(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Institutionum medicinae practicae"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



E.BIBl.RADCL. 



(T^ 



t/- 



(X. Q. -7i' '■ 




INSTITVTIONVM 

MEDICIN AE 

P R A C T I C A E ' 



Q V A S 
AVDITORIBVS SVIS FRAELEGEBAT 

10. BAPT. BVRSERiVS 



» m KANIt.rBLD 

< 



€ I»' 



\ 



VOLTMEN PRIMVM. PMS PRIMA. 
DE FEBRIBVS. 



PRAEMITTITVR COMMENTARIOLVM 



O B 



IN FL AM M A T I O N E. 



i^wrf^B^pMa* 



E D I T I O N V A, 



r >* ■■ "iM^MMMMMMMWWMWIilMWMWHP-f^^f^^MldJl 



L I P S I A E, 
SVMTIBVS CASP.ARI FRITSCH, 



MDCCXCVIIi; 



•" 



- V 






• •. T 






L ^ 






> » 



« • J. 



t » 



^. ■ <» 



^ j> ^ *.» V* * 



<f w 



V 



«,'< M vVaK <*- 



• ^ I ■ * 



» • ^ & j» ft 



■ » »1 






BIBLIOPOLA LIPSIENSIS 

LECTORI SALVTEM. 

/^yummdam medicorum confilio duSius^ operae pretitm 
A^^me faSurum eje putauiy fi has medicinae pra&ica$ 
infiUuiionesymagno applaufu vjbiguereceptas^inGermania 
no/lra magis diuutgarem ittasque recudere eum injinem CU" 
rarem^ quo tirones medicae artis Jibifacilius eas parare^ 
poffenU Quod quidtm inprimis praefiantia hujus operif 
tm perfpicuitate maxime fe commendantiSy tumfermonif 
etegantia et vbertate confpicui non tam fuadere quam po» 
tius pojlutare videbatur. AtfaHiferepoenituitj quum 
tertio ad nos miffo vqtumine^ ex praefatione Tlfpograpki 
Wtdiotanenjis certiores feremus^ AuHorem harun} injlitu^ 
iiomm nimis maturofcko ereptum ejfe. Ex abfceffu deoG» 
terireniSy et vefcae quaquaiierfymfcirrhisfcatentium, ad* 
Jkarumque pariium vitiis^ quibus iampridem taborabat^ 
ceterrima tahe confeSus interiit XII. KaL lanuar. tabentis 
anm MDCCLXXXF. vix primum ef fexagefimum an^ 
num agens. Tridenti in Cenomanis nobiti toco natum eunf 
XELix PERGERVS primum ad medicinae Jludtum attexit^ 
ejufdmque imbuit pudimentis. Patauium inde profeSlus in 
tttufiri Lycea Audtter fuit: mqx Bononiae^ in qua tum 
mdicinae Proceres Jlorebant laghivs, azzogvidivs^ 
LAVRENTivs, BECCARivs, atHquc^ totum fe /eientiae 
naturae^ et medicinae addixit; tantumque^profecit^ vt lau" 
io^ BARTHOLOM* BECCARivs, qui cum atta mente, et 
opUma votuntate praeditum nouerat^ magnam de ittb con^ 
ctptam exfpeSiationem tiabueriL Quam porro nedum ad^ 
uquajfcy fed tonge admodum viciffe in pojlerum compro* 
hml iutntus. Idque centies BEpcARivs ipfe tedatus efi^ 

* a pojlea^ 



i 



^' 
> 



ly 



• % 



fojl^aquam eodem cohortante apud Fauentinos in Aemitia 
medicinam facere aggrejtts^ eo in munere tam jpraeclare fe 
gejjit^ vt la Fauentihis non modoy quibufcum XX*ferme 
annos conjunStiJfme vixit, amp/ijfmis Jlipendiis^ ac ciuu 
tMi donatusjit ; veruim eiiam in honoreft habitur a-ptu^ 
ribus fpeSldti/fimis S. /?. E. principibuSy quosinter memu 
.Wr^yit mi BARNIVM, crescentivm, serram -F>r- 
forienfis ditionis, boloGnettvm, vtrumque oDDivf4f 
stvPPAHiVM,^ borroMevm yfi^r/i/if, vt appellanty de 
Latere Legatos ; vtque ceteros f/mtio pradiream^ Rom. 
fontijices Max. clementem XIIL^ et XIV*, quorum 
nkxr ^um hudibuSf et priuiltgiis exornauit^ atter uero in 
Ferrarie^ Athenaeo recens injiaurato, fcutatisfeptifigm^ 
tis conjlitutis, medicinae profejforeni defignauit. Incre^ 
dibile diSu ejl^ quanta ad eum frequentia aegri vndique 
nduentantes^ vehdi ad oracu/um adirent, tt ni coramj fai- 
iem per epijlolas e fnitimis^ dijftifque prouinciis opem 
atiquam implorarenP^ et qupt eum etiam magni normnis 
ntedici confukrent. Crebris autem medtcis lucubrationi'- 
hus^ hbrifque editis majorem in diesjibi nominis celebrita* 
iem comparauerat ; quanda cakolvs firmianvs, m. 
THERESiAE AUG- in GalHa jdujlrima Tiranfpadana Le^ 
gatus, Ticinenfis academiae Jludia efqualore^ in quojmt^ 
diu jacuerant, rejlituere cogitans {dignijfma ejus mrtktis 
cogitatio!)^ confefiim bvrserivm Fai/untia Ticinum 
honejlis conditionibus conduSum vocauit, eique chymiae^ 
primum ihi induBae^ tradendae^ medicinae^ vt ajunty 
praBicae t fuggefiu expkmandae^ fmulque in nofocomio 
£hnfces Tironum commodo prkno itidem exercendae prO'» 
vinciam demandatam, voluit. Quo fucceffu , et quanta 
4mmi contentione tot injunBa fibi gramjfma muniafuerit 
ex^equutus , Jane nemo vnus ignorat. IJia etmim ante 

