. 
Sacch. = v. a. uznać za nie- 
zdolnego, ganić, przy ganiać. 

DIFETTIVO, —VA , ad. defe- 
ktowy, ni e zuptłny, niecały. = 
ułomny. = Gram. ułomny. 

DIFETTO, s. m. defekt , wa- 
da, ułomność, przywara. — 
błąd, wina. Per celar il — della 
figliuola, Bocc. Recare, recarsi a 

— checchessia, poczytywać so- 
bie za ivine, stać się win- 
nym czego. Perchè ad onta si 
rechi od a — ch'altri si sia pri- 
miero in giostra messo , Tass. 
Ger. Trovarsi in —, zawinić, 
przewinić. Chi è in — è in so- 
spetto, prov. na złodzieju cza- 
pka gore, uderz w stòla nożyce 
się odezwą. = brak , niedosta- 
tek* = Difetti, pi. defektowe 
arkusze książki. 

DIFETTOSAMENTE, difettu- 

ALMFNTE, DIFETTUOSAMENTE, DIFET- 
TIVAMENTE, av. niezupełnie, nie- 
dokładnie, niedoskonałe. 

DIFETTUCCIO , —zzo , s. m. 
dim. maleńka ivqda. 

DIFETTUOSITA , s. f. wada, 
ułomność. [porzucenie kogo. 

DIFEZIONE, s. f. odstąpienie, 

DIFFALCARE, v. a. odtrącić, 
potrącić, odjąć. 

DIFFALCO, s. m. odtrącenie, 
potrącenie , de falka. In — , av. 
do odtrącenia, do potrącenia. 

DiFFALTA. s. f. wina, wada, 
uchybienie, niedotrzymanie sło- 
wa. =■ brak, niedostatek. Per 

— di vettovaglie, G. Vili. 
DIFFALCARE, v. n. brako- 
wać, zabraknąć. 

DIFFAMARE, v.a. osławić , 0- 
szkalować, potwarzać. 



DIF 

DIFFAMATORE , s. m. po- 

twarca, oszczerca. 

DIFFAMATORIO , —RIA , ad. 
oszczerczy, potwarczy. 

DIFFAMAZIONE , s. f. — men- 
to, s.m. oszczerstwo, potwar 'Z . 

DIFFERENTE, ad. m.f. różny, 
rozmaity. 

DIFFERENTEMENTE, av. ró- 
żnie, rozmaicie. 

DIFFERENZA, —zia , s.f. ró- 
żnica. = zajście, spór, zwada, 
nieporozumienie, zatarga. 

DIFFERENZIALE, ad. m. f. 
Mat. różniczkowy. Quantità—, 
ilość różnic zkoiva, nieskończe- 
nie mała, różniczka. Calcolo—, 
rachunek różniczkowy. 

DIFFERENZIARE, v. a. od- 
różniać, rozróżniać. = Mat. 
szukać różnicy ilości odmien- 
nej, wziąść ilość nieskończenie 
małą. 

DIFFERENZIATAMENTE, av. 
z odróżnieniem, w odróżnie- 
niu. 

DIFFERIMENTO, s. m. odkła- 
danie , V. DILAZIONE. 

DIFFERIRE , v. a. e n. ir. od- 
kładać, odwlekać. = różnić się. 

DIFFICILE , ad. m. f. trudny, 
Ciężki. — a contentare , wyma- 
gający, wymyślny, wybrydny. 

DIFFICILMENTE, av. trudno. 

DIFFICOLTÀ , — TADE , —TA- 
TE , s. f. trudność. 

DIFFICOLTARE , — cultare , 
v. a. utrudniać. 

DIFFICOLTOSO , — cultoso , 
— sa , ad. trudny do wszystkie- 
go , z którym trudno trafić do 
ładu : wybrydny. 

DIFFIDARE , v. n. nieufać , 
niedowierzać. = v. a. pozba- 
wić nadziei. 

DIFFIDENTE , ad. m. f. nie- 
ufny, niedowierzający. 

DIFFIDENZA,— zia, —danza, 
s. f. — damento, s. m. nieufność, 
niedowierzanie. 

DIFFINIRE , v. a. ir. zakoń- 
czyć , załatwić , rozstrzygnąć 

— le differenze , załatwić zaj- 
ścia, spory. = określić, opisać. 

DIFFIN1TAMENTE, — tiva- 
mente, av. ostatecznie, koniec 
końcóio. 

DIFFINITIVO, —VA, —torio, 
— ria, ad. ostateczny, stano- 
wczy. 

DÌFFINIZIONE,s.f. określe- 
nie , de fini cy a. 

DIFFONDERE, v.a. ir. rozlać. 

— v. r. rozlać się, oblać się, 
zalać się. E cadde tramortita e si 
diffuse di gelato sudor, e gli occhi 
chiuse, Tuss. Ger. => Diffonder- 
si nel dire, rozciągać się , roz- 
wlekać się nad czem. 

DIFFONDITORE , s. m. roz- 
lewacz. 



DIG 

DIFFORMARE, v.a. oszpe- 
cić przez zepsucie kształtu. 

DIFFORMATAMENTE , av. 
niekształtnie. 

DIFFORMAZIONE , s. f. o- 
szpecenie. 

DIFFORME , ad. m. f. nie- 
kształtny, szpetny, brzydki. 
r= różny. = niestosowny, prze- 
ciwny. Le azioni de' cittadini 
conformi o difformi alla legge 
scritta, Beccar. J). e P. 

DIFFORMITÀ, s.f. nieksztal- 

DIFFRAZIONE , s. f. OH. ła- 
manie się śuMatla. 

DIFFUSAMENTE, av. roz- 
wlekle. 

DIFFUSIONE , s. f. rozlanie. 

DIFFUSIVO, —VA, ad. rozle- 
wający. 

DIFFUSO, —SA, p. ad. rozla- 
ny, wylany. Stile diffuso, styl 
rozwlekły. 

DIFILARE, v.a. rzucić, ci- 
snąć co na kogo. = rzucić się , 
skoczyć na kogo. 

DIFILATAMENTE, difilato, 
av. wprost , obces. 

DIFINIMENTO, s.m. defini- 
cya, określenie. = ukończenie. 

DIFINIRE, etc.v.DiFFiNiRE, etc. 

DIFRIGE , s. m. fus , żużel 
miedzi. 

DIGA, s. f. grobla. 

DIGENERARE, ^.DEGENERARE. 

DIGERIRE , v. a. ir. trawić 
pokarm. Il nostro stomaco dige- 
risce più facilmente l' acqua che 
il vino , Red. Lett. — Fig. prze- 
trawić co, zgłębić, zgruntować. 
= strawić, przenieść na so- 
bie , ścierpieć. Non potendo — 
l' ignominia di Segner. Pred. 

DIGERITO, —TA, p. ad. stra- 
wiony. = Fig. ułożony, po- 
rządnie zebrany. = przetra- 
wiony, zgłębiony. 

DIGERÌTORE, s.m. trawiący. 

DIGESTIBILE, ad. m. f. stra- 
icny. 

DIGESTIONE , s. f. digerimen- 
to , digest imento , s. m. tra- 

%Ot6ÌXì€ 

DIGÉSTIRE, v, digerire. = 
fig. porządnie ułożyć, zebrać. 

DIGESTIVO, —VA , ad. uła- 
twiający trawienie. 

DIGESTO, s. m. zbiór ustaw 
dawnych prawników rzym- 
skich zebranych i ułożonych 
z rozkazu Justyniana. 

DIGESTO , —TA, p. ad. stra- 
wiony. = fig. porządnie ze- 
brany, ułożony. [re. 

DIGHIACCIARE, v. didiaccia- 

DIGIOGARE, v. a. zdjąć ja- 
rzmo, wyprząclz z jarzma. 

DIGITALE , s. f. Bot. napar- 
stnik, naparstnica. = ad. pal- 
cowy. 



DIG 



U9 



DIGITO , s. m. palec , v. dito. 
= cal , 1/16 część stopy. 

DIGIUGNERE, v. disgiugnere. 

DIGIUNARE, v.n. pościć. Chi 
digiuna e altro ben non fa , a casa 
del diavolo se ne va , prov. sie- 
dzi pod figurą a ma diabla za 
skórą. — być na czczo. 

DIGIUNÀTORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. poszczący, poszcząca. 

DIGIUNE , s. f. pi. suchedni. 

DIGIUNO, s. m. post. Rompe- 
re , pascere il — , przestać po- 
ścić. — głód. Poscia , più che il 
dolor, potè il — , D. Inf. = fìg. 
długie rozłączenie , oddalenie. 
Send' io tornato a solvere il — di- 
veder lei , che sola al mondo 
curo , Petr. = ad. będący na 
czczo. A — , av. na czczo. = 
Di lagrime digiuno, fig. który 
nigdy nic uronił łzy. = Il sa- 
tollo non crede al digiuno , prov. 
syty nie wierzy głodnemu. 

DIGNITÀ , — tade , —tate , 
s. f. godność , zacność, powa- 
ga. — godność, dostojeństwo, 
wysoki urząd. = wspaniała 
postawa. 

DIGNITOSO , —SA , ad. t pe- 
łen godności , godny. [re. 

DIGOCCIOLARE, v. gocciola- 

DIGOZZARE, v. a. poderżnąć 
gardło. = odsłonić szyję , wy- 
gorsować się. 

DIGRADAMENTO , s. m. — 
zionę , s. f. zejście na dół sto- 
pniami. = Pitt. stopniowe osła- 
bienie kolorów, światła iv o- 
brazie. 

DIGRADARE , v. n. zejść , 
schodzić po stopniach. Venim- 
mo al punto dove si digrada , D. 
Inf. = zmniejszać się, słabnąć 
stopniami. = schylać się nie- 
znacznie , stanowić niezna- 
czną pochyłość. = v. a. zde- 
gradować. = uszkodzić , poro- 
bić szkody , v. peggiorare. = 
podzielić na stopnie, posto- 
pniować. — Pitt. osłabić kolo- 
ry, światło w obrazie. 

DIGRASSARE, v. a. zebrać tlu- 
stość ; wywabiać tłuste plamy. 

DIGREDIRE, v.n. ir. lat. zbo- 
czyć z drogi. = fig. zboczyć od 
przedmiotu. 

DIGRESSIONCELLA, — cina , 
s. f. dim. ustępek. 

DIGRESSIONE , s. f. zbocze- 
nie , ustęp. 

DIGRESSIVO, —VA, ad. ro 
biący ustępy, zbaczający od 
przedmiotu! 

DIGRESSO , —SA , ad. ten 
który zboczył z drogi. = s.m. 
zboczenie z drogi. 

DIGRIGNARE, v. a. e n. ioxj- 
szczerząc zęby. Come soglion 

talor due can mordenti avvi 

cinarsi digrignando i denti , Ar, 



150 



DIL 



Uri. Fur. — zgrzytać zębami. 
= wykrzywiać gębę, zżymać 
się na co. 

DIGROSSAMENTO, s.m. ocio- 
sanie z grubego. 

DIGROSSARE, v. a. ociosać 
z grubego. == nakreślić szkic 
obrazu. = fig. okrzesać , wy- 
kształcić, V. DIROZZARE. 

DIGRUMARE, v. a. przeżu- 
wać , V. RUMINARE. 

DIGRUMATORE, s.m. zwie- 
rzę przeżuwające. 

DIGUAZZAMENTO, s.m. kłó- 
cenie , beltanie. 

DIGUAZZARE , v. a. kłócić , 
bełtać. = v. n. e r. rzucać się , 
ciskać się. 

DIGUSCIARE , v. sgusciare. 

DILACCARE , v. a. odciąć ło- 
patkę baranią. = v.r. rozdzie- 
rać się. Or vedi come io mi di- 
lacco , D. Inf. 

DILACCIARE , v. a. rozsznu- 
rować , rozwiązać. 

DILACERAMENTO, s. m. po- 
darcie , rozdarcie , rozszar- 
panie. 

DILACERARE , dilaniare , v. 
a. podrzeć, rozedrzeć, roz- 
szarpać. 

DILAGARE, v.a. zalać, za- 
topić. Ondeggiò il sangue per 
campagna , e corse come un gran 
fiume, e dilagò le strade, Ar. 
Ori. Fur. 

DILAGATAMENTE, av. przez 
zalanie powodzią. = nawal- 
nie, gwałtownie. 

DILAPIDAMELO, s.m. — 
zionę, s.f. roztrwoniene, zmar- 
nowanie, [nić. 

DILAPIDARE, v. a. roztrwo- 

D1LATA, s.f. Leg. delata, od- 
łożenie, odroczenie sprawy. 

DILATABILE, ad, m. f. roz- 
szerzalny. 

DILATABILITÀ, s.f. Fis. roz- 
szerzalność. 

DILATARE, v. a. rozszerzyć, 
rozprzestrzenić. — culi' armi i 
confini dell'impero, Met. = od- 
łożyć, odroczyć. = v.r. rozsze- 
rzyć się. 

DILATATIVO, —VA, ad, roz- 
szerzający. 

DILATATORE, s.m. Chir. na- 
rzędzie służące do rozszerze- 
nia otworu w ciele. 

DILATAZIONE, s. m. rozsze- 
rzenie. 

DILATORIO, —RIA, ad. Leg. 
zwlekający, dążący do zwłoki. 

DIL A VA MENTO, s.m. — zionę, 
s.f.podmycie,wydrążenieprzez 
potok spadający z góry. 

DILAVARE, v.a. podmyć. 

DILAVATO, —TA, p.ad. pod- 
myty, wymyty. = blady. Rosso 
di lavato,'/) la doczerwony. = bla- 
dy, wybladły. 



DIL 

DILAZIONCELLA , s. f. dim. 

krótka zwłoka. 

DILAZIONE, s.f. zwłoka. 

DILEFIARE, v.n. bass. schnąć, 
usychać z frasunku. 

DILEGGIABILE, ad. m. f. go- 
dzien pośmiewiska. 

DILEGGIAMENTO, dilegione, 
s. m. pośmiewisko, szyderstwo, 
najgrawanie się, urągowisko. 

DILEGGIARE, v. a. szydzić, 
drwić, naśmiewać się. Rinaldo, 
quando questo ebbe sentito, lo di- 
leggiava , e chiamava codardo , L. 
Pule. Morg. * 

DILEGGIATEZZA , s. f. zu- 
chwalstwo, bezczelność. 

DILEGGIATORE , s. m. szy- 
derca. 

DILEGG1ATORINO , dileggi- 
no, s.m. elegancik, galancik. — 
mały drwinkarz. 

DÌLEGINE , ad. m. f. miękki, 
słaby, wiotchy, toietki (o mate- 
ryach i papierze). 

DILEGUAMENTO , s. m. od- 
dalenie. 

DILEGUARE, v.a. oddalić. = 
v. r. oddalić się, zniknąć. 11 si- 
gnor nostro s'è in un sol punto 
dileguato e mostro, Tass. Ger. 
= rozpływać się, zalać się 
łzami. Come sarebbe possibile 
che tu non ti dileguassi in amaro 
pianto, Segner. Mann. Feb. 

DILEGUO, s.m. wielkie odda- 
lenie, kraj świata. Andare, man- 
dare in — , zajść, zasłać na kraj 
świata. 

DILEMMA , s. m. Log. dilem- 
ma, rozumowanie złożone 
z dwóch części z których każda 
prowadzi do jasnego i pra- 
wdziwego wniosku. 

DILETICAMENTO, s. m. łas- 
kotanie. 

DILETICARE, v. solleticare. 

DILETICO, s. m. łaskotka, 
łecht. 

DILETTABILE , dilettevole , 
ad.m.f. miły, laby, słodki. 

DILETTABILI TA, — tade, — 
tate, s.f. rozkosz, słodycz. 

DILETTABiLMENTE , dilet- 
tevolmente , av. miło , lubo , 
słodko. [ZIONĘ. 

DILETTAMENTO, v. diletta- 

DILETTANTE, ad. m.f. miły, 
luby, słodki. = s.m. artysta nie 
z professyi ale z gustu. 

DILETTARE, v. a. sprawiać 
rozkosz; bawić, rozrywać. = 
v.r. rozkoszować; mieć upodo- 
banie; bawić się, rozrywać się. 

DILETTATORE, s. m. — TRl- 
CE, s.f. sprawujący, sprawują- 
ca rozkosz. 

DILETTAZIONE,s {.rozkosz, 
przyjemność, upodobanie. 

DILETTEVOLE, — mente, v. 
dilettabile , etc. 



DIL 

DILETTIVO, —VA, ad. miłu- 
jący, kochający. 

DILETTO , s. m. rozkosz , 
przyjemność, upodobanie. Pren- 
der a — , mieć upodobanie.. Ma 
tu prendi a — i dolor miei, Petr. 
Prender — d'altrui, zażyć z kim 
cielesnej rozkoszy. Andare a — , 
pójść na przechadzkę. Tenere 
a — , mieć co na czyje zawoła- 
nie. A — , a bel — ,av. umyślnie, 
samochcąc. = ad. ukochany. A 
Dio diletta obbediente ancella , 
Petr. Donna diletta, kochanka. 

DILETTOSAMENTE, ^.przy- 
jemnie. 

DILETTOSO, v. dilettabile. 

DILEZIONE, s. f. miłość. 

DILIBERAMENTO,s.m. v. li- 
berazione. = ostrożność, prze- 
zorność; rozwaga; namysł, 
rozmysł. 

DILIBERARE , v. a. uwolnić. 
Diliberò di sua prigione Federigo, 
G. Vili. — dalla promessa, uwol- 
nić od dotrzymania obietnicy. 
= radzić, obradować. = umy- 
ślić, postanowić. Diliberò di vo- 
lere andare a vedere la magnifi- 
cenza di questo abate, Bocc. Ho 
deliberato di non allontanarmi di 
questi colli, U. Fosc. = postano- 
wić, uchwalić. =v.r. zLedz, od- 
być połóg. = pozbyć się, uwol- 
nić się. 

DILIBERAT AMENTE, av. roz- 
myślnie, umyślnie. 

DILIBERATO , —TA , p. ad. 
uwolniony. = postanowiony, 
uchwalony. = gotów na wszy- 
stko, determinowany. A dirtela, 
io son diliberato ; e tu sai eh' uom 
diliberato non vuol consigli, Salv. 
Granch. [razione. 

DJL1BERAZIONE , v. delibe- 

DILIBRARSI, v. r. strade ró- 
wnowagę. 

DILIGENTE, ad. m.f. pilny. 

DILIGENTEMENTE , av. pil- 
nie. 

DILIGENZA , —zia , s. f. pe- 
nose , staranność. = Far chec- 
chessia in — , robić co spiesznie. 

DIL1QUIDARE, v.n. rozpuścić 
się, roztopić się. = v. r. fig. o- 
świadczyć się, wyjawić się. 

DILISCARE, v. a. wyjąć oście 
z ryby. 

DfLIZIOSO, v. delizioso. 

DILOGGIARE,v.n. wyproioa- 
dzić się, wynieść się zmieszka- 
nia. — fig. wyruszyć , wynieść 
się. = v. a. wyrugować, wypa- 
rować. 

DILOMBARSI, v. r. złamać 
sobie krzyże. 

DILOMBATO,— TA, pad. ma- 
jący rozbite krzyże. = fig. jak 
zbity, znużony, skołatany. = 
s.m. przerwanie sie w krzyżu, 
zerwanie się, poderwanie się. 



DIM 

DILUCIDARE, v. a. wyjaśnić, 
objaśnić. 

DILUCIDAZIONE, s. f. wyja- 
śnienie, objaśnienie. 

DILUNGAMENTO, s.m. —zio- 
nę, s. f. oddalenie. 

DILUNGARE, v.a. oddalić. = 
przedłużyć, wyciągnąć, rozcią- 
gnąć. = przedłużać, odkładać, 
Ddwlekać, = v.r. oddalić się. 