omhiuin 



onamm ocu/os tontigerunty et vimnt adhuc tejies tocuptt^ 
tijimi^ non ii tantum^ quibus aj^canos medicinae fontes 
apmdt^ quiqui e longinquis regionibus confluebant^ vt 
em auclirent^ quam ipjimet eius in difciplinis tradendk 
Sodcdes ciariffimi^ qui eum mirifice coluerunt obfinguia^ 
rem doSrinam^ honefiatem morum^ animi candoremj fua* 
wtatemque fermonis. Tejles item medici Ticinenfes^ a 
qmbus fpofde in eorum CoUegium /fonorts cauffa ejk co* , 
optatus; tefliSvnfuerfaCiuitaset Prouincia; tejies deni» 
qui omnium ampHJftmi haStenus ab eo editae de febribus^ 
et morbis doStijffimae Injlitutiones. DecenniOy quo huic 
publice docendi mmeri praefuit^ tertium adteSus efl om* 
man confenfu moderandi Gymnafti ReStor, ad cujus in^ , 
crtmentum , et gtoriam non minus contutit fludii^ quam 
v^ilantiae ad difciputbs in ofjicio prudentifftme contineu^ 
dos. Hinc phrimum gratiae iniit apud onmeSy et prat-» 
fertm ah InJuhtricaPraefeBura^ atque afupremis rei tit^ 
terariae curatoribus, Jd cujus taudes amptificandas ac* 
cejftt tandem^ quod Augufiijftma m. theresia itHui 
Jidei^ probataeque virtuti concreditd votuerit duo cara ca- 
pHay FERDiNANDVM ncmpe F.y et u. beatricem 
ATESTiAM,. par conjugum rarifflmi exempti. Quare 
Medioimum diuertens putauit in tucro ejfe\ ab ilto Jibi 
jucundifftmo mufarum domicitio dijcedere (vbi magnum fui 
reSquit defiderium\ vt vatetudinis optimorum Principum 
tuendae honorifica munia obeunda fufciperet Neque pro^ 
feSo de vtta atia re magis anxius deinceps fuity quam de 
eorum incotumitate^ et fatute. Et quamuis ne minima in 
eo quidem deflderaretur ditigentia^ quandoque Mmen Jub^ 
verebatury nejibi deejfe videretur. Ideo nec vigitiis^ ne^ 
que vltiSy qui ad optaium hunc Jinem conducerent^ tabori' 
bus pepercit*y etiamft partm Jirma vteretur valeiudine. 

' , ^* 3 O^cii 



. 



Officii /ut adimpfendi fo/fcHudo tum maxime enituiij quim 
REGIAM SOBOLEM ab 60 feruatom amantijjimi paren- 
TES gratutati fant.^ idque honorifcentijfmis verbis^ gra» 
tique. erga eum animi fignijicationibm faepius tejlati funt^ 
Septennium in aula traduxitfuis heris apprime carus^fum^ 
ms et injimis acceptus. Jlji morSj quam nemo euadity 
ipfum quoque inuida de medio tutit^ qui tot, ei palmas 
praeripuerat Eius funus obortis lacrymisj quibus.nihil 
fane fplendidius^ ac iaudabilius memoriae illius accidere 
poterat^ verae indolis regiae Principes ipj% paul/o ante 
comhiemorati funt profecuti. laSuram tdnti viri nemo 
nonfenjit in Ciuitate; etenim doBrinae laude^ qua piuri- 
mum valuit^ kaud amplius exceiluit^ quam oris^ fermonif' 
que eoniitate^ atque vrbanitatis oJHciis^ ita vtaddeUin- 
ciendosjibi omnium animosfaSus vere a naturavideretur. 
Doiorem/euare in cpnimuni iuSu vnicepotejij quod Urtii 
voiuminis editor fp^m nobis Jecity ea^ qufle in promtu 
funt Ci. AuSlorisy de morbis peSorisy et imi ventris t/a- 
iumina nobiscum communicandi. Primo fortajft intuitu, 
vt Typographus Medioianenfis refert^ npn ita elaborata^ 
tt perJeSta eadent LeStori videbuntur^ vt ad amuj/im re- 
fpondeant fuperioribus tibris, quos viuens AuStor^ dum 
adhuc fiA prdelo ejfent, nouis^icUntidem animaduerjionibus 
hcupktare Joiebat ; verum nijt ea omnia , quae Jecum 
forte animo reputauerat AuStor , exkibuerint y optimis 
certe doSrinis, et praeceptis eadem rejerta erunt, eumdem" 
que iucidum ordinem ex/iibebunty vt quitibet ex iis vberes 
fruEius cotligere Jacite queat. 

Lipjiae nundinis auStumnaiibusA.MPCCLXXXFI. 



•^M 



LECTORI' 



I 
t 



L E CT ORI. 



\ 



Noa temerey nec inconfulto Medicina diduAa 
eft in Iheoreticamy et PraSicam^ quarum 
prior ea omnia, quae praefciri debent, opportu- 
niffitne docet, totiufque difciplinae veluti funda« 
menta jacitj altera vniuerftniprope artem com- 
ple(!titur, et quodammodo aedificii ipiius nu)Iem 
exftruit, etcomplet. Etenim Theoretica penitus 
tota verfacur in anatome, phyfiologia, pathologia» 
femeiotica, hygiene, ct therapeutice generali tra- 
denda, atque explicanda, non omiffa medicamen- 
torom omnium, quae e tribus Naturae regnis 
promuntur, ordinata, diligentique recenfione. 
Quia vero prima artis rudimenta ipfa pertraclat, et 
Tironibus, antequam ad Pradicam euehantur, in 
quauis bene conAituta fludiorum yniuerfitate ex- 
poni iblety Injlitutionum etiam Medicarum nomen 
apud plerofque obtinuit. Haec praecedat, vt pa- 
tet, neceffe . omnino efl; fequatur vcro altera. 
Qttis enim morbum^ eius cauffas, ,effe(^urque 

* 4 mente 



*■ - • ■ • 



VIII 



inente aflequi poterit^ aut opportunis adjuoientis 
corpus integrum feruare, aut labefadatum refti- 
tuere, de quibus omnibus in Pradlica proprie agi- 
tuir, niii fabricam, et conftrudionem hominis 
viuentis, et fahii faculbtes, ^ires, adliones, fun- 
d^ionefque naturales prius cognouerit; nifi falu- 
bria, et infalubria diAinxerit, et demum^ quibus 
Jlignis fecunda, atqiie aduerla valetudo internofca- 
tur, quibufque auxiliis vtraque egeat, prbpe di-* 
dicerit? Hisenim rite praecognitis, planior, cer- 
tiorque patet aditus ad vtiliorem, potioremque 
Medicinae parteai, quae PracHiica audit^ quaeque 
fingulorum morborum hiftoriam, et naturam ob 
cteuios poriit,' muitiplicehi eorum origirlem ex* 
pendit, iigna peculiari^, et propria cujufque cum 
di^gnoflica, tum prognoftica conimembrat, fin- 
gulares elicit/ qiias vocant, indicationes, et quae 
vnicuique conuenientior curatio fit, ratione^ 
atque experientia duce perquirit, et jpruden- 
ter decernit, vt fic duplici officio tuendae fcili- 
cet^ et reftituendae valetudinis^ quoad fierl poteft^ 
accuratifiime fatis fiat. Haec dein ad aegrotos 
ipfos translata, quando fiiam iis adhibet opem, 
clinica tum appellatur, cui tres^aliae quafi admi- 
ntftrae fubferuiunt^Diaetetice nimirum, Chirur- 
gfce, et Pharmaceutiee, prout viAu, *it manu, 
aut medicamentis vtendum ef efi. Ex duabus 
itaque illis Medicinae partibus cum pofleriorem 
firadere^mihi confiitutum fit, exordiar a Febribus, 
eommuniflimo videlicet morbi genere, et maxi- 
me obuio, quod ^on modo per fe homines fae- 
pifiime corripit, verum cum aliis etiam t&alis 

bene 



I3L 

betie multis confbciari confueuit Rem equidem 

ma^nam, et perdifficilem milii fumo, foitafTe in-v 

xonfiderate nimis, nec (atis proipiciens^ iio/&i ^d 

oateant humeriy quidftrre recufent^ cum in totaiiac 

Medicinae Pradicae ampHfTima proQtncia nulla 

ferme alia res exftet, quae plane aut obicurior, aut 

im^llcatior iila fit; quod iam ab eo tempore, quo 

primum adhuc adolefcens medicinam exercere 

coepi, non modo frafi, fed ex vfu etiam ipfb 

comprobauL Nam quo jdures audores, qui de 

febribus fcripferant, confuiebamy eo majoribus^ 

deniioribufque tenebris pene inuoluebarj adeo 

difcordes, pugnantefque in flatuendis plerumque 

earam.notis^ caufHs, et curationibus milii vide- 

bantur. Nec deerant praeterea, qui^omnes, eaf^ 

9ue permultas febres, quales reapfe exiftunt^ ad 

pauca quaedam genera contrahere nitebantur, 

dum contraalii ad multo plura extendebant^ muU 

tifariam eas diuidentes, et fubdiuidentes , ita vt 

non leue i^egotium tot partitionibus mihi facefle-i 

rent. Nam fi primos fequi yolebamy illud maxi« 

me obftabaty quod experientia iam cdmpereram, 

paucis omnino generibus febres^ omnes, quas Cli-» 