DILUNGATORE, s.m. odwló- 
czyciel. 

DILUNGO, av. ciągłe, wciąż. 
Suonare a —, dzwonić z całej 
siły rozkołysawszy dzwony. 

DILUVIANO, —NA, ad. poto- 
•poioy. 

DILUVIARE, v.n. lać jak z ce- 
bra (o deszczu). = bass. żreć, 
pożerać. [żarłok. 

DILUVIATORE, — vione, s.m. 

DILUVIO, s.m. potop. = roz- 
lew, wyłem, zaleiv. = Fig. miał- 
ka obfitość; potoki łez; naical 
nieszczęść. = żarłoctwo, żar- 
łoczność, [wny. 

DILUVIOSO, —SA, ad. ułe- 

DIMAGRARE , — crare , — 
gherare, v. a. wychudzić. =^v. 
n. e r. schudnąć. 

DIMAGRAZIONE, s. f. —men- 
to, s.m. chudnienie , schudnie- 
nie, tvych udn ten ie. 

DIMANDA, — GIONE, — ZIONĘ, 

■ — dita, s. f. — mento, s. m. pyta- 
nie. — proźba, żądanie. = Di- 
manda , dimandita , Leg. żąda- 
nie , domaganie się ;- wnioski 
prokuratora; zapytania czy- 
nione obwinionemu, indagacya. 

DIMANDANTE, ad.m.f. żąda- 
jący; proszący. = s. Leg. po- 
loód, powódka. 

DIMANDARE, v.a. pytać, za- 
pytywać. =■• żądać , wymagać , 
domagać się. — in giudizio, do- 
chodzić czego , upominać się o 
co drogą sądową. 

DIMANDASSERA , diman da 
sera, av. jutro iv wieczór. 

DIMANDATO, s.m. rzecz żą- 
dana. 

DIMANDATORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. żądający, żądająca.= 
Leg. powód, powódka. 

DIMANE , —ni , av. jutro. Di- 
man mattina , dimattina , jutro 
rano. Dimani sera , jutro w wie- 
czór. Diman l'altro, pojutrze. = 
Dimane , s.f. ranek. Quando fui 
desto innanzi la — , D. Inf. 

DIMEMBRARE, v. smemrrare. 

DIMENAMENTO, dimenìo, s. 
m. ruszanie się , wiercenie się, 
kręcenie się, fertanie się. 

DIMENARE, v.a. ruszać, 
trząść, wstrząsać, wzruszać, 
kręcie, wiercić, przewracać. — 
la pasta, miesić ciasto. — la coda, 
kręcie , wiercić ogonem. =±= v. r. 
rzucać się r ciskać się, szamo- 



DIM 

tać się. Chi va a letto senza ce- 
na tutta notte si dimena, prov.u. 
cena. == krzątać się, wiercić 
się, kręcić się, fertać się, trze- 
potać się, dygotać. = v. n. 
drzeć, drgać ',6 liściach). 

DIMENSIONE, s. f. wymiar, 
rozmiar. 

DIMENTARE , v. a. pozbawić 
rozumu, zawrócić głowę, odu- 
rzyć. 

DIMENTICANZA, — ggine, — 
gione, s. f. — mento, s. m. zapo- 
mnienie. Mettere in dimentican- 
za, puścić w zapomnienie. 

DIMENTICARE, v. a. n. er. 
zapominać , zapomnieć. Si di- 
mentica a un tratto le ingiurie 
Tattegli, S&gner. Mann. Marz. 

DIMENTICATOIO, v. dimen- 
ticanza. 

DIxMENTICHEVOLE, dimenti- 
co, — ca, pi. — chi, — che , ad. 
łatwo zapominający. 

DIMENTIRE, v. a. ir. zadać 
kłamstwo, zaprzeczać. 

DIMERITARE, v. demeritare. 

DIMESSO , —SA , p. ad. spu- 
szczony ila dół. E tenea dimesse 
le palpebre lagrimose, Ver. N.R. 
= upokorzony , pokorny. E 
sono in non molti anni sì di- 
messo, eh' appena riconosco ora- 
mai me stesso, Petr. == rozpu- 
szczony (o włosach). Veggo... e 
bruna e taciturna starsi una don- 
na coi crini dimessi, Fort. Rice. 

DIMESTICAMENTO , s. m. 
oswojenie. 

DIMESTICARE, v. a. oswoić, 
przyswoić. = spoufalić. — v. r. 
oswoić się ; spoufalić się. 

DIMESTICAZIONE , s. f. o- 
swojenie, przyswojenie. 

DIMESTICHEVOLE, ad. m. f. 
łatwy do oswojenia. 

DIMESTICHEZZA, s. f. pou- 
fałość, zażyłość =•- pieszczoty, 
karesy. 

DIMESTICO , —CA, pi. —CI, 
— CHE, ad. domowy, swojski. 
Animai dimestico, zwierzę do- 
mowe, swojskie. == domowy, 
ogrodowy, niedziko rosnący. 
Piante dimestiche, frutti dime- 
stici, rośliny, owoce ogrodowe. 
=domowy, gospodarski. Cura, 
bisogna dimestica, kłopoty, po- 
trzeby gospodarskie. = do- 
mowy, krajowy. = nawykły, 
przywykły.=pbufały.= częsty. 
Febbre dimestica, febra często 
powracająca. 

DIMETTERE, v. a. ir. odłożyć 
na bok , zaniechać. = opuścić. 
Cristo fu tentato nel deserto e non 
però il dimise il demonio, Fr. 
Giord. ■■= odpuścić, darować 
urazę. = zamiast permettere, 
pozwołić. Forse m'avresti ancora 
lo star dimesso , D. Inf. = v. r. 



DIM 



151 

wpo- 



złożyć urząd, władzę, 
korzyć się, uniżyć się. 

DIMEZZAMENTO, s. m. po- 
dzielenie na dwie polowy. 

DIMEZZARE , dimidiare, v. a. 
podzielić na połowę. 

DIMINUIMENTO,s.m.smme;- 
szenie, uszczuplenie, ujęcie. 

DIMINUIRE , v. a. ir. zmniej- 
szyć^ uszczuplić, ująć. 

DIMINUITO, —TA, p. ad. 
zmniejszony, uszczuplony. Av- 
viene alcuna volta che 1' uomo 
proffera parola , per la quale la 
fama altrui è diminuita, Maeslr. 

DIMINUTAMENTE , — tiva- 
mente, av. przez zmniejszenie. 

DIMINUTIVO, s. m. Gram. 
wyraz zdrobniały. — ad. dro- 
bny, maluczki. [szenie. 

DIMINUZIONE , s. f. zmniej- 

DIMISSIONE , s. f. dymissya, 
uwolnienie od służby. 

DIM1SSORIA, s. f. Eccl. po- 
zwolenie biskupa na święcenie 
kleryka przez innego biskupa. 

DLMODOCHÈ, di modo che, 
cong. tak iż. 

DIMOIARE, v. n. rozmar- 
znąć, roz tajać. == namoczyć 
chusta przed zoleniem. 

DIMOLTO, v. molto. 

DIMOLTONE, av. acer. bar- 
dzo wiele. Questa è una super- 
bissima strofe che mi piace di 
molto, ma di molto, e poi di mol- 
tone, Red. Lett. 

DIMONIO, v. demonio. 

DIMORA, s. f. mieszkanie, 
miejsce pobytu. = mieszkanie, 
czas pobytu. Tu sai ch'e' fece in 
Alba sua — per trecent' anni , 
Petr. = zwłoka, odwłoka. 
Quando s'accorse d'alcuna — eh' 
i' faceva dinanzi alla risposta su- 
pin ricadde , D. Inf. 

DIMORAGIONE, s. f. —men- 
to, s. m. mieszkanie, pobyt. 

DIMORARE , v. n. mieszkać. 
Or che di là dal mal fiume dimo- 
ra, D.Inf.= przebywać, zosto> 
wać. = v. a. opóźnić. 

DIMORAZIONE, v. indugio. 

DIMORO, s. m. mieszkanie. 
-.= omieszka, zwloką. Domandò 
il duca mio senza — D. Inf. 

DÌMORSARE, v. a. rozkąsić. 

DIMOSTRABILE, ad. m. f. 
mągący być okazanym. 

DIMOSTRAGIONE , s. f. — 
mento, s. m. okazanie, okaz, 
znak, oznaka. 

DIMOSTRANTEMENTE, — ti- 
vamente, av. jasno , dowodnie. 

DIMOSTRARE, v.a. okazać, 
dowieść. Interamente come '1 fat- 
to stava le dimostrarono, Bocc. 
= v. r. okazać się, pokazać się. 
Le lagrime... ora per allegrezza 
largamente si dimostrarono, Fir. 
As. = udawać. 



152 



DIN 



DIMOSTRATIVA, s.f. łatwość 
okazania. 

DIMOSTATIVO, —VA, ad. 
dowodnie okazujący. Eloquen- 
za dimostrativa , ivymowa do- 
wodząca, na rozumowaniu o- 
parta. = okazujący. Pronome 
dimostrativo, Gram. zaimek o- 
kazujący. 

DIMOSTRATORE,s.m. — TRI- 
CE , s. f. okazujący, dający o- 
znaki czego. 

DIMOSTRAZIONE, s. f. oka- 
zywanie. — matematica, dowo- 
dzenie matematyczne. = do- 
wód, oznaka. — udawanie. Far 
— , udawać. 

DIMOSTRO, —TRA, ad. za- 
miast dimostrato , okazany, do- 
wiedziony. 

DIMOZZARE , dimozzicare, v. 

MOZZARE, SMOZZICARE. 

DINANZI, s. m. przód , front, 
fasada. = prep. przed. Or ho 

— agli occhi un chiaro specchio, 
Petr. — la chiesa di S. France- 
sco, G. Vili. — al giudice, przed 
sędzią. Mettere, torre una cosa 

— agli occhi di alcuno, przeło- 
żyć co komu przed oczy, usu- 
nąć co z przed oczu. Levarsi 
una cosa — , pozbyć się czego, 
odczepić się, odkaraskać się. 
Me lo sono levato — , pozbyłem 
się go, odczepiłem się od niego. 

— a me non fur cose create, D. 
Inf. = av. wprzód, przedtem. 

— che, wprzód nim. = ad. 
poprzedzający , uprzedni. Il di, 
il verno — , dzień poprzedni, i 
t. d. = przed (co do czasu). 

DINASTA, s. m. książę, kró- 
lik ulegający innemu mocar- 
stwu. 

DINASTIA, s. f. dynastia. 

DINDERLO, s. m. — lino, s. 
m. dim. szlarka, frędzla. = 
trzpiot. 

DINDO, s. m. (wyraz dzie- 
cinny), pieniądze. Se fossi flior- 
to innanzi che lasciassi il pappo 
e '1 dindi, D. Purg. 

DINDONARE , v. n. dzwonić 
(o dzwonie). Cominciò il campa- 
nario a — , Tasson. Secch. 

DINEGARE, v.a. zaprzeczyć, 
odmówić. 

DINEGAZIONE, s. f. zaprze- 
nie, odmówienie. 

D1NEGRARE, dinigrarę , v. 

DENIGRARE. 

DINIEGO, s.m. zaprzeczenie. 

DlftOCCARE, — olare, v. a. e 
n. skręcie kark, zwichnąć, wy- 
wichnąć. = v. r. Dinoccars^ ii 
piede, la mano , wyioichnąć so- 
bie nogę, rękę. = Fare il dinoc- 
colato, udawać chorego. 

DI MODA RE, V. DISNODARE. 

D1NOMINARE, v.a. nazwać. 
= wyliczać. 



DIP 

DINOMINAZIONE, v. denomi- 
nazione. 

DINOTARE , v. denotare. 

DINTORNAMENTO, s.m. o- 
krążenie, otoczenie. 

DINTORNARE, v.a. okrążać, 
otaczać. 

DINTORNO, s.m. okolica. = 
zarys, kontur. = obwód, krąg, 
brzeg. = av. na około, do koła. 

DINUDARE, v.a. obnażyć, 
ogołocić. = fig. odsłonić, od- 
kryć. Acciò che meglio il vero io 
ti dinudi , Ar. Ori. Fur. 

DINUMERARE , v. numerare. 

DINUMERAZIONE,s.f. rozli- 
czenie , obliczenie. 

DINUNZIA,— zione, s. f. o- 
głoszenie. = denuncyacya , do- 
niesienie do władzy. 

DINUNZIARE, v.a. ogłosić, 
obwieścić, oświadczyć. = de- 
nuneyować, donieść do wła- 
dzy, udać do sądu. 

DINUNZIATIVO, -VA, ad. 
ogłaszający. = donoszący, u- 
dający do władzy. 

DINUNZIATORE , s. m. — 
TRIGE, s. f. denuneyator. 

DIO, s.m. Bóg. —il voglia, 
volesse , dałby to Bóg. Andarsi 
con — , pójść z Bogièm. Ognun 
per se, e —per tutti, każdy 
dla siebie , a Bóg dla wszyst- 
kich. — sia con voi, niech cię 
Bóg prowadzi. — me ne liberi , 
uchowaj Boże, broń Boże. Per 
l' amor di — , na miłość Boga. 
Per Dio , dla Boga , przebóg. 
Per Dio, non date a questa isto- 
ria orecchia , Ar. Ori. Fur. 

DIOCESANO , —NA , ad. e s. 
diecezyalny, mieszkaniec die- 
cezyi, biskup diecezyi. 

DIOCESI , s. f. diecezya. 

DIOTTRA, s.f. dyòptra, prze- 
glądnica , celownik. 

DIOTTRICA, s.f. dyoptryka, 
część optyki mówiąca o kierun- 
ku złamanych promieni świa- 
tła. 

DIOTTRICO, —CA, pi. —CI , 
—CHE , ad. dyoptryczny. 

DIPANARE, v.a. zwijać na 
kłębek. 

DIPARTENZA , — tita , s. f. 
dipartire, s.m. odjazd, wyjazd. 
= pożegnanie. Fatte col duca 
poi le dipartenze, «i misero di 
subito in cammino, L. Lipp. 
Malm. 

DIPARTIMENTO, s.m. od- 
jazd. — podział, wydział. — 
della guerra , dell' interno, wy- 
dział wojny, spraw wewnę- 
trznych. — departament we 
Fraucyi. 

DIPARTIRE , v. a. ir. podzie- 
lić, rozdzielić. = odciąć , odrą- 
bać. Ma le pensa dal busto — il 
capo mezzo fitto nella sabbia , 



DIR 

Ar. Ori. Fur. = oddzielić , od- 
łączyć , oddalić. Ma io però da' 
miei non ti diparto, Petr. — v.r. 
odjechać , odejść, oddalić się. 

DIPELARE , v. pelare. 

DIPELLARE , v. a. obłupić, 

DIPENDENTE, ad. m.f. za- 
leżny, [leżnie. 

DIPENDENTEMENTE, av. za- 

DIPENDENZA,s.f. zależność. 

DIPENDERE, v. n. ir. zależeć 
od kogo, od czego. 

DIPENNARE, v. ^.przekreślić. 

DIPIGNERE , dipingere, v. a. 
ir. malować. — a olio, a fresco, 
malować olejno , f resko. — di 
rosso , di verde , malować czer- 
wono, zielono. Chiunque comin- 
cia fa così; ed anche Michelagno- 
lo dipinse a principio dei fantocci* 
Cas. Lett. = fig. odmalować t 
opisać. 

DIPINTO , —TA, p. ad. ma- 
lowany, odmalowany. — a più. 
colori, pstry , upstrzony . = ma- 
lowany, różowany. = Fig. ma- 
lujący ' się na twarzy. Io mi 
tacea ma '1 mio desir dipinto m' 
era nel viso , D. Par. = ubar- 
wmny. Prato dipinto , łąka u- 
barwiona kwieciem. = fałszy- 
wy, udany, obłudny. Laggiù 
trovammo una gente dipinta, D. 
Inf. Egli è dipinto, tak piękny 
że go można malować. Queir 
abito vi sta dipinto , ta suknia 
leży na tobie jak ulana. 

DIPINTORE, s. m. —RES- 
SA , — TRICE, s.f. malarz y 
malarka. Dipintore de' miei sti- 
vali , lichy malarz. Questo è un 
tale , che si chiama Pedone , de- 
pintor de' miei stivali , L. Lipp. 
Malm. 

DIPLOMA , s. f. dyplom. 

DIPLOMATICA, s.f. dyplo- 
matyka, nauka o dyplomatach, 
przywilejach dawnych. 

DIPLOMATICO, —CA, pi. — 
CI, —CHE, ad. dyplomatyczny. 
Corpo diplomatico, ciało dyplo- 
matyczne. = s. m. dyplomata. 

DIPLOMAZIA, s. f. dyplo- 
macya. 

D1POPOLARE, v.a. wyludnić. 

DIPORRE,v. DEPORRE. 

DIPORTAMENTO, s.m. po- 
stępowanie, prowadzenie się. 

DIPORTARSI, v.r. bawić się. 
= przechadzać się. = postępo- 
wać , prowadzić się , sprawo- 
wać się. 

DIPORTEVOLE, ad. m. f. za- 
bawny. 

DIPORTO, s. m. zabawa, 
rozrywka. — chód, ułożenie , 
postawa. 

DIPPOI, av. polem. 

DIPRESSO, prep. blizko. 

DIRADARE, v.a. rozrzedzić. 
= v.r. rozrzedzić się. 



DTR 

DIRADICARE , wyrwać z ko- 
rzeniem. = fig. wykorzenić. 

DIRAMARE , v. a. obciąć ga- 
łęzie. = v. r. rozgałęzić się. =-- 
rozdzielić się na dwie lub wię- 
cej odnogi (o rzekach). 

DIRAMAZIONE , s. f. rozga- 
łęzienie. 

DIRE, v. a. e n. ir. mówić, po- 
wiedzieć , rzec. — bene , małe 
di alcuno , mówić dobrze , źle 
o kim. — ciò che uno pensa, po- 
wiedzieć co się myśli. Pigliar a 
— , zacząć mówić , odezwać 
się , zabrać glos. Aver che — , 
mieć co do powiedzenia. Aver 
che — con alcuno , mieć z kim 
na pieńku. Non c' è che — , nie 
ma co na to powiedzieć. Far 
dir di sé e de' fatti suoi , przyjść 
na ludzkie języki. Dicesi , si di- 
ce , dicono, mówią, powiadają. 
— i suoi peccati , powiedzieć , 
wyznać swe grzechy. = nazy- 
wać , najzwać. Sono piuttosto 
da dir asini , Bocc. = Voler 
dire, venir a — , znaczyć. Ma 
io non so quel che volesse — , 
Bern. Ori. Quello eh' egli ave- 
va risposto non veniva a dir nul- 
la , Bocc. —. Cioè a — , vale a — , 
to jest,jako to. = s. m. mówie- 
nie , mowa. Al dir d' ognuno , 
jak wszyscy mówią. Come il 
soverchio — reca fastidio, così re- 
ca il soverchio tacere odio, Cas. 
Galat. 

DI REDA RE , direditare , v. a. 
wydziedziczyć. 

DIRENATO, s. m. przełama- 
nie krzyża, przerwanie się 
to krzyżu. 

DIRETRO, s. m. tył. 

DIRETTAMENTE, w.wprost. 

DIRETTIVO , —VA , ad. pro- 
stujący, kierujący. 

DIRETTO, —TA , ad. prosty, 
wyprostowany. Per diretto, av. 
wprost , prosto. = p. ad. kie- 
rowany, skierowany. = słu- 
szny, sprawiedliwy. 

DIRETTORE , s. m. — TRICE, 
s. f. dyrektor, dyrektorka. 

DIRETTORIO, s. m. dyrekto- 
ryat , władza wykonawcza 
z pięciu członków we Francy i 
Odr. 1795 e/o 1799. 

DIREZIONE, s.f. kierunek, 
dążenie. = dyrekeya , kieru- 
nek, zarząd. Aver la — , kiero- 
wać , rządzić , zarządzać. = 
urząd dyrektora. La — delia 
posta, dtjrekcya poczty. 

DIRIĆCIARE , v. a. wyłuskać 
kasztan z ł piny. 

DTRIDERE, v. deridere. 

DIRIGERE, v. a. ir. kiero- 
wać, rządzić = kierować, 
zwrócić, obrócić, —il pensiero, 
l' intenzione , zwrócić na co 
myśl. 



DIR 

DIRIMENTE, ad. m. f. rozry- 
wający. Impedimento — , Leg. 
can. przeszkoda , przyczyna 
rozrywająca małżeństwo. 

DIRIMERE , v. a. rozrywać , 
rozłączyć. = Dirimere liti , go- 
dzić spory. 

DIRIMPETTO,av.naprsedio. 

DIRISIONE, v. DERISIONE. 

DIRITTAMENTE , av. prosto. 
= słusznie , sprawiedliwie. = 
tak właśnie , nie inaczej. 

DIRITTANGOLO , ad. m. 
Geom. prostokątny. 

DIRITTEZZA, s. f. prostość. 
= słuszność, sprawiedliwość. 

DIRITTO, s. m. prawo, nale- 
ży tość. = prawo pisane. — di 
cittadino, prawo obywatelstwa. 
— di guerra, prawo wojny. = 
cło, opłata. = władza, pano- 
wanie. = ad. prosty. II cammin 
diritto, prosta droga.= prosto- 
padły, pionowy. =^ prawy. A 
man diritta, po prawej ręce. = 
Nel diritto mezzo , w samym 
środku. = wyprostowany, sto- 
jący. Levatisi tutti diritti , Bocc. 
= Fig. prawy, słuszny, spra- 
wiedlhvy, prawdziwy. = chy- 
try, przebiegły. = av. prosto. 

DIRITTURA, s.f. liniaprosta. 
A — , av. prosto, wprost. = fig. 
prawość, słuszność, sprawie- 
dliwość^ cło, oplata, podatek. 

DI RIZZ AMENTO, s. m. wy- 
prostowanie. = sprostowanie, 
poprawienie. 

DIRIZZARE, v.a. prostować, 
wyprostować. = fig. sprosto- 
toać, poprawić, naprowadzić 
na dobrą drogę, narządzić co 
zepsutego. = zwrócić, obrócić, 
skierować. ~ v. r. Dirizzarsi in 
piedi , powstać na nogi, stanąć 
równemi nogami. 

DIRIZZATOIO, —crine, s. m. 
iglica do włosów. 

DIRIZZATORE, s. m. —TRI- 
CE, s. f. nauczyciel, nauczy- 
cielka. 

DIRIZZATURA,s.f. przedział 
tołosów na icierzchu głowy. 

DIRO, —RA, ad. lat. \dziki, 
okrutny, straszny. 

DIROCCAMENTO, s. m. zbu- 
rzenie. 

DIROCCARE, v.a. zburzyć, 
zwalić-, obalić. = v. n. upaść, 
runąć. [ciel. 

D1ROCCATORE, s.m. burzy- 

DIROCCIARE , v. n. upaść ze 
skały. = v. r. rozlać się (o wo- 
dzie spłyioającej z góry). 

DIROMPERE, v. a. ir. rozbić, 
roztłuc. === zrobić miękkim, gię- 
tkim. = fig. przerwać; zepsuć. 
= v. r. stać się miękkim, gię- 
tkim. = poróżnić się , pokłócić 
się. 

D1ROMPIMENTO, s. m. roz- 



DIS 



153 



bicie, rozerwanie. = przerwa- 
nie, przerwa. 

DIROTTA, s. f. ulewa. = fig. 
wielka obfitość. A —, obficie , 
nad miarę. Lavorio alla —, Ca- 
vale, niezmierna praca. Pian- 
gere a —, wylewać potoki łez. 

DIROTTAMENTE, av. nad 
miarę, niezmiernie. Piangere 
— , rzewnie płakać. 

DIROTTISSIMO, —MA, ad. 
sup. Dare in un pianto — , pro- 
rompere in un — pianto, zalać 
się rzęwnemi łzami.= urwisty. 
Montagna — , urwista góra. 

DIROTTO, —TA, ad. giętki, 
gibki. = urwisty. = rozbity, 
stłuczony. = niezmierny, zby- 
teczny; ulewny. = nawykły, 
wprawny, wdrożony. 

DIROŻZAMENTO, s.m. okrze- 
sanie, ukształcenie. 

DIROZZARE , v. a. ociosać 
z grubszego. — fig. okrzesać, 
ukształcić. = v. r. okrzesać się. 

DIRUGGINARE , dirugginire, 
v. a. oczyścić ze rdzy. = Dirug- 
ginare! denti, zgrzytać zębami. 

DIRUPAMENTO, s. m. zawa- 
lenie się, osypanie się ziemi. 
= przepaść. 

DIRUPARE, v. a. strącić 
wprzepaść.= v. n. oderwać się 
i runąć. Qual gran sasso talor, 
che o la vecchiezza solve da un 
monte, o svelle ira dei venti rui- 
noso dirupa, Tass.Ger. =■- v. r. 
runąć z wysokiej skały. 

DIRUPO, dirupato, s.m. prze- 
paść, urwisko. 

DIRUTO, —TA, ad. lat. zbu- 
rzony. 

DIŚARILITA,s.f. niezdolność. 

DISARITARE, v. a. wyludnić. 
= v. r. toyludnić się. 

DISARITATO, —TA, ad. wy- 
ludniony, niezamieszkały, pu- 
sty.^ Gola disabitata, żarłoczne 
gardło. Corpo disabitato, głodny 
żołądek. 

DISARIT AZIONE, s. f. wypro- 
wadzenie się z mieszkania". 

DISACERRARE , v. a. odjąć 
kwas, złagodzić cierpkość, o- 
słodzić. O Lauretta! io piansi 
con te. sulla bara del tuo povero 
amante , e mi ricordo che la mia 
compassione disacerbava l'ama- 
rezza del tuo dolore, [). Fosc. 

DISACRARE,v.a. zdjąć świę- 
cenie, obrócić na świecki uży- 
tek.=r=\.r. uwolnić się od ślubu. 

DISADATTAGGINE, s. f. nie- 
zgralmość, nieszykowność. 

DISADATTAMENTE, av. nie- 
zgrabnie. 

DISADATTO, —TA, ad. nie- 
zgrabny, nieszykowny, nieo- 
krzesany, ociężały. 

DISADORNARE , v. a. zdjąć 
ozdoby. 



154 



DIS 



DISADORNO, —NA, ad. nie- 
ozdobny, niema jacy wdzięków. 
DISAFFEZIONARE, v.a. od- 
stręczyć, odrazić od siebie. 

DIS XGEW OLE, sd.m A. trudny. 

DISAGEVOLEZZA, s. f. tru- 
dność, [dno. 

DISAGEVOLMENTE, av. tru- 

DISAGGRADARE, v. n. nie- 
podobać się. 

DISAGGRADEVOLE, ad. m.f. 
nieprzyjemny, niemiły. 

DISAGIARE, v. a. robić sub- 
jekcyą. = v. r. zrobić sobie sub- 
jekcyą. 

DISAGIATO, —TA, p. ad. nie- 
wygodny. = slaby,, chorowity. 
= będący w potrzebie, w nie- 
dostatku. 

DISAGIATORE, s.m. len któ- 
ry robi subjekcyą. 

DISAGIO, s. m. niewygoda, 
subjekcyą. Que' due fasci vi fan- 
no camminare a — ; lasciatene 
portare uno anche a me, U. Fosc. 
Dar —, robić subjekcyą. Tener 
a — , kazać długo czekać. =-• 
brak, niedostatek. Stare a — , 
znajdować się w niedostatku. 
Patir — , cierpieć niedostatek. 

DISAGI OSAMENTE, disagia- 
tamente, av. niewygodnie. 

DISAGIOSO,— SA, ad. niewy- 
godny ; będący iv niedostatku ; 
przykry, nieprzyjemny. 

DISALBERGARE, v. n. wy- 
nieść się z mieszkania. 

DISALBERGATO, —TA, p.ad. 
wyprowadzony z mieszkania. 
= niema jacy mieszkania. 

DISALLOGGIARE, v. a. wypę- 
dzić z mieszkania. 

DISAMABILE , ad. m. f. nieu- 
miejący podobać się. 

DISAMARE, v. a. przestać 
kochać. 

DISAMATORE, s.m.— TRICE, 
s. f. ten który przestał, ta która 
przestała kochać. 

DISAMBIZIOSO,— SA, ad. nie- 
mający ambicyi. 

DISAMENITÀ, s.f. nieprzy- 
jemność., [przyjemny. 

DISAMENO, —NA, ad. nie- 

DISAMINA, — zionę, s.f. — 
mento, s. m. examin. = bada- 
nie, dociekanie. 

DISAMINARE, v. a. examino- 
wać, badać, dociekać, roz- 
trząsać. 

DISAMORARE, v. a. wybić 
z głowy kochanie, odstręczyć 
od miłości. 

DISAMORATO, —TA, p.ad. 
który przestał kochać. = ozię- 
bły, nieczuły, obojętny. 

DISAMORE , s. m. — volezza, 
s. f. oziębłość, nieczułość, obo- 
jętność. 

DISAMOREVOLE, ad. m. f. 
niegrzeczny, nieusłużny. 



DIS 

DISAMOROSO, —SA, ad. o- 
ziębly, nieczuły, obojętni/. 

DISANIMARE, v.a. odjąć ży- 
cie, zabić. = odjąć odwagę, 
zatrwożyć. Forse la mia mèsta 
accoglienza, e il meschino suo 
stato l'hanno disanimato, U.Fosc. 
= v.r. stracić odwagę. 

DISAPPARARE, v.a. e n. za- 
pomnieć co się umiało. 

DISAPPASSIONATAMENTE , 
av. bez passyi, z zimną krwią, 
obojętnie. 

DISAPPASSIONATEZZA, s. f. 
nieczułość, obojętność. 

DISAPPASSIONATO , —TA , 
ad. nieczuły, obojętny. 

DISAPPÉSTATO, —TA, ad. 
wyleczony z zarazy. 

DISAPPLICARE, v. n. niepil- 
nować roboty. 

DISAPPLICATEZZA, — zionę, 
s.f. niepilność, niedbalstwo. 

DISAPPLICATO, —TA, p. ad. 
niepilny, niedbały. 

DISAPPRENDERE, v.a.ir. za- 
pomnieć co się umiało. 

DISAPPRENSIONE, s.f. śmia- 
łość, odwaga. 

DISAPPROVARE, v. a. niepo- 
chwalać, ganić, naganiać. 

DISAPPROVAZIÓNE, s.f. na- 
gana, zganienie. 

DISARGINARE, v. a. prze- 
rwać, rozkopać groblę. 

DISARMAMENTO, s. m. roz- 
brojenie. 

DISARMARE , v. a. rozbroić. 
= v.n. rozbroić, rozpuścić woj- 
sko. I Pisani... disarmaro eon 
loro danno e vergogna, G. Vili. 
= v. i\ zdjąć zbroję, odpasać 
oręż. 

DISARMO, V. DISARMAMENTO. 

DIS ARMONIA , s.f. brak har- 
monii, niezgoda. 

DISARMONICO, —CA, pi. — 
CI, — CHE, ad. nieharmonijny. 

DISASPRIRE , v. a. ir. ułago- 
dzić, uśmierzyć, ukoić. 

DISASSEDIATO, —TA, ad. u- 
wolniony od oblężenia. 

DISASSUEFATTO, —TA, ad. 
odzwyczajony. 

DISASTRO, s. m. klęska, nie- 
szczęście. 

DISASTROSO, —SA, ad. nie- 
szczęśliwy, okropny. 

DISATTENTO, —TA, ad. nie- 
uważny, niepilny. 

DISATTENZIONE, s.f. nieu- 
waga, niepilność. 

DISATTRISTATO , —TA , ad. 
rozweselony. 

D1SAUGURARE, v.a. źle sobie 
wróżyć. 

DISAUTORARE, v.a. odebrać 
władzę. 

DISAVANZARE, v. n. ponieść 
straty. 

DISAVANZO, s. m. strata. 



DIS 

1 Mettere a —, policzyć co do stra- 
ty, mieć za stracone. 

DISAVVANTAGGIARSI , v. r. 
stracić korzyść. 

DISAVVANTAGGIO, s. m. 
strata, szkoda. 

DIS A V V ANTAGGIOSAMEN - 
TE , av. ze stratą , niekorz^- 

DISAVVANTAGGIOSO, — SA r 

ad. niekorzystny, szkodliwy. 

DIS AVVEDIMENTO, s. m. — 
dutezza, s.f. niebaczność, nieu- 
waga, nieostrożność. 

DISAVVEDUTAMENTE , av. 
niebacznie, nieuważnie. 

DISAVVEDUTO,— TA,ad. nie- 
baczny, nieuważny. 

DISAVVENENTE , — nevole , 
ad. m. f. nieładny , brzydki , 
szpetny. 

DISAVVENENTEZZA , — sen- 
za, s.f. brzydkość, szpetność. 

DISAV VENIRE, v.n. ir. niepo- 
szczęścić się. =-- nie przypadać 
do smaku, niepodobać się. 

DISAVVENTURA, s. I przy- 
goda,przypadeknieszczęśliwij. 

DISAVVENTURATAMENTE , 
— rosamente , av. nieszczęśli- 
wie. 

DISAVVENTURATO, —TA, 
— roso, — sa, ad. nieszczęśliwy. 

DISAVVERTENZA, s. f. nieu- 
waga, niebaczność. 

DÌSAVVEZZAMENTO, v. di- 
suso. 

DISAWEZZARE, v.a. odzwy- 
czaić. = v. r. odzwyczaję się , 
odwyknąć. 

D1SAVVISAMENTO, s.m. nie- 
uwaga, niebaczność. 

DISB ANDARSI, v. ir. rozpierz- 
chnąć się , rozsypać się , pójść 
w rozsypkę, porozchodzić się. 

DISBANDEGGIATO,— TA, ad. 
Wygnany z kraju. 

DISBANDIRE, v. sbandire. 

DISBRAMARE , v. a. e r. za- 
spokoić , zadowolić. Tanto eran 
gli occhi miei fissi ed attenti a di- 
sbramarsiladecenne sete, D.Pwrg. 
Voglioti dimostrar l'ordine e 7 
modo che a — tuoi desiderj giovi % 
Ar. Ori. Fur. 

DISBRANDARE , v. a. .roz- 
broić przeciwnika. 

DISBRIGARE, v.a. rozplatać, 
wywikłać, wydobyć z czego r 
uwolnić z kłopotu. Quanto più 
batte l' ale , e più si prova di — 
più vi si lega stretto , Ar. Ori. 
Fui\ = y.r. rozplatać się, uwol- 
nić się z kłopotu. Caddero ambi 
egualmente ; e i due campioni fur 
presti a disbrigarsi dagli arcioni, 
Ar. Ori. Fur. 

DISCACCIAMENE), s.m. wy- 
gnanie, loypędzenie. 

DISCACCIARE, v.a. wygnać* 
wypędzić z kraju lub zkądkol* 



DIS 

wiek. — odpędzić od siebie. Di- 
scaccio i miei desiderj, condanno 
le mie speranze, piango i miei in- 
ganni, U. Fosc. 

DISCACCIATIVO , —VA, ad. 
wypędzający. 

DISCACCIATORE, s. m. — 
TRICE, s.f. ten, ta co wypędza. 

DISCADERE, v. n.ir. podupa- 
dać. = spaść, przypaść na len- 
nodawcę, wrócić do lennoda- 
wcy po wygaśnieniu familii 
lennika lub 'z' inne) przyczyny. 

DECADIMENTO, s. ni. podu- 
padanie. — di forze , upadanie 
na silach. 

DISCALZARE, v. scalzare. 

DISCAPITARE, v. scapitare. 

DISCAPITO, s. m. szkoda, 
strata. 

DISCARCO, —Rico, s.m. zdię- 
cie ciężaru, sprawienie ulgi. == 
fig. uniewinnienie , usprawie- 
dliwienie , ulga sumienia. La 
donna in suo discarco, ed in ver- 
gogna d'Anselmo, il capo gì' in- 
tronò di gridi, Ar. Ori. Fur. Ora 
in — di me dirò sol questo , che 
sperato , né pensato ho pur mai 
d'allontanarmi da te furtivamente, 
Car. En. Disse (il re) pubblica- 
mente , non per odio contro alla 
reina, ma per discarico di co- 
scienza , Dav. Scism. = Dare il 
discarico a chicchessia , uwolnić 
kogo od obowiązku. 

blSCARICAMENTO , s. m. 
zrzucenie ciężaru, rozładowa- 
nie. 

DISCARICARE, discarcare, v. 
a. zdjąć ciężar, rozladawać.= 
fig. sprawić, przynieść ulgę, 
ulżyć. Deh ! discarica la coscienza 
tua, Vit. di S. Francesco. 

DISCARNARE, v. scarnare, 
= v.r. chudnąć, mizernieć. Che 
Pimagine lor vie più m'asciuga 
che '1 male ond'io nel volto mi 
discarno, D. Inf. 

DISCARO, — RA, ad. e av. 
nieprzyjemny , niemiły ; nie- 
przyjemnie, przykro. Se non 
v'è discaro, jeżeli' to wam przy- 
kro nie będzie. 

DISCATENARE , v. a. spuścić 
z łańcucha, rozkuć. 

DISCAVALCARE, v. n. zsiąść 
z konia, 

DISoENDENTALE , ad. f. Li- 
nea —, linia zstępna. 

DISCENDENTE, ad.m.f. scho- 
dzący , zstępujący. Nodo — , 
Astr. węzeł spadania. = po- 
chodzący od kogo, loyprowa- 
dzający swój początek. =s. m. 
pi. potomkowie, potomstwo. 

DISCENDENZA , s. f. pocho- 
dzenie od kogo, początek rodu. 
— potomstwo , rod, plemię , fa- 
milia. 

DISCENDERE , v. n. ir. zejść 



DIS 

na dół , zstąpić. = wysiąść ze 
statku , wylądować. -■= pocho- 
dzić od kogo — przejść od je- 
dnego przedmiotu do drugiego, 
wdać się w szczegóły. 

DISCENDIMENE, s.m. scho- 
dzenie na dół. = zejście, miej- 
sce którędy się schodzi. 

DISCENSIONE, s. f. discenso, 
s.m. zejście. 

DISCENSIVO, —VA. ad. scho- 
dzący, zstępujący. 

DISCENTE, ad.m.f. uczący 
się. 

DISCEPOLATO, s. m. czas 
strawiony na nauce pod jakim 
mistrzem. 

DISCEPOLO, s. m. uczeń. Di- 
scepoli di G. C. uczniowie Chry- 
stusa. 

DISCERNERE, v. a. poznać, 
rozeznać, rozpoznać. La notte 
era sì buia e sì oscura, ch'egli 
non potea — ove s' andasse, Bocc. 
= rozróżniać, odróżniać je- 
dno od drugiego. — le parole, 
zrozumieć, dosłyszeć co kto 
zclaleka mówi. = sądzić, my- 
śleć. Ond' io per lo tuo me' (me- 
glio, bene) penso e discerno che 
tu mi segua, D.Inf. 

DISCERNEVOLE, — nitivo,— 
va, ad. rozeznający, rozgar- 
niony. 

DISCERNIRILE, ad.m.f. wi- 
dzialny, widoczny. 