nicis in dies videre contingit, comprehendi noa 

pofTe, cum reuera non paucae mihi occurrerent^ 

quasy etii natura, et fymptomatibus difcretae ef-^ 

fent, confundi vna oporteret, fi hujufmodi di« 

vifionibus ex folo arbitratu profedis flandum 

fuifTet. Quare confequebatur, vt ad alteros me 

coouerterem, eorumque aitipledlerer partes j fed^ 

ne quid praetermittam, fubuerebar tamen, ne 

noQ diuiiiones ab iis excogitatae^ et traditae plu- 

* c res 



ti^ efli^nt^ <}uaitt naturae conibnuni foreti aue 
pJus fubtilitatis, quam veri haberent. Hinc ve- 
hementer ambigebam , quo mihi . confiftendunGt 
cflet. Accidebat etiam non raro, yt vno, eodennL- 
que nomine defcriptas inuenirem febres, quae ia- 
ter fe collatae, comparataeque ita difcreparent^ 
quam quae maxime; et contra vnam, ipfiili- 
mamque febrim, vt ex . defcriptione , fymptoma- 
tibufque liquebat, diuerfis faepe, et variis no- 
minibus a fcriptoribus infignitam. Haec, atque 
alia ejufmodi profedo faciebant, vtquotidie no- 
¥ae mihi caufTae effent, quo minus e dubiis^ 
incertifque hujufmodi vadis emergete poffem* 
Non tamen hic animo cecidi. Spem enitli om* 
nem, quae mihi fupererat, in eo loc^ui, et 
pofui, vt libros omnes de febribus agentes, qui 
fubinde a doftiflimis viris ederentur, quotquot ' 
poffem, vndique conquirerem, legerem, et per- 
legerem; et quibus in rebus confentirentj^ qui- 
bulque nequaquam, aflidue adnotarem, cauffaf^ 
que perueftigarem , eur, vbi dilcordes videban* 
,tur, in contrarias iuiffent fententias. Continua- 
to ad annos aliquot improbo, pene dixerim, 
hujufmodi labore , mecum' deinde conftitui fin^ 
gula aliorum de febribus cogitata, et conimcn-. 
ta ad lydium quafi lapidem experientiae reuo-. 
care, atque expendere, vt quaenam carum pro- 
pius vero accederent, quaenam ab eodem lon- 
gius aberrarent, iuculenter appareret, Quid- 
quid igitur multorum annorum ftudio, medi* 
fatione, atque vfu mihi conftitit, aut rcAius 
his^ de rebus vifum eft, id omne, qualecunique 

demum 



XI 

detnum fit, hoc votunjine comprehendifur, in 

"^rifonum, dicerem, commodum, nifi arro^ 

gantius id didlum exidimarem. Neque pluribus 

verbis vtar, vt, quid ego in eo praeftiterim, fighi. 

ficem. Cuicumque liberum eftp judicare, p6ft* 

quam totum legerit. Cur enim aliis id non li« 

ceat, quod mihi licece vbique arbitratu$ fum? 

Non patiar tamen, pauca quaedam, quibus apud 

/edores de non nullis me piirgem, defiderari, 

ne prorfus mei oblitus videar. Itaque nolim 

mibi vitio vertatur, quod praecipuas febriura 

diuifipnes, et differenttas a veteribus mutuatus 

fim, etfi non abomnibus hodie probentur ; nam 

fi ab iliis medicinae proceribus procul difceftif* 

{em, mihi fane a natura ipfa, quam illi proxi* 

mius iequuti funt, deicifcere vifiis effem. Quod 

ad nomina attinet, ea pleruipque retinui, quae 

. jamdiu yfu recepta funt, atque in ore plero- 

rumque medicorum a multis jam feculis verfad- 

tur; nec nouis locum dedi, nifi vti fynonymis, 

aut ad nouas res, nouofue morbos indicandos 

neceftariis ^ et quidem eo confilio , vt quae in« 

ter nos, et majores illos conjundio, et affini* 

tas intercedere debet. nominum mutatione ne- 

quaquam diffolueretur. Synonyma autem vbi^ 

que, quando aliqua febris nominibus variis nun- 

cupari viia eft, adiicere optimum duxi, ne di- 

ver^ denominatio audores legentibus errandi 

taufia eflet: fed in eorum deledu, et recenfio- 

ne malui meo, quam aliorum iudicio vti, quiar 

iaepenumero perfpexi, aut pcrfundtorie; aut pef* 

pcram a plerifque quaefita> et pofita. Fotuifiem, 

fateor. 