DISCERNIMENTO, s. m. ro- 
zeznanie, rozpoznanie, roz- 
garnienie. = fig. sąd, poznanie. 

DISCERNITORE, s. m. roz- 
poznawca. 

DISCESA, s. f. — so, s. m. zej- 
ście, pochyłość, spadzistość.— 
fig. Discesa, upadek, schyłek. 

DISCESO, —SA, p. ad. v. di- 
scendere. 

DISCETTARE, v. a. lat. spór 
o co wieść, kłócić się, sprzeczać 
się, rozpierać się, przegady- 
wać się, przemawiać się, roz- 
trząsać. — sprawić zaćmienie 
wzroku przez rozproszenie 
promieni światła. 

DISCETTAZIONE, s. f. spór, 
sprzeczka, zwada, roztrzą- 

SCLYIÌ& 

DISCEVERARE , v. a. oddzie- 
lić , odłączyć. = v. r. oddzielić 
się, odłączyć się. 

DISCÈZIONE, s. f. dyssekcya, 
rozebranie trupa. = rozcięcie. 

DISCHIARARE, v. dichiarare. 

DISCHIATTARE, v. n. icyro- 
dzić się, odrodzić się. 

DISCHIAVACCIARE, v.a. o- 
demknąć. — i ferri da' piedi , 
zdjąć kajdany z nóg. 

DISCHIAVARE, v*. a. odem- 
knąć kluczem. = zdjąć jarzmo 
niewoli, uwolnić, oswobodzić. 
Qualcun si troverà che ti dischia* 



DIS 



155 



vera, Buon. Fier. = v. scoccare. 

DISCHIEDERE , v. a. ir. nie 
pozwalać, nie być po temu. Pure 
il tempo e'1 luogo non lo di- 
schiede, Salvin. Pros. tose, a je- 
dnak czas i miejsce nie jest od 
lego, jest po temu. 

DISCHIERARE, v. a. pomie- 
szać szeregi żołnierzom. = v. 
scompagnare. =2= v. r. wyjść 
z szeregu. [włosy. 

DISCHIOMARE, v.a. obciąć 

DISCHIUDERE, v. a. ir. otwo- 
rzyć. — wyłączyć, wykluczyć. 

Ò1SCHIUMARE , v. a. zebrać 
pianę, odszumować. 

DISCHIUSO, —SA, p.ad. o- 
twarty. = D. Par. wyłączony, 
wykluczony. 

DISCIGNERE, v. scignere. 

DISCINDERE, v.a. rozciąć, 
rozłupać, rozerwać, rozdzie- 
rać. 

DISCINTO, —TA, p. ad. roz- 
pasany. Discinti e scalzi sopra l' 
erbe tenere, Sannaz.Arcad.Egl. 

DISTOGLIERE , disciorre,v. 
a. ir. rozwiązać, odwiązać. — 
un dubbio, una questione, fig. 
rozstrzygnąć wątpliwość, roz- 
wiązać pytanie. = rozpuścić, 
roztpoić. •= fig. rozryioać, ro- 
zerwać; uwolnić, oswobodzić. 
= v. r. rozwiązać się, odwią- 
zać się. = rozpuścić się, roz- 
topić się. — in lagrime, fig. roz- 
pływać się we łzach, zalewać 
się łzami. = fig. uwolnić się. — 
da un obbligo, uwolnić się od 
obowiązku. Di questo amor non 
potendo — , deliberò di morire, 
Bocc. 

DISCIOGLIMENTO,s.m. roz- 
wiązanie.= rozpuszczenie się, 
roztopienie się, rozkład.^ roz- 
wiązanie intrygi io sztuce tea- 
tralnej. 

DISĆIOGLITORE, s. m. roz- 
wiązujący. = rozpuszczający. 
== tłumacz. 

DISCIOLTAMENTE, av. prę- 
dko, zwaìvo. = v. dissoluta- 
mente. 

DISCIOLTO,— TA, p.ad. roz- 
wiązany. =rozpuszczony, roz- 
topiony. = uwolniony. = żywy, 
rzezki, dziarski, rzeżwy,' rzu- 
tki, ochoczy, skory.Ho il braccio 
a tal mestier disciolto, D. Inf. 
mam rękę skorą do tego (cIg 
uderzenia). 

DISCIPLINA, s. f. dyscyplina, 
którą się dawniej ćwiczyli po- 
kutujący za grzechy. Darsi la — , 
dyscyplinować się. = dyscypli- 
na do ćwiczenia dzieci. = Fig. 
rózga karząca, karność, prze- 
pis. — militare, karność ivojsko- 
wa. = uczenie, ukształcenie , 
nauka, wychoivame. Dar — , li- 
czyć, kształcić, wychowywać. 



156 



DIS 



= sztuka, talent. Medaglia fatta 
con gran — , Benv. Celi. Vit. 

DISCIPLINABILE, — nevole, 
ad. in. f. dający się ująć tv kar- 
by karności, karny. 

DISCIPLINARE, v. a. dyscy- 
plinować, smagać dyscypliną. 
= fig. uczyć, kształcić. — v. r. 
dyscyplinować się. 

DISCIPLINATA, s. f. smaga- 
nie dyscypliną. 

DISCO, pi. —CHI, s. ta. dysk, 
krążek żelazny , miedziany lub 
kamienny, który atletowie czyli 
zapaśnicy ciskali. = krąg, tar- 
cza planety, xiężyca. = po- 
wierzchnia szklą w teleskopie. 

DISCOCCARE, v. scoccare. 

DISCOLAMENTE, av. roz- 
wiązłe, rozpustnie. 

DISCOLETTO, —TA, ad. nie- 
co uparty, lubiący się przeko- 
marzać. — mały libertyn. 

DISCOLO, —LA, ad. uparty, 
swarliwy.— nieuk. = dziś zna- 
czy : rozwiązły, rozpustny, 
wyuzdany, lampart, urwis , li- 
bertyn. Alla discola, av. roz- 
wiąźle. 

DISCOLORAMENTO, v. sco- 
loramento. 

DISCOLORARE, v. a. odebrać 
kolor. = v. r. blakować, stracić 
kolor, spłowieć.^ fig. bladnąć, 
blednieć. Amor m' assale, ond' io 
mi discoloro, Petr. [dość. 

DISCOLORAZIONE, s. f. bla- 

DISCOLORITO, —TA, ad. 
blady, wy bladły. 

DISCOLPA, s.f. — mento, s.m. 
uniewinienie. 

DISCOLPARE, v. a. uniewin- 
nić, usprawiedliwić. — v. r. u- 
niewinnić się, usprawiedliwić 
się. 

DISCOMOD ARE,— dita, —do, 

V. INCOMODARE, etC. 

DISCOMPAGNARE, —tura, 

V. SCOMPAGNARE, etC. 

DISCOMPORRE, — stezza,— 

STO, V. SCOMPORRE, etC. 

DISCONCLUSO , —SA , ad. 

przerwany ^ niedokończony. 

DISCONFESSARE , v. n. od- 
wołać wyznanie. 

DISCONFIGGERE , — tta , v. 

SCONFIGGERE, SCONFITTA. 

DISCONFORTATE , v. scon- 
fortare. = v. r. strade odwa- 
gę, zrazić się, zniechęcić się. 

DISCONFORTO, v. sconforto. 

DISCONGIUGNERE , discon- 

GIUNGERE, — GNIMENTO, V. DISGIU- 
GNERE, etC. 

DISCONOSCENTE, —za, etc. 

V. SCONESCENTE, etC. 

D1SCONSEGUIRE, y. a. ir. 
nieosiągnąć, niedopiąć , niedo- 
stąpić. 

DISCONSENTIMENTO , s. m. 
nieporozumienie, niezgoda. 



MS 

DISCONSENTIRE, v. n. nie- 

zgadzać się, niepozwalaćnaco. 

DISCONSID ERARE, v.n. nieu- 
ważać, niebaczyć, niezastano- 
wić się. 

DISCONSIGLIAMENTO,— re, 

— TAMENTE , — TO , V. SCONSIGLIA- 
RE, etc. 

DISCONSIGLIATORE , s. m. 
odradzający. [lare. 

DISCON SOLARE , v. sconso- 

DISCONTENTARE , — tezza, 
— to, v. scontentare, etc. 

DISCONTINUARE, v. a. prze- 
stać, przerwać. 

DISCONTIN DATAMENTE, av. 
nieciągłe , przerywanym spo- 
sobem. 

DISCONTINU AZIONE , s. f. 
przestanie, przerwanie, prze- 
rwa. 

DISCONTINUO, — nua, ad. 
przerywany, przerwany. 

DISCONVENENZA, — vole,— 

VOLEZZA, — VOLMENTE, etC. V. SCON- 
VENENZA, etC. 

DISCONVENIRE, v. n. ir. nie- 
przystoieć, nie być przyzwoi- 
tem, nieuchodzić. Disconviensi a 
ignor l'esser sì parco , Petr. 

DISCOPERT AMENTE, av. o- 
twarci e, jawnie. [odkryty. 

DISCOPERTO, —TA, p. ad. 

DISCOPRIMENTO, s. m. od- 
krycie, wyjawienie. 

DISCOPRIRE, v. a. ir. odkryć. 
E Nicolò, che la costuma ricca 
del garofano prima discoperse, 
D. Inf.= odkryć, wyjawić, wy- 
nurzyć. La cagione per la quale 
era venuto gli discoperse, Bocc. 
= v. r. odkryć się, dać się po- 
znać. 

DISCOPRITORE , s. m. ten 
który co odkrył. 

DISCORARE, v. a. odjąć od- 
wagę, zrazić, odstręczyć, znie- 
chęcić. = v. r. stracić odwagę, 
odstręczyć się , zniechęcić się. 

DISCORDAMENTO, s. ni. nie- 
zgoda, sprzeczność. 

DISCORDANTE, ad. m. f. nie- 
zgodny, sprzeczny. Voce — , 
głos fałszywy. 

DISCORDANTEMENTE , av. 
niezgodnie, sprzecznie. 

DISCORDANZA , s. f. niezgo- 
dność tonów. — fig. niezgo- 
dność, rozdwojenie , nieporo- 
zumienie. — d'opinioni , nie- 
zgodność, różność zdań. = 
Gram. błąd przeciw składni. 

DISCORDARE, v. n. niezga- 
dzać się z sobą (o głosach,' to- 
nach, instrumentach) . == fig. 
niezgadzać się, różnić się 
w zdaniu. 

DISCORDATORE, s.m. nie- 
zgodnik, kłótniarz. 

DISCORDE, ad. m. f. niezgo- 
dny, sprzeczny, różny. 



DIS 

DISCORDEMENTE, av. nie- 
zgodnie. 
DISCORDE VOLE, ad. m. f. 

niezgadzający się, lubiący się 
sprzeczać, kłótliwy, swarliwy. 
= różny, niepodobny, nieod- 
powiedni. 

DISCORDIA, s. f. niezgoda, 
waśń, zwaśnienie, poróżnie- 
nienie, niesnaska. Venire in — , 
poróżnić się , powaśnić się 
z kim. Stare in — , niezgadzać 
się. — nella famiglia , niezgoda 
familijna. Discordie civili , nie- 
snaski krajowe, —de' teslimonj, 
sprzeczność między zeznania- 
mi świadków. 

DISCORDIATORE,v. discor- 

DATORE. 

DISCORRENTE, ad, m.f. roz- 
biegający się na różne strony. 
= rozmawiający. 

DISCORRERE,v.n. e a. ir. bie- 
gać tu owdzie. — un paese , 
przebiegać, przebiedz kraj. An- 
dar discorrendo, biegać, prze- 
biegać. Nudo va discorrendo il 
piano e '1 colle, Ar. Ori. Fur; 
fig. przebiegać w myśli. In un 
momento or questo, or quel par- 
tito, or tutti insieme va discor- 
rendo, Car. En. = płynąć. La 
fonte discorrea per mezzo un 
prato, Ar. Ori. Fur. — mijać, 
upływać, uchodzić. Colui (il 
tempo) che mai non stette, ma 
discorrendo suol tutto cangiare, 
Petr. = mówić, rozmawiać, 
prowadzić rozmowę. — famili- 
armente, rozmawiać poufale. — 
scientificamente , rozprawiać o 
naukowy chrzeczach. = Va dis- 
correndo, andiamo discorrendo, 
i tak dalej, i tym podobnie. 

DISCORREVOLE, ad. m. f. 
płynący, potoczysty. = szybko 
upływający, przemijający. = 
płynnie mówiący. = Mente — , 
myśl roztargniona. 

DISCORRIMENTO, s. m. roz- 
bieganie się. = rozpływanie 
się,płynienie, spływanie, spływ. 

DISCORRITORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. rozprawiacz, rozpra- 
wiaczka. 

DISCORSETTO, —sino, s. m. 
dim. rozmówka, pogadanka, 
krótka, mowa. 

DISCORSEVOLE, ad. m. f. 
rozprawiający. 

DISCORSIVAMENTE, av. 
w rozmowie, zgadawszy się o 
czem. 

DISCORSIVO, —VA, ad. roz- 
prawiający. 

DISCORSO, s. m. rozprawia- 
nie, rozumowanie. = dyskurs, 
mowa, rozmowa. = mowa, pi- 
smo , traktat , rozprawa. Ac- 
ciocché coloro che questi miei 
discorsi leggeranno, Mach. Disc. 



DIS 

^= wiesc, pogłoska. — bieg. 
Ma, or tentando or raccogliendo 
il mor. c o, escon del bosco dopo 
un gran —, Ar. Ori. Fur. — 
błąd. 
DISGORTESE, —mente, —sia, 

V. SCORTESE , etC [RE. 

DISCORTICARE, v. scortica- 
DISCORZARE, v. scorzare. 
DISCOSCENDERE, v. sco- 
scendere. 

DISCOSCESO, —SA, ad. ur- 
wisty, przepaścisty. = s. m. 
przepaść, urwisko. 

DISCOSGIARE , v. a. wywi- 
chnąć udo. = v. r. urwać się, 
oderwać się, utworzyć oder- 
wisko. 

DISCOSTAMENTO , s. m. od- 
dalenie. 

DISCOSTARE,v.a.oddattć, od- 
sunąć. — v. r. odsunąć się, od- 
dalić się. 

DISCOSTO,— TA, ad. daleki, 
odległy, oddalony. = av. dale- 
ko, zdaleka, w oddaleniu. 

DISCOVRIRE, etc. v. disco- 
prire, etc. 

DISCREDENTE, ad. m. f. nie- 
wierzący radom, niesluchający 
przestróg. = Far — , wywieść 
z błędu. 

DISCENDENZA, s. f. niedo- 
wiarstwo. 

DISCREDERE , v. a. e n. nie- 
wierzyć, niedowierzać. Far — , 
wybić z głowy, loyperswado- 
wać, przekonać. Tutto '1 mondo 
non mi avrebbe fatto — che... 
Bocc. == v. r. wyjść z błędu , o- 
śiuiecić się o czem. = Discre- 
dersi con uno, zwierzyć się ko- 
mu. Il dolersi e discredersi cogli 
amici fu alleggiamento de' tribo- 
lati, Fir. Disc. 

DISCREDITAMENTO , v. di- 
scredito. 

DISCREDITARE , v. a. zdys- 
kredytować, pozbawić wzięto- 
ści , osławić. = v. r. stracić 
wziętość , wiarę , powagę. 

DISCREDITO, s.m.dyskredyt, 
stracenie w ziętości, wiary, zna- 
czenia. 

DISCREPANTE, ad. m. f. nie- 
zgadzający się , różniący się , 
różny, przeciwny. 

DISCREPANZA, s.f. niezgoda, 
różność, sprzeczność. 

DISCREPARE , v. n. nie zga- 
dzać się, różnić się. 

DISCRESCENZA, s.f. ubywa- 
nie, ubytek. 

DISĆR ESCERE , v. n. ir. uby- 
wać, zmniejszać się. 

DISCRETAMENTE , av. dy- 
skretnie, ostrożnie, roztropnie. 
= v. distintamente. 
DISCRETEZZA,v.discrezione. 
DISCRETIVA, s.f. Filos. wła- 
dza rozpoznawania. 



DIS 

DISCRETIVO , —VA , ad. da- 
jący lub mający rozpoznanie. 
' DISCRETO, —TA, ad. dyskre- 
tny, roztropny, dochowujący 
sekretu. = letni, dorosły, ma- 
jący wiek rozsądku. — Quanti- 
tà discreta , Mat. ilość odrębna, 
osobna. — jasny , zrozumiały. 
Mi mosse la 'nfiammata cortesia 
di fra Tommaso e '1 discreto lati- 
no , D. Par. = rozumny , mą- 
dry. De' medicanti la discreta 
aita, Tass. Ger. 

DISCRETORIO, s. m. miejsce 
zgromadzeń przełożonych pe- 
wnych klasztorów. 

DISCREZIONE , s. f. dyskre- 
cya , dyskretnuść, ostrożność , 
baczność, roztropność, umiar- 
kowanie. Con — lungamente ne 
prese il suo piacere, Bocc. = Gli 
anni della — , wiek rozsądku. = 
Stare a — , być do czyjego wol- 
nego rozporządzenia, zosta- 
wać na zawołaniu. Rendersi , 
arrendersi a — , zdać się, pod- 
dać się na łaskę zwycięzcy bez 
żadnej kapitulacyi. = odró- 
żnienie, odrębność. 

DISCRIMINALE, —tura, v. 
dirizzatoio, etc. 

DISCRI VERE, etc, v. descri- 
vere , etc. 
DISCUCIRE, v.a. rozpruć. 
DISCULMINARE , v. a. zrzu- 
cić dach. 

DISCUOIARE , v. a. zedrzeć 
skórę, oblupić. = fig. otworzyć 
komu oczy. 

DISCUSSIONE, s.f. dyskusya, 
roztrząsanie. 

DISCUSSO, —SA, p. ad. roz- 
trząsany. 

DISCUTERE, v.a.ir. roztrzą- 
sać, rozbierać jaki przedmiot. 
DISDEGNAMENTO , s. m. 
gniew. 

DISDEGNARE, v. a. pogar- 
dzać. =■ v.r. rozgniewać się. 

DISDEGNO, s. m. gniew. Re- 
carsi a — alcuna cosa , rozgnie- 
wać się , urazić się o co. — 
wzgarda. Avere a — , pogar- 
dzać. 

DISDEGNOSAMENTE , av. 
z gniewem. = z pogardą. 

DISDEGNOSO, —SA, ad. roz- 
gnieioany, oburzony. = pogar- 
dliwy, dumny. 

DISDETTA, s. f. —to, s. m. 
zaprzeczenie, odmówienie; od- 
wołanie, cofnienie swego sło- 
wa. = Disdetta , nieszczęście 
w grze. Essere in — , mieć szcze- 
gólne nieszczęście. Sacco di — , 
osoba której się nic niewiedzie. 
DISDETTO , —TA , p. ad. v. 

DISDIRE. 

DISDICCIATO,— TA, ad. nie- 
szczęśliwy w grze. 
DISDICEVOLE , — cente , ad. 



DIS 



157 



m. f. nieprzystojny , nteprzy 
zwoity, niegrzeczny. 

DISD1CEVOLEZZA, s. f. nie- 
przystojność,nieprziizwoitość. 

D1SDICEVQLMENTE, av. nie- 
przystojnie, nieprzyzwoicie. 

DISDICITORE , s. m. ten co 
daje i odwołuje swe sloioo. 

DISDIRE, v.a.ir. zaprzeczyć, 
odmówić , niepozwolić , nie- 
przystać na co. — non poteano 
la richiesta dei Fiorentini, G. Vili. 
=wy powiedzieć, wymówić. — ii 
fitto e la casa, wypowiedzieć 
mieszkanie. — la ragione , la 
compagnia fra mercanti , rozer- 
wać spółkę handlową. — la po- 
sta (w kartach) , nie stawiać 
więcej, przestać grać. =■ zaka- 
zać. = nieprzystojeć. = v. r. 
odwołać, cofnąć dane słowo. 