5CII 1 

i 
£iteor, quaedam febriu(n gehera mifla facereJ 

tamquam ad aliquod. aliud gends fpecierum irxH 

Aar (acile reuocanda,^ fed iatius mihi vifum cfH 

aliquid confuetudini dare» quam. nimio generjKl 

reformandi ftudio moleftiam tironihus, aut diffi <* 

cultatem augere. Qiioties tamen fine' vHo eorunx ^ 

taedio^ aut vlls rerum perturbatione licuit fub * 

vnum veluti caput febres aliquas, quafi eiufdem ii 

Aipitis ramos, redigere, libentiifime id quideoi I 

feci, aut.laltem, quo modo^ et quando fieri 

pofTet, fubindicaui. NuIIius porro me fedae 

tradidi in poteftatem, nec vnqudm Valde folici-» 

tus fui^ dodrinae, aut dogmata vnde effent, fed 

quaenam elTent, et qua probabilitate fulciren* 

tur. Cun^que difcipulorum praefertim inftitu- 

tio, atque exercitatio curanda mihi fuerit, ne« 

nto, vt fpero, mirabitur, me quandoque paullp 

minutius quaedam perfecutum ciTe, quae theo* 

reticis fludiis perfundo$ non ignorare oporteret ; 

nam etfi eos, antequam ad medicinam pradicam 

aggrediantur , egregie illis inftitutos, et prae* 

munitos (quod leg^us prudentifTime cautum 

efl) et velim, et reputem j tamen non nuUa efie 

veri, et do(f)rinae quafi femina fum racus, quae 

iterato in mentem reuocaii, atqiie altius animo 

defigi nunquam inutile videatur* Fortafle qui-» 

bufdam ipfe videbor plus tjemporis, verborum* 

que, quam par erat, in aetiologiis exponendis, 

aut dijudicandis quaeflionibus impendifle, aut 

paullo liberius» quam deceat, in fententiis.feren*. 

dis me geflifle, fed aliquid dandum, conceden- : 

dumque efl loco^ tempori, et confuetudini , et 

prae- 



XIU 

prae\egefitis profefforio muneri, a quo^ quid (eiK 
tiatipie, quid iUtuaty quid judicfet, auditores . 
rm prope fup non modo petunt^ fed etiam effla- 
^itant: quamquam idrafo, et parce fadum. a nor 
bis fit, et tum fokim) cum res obfcur^e» et dif* 
ficilis inds^inis ie ie obtulerunt, de quibps exer^ 
citationis caufTa aliquando difceptare nec inutile^ 
nec ifl/ucundum adolefcentibus exiftimauimus, ^ 
i^r/cilicety qua ratione, et ordine incedendum^ 
quibufque argumentationibus vtendum fit ad cauf* 
fas ab efFe<ftibi^ deducendas, diuinandafque» aut 
nodos quaefHonum foluendoSy exemplo ^liquo 
edoceantur. Medicamenta vbique quam plurima 
in fingulis curationibus tam fimplicia, quam com« 
po&ta commemorauimus, ne in fumma auxilio* 
runi, quibus hodie medendi ars abundat, vbor^ 
tate egeni atque inopes videremur, . aut neceiTar 
his adjumentis, fiue armis deflituti, quibus ho-« 
fles transfoderentur. Monttos tamen tirones vc- 
lim^ ae fibi perfuadeant, me in illis enumerati-» 
dis, et proponendis aliquanto longiorem fuifley 
vt cunifla femper, aut promifcue adhiberi dc» 
beant, quafi ex eorum numero ego efTem, qui 
ita aegros remediorum copia , et frequentia affi« 
due onerant, vt nullam pene ipfis, nec naturae 
quietem relinquant Hanc enim pharniaCorum 
cujufque generrs fiue proftifionem , fiue abufum 
femper reprobare, et vitare ccmfueui, paucis, 
(ed le(f)iflimis contentus, natura^ue vidbus mar 
xime confifus* Scio equidem acque vitiofum 
efTe tam penuria auxiliorum, vbi in primis cura 
morbo decertandum v^lide efl^ laborarei quam 

nimia 



r 

I 

nimia eorum copia^ atque excefTu delinquere^ 
qiiafi iiatura, cui major curationum pars debc-^ 
tur, nihil per fe cfficere poffetj quorum vitioruni 
alterutrum perfkepe in iuuepes medicos cadit. 
Quamobrem cum yeri, et peritiflimi medici ab 
empiricis, et circulatoribus (^fHnguantur, trior^ 
borum, et cauffarum diagnofi et pro earum va- 
rietate^ indicationumque ratione modo ifio^ mo« 
do illo remedii genere indigeant, opportuneque 
vti norint, ideo praeftantiora tironibus in 
promtu effe volui , quae vel ab audoribus pro- 
batiffimis ad quamlibet febrim, et fingula ejut 
dem fyi«ptomata propofita funt, aut a me oppor- 
tuniora reputantar. Sic quifque initio niorbi^ 
ejufque cauffarum examine poterit ex multis pau- 
ca qtiaedam feligere in fuos vfus, aut ab omni- 
bus temperare, atque abftinere, et quodammoda 
conquiefcere, vbi vitae vires morbo fubigendo 
pares effe deprehenderit, Formulas, fiue com- 
pofitiones medicamentorum, quod alias multi fa- 
ciunt, non addidi multis de cauffis, fed praeci- 
pue, ne juuenes medicinae ftudiofi plus operae 
fQrmulis exfcribendis , et memoriae mandandis 
adhibeant, quam cognofcendis morbis, eruen- 
difque fingularibus indicationibus , fine quibus 
empiricorum more, quod turpiffimum, et fum- 
mopere noxium judico, medicinam facereiit- 
Verum enim, rationalemque medicum oportet 
Hidicationibus mature, etfcite praefinitis fimpli- 
cia medicamenta prudenter accommodare> aut, 
fi compofitis opus ei fit, talia conjungere, et com- 
mifcere^ xjuae non folum peculiari morbo^ ejuf- 

que 



XV 

que csuffis, verum etiatn aetati, temperametito^ 

{mij regioni, anni tempori, aliifque circum^ 

kntm conueniant; neque ifhid difficillimum erit 

ipfis, fi medicamentorum naturas, 6t virea, atque 

formulas confcribendi , formandique praecepta^ 

quae omaia in therapeutice generali, aut pharnia-* 

ceutice tradi iblent, aut certe deberent, probe 

memom teneant. Quod fi exemplis aliorum ve- 

iuitetiacn inftrui, atque adiuuari, aut fuas for^ 

mulasadeorum exempla conficere, non deerunt 

apud dodifllimos fcriptores tam veteres, quam 

recentiores, qui de hifce rebus praecepta tulerunt, 

autfuisoperibus.proprias fbrjY)ulas adjunxerunt^ 

elegantiflimae compontiones, quas confulant, at- 

<iue imirentur. Nonnullas tamen ex aliorum 

lr&rJ5 defumtas interdum, fateor, protuli^ adje« 

cique, at tum praecipue, cum mentio alicujus 

medicamcnti vniuerfim laudati fada a nobis eft, 

oe tirones eas aliunde magno incommodo fibi 

conquirere cogantur. Stilum, fi quaeras, pla- 

num, facilem, perfpicuum vbique praetuli fubli- 

^S diferto^ et figurato, quem femper ab ado- 

iefcentium inftitutione alieniflimum putaui. Hinc 

rentntiarum ornamenta, quae ad aures tantum<f 

fflodo obledlandas fadta videntur, oratoribus fine 

Muidiaprorfus reliquij quoniam plerumque, vbi 

^rtes, et difciplinae expetuntur, ormri res ipfa ne^ 

S^y contifda doceri. Illud vero dumtaxat cordi 

^iHi fuit, vt barbara illa vetus, et conimunis lo- 

quendi licentia, quae in fcholaflicis difceptatio- 

^feusolim locum habebat, quoad a nobis fier^ 

potuit, exulyet Non tamen a vocibus quibufl 

dam, 



(3ani, a«it dicciidi formiriis , qiiae vniuiejrfim iait^ 
probaatur, aut artis ip£us propria^ funty etfimi^ 
lius latinis abftiauj^ dec a nouis omnino, quam- 
¥is bai^baris vnquam abhorrui, cum de jrebus no^ 
viSy aut recens inuentis^oqui necefle fuit Nolui 
enmy vt purioris fermonis ftudiofifiimus yiderer, 
ilk>& imitari, qui, ne Latii fjnes? tran(cendant, 
{derumque . obicuri adModum fimt i mt' vi^bo-* 
rum ambagibus ik euagantur, vtauditoribus fto- 
snachuni mdueant Haec habebam, qvae bene- 
yolum ledorem admoBerem. Vnum fupereft, vt 
Audia noftra, quaecufMjue fuerint^ aequt, obfe- 
jero^ bonique i^ciai;, et confutet . 






r »^ 



' / 



INDEX 



1 



• 



I N D E X, 

! 

i '*' . • • 

De ItfimMatione Cmmetitanolum. ^ ' I 

DeFebre gtuerothn. m 

De fArwm diviJioM tt diff^rmUt. » .. 12« 

t 

Pars prima^ 

I>t febribut immktinfikif. I4I 

Quotidumaimtrmiietenr^ 210. 

Tiprrfiiiia intermittens. 221 

Quartand intermittens. 25S 

Pars altera. 

DefebrHmt amtinuk <mtimntikuf^ 269 

' Epktnura. 272 

J^imfrii maligna. 2So 

jyiiocAtfx fimplcx feu S^nocha. ^o^ 

Sfuochus futris Veterum. 324 
Fe^ru^ /ma neruofa^, maligna pdffim diSa. 342 

Febris heSica. 38 1 

Pars tertia. 

De fehrihus contiuuit remittentHms. 39] 

JRf^Ttfx qttotidianae continuae* 397 

Fefrrfx quotidiana continua Vtterum. 397 

Fe^iV catarrhalis. 407 

R^/r ii£^eif puerperartm^, 426 

Febrit 



. 4 



Febris gaftrich acuta. 44<2 

Tmiana continua et Caufus. 484 

Ftbres remytentfii, qyae tnojio QuotiJianaey ^ 

modtf' Terddnae ^^punf fsruXt. ' 499 

Fehris puerperalis Neotericorum. 519 

Quartana cominua fiue Tetarti^hya. SS^ 



ParsqiiartA.- ,.,;, , . - y-; 

jytFebrihuscontinuiscompofifisfiueffrop&riidnatk.' st7 

3^ " I Semitertiana fi$i^ Hemitrttaem^ • *'^ SB^ 

Proportionata ex Synocho ct intermittente. 593 

AppenHx ad fehres teMifteniesi '^le modo quo- 

j \ tidianae, modo tertianae tyfW fm^\ ' . '-"^M 

Febris colliquatiua,'frimaru^ fim ^mi^\ *i^' 



* jj 






£,:: 



i » k ! ■* *, 



» t . • ♦..»*• » > 



« 






K -2 



i«hiWMUIaMM«*l^ 



1 > < « 
I 



'. i 



.» 