DISDORARE , v. a. zdjąć po- 
złotę. = fig. V. DISONORARE. 

DISERBRIARE, v. n. e r. wy- 
trzeźwić się. 

DISECC AMENTO, s.m. —zio- 
nę, s.f. wysuszenie; suchość. 

DISECCARE, v.a. wysuszyć. 

DISECCATIVO , —VA , ad. o- 
suszający, wysuszający. 

DISEGN AMENTO, s. m. ry- 
sunek. 

DISEGNARE , v. a. rysować. 
— il naturale , rysować z natu- 
ry. — d' acquerello , rysować 
wodnemi kolorami. = Fig. opi- 
sać , określić. ==' naznaczyć , 
mianować. — il suo successore, 
naznaczyć następcę. = zamie- 
rzać , zamyślać. — e non colo- 
rire, układać projekta a niewy- 
konywać. 

DISEGNATORE, s. m. — TRI- 
CE,s.f. rysownik, rysowniczka. 

DISEGN ETTO, —uccio, s. m. 
dim. rysuneczek. 

DISEGNO, s. m. rysunek. => 
sztuka rysowania. = plan bu- 
dowli , abrys. = fig. zamiar , 
zamysł, plan, projekt. Far — 
sopra una cosa , zamyślać o 
czem, kusić s%ę o co. Io non ne 
fo più — , nie mam już nadziei 
otrzymania tego, nie myślę już 
o tern. Far disegni in aria, prov. 
budować zamki na lodzie. 

DISELLARE, v.a. rozsiodłać. 

DISEMBRICIARE, v.a. odkryć 
dach zrzucając dachówki. 

DISENFIARE, v. a. rozpędzić 
nabrzmiałość ; wypuścić powie- 
trze z czego nadętego. = v. r. 

StPCÌìYhQ Ć 

DISENNATO, disensato, —ta, 
ad. obrany z rozumu, szalony, 
głupi. [rare. 

DISEPPELLIRE, v. disotter- 

DISEREDAMENTO , s. m. — 
zionę, s.f. wydziedziczenie. 

DISEREDARE , disereditare , 
v.a. wydziedziczyć. 



158 



DIS 



DISCREDE, s. m. wydziedzi- 
czony. 

DISERRARE , v. a. otioorsyć 
— Diserrare un colpo, ciąć, ude- 
rzyć. 

DISERRATO, —TA, p. ad. o- 
tworzony, otwarty. = fig. ja- 
sny, widoczny. 

DISERTAMENTO, s.m. — zio- 
nk , s. f. spustoszenie. 

DISERTARE, v.a. spustoszyć, 
porobić szkody. = spustoszyć , 
wyludnić. = zubożyć, wycień- 
czyć. = v. n. zbiedz z wojska, 
zdezerterwać. = poronić. 

DISERTATORE , s. un. pusto- 
szy ciel. 

DISERTO, V. DESERTO. 
DISERTORE, s. m. zbieg, de- 

DISERVIGIO, s. m. złe przy- 
służenie się. 

DISERVIRE, v. a. szkodzić 
komu. 

DISERZIONE, s.Lzbiegostwo, 
dezercya. 

DISFACIMENTO, s.m. spusto- 
szenie , zniszczenie. = poraż- 
ka, klęska zadana. 

DISFAGITORE, disfattore, s. 
m. pustoszycie!. [zionę. 

DISFAMAMENTO, v. diffama- 

DISFAMARE, v. a. nasycić 
głód. = Fig. zaspokoić ochotę. 
t= osławić. = rozgłosić. 

DISFARE , v. a. ir. rozrobić , 
popsuć co było zrobione. Non si 
può — quel che è fatto , prov. co 
się stało odstać się nie może. *= 
rozebrać, rozłożyć. = rozpu- 
ścić, roztopić. =r stłuc, rozbić. 
= rozbić, pobić na głowę. — 
un esercito, rozbić wojsko; roz- 
wiązać , rozpuścić wojsko. — 
zabić. Siena mi fé', disfece mi 
Maremma, D. Purg. = znisz- 
czyć, zgubić, zrujnować. = v. 
r. stłuc się, zbić się. = omdłeć, 
zemdleć, niszczeć, marnieć, gi- 
nąć, schnąć, usychać ze zmar- 
twienia, ze smutku. E sì le vene 
e '1 cuor m' asciuga e sugge, eh' in- 
visibilmente io mi disfaccio, Petr. 
= Disfarsi dalle risa , pękać ze 
■śmiechu. = Disfarsi d' una cosa , 
pozbyć się czego. 

DISFA VILLARE, v.n. iskrzyć 
się,v. sfavillare. =pochodzić, 
brać początek. 

DISFASCIARE, v. sfasciare. 

DISFATTA, s.f. porażka, klę- 
ska, [disfare. 

DISFATTO, — TA, p. ad. v. 

DISFAVORE, s. m. niełaska. 

DISFAVOREVOLE , ad. ni. f. 
przeciwny , niełaskawy , nie- 
-przyjazny. 

DÌSFAVOREVOLMENTE, av. 
niewygodnie. 

DISFAVORIRE , v. a. ir. za- 
szkodzić komu u kogo, ~ Esser 



DIS 

disfavorito dal vento, mieć wiatr 
przeciwny. 

D1SFERMAMENTO, s.m.Rett. 
zbijanie dowodów. 

DISFERMARE , v. a. osłabić , 
nadwyrężyć, nadwątlić. 

DISFERRARE , v. a. loydobyć 
żelazo z rany. = rozkuć z kaj- 
dan, [pojedynek. 

DISFIDA, s. f. wyzwanie na 

DISFiDARE,etc?;.SFiDARE,eic. 

DISFIGURARE, v. sfigurare. 

DISFIGURAZIONE,s.f. oszpe- 
cenie, zeszpecenie. 

DÌSFINGERE, etc. v. finge- 
re, etc. 

DÌSFINIRE, V. DIFFINIRE. 

DISFIORAMENTO, s.m. okwi- 
lanie , opadanie kwiatów. = v. 

DEFLOKAZIONE. 

DISFIORARE , v. a. zerwać 
kwiat. = oskubać kwiat. Morì 
fuggendo , e disfiorando il giglio, 

D. Inf. ■= V. DEFLORARE. 

DISFOGARE, etc. v. sfoga- 
re, etc. 

DISFOGLIARE , v. sfogliare. 

DISFORMARE, etc. y. sforma- 
re, etc. = v.n. różnić się, być 
różnym. 

DISFORME, v. difforme, etc. 

DISFORNARE, v. sfornare. 
= fig. uwolnić z kłopotu. 

DISFORNIRE, v. sfornire. 

DLSFRA1NCARE, v.a. osłabić, 
zwątlić , odjąć odwagę. = po- 
zbawić kogo wolności. 

DISFRATTARE, v. sfrattare. 

DISFRENARE, etc. v. sfre- 
nare, etc. 

DISGAMRARE, v. a. wybić 
nogę, okulawić, ochromić. E 
dagli una percossa così pazza che 
lo disgainba in men d'un batter 
d' occhio, Fort. Rice. 

DISGANGHERARE , v. sgan- 
gherare, [nare. 

DISGANNARE, v. disingan- 

DISGENIO, s. m. wstręt, od- 
raza. 

DISGITTARSI, v. r. zniechę- 
cić się, odstręczyć się. 

DISGIUGNERÈ , disgiungere, 
v. a. ir. rozłączyć, rozdzielić, 
rozsforować. = wyprządz wo- 
ły z jarzma. == v. r. rozłączyć 
się , i t. d. [łączenie. 

DISGIUGNIMENTO, s.m. roz- 

DISGIUNT AMENTE , — tiva- 
mente, av. osobno, odrębnie. 

DISGIUNTIVO, —VA, ad. roz- 
łączający, [łączony. 

DISGIUNTO, —TA, p. ad. roz- 

DISGIUNZIONE-, s. f. rozłą- 
czenie, rozdzielenie. 

DISGOGCIOLARE , v. n. v. 
sgocciolare. = fig. kapieć, ską- 
piec, rozejść się, zabraknąć, 
zostać zużytym, wypotrzebo- 
wanym. [sgomrramento. 

DISGOMJBRAMENTO, v. 



DIS 

DISGOMRRARE, v. a. e n. v. 

sgomrrare. =• ułżyć ciężaru. La 
quale ogni altra salma di noiosi 
pensier disgombra allora, Pelr. 
= v. r. wpadać (o rzekach). 
Ogni fiume nel mare si disgombra. 

DISGOMRRO, —ERA, ad. wy- 
próżniony, próżny, loolny. 
Avrà cheti i pensier, placido il 
core, e di doglia e timor l'alma 
disgombra , Car. En. 

DISGQNFJARE, v. sgonfiare. 

DISGORGARE, v. sgorgare. 

DISGRADARE, v. a. okazać 
niewdzięczność. = niepodobać 
się, nieprzypadać do smaku. = 
lekce ważyć, pogardzać. — po- 
dzielić na stopnie. 

DISGRADEVOLE, ad. m. f. 
nieprzyjemny, przykry. 

DISGRADIMENTÒ, s. m. 
wzgarda. [jąć, odrzucić. 

DISGRADIRE,v.a.ir. nieprzy- 

DISGRADO av. na przekorę, 
pomimo. Esser a • — , niepodobać 
się, nie być przyjemnym. 

DISGRANELLARE, v. a. wy- 
miąć ziarna z kłosa. 

DÌSGRATICOLARE, v. a. wy- 
łamać kratę, odjąć kratę. 

DISGRATO, —TA, ad. nie- 
przyjemny, [żenię. 

BÌSGRÀVAMENTO , s. m. ,ul- 

DISGRAV ARE, v. a. zdjąć cię- 
żar, ulżyć ci^saru.— Disgi*avare 
ogni torto, odpuścić winę. Pensa 
ch'io sono presso a Colui eh' ogni 
torto disgrava , D. Par. = v. r. 
uczynić sobie ulgę. Però d' ogni 
tristizia ti disgrava, D. Inf. 

DI SGRAVIO AMENTO, s. m. 



DISGRAVIDARE, v. n. zledz, 
porodzić, powić dziecko. 

DISGRAZIA, s. f. niełaska. 
Caduto era in — al reAgramante, 
Ar. Ori. Fur. --= nieszczęście, nie- 
dola. Per — , nieszczęściem. Le 
disgrazie non vengon mai sole, 
prov. nieszczęścia w parze 
chodzą. 

DISGRAZIATAMENTE, — zio- 
samente, av. nieszczęśliwie ; na 
nieszczęście. 

DISGRAZIATO, —TA, ad. nę- 
dzny , nieszczęśliwy. = nie- 
przyjemny. 

DISGREGAMENTO, s.m. roz- 
łączenie. — de' raggi, rozpro- 
szenie promieni światła. 

DISGREGARE , v. a. rozpro- 
szyć, rozsypać, rozłączyć, roz- 
dzielić. E così la licenziosa for- 
tuna le robe d' una sola casa... di- 
sgregò in picciol tempo nello ar- 
bitrio. d' infinite persone, Fir. As. 
= v. r. rozłączyć się; rozpro- 
szyć się. — la vista, osłabić so- 
bie wzrok. 

DISGREGATIVO , —VA , ad. 
sprawujący osłabienie vxzroku. 



DIS 

DISGREGAZIONE , s. f. roz- 
proszenie , rozsypanie. — di 
spirito , della vista , obłąkanie 
umysłu , osłabienie wzroku. 

DISGROPPARE, v.a. rozwią- 
zać węzeł. 

DISGUARDARE, v.a. D. prze- 
stać patrzeć. 

DISGUSTARE, wa.obrzydzić, 
ohydzie, odstręczyć, wpoić od- 
razę. ±= spraioić przykrość; u- 
razić, narazić się komu; roz- 
gniewać, obrazić. E falsa peni- 
tenza Iddio disgusta, Fort. Rice. 
— v.r. Disgustarsi con alcuno, po- 
różnić się, pogniewać się z kim. 

DISGUSTO , s. m. niesmak , 
wstręt, obrzydzenie, odraza. 
= nieprzyjemność, przykrość. 
E questi forse non recano tutti a 
Dio — grandissimo ? Segn. Pred. 

DISGUSTOSO, —SA, — stevo- 
le , ad. nieprzyjemny , niesma- 
czny, przykry. 

DISIA , DISIANZA , DISIARE , V. 
DESIDERIO, etC. 

DISIECORARE, v. a. wydrzeć 
serce, icątrobę. Par che mi spol- 
pe, snerve , e mi disiecore , San- 
naz. Are. egl. 

DISIGILLARE, v. a. odpieczę- 
tować. = v. r. tajeć , topnieć. 
Così la neve al sol si disigilla , D. 
Inf. 

DISIMRRACCIARE, v.a. zdjąć 
z ramienia. Lo scudo presta- 
mente disimbraccia, Boiard, Ori. 

DISIMPACCIARE, v. a. uwol- 
nić z kłopotu. = v. r- uwolnić 
się z kłopotu, 

DISIMPARARE , v. a. zapo- 
mnieć co się umiało. 

DISIMPEDIRE,v.a.ir. usunąć 
przeszkody. 

DISIMPEGNARE, v.a. rozwi- 
kłać, rozplatać; uwolnić z kło- 
potu. = v.r. uwolnić się od cze- 
gs. Disimpegnandosi dal verificar 
ciò che scriveva , Salvin. Pros. 
tose. = Disimpegnarsi di sua pa- 
rola, cofnąć dane słowo. — dalla 
commissione, dopełnić polece- 
nie. \nie się od czego. 

DISIMPEGNO, s. m. uwolnie- 

DISIMPIEGATO , — TA, ad. 
bez posady, bez miejsca. 

D1SINCLINAZIONÉ, s.f. brak 
skłonności, wstręt, odraza. 

DISINFIAMMARE, v. a. odjąć 
zapalenie. 

DISINF1GNERE, disinfingere, 
v.a.ir. zmyślać, udawać. 

DISINFINTAMENTE , av. o- 
twarcie, szczerze. 

DISINFINTO,— TA,ad. szcze- 
ry, otwarty. 

DISINGANNARE, v.a. wypro- 
wadzić z błędu. = v. r. wyjść 
Z błędu. 

DISINGANNO , s. m. wypro- 
wadzenie i ivyjscie z błędu. 



DIS 

DISINNAMORARSI, v.r. prze- 
stać kochać. 

DISINTENDERE, v. a. ir. wie- 

rozumieć. 

DISINTERESSAMENTO , di- 
sinteresse, s. m. — TEZZA, s. f. 
bezinteresowność. 

DISINTER ESS \RSI, v.r. prze- 
stać się czem interesować. 

DISINTERESSATAMENTE,av. 
bezinteresownie. 

DISINTERESSATO, —TA, ad. 
bezinteresowny. 

DISINVITARE , v. a. odwołać 
zaproszenie, odordszać. 

DISINVOLTAMENTE, av. zrę- 
cznie, zwinnie, zgrabnie. 

DISINVOLTO, —TA, ad. roz- 
winięty , rozwity. = zwinny , 
skrzętny, zgrabny, zręczny, 
żwawy , żywy , rześki, skory , 
rzutki, hoży. 

DISINVOLTURA , s. f. zwin- 
ność, skrzętność, żwawość, ży- 
wość, zręczność. 

DISIO, disire, disiro, V. DESI- 
DERIO. 

DISISTANCARSI, v. r. odpo- 
cząć po znużeniu. 

DISISTIMA, s.f. stracenie sza- 
cunku, lekceważenie, pogarda. 

DISLACCIARE, v. a. rozwią- 
zać, odwiązać. E dal braccio lo 
scudo si dislaccia, Bern. Ori. 

DISLAGARE, v. n. e r. rozlać 
się jak jezioro. = rozszerzać 
się,^ rozlegać się.= wznosić się. 
E diedi il viso mio incontra T pog- 
gio che inverso '1 ciel più alto si 
dislaga, D. Purg. 

DISLEALE, ad. e s. m. f. wia- 
rołomny, zdradziecki; zdraj- 
ca, wiarołomca. 

DISLEALMENTE , av. wiaro- 
łomnie, zdradziecko. 

DISLEALTÀ , wiarołomtswo, 
zdrada. 

DISLEGARE, v. a. rozivia- 
zać. = fig. uwolnić.= odkryć, 
objawić. = Dislegare i denti, 
spędzić oskomę z zębów. 

DISLEGHEVOLE , ad. m. f. 
łatwy do rozwiązania. 

DISLOCARE, v. a. przenieść 
na inne miejsce. 

DISLOGAMENTO, s. m. — 
zionę , s. f. wywichnienie. 

DISLOGARE, disi-uogare, v.a. 
wyruszyć ze stawu,wywichnąć. 
= v. r. wywichnąć sobie kość 
ze stawu. 

DISMAGARE, v. a. sprowa- 
dzić zdrogi, obląkać. Io son, 
cantava, io son dolce sirena, che 
i naviganti in mezzo al mar disma- 
go, D. Purg.-= v.r. rozłączyć się, 

DEMAGLIARE , v. a', rozpu- 
ścić, rozwiązać oczka iv siatce. 
= fig. szarpać ciało pazurami. 
O tu che colle dita ti Uismaglie, 
D. Inf. 



DIS 



159 



DISMANTELLARE , v. sman- 
tellare. 

DISMEMBRAMENTO , s. m. 
rozczłonkowanie, rozbiór, po- 
dział. 

DISMEMBRARE, v. a. roz 
członkować, rozebrać na czę- 
ści. = zapomnieć. 

DISMESSO, —SA, p. ad. opu- 
szczony, zaniechany, wyszły 
z używania. 

DISMETTERE , v. a. ir. opu- 
ścić, zaniechać, odwyknąć. An- 
cor che veglio, e debole, e tre- 
mante , l'armi che da gran tem- 
po avea dismesse , addur si fece, 
Car. En. 

DISMISURA, s. f. nadmiar, 
zbytek. A — , av. niezmiernie. 

DISMISURARE, v. n. er. prze- 
brać miarę, wyjść z granic. 

DISMISURATO, — tamente , 
v. smisurato, etc. 

D1SMONTARE , v. n. v. smon- 
tare. m= zejść na dół, zstąpić. 
E '1 balzò via là oltre si dismonta, 
D. Inf. 

DISMQRBARE, v.a. oczyścić, 
uwolnić od smrodu, od zarazy*. 
In questa buca 1' odioso Nume... 
gittossi, e dismorbò l'aura di 
sopra, Car. En. 

DISMUOVERE, v. a. ir. v. 
smuovere. = oddalić, odwrócić. 

DISNAMORARSI , v. r. prze- 
stać kochać. 

DISNATURARE , v. a. odmie- 
nić naturę. 

DISNEBBIARE, v. a. rozpę- 
dzić mgłę. = fig. wyjaśnić, 
oświecić. Che puote — vostro in- 
telletto, D. Purg. 

DISNERVARE, etc. v. sner- 
vare, etc. 

DISNIDARE, v. snidare. 

DISNOOCIOLARE , v. snoc- 
ciolare. 

DISNODARE, v.a. rozwiązać. 
= fig. rozwikłać, wyjaśnić, ja- 
sno opowiedzieć. Non può la 
lingua — parola , Ari. Ori. Fur. 
nie może język wyrzec ani sło- 
wa, v. snodare. 

DISNODEVOLE, ad. m. f. ła- 
twy do rozwiązania. 

DISNUDARE, v. snudare. 

DISOBBEDIENZA,etcu.DisuB- 

BIDIENZA, OtC. 

DISOBBLIGANTE, ad. m. f. 
niegrzeczny, nieuczynny, nieu- 
żyty. 