V 

DS 



i^ 



DE INFLAMMATION^ 

COMMENTARIOLVM. 



1 /\Jon paucos equidem fore praeuideo, qui^ 
J.^ cum priinum ex iis, quae prae£itus fum» 
non obfcure compererint, nemini Tnquam licere 
ad Medicinae Pra£Hcae difciplinam fe appiicare^ 
nifi prius in injiitutianibus medicis multum operae, 
et ihidii collocauerit, continuo di£luri (int, fu« 
peruacaneum omninoy ii non inutiiem» dum de 
Inftammatione differere inftituo, a me fufcipi la* 
boretn ; quod in ealnftitutionum parte, cui nomen 
Fathologia eil, vt aliorum morborum, et fympto* 
matum, fic inflammationis etiam natura, cauifae^ 
effe£his, et diflerwtiae jam fatis et exponi, et de« 
fcribi foleant. 

II. Quae res etfi a me neque ignorari, neque 
vllo negari modo queat : iiii tamen animaduertant 
velimr de his quidem cunfHs Pathologos agere 
conlueuiire , fed breui adeo, preflbque fermone^ 
rt non modo multa, quae ceteroquin funt Clinico 
fcitu neceflaria, filentio praetereant, fed etiam 
vniuerfam curationis rationem omittant. NequA 
vitio id vertendum Pathologiae, ipfi profe£lo in- 
telligent, (i ea fuos intra limites fe continere de- 
beat, et nihii (ibi arroget^ quod ad Medicinam 
Pra£licam aequiffimo jure *) taiitum pertineat. 

111. Ne 

*) Pathologiapropriedi£ta diifertnonparatnaMedicina 
Pradica, fiue Praxi, vt ajimt, Medica. Nam Praxis fo^ 
dica tm a boerhaavio (De cagn. tt curnnd, morb. Proh^ 

V$l,I. P.L A g^ 



N, 



IH. No Igitur rnroned , quortim cautTa haco 
fcribo, audito Innammationis verbo, cujus faepe 
in febribus , aliifque morbis pertradiandis mentio 
iliihifacienda^, nouitate quaii perculfi haereatit^ 
inoh fatis gnari, quam late ea pateat,' quahtum 
difcriminis afferat, ^orfum inclinet, quos exitus 
Ihabeat, et qua demum ratione imminens praeca* 
veri> aut praefens tolii poflit; nbn modo vtile^ 
fed neceflarium duxi, antequam ad febrium recenis 
£onem defcendam» generatim de Jt^mmatione^ 
quemadmodum Medicum Pra£ti.cum decet^ ali« 
quanto plenius, fufiufque difputare. Stc enim 
nulla iliis occaiio, qua coafundantar, fupererit; 
mihi vero nulla caulTa, ciu: deinceps hac fuper re 
mol^iflimis repetitionibus conterere tempus de- 
beam. 

IV. Itaque eo ipfo feruato ordine, quo iinguli 
fnorbi a Clinicis explicantur, initium faciam a no- 
mine, et patura inilammationis ; prolatifque bre-* 
viter tam Veterum , quam r^eentium fcriptorunt 
praecipuis de ^a cogitationibus, coniiftam in illa; 
^ntentia, quae mihi probabilior vidcbitur. Hinc 
euolutis, quantum per me licet, ejus effe£lis, in- 
^icatifque cauflis remotioribus, et antecedentibus^^ 
vtpoteminus controuerfis, ad multiphces differenr 

tia^ 

j^ow. §. 3.), qnafn ab 'haenio ejus difcipulo {Prokg, Prae^ 
kB, Haen, in Herm, Boerkaav, Patholog. fag.j, §.2. Vienn^ 
X779 ) eft ea Difciptinae MetUcae pars , quae d^cet morhum 
in ijofo oigroto fratfentm detegere^ cnrareque deteStum. 
Contra Pathologia etiatn peculiaris, et ne ilia quidem dif- 
fufior, ampiiorque FfiRMfiin, feptem nimirum libris com? 
prehen^, quanquam fingularium morborum perfequatur 
l^aturamy nuUum tamen verbum facit de eorumdem cura- 
tione. Non igitur (atis aflequor, cur non nuUi Boerhaa- 
viani hodie Pathologiam cum Praxi Medica vnaroi eani<* 
dem^ue rem putenti atque habeant. 



\ 

« ■ 



y ^ coo/Htaendas progrediikr; nec praetertnittam» 

> proDrres poftulabit, iignificare, quos exitos iiue 

! ^05, iiue malos habeat, quibufque notis omnia 

ffltemofci poilint. Poftremo indicationes quas 

rocant, adjiciain, quarum du&n curatio inflitui, 

atque ioftrumenta ad id apta opportune, et rite 

adlubeti queant. 