DISOBB LIG ANTEMENTE, av. 
niegrzecznie, nieuczynnie. 

DISOBBLIGARE, v. a. uwol- 
nić od obowiązku. = spraioić 
przykrość, narazić się komu. 
= v. r. uwolnić od obowiązku. 

DISOBBLIG AZIONE, s. f. na- 
rażenie się komu, umżenie ko- 
qo. Aver — ad uno , mieć do 
kogo urazę. 



160 



DIS 



DISOBBLIGO, s. m. v. disob- 
bligazione. == ad. Sendo disob- 
bligo, io non ti sono più tenuto 
di cosa alcuna, Mach. Belf. do- 
pelniwszy przyjętego na siebie 
obowiązku , nicem ci więcej 
nie loinien. 

DISOCCUPATO, —TA, ad. 
niezajęty, wolny. = niezajęly, 
nie zatrudniony. 

DISOCCUPAZIONE, s. f. bez- 
czynność, próżnowanie. 

DISOLAMENTO, —zionę, v. 

DESOLAMENTO, etC.= DISOLAMENTO, 

DISOLA.TURA , oberznienie rogu u 
kopyta końskiego. 

DISOLARE, v. a. v. desolare. 
— oberznąć kopyto końskie. 

DISONESTA, — tezza, s. f. 
sprosność, wszeteczeństwo. = 
nieuczciwość. 

DISONESTAMENTE, av. nie- 
uczciwie , sprośnie , wszete- 
cznie. ^niezmiernie, ogromnie.* 

DISONESTARE,v. disonorare. 

DISONESTO, —TA, ad. nie- 
uczciwy. — sprośny, wszete- 
czny. Disoneste canzoni, sprośne 
piosneczki. = niezmierny o- 
gromny. Con una grossa e diso- 
nesta lancia, Bern. Ori. 

DISONNARSI,v.r.o6udzić się. 

DISONORAMENE , s. m. 
zhańbienie. 

DISONORANZA , v. disonore. 

DISONORARE, v. a. zhańbić, 
znieważyć, splamić. = zdjąć 
ozdobę. Abbatte e sfronda e sfio- 
ra l' erbe , e gli alberi scorza e 
disonora, Bern. Ori. = pogar- 
dzać. = v. r. zhańbić się. 

DISONORE , s. m. hańba, 
zniewaga, sromota, niesława. 

DISONOREVOLE, ad. m. f. 
hańbiący, haniebny. 

DISONOREVOLMENTE , — 
ratamente, av. haniebnie, sro- 
motnie. 

DISOPPILANTE , — lativo,— 
— va , ad. Med. odtykajqcy za- 
tkane kanały. 

DISOPPILARE, v. a. Med. 
odetkać zetkane kanały. 

DISOPRA, di sopra, av. w gó- 
rze , na górze ; wyżej , zwyż. 

DISORBITANTE, ad. m. f. 
ogromny, niezmierny. 

DISORBITANTEMENTE , av. 
zbytnie , nad miarę, niezmier- 
nie. 

DISORBITANZA, s. f. zbytek. 

DISORDINACCIO, s. ni. peg. 
wielki nieład. 

DISORDINAMENE— nanza, 

— NAZIONE, V. DISORDINE. 

DISORDINARE , v. a. wpro- 
wadzić nieład, pomieszać, po- 
przewracać, przewrócić po- 
rządek. = v. n. prowadzić ży- 
cie niepor żądne, rozwiązłe. = 
v.r. wpaść w nieład, pomieszać 



DIS 

się; rozbiedz się, pierzchać 
io nieładzie. 

DISORDINATAMENTE , av. 
niepor zadnie, w nieładzie. Vi- 
vere — , prowadzić rozwiązłe 
życie. 

DISORDINATO ,— TA, p. ad. 
niepor żądny , będący w nieła- 
dzie. = niepor żądny, rozwią- 
zły, rozpustny. = zbyteczny, 
ni epomiar kowany. Fecero moi ti 
capitoli e forti ordini contro i di- 
sordonati ornamenti delle donne, 
G. Vili. 

DISORDINE, s. m. nieporzą- 
dek, nieład.^ nieporządne ży- 
cie, rozpusta , swawola. 

DISORGANIZZARE, v. a. zde- 
zorganizować, rozprządz, ze- 
psuć porządek, zaprowadzić 
nieład. 

DISORREVOLE, v. disonore- 
vole. 

DISOSSARE , v. a. powyjmo- 
wać kości. == v. r. fig. zgrzyżć 
się. Infin eh' i' mi disosso, e sner- 
vo e spolpo, Petr. 

DISOTTANO, — NA, ad. dol- 
ny, niższy. 

DISOTTERRARE , v. a. odko- 
pać, odgrzebać, wygrzebać, 
wij jąć z grobu. 

DISOVÒLATO, —TA, ad. wy- 
wichnięty, zwichnięty. 

DISPACCARE, v. spaccare. 

DISPACCIARE, v. a. uwolnić 
z klopotu.=- wyprawić, wysiać 
umyślnego, posłać, rozesłać 
dev>esze. 

DISPÀCCIO, s. m. depesza, 
list urzędowy. 

DISPAIARE, v. a. rozerwać 
parę. = fig. zepsuć kształt. 

DISPARARE , v. disimparare. 

DISPARATO, —TA, ad. ró- 
żny, odmienny, przeciwny. 

DISPARECCHI , pron. m. pi. 
wiele, kilkanaście. Egli era pa- 
recchi e disparecchi giorni che egli 
non gli aveva mai veduti, Fir.Às. 

DISPARECCHIARE , v. spa- 
recchiare. 

DISPARENZA,s.f. zniknienie. 

DISPARERE , s. m. różność 
zdań, różne zdanie. Ed essendo 
i pareri, o piuttosto i dispareri 
molti, e molto varii, etc. Varch. 
Stor. 

DISPARERE, v. n. anom. zni- 
knąć. — źle wyglądać. 

DISPARGERE , -cimento, v. 

SPARGERE , etC 

DISPARI, ad. m. f. nierówny, 
różny , niepodobny. = niepa- 
rzysty. Numero — , liczba nie- 
parzysta. 

DISPARIMENTE, disparmen- 
te, av. nierównie, różnie. 

DISPARIRE, v. sparire. 

DISPARISCENTE, ad.m.f.?iże- 
kształtny, brzydki, szpetny. 



DIS 

DISPARITÀ , — tade , — tate, 

s.f. nierówność, różność. 

DISPARITO,— TA, p. ad. da 
disparire, znikły. = fig. zmie- 
niony, blady, mizerny. 

DISPARTE, av. In —, osobno, 
odrębnie; na boku, na stronie, 
na bok, na stronę. 

DISPARTIRE, v.a.ir. v. spar- 
tire. = załatwić, zgodzić spór. 
= Dispartire da altro , rozró- 
żnić. = v.r. oddalić się, rozłą- 
czyć się, rozstać się. 

DISPARTITAMENTE, av. od- 
dzielnie, odrębnie. 

DISPARTITO, —TA, p. ad. 
rozdzielony, = niezgodny. = 
Alla dispartita , av. osobno, od- 
dzielnie, odrębnie. 

DISPARTITORE , s. m. roz- 
dzielacz. 

DISPARUTEZZA,s.f. chudość, 
bladość. 

DISPARUTO, — TA, ad. chu- 
dy, mizerny. = p. ad. da dispa- 
rire, znikły. 

DISPASSIONAMENTO , s. m. 
bezczułość, odrętwienie. 

DISPASTOIARE , v. spasto- 
iare. 

DISPENDIO , s. m. wydatek. 

DISPENDIOSAMENTE , av. 
z wielkim wijdatkiem. 

DISPENDIOSO, —SA, ad. ko- 
sztowny, [tore. 

DISPÈNDITORE, v. spendi- 

DISPENSA, s.f. rozdzielenie, 
rozdanie. — delle lettere , roz- 
noszenie listów. — szafarnia , 
spiżarnia. — dyspensa, pozwo- 
lenie. 

DISPENSABILE, ad. m. f. po- 
trzebujący dyspensy; któremu 
może być dana dyspensa. 

DISPENSAGIONE , —mento , 

V. DISPENSA. 

DISPENSARE , v. a. rozdzie- 
lać, rozdawać, szafować, ob- 
dzielać. = udzielić pozwolenie, 
uwolnić od czego. Ma perchè 
santa Chiesa in ciò dispensa , D. 
Par. = łożyć czas na co. Ha 
poco tempo, e '1 poco eh' ha, di- 
spensa con gran misura, Ar. Ori. 
Fur. = dostarczyć. = v. r. w- 
wolnić się od czego. 

DISPENSATAMENTE, — tivà- 
mente, av. za dyspensą, za po- 
zwoleniem. 

DISPENSATORE, s.m. — TRI- 
CE,s.f. 7*ozdaivca,szafarz,i t.d. 

DISPENSAZIONE, s. f. roz- 
dzielanie, szafunek. = opa- 
trzność, V. PROVIDENZA. 

DISPENSIERA, s.f. szafarka. 

DISPENSIERE, — ro, —ri, s. 
ni. szafarz. 

DISPERABILE-, ad. ni. f. roz- 
paczający. 

DISPERANTE, ad. m.f. przy- 
, wodzący do rozpaczy. 



DIS 

DISPERARE , v. a. odjąć na- 
dzieję, przywieść do rozpaczy. 
«= v. n. e r. stracić nadzieję , 
rozpaczać. = s. m. rozpacza- 
nie , rozpacz. Un sol rimedio a 
chi speme non ave è disperarsi , 
Car. En. 

DISPERATAMENTE,av.sros- 
paczą. = niezmiernie, strasz- 
nie, ogromnie. 

DISPERATO, —TA, p. ad. 
przywiedziony do rozpaczy. 
Alla disperata , av. z rozpaczą , 
w rozpaczy. Cura disperata , 
choroba której nie ma nadziei 
wyleczenia. = opuszczony od 
lekarzy. = ogromny, niezmier- 
ny , straszny. Strida disperate , 
straszne krzyki. — s. desperat, 
desperatka. 

DISPERAZIONE, — gione, — 

TEZZA , S. f. — MENTO, S. HI. rOZ- 

pacz. Condurre alla disperazione, 
przyprowadzić do rozpaczy. 
Darsi alla — , oddać się rozpa- 
czy. 

DISPERDERE, v.a. rozrzucić, 
rozsypać , rozproszyć , strwo- 
nić , stracić , zatracić , zgubić. 
= v. r. zrujnować się. = po- 

1T07ÌÀC 

DISPERDIMENTO, V. disper- 

GIMENTO. 

DISPERDITORE, s.m. — TRI- 

CE , s. f. marnotrawca , utrat- 
nik. — zatraciciel, zatraciciel- 
ka. D'ogni peccato è l'ira radice, 
e d'ogni virtù disperditrice, Ca- 
vale. Med. Cuor. 

DISPERGERE, v. a. ir. rozsy- 
pać, rozrzucić, rozproszyć. = 
rozproszyć wojsko nieprzyja- 
cielskie. Sicché per due fiate gli 
dispersi , D. Inf. = strwonić , 
zmarnować, rozproszyć. = po- 
mieszać, roztargnąć myśli. Per 
non scontrar chi i miei sensi di- 
sperga, Petr. = rozsiać wieść, 
puścić pogłoskę. =v.r. rozbiedz 
się, rozsypać się, rozproszyć 
s\ę. Chi qua chi là ci dispergem- 
mo, Car. En. 

DISPERGIMENTO, s. m. roz- 
sypanie, rozproszenie. 

DISPERGITORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. rozproszyciel, i t. d. 

DISPERSIONE, s. f. rozsypa- 
nie, rozproszenie, rozsypka.— 
roztrwonienie. = roztargnie- 
nie. 

DISPERSO, —SA, p. ad. roz- 
proszony ,it.d.= Donna che 
s'è dispersa, kobieta która po- 
roniła. 

DISPETTABILE, — tevole, v. 

DISPREGEVOLE. 

DISPETTARE, v. a. pogar- 
dzać. = v.r. rozzłościć się. 

DISPETTIVAMENTE , av. po- 
gardliwie. , 

mSPETTO,s.m.gnicw, złość, 



DIS 

przekora. In, a, per — ,na złość, 
na przekorę , wbrew przeciw , 
pomimo. A lor — , pomimo ich 
woli. = afront, hańba, znie- 
waga, obelga. A donna non si fa 
maggior — che quando o vecchia 
o brutta le vien detto , Ar. Ori. 
Fur. = pogarda. Avere in, a — , 
pogardzać, lekceważyć. 

DISPETTO, —TA, ad. pogar- 
dzony. 

DISPETTOSAMENTE, av. ze 
złością, z gniewem. 

DISPETTOSO, —SA, ad. po- 
gardliwy, dumny, hardy. = ro- 
biący na przekorę, przekorny. 
= gniewliwy, opryskliwy. 

DISPIACERE, —cimento, s.m. 

— CENZA, — ZIA, — CEVOLEZZA, S.f. 

przykrość , nieprzyjemność. = 
obelga, zniewaga. 

DISPIACERE , v. n. ir. nie- 
podobać się. = obrazić, ura- 
zić. Per non — a' Perugini, G. 
Vili. 

DISPIACEVOLE,— cente, ad. 
m. f. nieprzyjemny , przykry , 
odrażający. 

DISPIACEVOLMENTE , av. 
nieprzyjemnie. 

DISPIACIUTO, —TA, p.ad. v. 
dispiacere. La qual cosa era so- 
prommodo dispiaciuta , Varch. 
Stor. co się niezmiernie niepo- 
dobało. 

DISPIANARE, v.a. v. spianare. 
= rozciągnąć, rozesłać. = v.r. 
rozciągnąć się. Alzò le gambe e 
interra si dispiana, L. Pule. Morg. 

DISPIANTARE, v. spiantare. 

DISPICCARE, v. spiccare. 

DISPICCIARE, v. spicciare, 

SPEDIRE. 

DISPIEGARE, v. spiegare. 

DISPIETATO, etc, v. spięta- 
to etc 

DISPIGNERE,v. scancellare. 

DISPITTO , s. m. + D. Inf. 
wzgarda. 

DISPODESTARE, v. a. odjąć 
władzę. = v. r. złożyć władzę. 

DISPOGLIARE, etc, v. spo- 
gliare, etc. 

DISPONIBILE, ad.m.f. będący 
w gotowości; zostawiony do 
wolnego rozporządzenia. 

DISPONIMENTO, s.m. roz- 
kład, Układ. =■ V. DEPONIMENTO. 

DISPORRE, v.a.ir. przygoto- 
wać. Ogni cosa a ciò opportuna 
disposero, Bocc. = dysponować, 
rozporządzić, rozrządzić. — 
de'suoi beni, rozporządzić swe- 
mi dobrami. = rozstawić, roz- 
łożyć. Indi a Mesapo incarco si 
dà , che sentinelle , e guardie , e 
fochi disponga anzi alle porte, 
Car. En. = skłonić, nakłonić do 
czego. Tu m' hai con desiderio il 
cuor disposto sì al venir colle pa- 
role tue che... D. Inf. = ukia- 



DIS 



161 



dać , ułożyć. — il crine , ułożyć 
włosy. Com' ella s' orna e come il 
crin dispone , Ar. Ori. Fur. == 
Disporre d'una dignità, złożyć 
z urzędu. — + narazić na nie- 
bezpieczeństwo. = f wytłuma- 
czyć, objaśnić. = v. r. przygo- 
tować się, zabierać się do cze- 
go. — a lavorare, a viaggiare, a 
combattere, zabierać się do pra- 
cy, i t. d. 

DISPOSARE, disponsare, etc, 
v. sposare, etc. 

DISPOSITIVAMENTE, av. po- 
rządnie. 

DISPOSITORE, s. m. ten któ- 
ry przygotowuje , rozporzą- 
dza , i t. d. 

DISPOSIZIONE, s.f. rozkład, 
układ , rozporządzenie , stan , 
położenie. La — d'un apparta- 
mento, d'un giardino, rozpo- 
rządzenie pokoju, ogrodu. Aven- 
do prima per tutto considerata la 

— del luogo, Bocc. = skłonność, 
chęć, usposobienie do czego. La 

— degli animi de' cittadini, uspo- 
sobienie umysłów obywateli. = 
rozporządzenie, przepis. Se- 
condo la — della legge , podług 
rozporządzenia prawa. — te- 
stamentaria, rozporządzenie te- 
stamentowe. 

DISPOSSESSARE, v. a. wyzuć 
z posiadania. 

DISPOSTAMENTE, av. po- 
rządnie. 

DISPOSTEZZA , s. f. żywość 
temperamentu; piękny skład 
ciała. 

DISPOSTO, —TA , p. ad. v. 
disporre. Disposto alla vendetta 
skłonny do zemsty, mściwy. = 
Ben disposto di corpo, żwawy, 
rzeżwy, rzezki. Mal—, ciężki, 
ociężały ; słaby, niezdrów. = 
Esser disposto del corpo, mieć 
wolny żołądek. 

DISPOTICAMENTE, — tico, 

— TISMO , —TO, V. DESPOTICAMEN- 
TE , etc 
DISPREGEVOLE , — giabile, 

— ZZABILE , — ZZEVOLE , ad. Ul. f. 

godzien pogardy. 
DISPREGEVOLMENTE , — 

ZZANTEMENTE, — ZZEVOLMENTE, aV. 

z pogardą. 

DISPREGIAMENE , — zza- 
mento, s. m. pogardzanie. 

DISPREGIARE, —zzare, v. a. 
gardzić, pogardzać. = ganić, 
upośledzać. Chi disprezza vuol 
comprare, prov. kto gani, ten 
chce kupić. 

DISPREGIATORE,— zzatore, 
s. m. — trice , s. f. gardziciel, 
gardzicielka. 

DISPREGIO , disprezzo, s. m. 
iv zgar da, pogarda. Avere in — , 
mettere in — , gardzić, pogar- 
dzać. Io parlo per ver dire, non 

11 



162 



DIS 



per odio d' altrui ne per disprez- 
zo, Petr. 

DISPREZZATIVO, —VA, ad. 
oznaczający pogardę. 

DISPRIGIONARE, v. sprigio- 
nare. 

DISPROPORZIONARE, etc. v. 

SPROPORZIONARE, etC. 

DISPROVVEDUTO , etc. v. 
sprovveduto, etc. 
; DISPR'UNARE , v. sprunare. 

DISPULZELLARE , v. sver- 
ginare. 

DISPUMARE, v.a. zebracpia- 
nę, odszumować. 

DISPUTA,— zione, s. f. —men- 
to, s. m. dysputa, kłótnia, spór, 
zwada, sprzeczka. 

DISPUTABILE, — tivo, —va, 
ad. ulegający sporowi, sporny. 

DISPUTABILMENTE, av. kłó- 
cąc się, sprzeczając się. 

DISPUTARE, v. n. kłócić się, 
sprzeczaćsię, dysputować, roz- 
prawiać. — dell' ombra dell' asi- 
no, pop. sprzeczać się o kozią 
wełnę, o fraszkę. = v. a. roz- 
trząsać, rozbierać. Scrissero le 
loro leggi in dieci tavole, ed avan- 
ti che le confirmassero , le mes- 
sero in pubblico, acciocché ciascu- 
no le potesse leggere e disputarle, 
Mach. Disc. 

DISPUTATORE, s. m. — TRI- 
CE, s. f. kłótniarz, któtniarka. 

DISQUISIZIONE, s. f. poszu- 
kiwanie, badanie. 

DISRAMARE, v. a. obcinać 
gałęzie. [golato, etc. 

DISREGOLATO , etc. v. sre- 

DISROMPERE, v. rompere. 

DIRUGGINARE, v. diruggi- 
nare. 

DISRUVIDIRE, v. a. wykrze- 
sać, okrzesać kogo. 

DISSAGRARE, v. a. odjąć cha- 
rakter świętości, obrócić na 
świecki użytek. 

DISSALARE , v. a. wymoczyć 
co solonego. 

DISSAPORE , s. m. niesmak, 
kwasy, uraza. 

DISSAPORITO, —TA, dissàv- 
voroso, —sa, ad. bez smaku, 
niesmaczny. [kcya. 

DISSEC AZIONE, s. f. dysse- 

DISSECCARE , v. a. osuszyć, 
wyszuszyć. = Chir. rozciąć, 
rozkroić. 

DISSECCATIVO,— VA, — nte, 
ad. osuszający. 

DISSEMINARE, v. a. rozsiać, 
rozsypać.=rozsiać wieść, i t.d. 

DISSEMINATORE, s.m. Teoł. 
rozsiewacz fałszywych nauk. 

DISSEMINAZIONE, s. f. roz- 
sianie, rozgłoszenie. 

DISSENNARE, v. dementare. 

DISSENNATO, — sato, —ta, 
ad. bezrozumny, głupi. 

DISSENSIONE, s. U niezgoda, 



DIS 

niesnaska. Mettere in — , po- 
różnić. 

DISSENTERIA, s. f. dyssente- 
rya, krwawa biegunka. 

DISSENTERICO, —GA, pi. — 
CI, — CHE, ad. dyssenteryczny. 

DISSENTIRE, v. n, niezga- 
dzać się, być różnego zdania. 

DISSENZIENTE , ad. m. f. nie- 
zgadzający się, będący róine- 
yo£dcmm.=Dissenzienti,s.m.pl. 
dyssydenci, roznowiercy w An- 
glii i innych krajach. 

DISSERRARE, v.a. otworzyć, 
odemknąć. Lo ciel poss'io ser- 
rare e — come tu sai , D. Inf. = 
rzucać, ciskać, miotać. Più colpi 
tuttavia disserra al vento, Ar. Ori. 
Fur. = objawiać, okazy loać. 
Con quell'aspetto che pietà dis- 
serra, D.Purg. = v. r. otworzyć 
się; otworzyć sobie drzwi, 
toyjść. Né lieto più dal career si 
disserra chi 'ntorno al collo ebbe 
la corda avvinta, Petr. = rzu- 
cić się, cisnąć się na kogo. E 
poi contra Rinaldo si disserra, 
Ar. Ori. Fur. 

DISSERTAZIONCELLA, s. f. 
dim. rozprawka. 

DISSERTAZIONE,s.f.rospra- 
wa, pismo. 

DISSERVIGIO , etc. v. diser- 
vigio, etc. 

DISSESTARE, v. a. zepsuć. 

DISSETARE, v. a. gasić pra- 
gnienie. 

DISSETTORE,s.m. dyssektor. 

DISSEZIONE, s. f. dyssekeya, 
rozbiór trupa. 

DISSIDENTE , ad. m. f. róż- 
niący się w zdaniu. = s. dys- 
sydent iv Polsce. 

DISSILLABO, —BA, ad. dwu- 
zgłoskowy. 

DISSIMROLO, —LA, ad. nie- 
podobny, różny. 

DISSIMIGLIANTE, etc. v. dis- 
somigli ante, etc. 

DISSIMILARE, —le, ad. m. f. 
niepodobny. 

DISSIMIL1TUDINE , s. f. nie- 
podobieństwo, różność. 

DISSIMULANTEMENTE , — 
latamente, av. obłudnie. 

DISSIMULARE , v. a. e n. u- 
krywać, zmyślać, udawać. = 
fałszować, v. falsificare. 

DISSIMULATORE, s. m. — 
TRIGE, s.f. obłudnik, obłudnica. 

DISSIMULAZIONE, s. f. skry- 
tość, obłuda. 

D1SSIP ARILE, ad. ni. f. dają- 
cy się rozproszyć. 

DISSIPAMENTO, s. m. roz- 
proszenie, V. DISSIPAZIONE. 

DISSIPARE, v.a. rozproszyć, 
roztrwonić. = v. r. rozproszyć 
się. Come quando la nebbia si 
dissipa, D. Inf. 

DISSIPATORE, s. m. — TRI- 



DIS 

CE, s. f. rozrzutnik , rozrzu- 

tììÀCCL 

DISSIPAZIONE, s. f. rozrzu- 
tność, marnotrawstwo; roz- 
trwonienie. Congiunti ancora 
con ismisurata prodigalità, e — 
di danari, Guicc. Stor. = roz- 
targnienie, płochość. [łóg. 

DISSODARE, v. a. orać od- 

DISSOLUBILE,ad. m. f. Chim. 
rozpuszczalny. 

DISSOLUTAMENTE, av. roz- 
wiąźle, rozpustnie. 

DISSOLUTEZZA, s. f. roz- 
wiązłość, rozpusta. — di co- 
stumi, rozwiązłość obyczajów. 

DISSOLUTIVO, — VA,ad. roz- 
puszczający. 

DISSOLUTO, — TA, p. ad. 
rozpuszczony. = fig. rozwią- 
zły, rozpustny. Con sue femmi- 
ne stando in vita dissoluta, G. 
Viti. **= niezmierny, przesa- 
dzony. 

DISSOLUZIONE, s. f. roz- 
kład ciała na swe pierwiastki. 
= rozwiązanie, rozprzężenie. 

— del matrimonio , rozwiąza- 
niemałżeństwa.=Chim. rozto- 
pienie, rozpuszczenie ; przej- 
ście do stanu płynnego. = fig. 

V. DISSOLUTEZZA. 

DISSOLVENTE ,ad.m.f. Chim. 
rozpuszczający. = s. m. roz- 
twarzacz. 

DISSOLVERE,^, distogliere, 

DISSOMIGLIANTE, ad. m. f. 
niepodobny, różny. 

DISSOMIGLIANZA, s. f. nie- 
podobieństwo , różnica. 

DISSOMIGLIARE , v. n. nie- 
być podobnym, różnić się. 

DISSOMIGLIEVOLE, ad. m.f. 
niepodobny. 

DISSONANTE, ad. m. f. róż- 
nobr zmienny. = fig. niezgodny, 
różny, sprzeczny, przeciwny. 

DISSONANZA, s. f. Mus. nie- 
zgodność tonów. [się. 

DISSONNARSI, v. r. obudzić 

DISSOWENIRE , v. n. ir. za- 
pomnieć. 

DISSUADERE, v. a. ir. odra- 
dzać, [dzanie. 

DISSUASIONE, s. f. odra- 

DISSUASO, —SA, p. ad. od- 
radzony, [gący odradzić. 

DISSUASORIO,— RIA, ad.mo- 

DISSUETUDINE , s. f. odwy- 
kłośc, odwyknienie. 

DISSUGGELLARE , v. a. od- 
pieczętować. 

DISSURIA, s.f. Med. trudność 
w odlewaniu unpiy. 

DISTACCAMENTO , s. m. — 
tura , s. f. odwiązanie ; rozłą- 
czenie. = Distaccamento di trup- 
pe, oddział ivojska. 

DISTACCARE, v.a. odwiązać. 

— i cani , odwiązać psy , spu- 
ścić z uwięzi , rozsforov)ać, = 



DIS 

odciągnąć, odwieść od czego.= 
odłączyć, oddzielić, odkomen- 
derować. => v.r. odwiązać się; 
oddzielić się, odłączyć się, roz- 
łączyć się. 

DISTACCO, s. m. rozłączenie 
się, rozbrat. 

DISTAGLIARE, v. a. Geom. 
przecinać. = v.r. przecinać się. 

DISTAGLI ATURA, s. i. prze- 
cięcie. = nacięcie, karb. 

DISTANTE , ad. m. f. odda lony , 
odległy. 

DISTANZA , —zia , s. f. odle- 
głość. Di distanza in distanza, 
w pewnych odległościach. 

DISTARE, v.n. być odległym. 

DISTEMPERARE , etc. , v. 

STEMPERARE , etc. 

DISTENDERE, v.a.ir. rozcią- 
gnąć , wy ciągnąć , rozszerzyć , 
wytężyć, wyprężyć, przedłu- 
żyć. — per terra, rozciągnąć na 
ziemi, —le vele, rozwinąć, roz- 
puścić żagle. = położyć trupem, 
zabić. = ułożyć na piśmie, spi- 
sać, napisać. = odpuścić co by- 
ło napięte, wyprężone, np. cię- 
ciwę u łuku. — v. r. rozciągać 
się, rozszerzać się. = rozbiedz 
się po rożnych miejscach. I ca- 
valieri si distendevano per la villa, 
M. Vili. == rozciągać się , roz- 
wlekać się w mowie. 

DISTENDIMENTO, distendìo, 
s.m. —tura, s.f. rozciągnienie , 
rozszerzenie. 

DISTENEBRARE, v.a. rozpę- 
dzić ciemności. 

DISTENERE, v. a. ir. zatrzy- 
mać, przytrzymać. 

DISTENIMENTO, s. m. przy- 
trzymanie w więzieniu. = nie- 
słuszne zatrzymanie czego. = 
odroczenie wykonania wyroku. 

DISTENSIONE , s. f. rozsze- 
rzenie się. 

DISTESA , s. f. rozciągłość. 
Alla — , av. lociąż, ciągle! 

DISTESAMENTE, av. obszer- 
nie. 

DISTESO, s.m. formuła. 

DISTESO, —SA, p.ad. rozcią- 
gniony, i i. d. = rozległy, sze- 
roki. = A ndar disteso, iść w prost 
dokąd. 

DISTESSERE, v. stessere. 

DISTICO, pi. —CI, s. m. dwu- 
wiersze. [ZIONE. 

DISTILLAMENTO,u. distilla- 

DISTILLARE, v. a. dystylo- 
wać, pędzić przez alembik. = 
v. n. kapać. = fig. sączyć się. 
Per lagrime ch'io spargo a mille 
a mille , convien che 'l duol per 
gli occhi si distille, Petr. 

DISTILLATOIO, s. m. alem- 
bik. . [lator. 

DISTILLATORE, s. m. dysty- 

DISTILLATORIO, — RIAj ad. 
należący do dyslylacyi. 



DIS 

DISTILLAZIONE, s. f. dysty- 
lacya , przepędzanie przez a- 
lembik. = ściekanie humorów. 

DISTINGUERE , v. a. ir. roz- 
różniać, rozeznać, rozpoznać. 

— il bianco dal nero, il sole dalla 
luna, odróżnić białe od czarne- 
go , i t. d. — dal male il bene , 
odróżniać dobre od złego. Tu- 
cidide vid' io, che ben distingue i 
tempi, e i luoghi, e lor opre leg- 
giadre , Petr. = podzielić. — 
Distinguere con più colori, u- 
pstrzyć. = v. r. odznaczyć się, 
odróżnić się. 

DISTINGUIBILE, ad.m.f. da- 
jący się rozróżnić. 

DISTINGUIMENTO, v. distin- 
zione. 

DISTINGUITORE, s.m. — TRI- 
CE, s.f. ten, ta co rozróżnia. 

DISTINTAMENTE, av. wyra- 
źnie, dobitnie. 

DISTINTIVO, s. m. —va , s.f. 
cecha odróżniająca, znak, zna- 
mię, oznaka. Distintivi d'onore, 
oznaki godności. ■■= ad. cechu- 
jący , odznaczający , odróżnia- 
jący , znamienujący. 

DISTINTO, —TA, p.ad. odró- 
żniony, oddzielony, oddzielny, 
odrębny. = podzielony. Ewi 
una istoria in più parti distinta , 
Bem. Ori. =-- wyraźny ,ivy bitny. 
= znakomity. = usłany czem , 
ozdobiony, ubarwiony! Di mar- 
mi verdi e bianchi ha '1 suol di- 
stinto, Bern. Ori. == Distinto, av. 
wyraźnie. 

DISTINZIONCELLA, s.f. dim. 
maleńka różnica. 

DISTINZIONE, s.f. odróżnie- 
nie, oddzielenie, odosobnienie. 
= różnica. — dell'uomo degli 
altri animali, różnica człowieka 
od innych zwierząt. Senza fare 

— alcuna dalle cose oneste a quel- 
le che oneste non sono, Bocc. = 
podział(np.narozdziały,it.p.) 
= oznaka poioażania, szacun- 
ku. Trattar con — , przyjąć ko- 
go , i t. d. 

DISTOGLIERE, v.a.ir. odwró- 
cić , odwieść , odstręczyć kogo 
od czego, odradzić co komu. Ne 
cosa è che da questo lo distoglia, 
Bem. Ori. 

DISTOLTO, — TA, p. ad. od- 
wrócony, porwany. 

DISTONARE, v. stuonare. 

DISTORCERE, v. a. ir. skrzy- 
loić, loykr żywić ; skręcić, prze- 
kręcić. Qui distorse la bocca, e di 
fuor trasse la lingua , D. Inf. = 
v. r. krzywić się, wykrzywiać 
gębę; skręcić się, skurczyć się. 
Quando mi vide tutto si distorse, 
D. Inf. 

DISTORN AMENTO, s. m. od- 
wrócenie, przeszkodzenie. 

DISTORNARE, v.a. oderwać, 



DIS 



163 



odwrócić, odciągnąć, odwieść , 
odstręczyć od czego, przeszko- 
dzić czemu. Pianse , percosse il 
biondo crine e T petto, per — la 
tua fatale andata , Tass. Ger. = 
v. r. odwrócić się. 

DISTORRE, v. distogliere. 

DISTORTO, — TA, v. storto. 

DISTRAERE , — ggere , v. di- 
strarre. 

DISTRAZIONE, s.f. — mento, 
s. m. porwanie, zarwanie. Di- 
straizione di danaro, odwrócenie 
pieniędzy od swego przezna- 
czenia. = Distraimento di mente, 
roztargnienie umysłu. 

DISTRARRE, v.a.ir. oderwać, 
odwrócić, odciągnąć od czego. 
Difficilissimo è — lo avaro dal 
vizio dell'avarizia, Fr. Giord. = 
Leg. odwrócić od swego prze- 
znaczenia , obrócić na swój u- 
żytek. = v.r. rozerwać się. 

DISTRATTO, —TA, p. ad. 
odwrócony. = zarwany. = 
roztargniony. 

DISTRAZIONE , s. f. roztar- 
ganie. = porwanie, zarwanie. 
= oderwanie, rozerwanie. = 
roztargnienie, roztrzepanie. 

DISTRETTA, s. f. ucisk, nie- 
dostatek. 

DISTRETTAMENTE , av. ści- 
śle, sufOWo. [surowość. 

DISTRETTEZZA, s.f. ścisłość, 

DISTRETTO, s. m. obwód, o- 
krąg , powiat. = miejsce zam- 
knięte , więzienie. Ma quando 
sentì poi ch'era in — , Ar. Ori. 
Fur, = Esser in — , być w nie- 
dostatku. 

DISTRETTO, —TA, p.ad. ści- 
śnięty, przyciśniony. = ścisły. 
Amico distretto, ścisły przyja- 
ciel. Ode Marfisa esser con lui 
distretta moito in amor, Ar. Ori. 
Fur. — di sangue, złączony ści- 
slem pokrewieństwem. = srogi, 
ostry , ścisły , surowy. = uci- 
śniony. Esser— di paura, być 
zdjęty strachem. In servitù di- 
stretto, Ar. Ori. Fur. trzymany 
w niewoli. = cierpiący niedo- 
statek. Esser — di vettovaglia , 
cierpieć niedostatek żyicności. 

DISTRETTUALE , ad. m. f. 
z jednego obwodu, powiatu. 

DISTRIBUIMENTO, v. distri- 
buzione. 

DISTRIBUIRE, v.a.ir. rozda- 
toać, dzielić, rozdzielać, ob- 
dzielać. — le vettovaglie a' sol- 
dati , rozdawać żywność żoł- 
nierzom. Distribuendo ugalmen- 
te la luce, D. Inf. 

DISTRIBU1TORE , — butore , 
s. m. — trice , s. f. rozdawca, 
rozdawczyni, 

DISTRIBUTIVAMENTE , av. 
udzielając, wymierzając co się 
komu naieży. = porządnie. 



164 



DIS 



DISTRIBUTIVO, —VA, ad. 

rozdzielający, ^ rozdający. Giu- 
stizia distributiva , sprawiedli- 
wość wymierzająca kary i na- 
grody. 

DISTRIBUZIONCELLA , s. f. 
dim. małe rozdanie. 

DISTRIBUZIONE, s.f. rozda- 
wanie, obdzielanie, rozdawni- 
ctwo. = część na każdego przy- 
padająca. • 

DISTRIGARE, —care, v. a. 
rozplatać , rozwikłać. = roz- 
wikłać, wyjaśnić, wytłumaczyć. 
= v.r. rozplatać się, wywikłać 
sić, odczepić się. 

DISTRIGNERE , distringere , 
v.a.ir. ścisnąć, skrępować. 

DISTRIGNIMENTO , distrin- 
gimento , s. m. ściśnienie , skrę- 
powanie. 

DISTRUGGERE, v. a. ir. zbu- 
rzyć, zwalić, obalić. — wy ciąć, 
wytępić, zgładzić. E racquista- 
rono il castello , e i traditori di- 
strussero, G. Vili. = zniszczyć, 
podrzeć, spalić, np. list, i t. p. 
Trasse di tasca una lettera , e me 
la consegnò tremando, e scongiu- 
randomi di distruggerla , quand' 
io l' avessi letta , Silv. Pel. M. P. 
= v. r. topić się, roztopić się, 
rozpływać się. Il cuor di pianger 
tutto si distrugge, D. Rim. 

DISTRUGGIMELO , v. di- 
struzione. 

DISTRUGGITIVO, distrutti- 
vo , — va , ad. niszczący , bu- 
rzący. 

DISTRUGGITORE, distrutto- 
re, s. m. — trice, s. f. burzyciel, 
yustoszyciel, niszczyciel, it. d. 

DISTRUTTIVAMENTE,av. bu- 
rząc, niszcząc, pustosząc. 

DISTRUTTO, —TA, p. ad. 
zburzony , obalony , rozwalo- 
ny , zniszczony. = v. strutto. 

DISTRUZIONE , s. f. zburze- 
nie, wywrócenie, obalenie, zni- 
szczenie; zguba. 

. DISTUR AR E, V. STURARE. 

DISTURBARE , v. a. poprze- 
wracać, pomieszać. = naprzy- 
krzać się, przeszkadzać, za- 
wadzać. 

DISTURBATORE, s.m. natręt, 
uprzykrzony człowiek. 

DISTURBO , — bamento, s. m. 
— banza , s. f. f nieład , niepo- 
rządek , zamieszanie. = su- 
biekcya, przeszkoda , naprzy- 

DISUBBIDIENTE , —dente , 
ad. m. f. nieposłuszny. 

DISUBBIDIENTEMENTE , av. 
nieposłusznie. 

DISUBBIDIENZA, — zia, s. f. 
nieposłuszeństwo. 

DISUBBIDIRE, v. a. ir. być 
nieposłusznym, niesłuchać. 

DISUDIRE , v. n. ir. udawać 



DIS 

że się niesły szalo , niby niedo- 
słyszeć. 

DISUGGUAGLIANZA , disu- 
guaglianza, disugualità, s.f. nie- 
równość, [wny. 

DISUGUALE , ad. m .f. nieró- 

DISUGUALMENTE , av. nie- 
równo. 

DISUMANARE, v. a. wyzuć 
z człowieczeństwa , z natury 
ludzkiej. = v. r. wyzuć się z u- 
czuć ludzkości. 

DISUNIONE , s. f. rozdwoje- 
nie, rozłączenie. = fig. roz- 
dwojenie, nie jedność, niezgoda, 
rozterka, niesnaska. Era tanta 
la — nella repubblica romana, tra 
la plebe e la nobiltà, Mach. Disc. 

DISUNIRE, v.a.ir. rozłączyć, 
rozdzielić. = fig. rozerwać je- 
dność, sprawić rozdwojenie, 
wprowadzić niezgodę, poró- 
żnić. 

DISUNITAMENTE, av. od- 
dzielnie, osobno, odrębnie. 

DISUNTO, —TA, ad. oczysz- 
czony z tłustości. Titoli disunti, 
fig. czcze tytuły, nieprzynoszą- 
ce żadnej korzyści. 

DISUSANZA, s. f. odwykłość, 
odwy knienie, zaniechanie zwy- 
czaju, zaprzestanie używania. 

DISUSARE, v. a. zaprzestać, 
zaniechać używania czego. 
L'arme che disusò gran tempo 
avante, Tass. Ger. = odzwy- 
czaić. = v. r. odzwyczaić się , 
odwyknąć. 

DISUSATAMENTE, av. prze- 
ciw zwyczajowi. 

DISUSATO, —TA, p. ad. wy- 
szły z użycia, nieużywany. = 
odzwyczajony, odwykły. 

DISUSO, s. m. nieużywanie. 
Andar in — , wyjść z używania. 

DISUTIL ACCIO, —CIA, ad.m. 
f. peg. zawalidroga, darmojad. 

DISUTILE , ad. m. f. nieuży- 
teczny, nieprzydatny. = (o oso- 
bach), do niczego niezdatny. 

DISUTILITÀ, v. inutilità. 

DISUTILMENTE,av. nieużyte- 
cznie ; napróżno, nadaremnie. 

DIS VALERE, v.a.ir. szkodzić. 
= v. n. stracić wartość , spaść 
z ceny. 

DISVALORE, s. m. strata 
wartości. * ' [gio. 

DISVANTAGGIO, v. svantag- 

DISVARIAMENTO, s. m. roz- 
maitość. 

DISVARIARE, v.n. różnić się. 

DISVARIO, s. m. rozmaitość, 
różność. = roztargnienie. 

DISVEDERE , v. a. ir. zanie- 
dbać, lekceważyć, 

DISVEGLIARÉ , i', svegliare. 

DISVEGLIERE , divellere , 

DISVERRE, V. SVEGLIERE. 

DISVELARE, etc, v, svela- 
re, etc. 



DIT 

DISVELATORE , s. m. odkry- 
wacz, wyjawiciel. 

DISVENIRE , v. n. ir. omdleć, 
zemdleć. Indi gelata, e smorta 
disvenne , e cadde , Car. En. = 
osłabnąć. 

DISVENTURA, v. sventura. 

DISVERGINARE , v. svergi- 
nare. 

DISVESTIRE, v.a. v. svestire. 
= fig. wyzuć z czego , ogołocić, 
pozbawić. 

DISVEZZARE , v. a. odzwy- 
czaić. = v. r. odzwyczaić się, 
odwyknąć. 

DEVIAMENTO, s.m. — tezza, 
s. f. zboczenie z drogi , zabłą- 
dzenie, obłąkanie. 

DISVIARE , v. a. sprowadzić 
z drogi , zbłąkać. = v. n. e r. 
zboczyć z drogi, zabłądzić, o- 
błąkać się. 

DISVIATAMENTE, av. na bez- 
drożu; w obłąkaniu. 

DISVIATORE, s. m. —TRICE, 
s. f. zwodziciel , zwodzicielka. 

DIVILUPPARE, v. a. rozwiń 
nąć; rozwikłać, rozplatać. = 
v. r. wyrwać się, wywinąć się. 
Sé de' lacci di vituperosa morte 
disviluppò, Bocc. v. sviluppare. 

DISVISCHIARE, v.a. odkleić, 
odlepić. = v. r. odkleić się, od- 
lepić się. = fig. odczepić się, u- 
wolnić się. 

DISVITICCHIARE, v. a. od- 
kręcić. = fig. rozwinąć; roz- 
poznać. 

DISVIZIARE , v. a. poprawić 
z wad. = oczyścić. = v. r. od- 
wyknąć od jakiej wady, od na- 
łogu. 

DISVOGLIATO, v. svogliato. 

DISVOLERE, v.a. ir. niechcieć 
już więcej, odechcieć się. 

DISVOLGERE, etc. v. svol- 
gere, etc. 

DITALE, s. m. paluch. — na- 



DITELLO, pi. f. — tella, — 
telle, s. m. pacha. 

DITENERE, v. a. ir. zatrzy- 
mać, zabawić. =- przytrzymać, 
uwięzić. 

DITENITORE, s. m. —TRICE, 
s. f. zatrzymujący, i t. d. 

DITENUTO, —TA, p. ad. za- 
trzymany, przytrzymany. 

DITERMINARE, etc. v. deter- 
minare, etc. 

DITIRAMBO, s.m. dytyramb, 
wiersz na cześć Bachusa. 

DITO,pl.m.— TI, f.— TA, s. m. 
palec. Mostrare a — , pokazy- 
wać palcem. Annoverare sulle 
dita, rachować, liczyć na pal- 
cach. = Fig. Non ardire alzar il 
— , nieśmieć palca podnieść. 
Mordersi le dita, gryźć sobie 
palce, żałować. Legarsela al — , 
popamiętać co komu, pamiętać 



DIV 

długo urazę z chęcią pomszcze- 
nia się. Aver qualche cosa su per 
le dita, su per la punta delle dita, 
znać co na palcach. 

DITRAPPARE , v. a. porwać, 
zacapić. 

DITRARRE, v. a. ir. przywła- 
szczyć sobie , ukraść. 

DITRINGIARE, v. a. pokrajać, 
posiekać. 

DITTA, s. f. firma handlowa. 

DITTAMO, s.m. Bot. dyptan. 

DITTARE, v. a. dyktować. = 
opowiadać, powiedzieć. Per ca- 
rità ne consola e ne ditta onde 
vieni... D. Purg. 

DITTATORE , s. m. v. detta- 
tore. = dyktator u Rzymian. 

DITTATORIO, —RIA, ad. dy- 
ktatorski. 

DITTATURA, s. f. dyktatura. 

DITTONGO, s. m. dyftong, 
dwugłoska. 

D1TURPARE, v. deturpare. 

DIURESI, s. f. Med. obfite 
odlewanie uryny. 

DIURETICO, —GA, pi. —CI, 
— CHE, ad. pędzący urynę. 

DIURNO, —NA, ad. dzienny. 
= s. m. książka zawierająca 
godziny kanoniczne. 

DIUTURNAMENTE,av. długo. 

DIUTURNITÀ,— tade,— tate, 
s. f. długość czasu , długi prze- 
ciąg czasu. 

DIUTURNO, —NA, ad. długi. 

DIVAGAMENTO , s. m. koło- 
wanie, krążenie. 

DIVAGARE, v. n. krążyć, ko- 
łować , włóczyć się , wałęsać 
się. = fig. zboczyć , wyboczyć 
od przedmiotu. 

DIVALLAMENTO, s. m. spa- 
dzistość, stoczystość. 

DIVALLARE, v. n. zejść na 
dół, zstąpić. 

DIVAMPARE, v. n. zająć się 
płomieniem, palić się, płonąć. 

DIVANO, s. m. dywan, rada 
państwa, w państwach maho- 
metańskich. 

DIVARIO, s. m. rozmaitość; 
różnica. = rozrywka. 

DIVASTARE, etc. v. deva- 
stare, etc. 

DIVECCHIAMENTO, s. m. od- 
świeżenie rzeczy starych. 

DIVECCHIARE , v. a. wzna- 
wiać, odświeżać. 

DIVEDERE, v. n. ir. Dare a —, 
okazać, pokazać ; dać do zro- 
zumienia. 

DIVEGLIERE , — llere, v. a. 
ir. toyrywać z korzeniem. = 
orać, kopać ziemię odłogiem 
leżącą. = Divellere i vizj, wy- 
korzenić wady.=\. r. oderwać 
się, urwać się. 

DIVEGLIMENTO, divellimen- 
to, s. m. wyrwanie z korze- 
niem. 



D1V 

DIVELTO, s. m. karczowa- 
nie ; grunt wykarczowany. = 
p. ad." wyrwany z korzeniem; 
wytrzebiony. 

DIVENIRE , v. n. ir. stać się, 
zostać. A te piace ch'io divenga 
cristiano, Bocc. = zdarzać się, 
trafić się. Come diviene a molte 
donne che per la morte de' mariti 
diventano sante e oneste, Cavale. 
Med. Cuor. = przybyć. 

DIVENTARE!, v. n. stać się, 
zostać. — di mille colori, mie- 
nić się. = v. a. przemienić. Fu 
diventata in serpente, Fr. Giord. 

DIVENUTO, — TA , p. ad. v. 

DIVENIRE. 

DIVERRIO, s. m. rozmowa. 

DIVERGENTE, ad. m. f. roz- 
chodzący się. = różny, roz- 
maity. 

DIVERGENZA, s. f. Geom. 
rozchodzenie się, oddalenie się 
od siebie dwóch linij nierówno- 
leglych = różność, rozmaitość. 
—d'opinione, di parere, różność 
zdań. 

DIVERGERE, v. n. Geom. 
rozchodzić się , oddalać się. 

DIVERSAMENTE, av. różnie. 

DIVERSARE, v. n. różnićsię. 

DIVERSIFICAMENTO , s. m. 
— zionę, s. f. różność, różnica, 
niepodobieństwo. 

DIVERSIFICARE, v. a. uroz- 
maicić. = v. n. różnić się. 

DIVERSIFICO, v. diverso. 

DIVERSIONE , s. f. odwróce- 
nie, skierowanie w inną stro- 
nę. — d' acque, di umori, odwró- 
cenie biegu wody, i t. d.= Mil. 
dy wersy a, rozerwanie sił nie- 
przyjacielskich. 

DIVERSITÀ, s.f. różność, roz- 
maitość. = przeciwność. 

DIVERSO, —SA;, ad. różny, 
rozmaity. ^dziwny, potworny, 
nadzwyczajny. Cerbero , fiera 
crudele e diversa, D. Inf. Entram- 
mo giù per una via diversa,Z)./n/'. 
= f okrutny. 

DIVERTICOLO, s. m. zbocze- 
nie, ustęp. —wybieg, wymówka. 

DIVERTIMENTO, s. m. od- 
wrócenie. = rozrywka, zaba- 
ica. Dar un —, dać bal. 

DIVERTIRE , — terę , v. a. 
odwrócić, skierować w inną 
stronę. = rozrywać, bawić. = 
v. r. odwrócić się-, zboczyć od 
przedmiotu. = rozrywać się, 
bawić się. 

DIVESTIRE , v. a. rozebrać, 
zdjąć odzienie. = ogołocić, 
wyzuć. 

DIVEZZARE, v. a. odzwy- 
czaić. = odłączyć dziecko od 
piersi. = v. r. odzwyczaić się. 

DIVEZZO, —ZA, ad. odzwy- 
czajony, odwykły. 

DIVIÀMEINtO,v. distrazione. 



DIV 



165 



DIVIARE, V. DEVIARE. 

DIVIATAMENTE, av. prędko. 

DIVIATO, — TA, ad. prędki. 

DIVIDENDA, s. f. część zy- 
sku przypadająca na każdego 
spólnika. = część przypadają- 
ca na każdego wierzyciela po 
likwidacyi upadłości. 

DIVIDENDO, s. m. Arit. po- 
dzielna. 

DIVIDERE, v. a. ir. dzielić, 
podzielić , rozdzielić. = odby- 
wać działanie dzielenia. = 
przeciąć, rozciąć. Mi si divide il 
cor, Mei. serce mi się kraje. Ma 
1' un de' cigli un colpo avea divi- 
so, D. Pugr. ==. oddzielić, odłą- 
czyć. Quando in voi adivien che 
gli occhi giri, per cui solo dal 
mondo i' son diviso, Petr. = Di- 
videre una quistione, rozstrzy- 
gnąć spór. = v. r. podzielić się; 
rozłączyć się, rozstać się. 

DIVIDITORE, s. m. — TRICE, 
s. f. dzielący, dzieląca. 

DIVIETAMENTO, s.m. —zio- 
nę, s. f. zakazanie. 

DIVIETALE, v. a. zakazać. 

DIVIETO, ś. m. zakaz. Far 
— , zakazać. Esser in — , być 
zakazanym. Dar — , wyłączyć 
wykluczyć, rugować sędziego. 
Aver — , być wyłączonym od 
sprawowania urzędu. = gra- 
nica, kraniec. Faran che '1 gene- 
roso entro ai divieti d'Abila an- 
gusti l'alta mente accheti, Tass. 
Ger. 

DIVINAMENTE, av. od Boga, 
z Boga, przez Boga. = bozko, 
cudownie. 

DIVINARE, — tore, v. indovi- 
nare, INDOVINO. 

DIVINATORIO, — RIA, ad. 
wieszczbiarski. 

DIVINAZIONE, s. f. wieszcz- 
ba , wieszczenie , wróżenie , 
wróżba. 

DIVINCOLAMÉNTO, s. m. — 
zionę, s. f. skręcenie, splątanie. 

DIVINCOLARE, v. a. skręcić, 
okręcić, spleść, splatać. = roz- 
platać, rozpleść. = v.r. skręcić 
się , spleść się. = rozpleść się, 
wyplątać sję, wywinąć się. 

DIVINITÀ, s. f. bóstwo, Bóg. 

DIVINIZZARE, v.a. ubóstwić. 

DIVIJNIZZAZIONE , s. f. ubó- 
stwienie , apoteoza. 

DIVINO, —NA, ad. bożki, bo- 
ży. Leggi divine, prawa bozkie. 
= bożki, cudny. Comprò un pa- 
lagio in un sito divino, Bern. Ori. 
= wieszczy , prorocki. Quando 
previde coli' occhio divino , Ar. 
Ori. Fur. 

DIVISA, s.f. podział. — chęć, 
wola, upodobanie. = liberya, 
odzież , ubiór. La — carceraria, 
odzież więźniów. = dewiza, 
godło, znamię. = oddział, za- 



466 



DIV 



stęp. Parranno a lor l'angeliche 
divise, Petr. [nie. 

DIVISAMENTE, av. oddziel- 

DIVISAMENTO , s. m. dziele- 
nie , rozdzielanie. = zamysł , 
zamiar. — v. divisa.. 

DIVISARE, v. a. e n. dzielić, 
podzielić. = opisać , skreślić , 
opowiedzieć. = rozkazać , po- 
lecić. = urozmaicić , upstrzyć , 
ubarwić. = mówić, rozmawiać. 
= myśleć, zamyślać, domyślać 
się. 

DIVISATAMENTE, av. oddziel- 
nie , porządnie. = na domysł. 

DIVISATO, —TA, p.ad. v. di- 
visare. = Ornamento divisato, 
ozdoba ubarwiona. Panno divi- 
sato , materya, sukno w paski, 
w centki. [ny. 

DI VISIBILE,, ad. m.f. podziel- 

DIVISIBÌLITA , s. f. podziel- 
ność. 

DIVISIONE, s.f. Arit. dziele- 
nie. = podział. — de' beni, po- 
dział dóbr. — d' un regno , po- 
dział królestwa na prowincye. 
= Mil. dywizya. = fig. roz- 
dwojenie, niezgoda, niesnaska, 
poróżnienie. 

DIVISIVO,— VA, ad. dzielący. 

DIVISO, s. ni. myśl, zamiar, 
zamysł. = p. ad. podzielony , 
rozdzielony, rozłączony. = ró- 
żny, niepodobny. 

DIVISORE , s. ni. Arit. dzie- 
ląca. 

DIVISORIO, —RIA, ad. dzie- 
lący, oddzielający. 

DIVIZIA, etc, v. dovizia, etc. 

DIVO, —VA, s. * bóg, bogini. 
= Diva , bóstwo , kochanka. = 
ad. bożki. 

DIVOLGAMENTO, s.m. —zio- 
nę, s.f. rozgłoszenie. 

DIVOLGÀRE, V. a. rozgłosić. 

DIVOLGATAMENTE , av. pu- 

l~i ii C ? ìl'i P 

D1VOLGATORE, s.m. — TRI- 

CE, s. f. rozglosiciel, rozgłosi- 
cie łka. 

DI VOLGERE, v.a.ir. obwinąć, 
zwinąć. 

DIVOLTO, —TA, p.ad. obwi- 
nięty, zwinięty. 

DIVORACI'! A, v. voracità. 

DIVORAGIONE, s.f. —mento, 
s. m. pożeranie. 

DIVORAMONTI, s. in. t v. 
smargiasso, spaccone. 

DIVORARE, v. a. żreć, poże- 
rać. = pożreć, zajeść. Ella fu 
presto divorata da molti lupi , 
Bocc. = niszczyć , pustoszyć. 
Ardendo e divorando con ferro e 
con fuoco, M. Vili. =■ Fig. Divo- 
rare libri, pożerać książki, czy- 
tać prędko. — cogli occiii, po- 
żerać oczyma. — la strada, prę- 
dko iść , biedź. Ma benché Bri- 
gliador la via divora pur con Ba- 



DOG 

» jardo non la può durare,5mi. Ori. 

DIVO RATI VO , —VA , ad. po- 
chłaniający , pożerający. 

DIVORATORE, s.m.— TRICE, 
s.f. pochioniciel, pochłoniciełka. 
Fiamma divoratrice , płomienie 
pochłaniające, ogień pożerczy. 

DIVORATURA, —zionę , s. f. 
pochionienie, pożarcie. 

DIVORZIO, s.m. rozwód. Far 
— con checchessia, fig. uczynić 
z czem rozbrat. 

DIVOTAMENTE, av. pobo- 
żnie. 

DIVOTO, —TA, s. nabożnie, 
dewotka. = przyjaciel, przyja- 
ciółka duchowna. Ed appresso 
colla sua divota si coricò , Bocc. 

DIVOTO , ad. divozione , s. f. 
v. devoto, etc. 

DIVULGARE, etc, v. DIVOL- 
GARE, etC 

DIVULSO, -SA, p. ad. wyr- 
wany, oderwany. 

DIZIONARIO , s. m. słownik, 
dykcyonarz. 

DIZIONE, s. f. wyraz, wyra- 
żenie. = panowanie ; jury z- 
dykeya. 

DÓBBLA , dobla , dobbra , v. 

DOPPIA, 

DOBBLONE, doblone, s. ni. 
dublon , pieniądz złoty wart 
40 lir. 

DOBLETTO , dobretto , s. m. 
płócienko. 

DOCCIA, s.f. doccio, s.m. ru- 
ra loodna. = rura od rynwy. 
= strumień wody puszczony na 
chorą część ciała w kąpielach. 
= Móto do żłobkowania. 

DOCCIAIO, s.m. rurnik. 

DOCCIARE, v. n. ciec, sączyć 
się, tryskać. = v.a. Med. puścić 
strumień wody na chorą część 
ciała. 

DOCCIATURA , s. f. puszcze- 
nie strumienia wody na chorą 
część ciała. 

DOCCIONE, s.m. rura. — da 
cesso, rynsztok od prewetu. 

DOCILE, ad. m. f. powołny, 
uległy. Fanciullo, cavallo — ■, 
dziecko posłuszne, i t. d. 

DOCILITÀ , s. f. powolność , 
ìiIbq łość 

DOCUMENTO, s. m. doku- 
ment, akt, dowód. = nauka. 

DODECAEDRO , s. m. Geom. 
dwuiuistofkian. 

DODECAGONO, s. m. Geom. 
dwunastokąt. 

DODECIMO, dodicesimo, —ma, 
ad. dwunasty. 

DODICI, s. dwanaście. 

DOGA, s. f. klepka. = pasek, 
prążka maleryi. 

DOGANA, s. f. komora celna, 
= clo. 

DOGANIERE, s.