V. Quando aliqua corporis pars praeter naturam 

ifltenJius calet, rubet, tenditur, tumet, dolet, et 

molefta quadam pulfatione intus quali pertunditur, 

ca tum inflafnmarij fiue incendi dicitur; quod 

fimilia ferme patiatur iis, quae ab igne gignuntur. 

Quare, vbi omnia haec, aut pieraque conueniunt, 

inorbum plane efHciunt, quem InflamfnationtfnPhUgnmf. 

noftri, Graeci vero ^\$yfAom *) vocant. Cujus 

cauSam proximam obfcuram admodum, et paene 

reconditam effe, argumento non leui erit vel Ipfa 

inter fcriptores opinionum diffeniio. 

VL AtquevtabantiquiflimisexordiarMedicinae 
Proccribus, pauca omnino apud hippocratkh 
inuenio, quae ad inflammationem, ejufque geneiin 
refpieiant. Locus autem, in quo paullo clarius, 
fi y^XAA. vnquam, de infiammationis ortu, et ratio^* 
ne loquitur , eft in libro ds Capitis vulneribus a\ 
vbi ait: partes vkus ambhntes inflammantur^ ac in- 
tumefcunt propter fanguinis injluxionem. Difcipuli 
vero ejus ab inftitutore fuo pauliulum recedentes, 
qoaii fangmnis influxionem , qUam ille afiumferat, 
cbliti effent, aut non fatis eam effe crederent, in* 
flammationem gigni docuere, fi fiuxio multa^ et 
acris aliquam partem inuaferit, manferitque acris^ 
ct gbitinofa b)j itemque, fi pituitofa et mutta^ ae 

A 2 Unta 

*)M«yfMyvdacinir a Terbo ^Afvf<«^v«iv, id eft inftamnunrh 
e) Hi%.€oL Marinill. *> Idbr, de glandd. n. f. 



/m#/i ettfttn fuerit ftuxh e). Denique de iis, xftii 
ruptam venam intra ^ed:us, (i febris iuperaenerii 
AUt peccatum iri potu, aut venere aliquo mod 
fuefit/ fubfequuntur, alibi d) dilferentes, alian 
explicandae inflammationis rationem iniuerunt 
i]uae efl: huiufmodi : Caro Jhueiata fabrejlccaiur, e\ 
Jubcalefcity et humiditatem in fe ipfam a vicims tum 
pefiiff tum earnibus irahiU Fbi autem attraxerit^ 
intumefciti et injlammatur^ et dolorem exhibet etc. 
Ex quibus plane liquere arbi(:ror» non modo fan« 
guinid ipiius, yerum etiam cuiufque humoris acris, 
et glutinofi} aut pituitoii,, et ienti copiofiorem in« 
Huxum, imo attra£Uonem quoque humiditatis e 
vicinis partibus cauifam inflammationis prifcis illis 
temporibus habitam fuifle* 

e 

Vn. Sed alia omnino fuit opinio er asistr ato 
cum antiquitate, quoniam certe vixit Seleuci Ni- 
canoris aeuo, tum medicinae fcientia percelebri. 
Is inilammationem oriri exiftimauit, motumque 
per eam cieri, quaiis in febre efl:| quando fanguis 
in eas venais^ quaefpiritui accommodatae funty trans- 
funderetur f). Spiritus autem contineri oiim cre* 
debatur in iis venis, quas nos arterjias votamus. 
Cum enim hae in cadaueribus plerumque vacuae 
deprehendantur, pronum fitit eas fpiritui conti- 
xiendo dicatasL exiftimare ; et (i quando fanguine 
fcatere injaentae funt, protinus conclufutn eft, fan* 
guinem in alienas vias irruiife, ideoque inflamma* 
tionem excitafle, qualem Boerhaaviani hodie j7^r 
errorem loci fieri dicerent. 

m. 

c) Jkf n, 6. d) Idb, i/^de merb.n^ ix. 

e) c. c&La^deMedicin. li.in jpraefar. f. 5. ed, Cminian, 



VHL Poft hoS GALENTS/), 'oilTBA*9rV8 ^)^ 

Airivs K)y i^A^i^vs AsaiNKTA i)j et cum ht$ 

ndqui principes Galenicorum /), inflammationens 

paullo altius rimati, eam conftituendam duxerunt 

in &ngaine calidiore cppiofius ad aiiquam partem 

confluente) et vafa ita opplente, vt roris inftar 

guttatim ex iis exfudet, atque hinc in vacua fpatia 

veYiefRenter illapfus omnia loca, quae in circum* 

poHtB came funt, occupet, vrgeatque. Imo non 

nemo addidit m) , morbum inualefcere, et incre* 

jnenta acctpere, quando idy quod efi in toco affe&o^ 

incipit putre/cere , taloremque praeter naturam m- 

vel^. Hinc facile fibi perfttadebant> affequi pofle, 

A 3 vnde 

f) Mnhod^ mecL l X. cep, VL vbl ita rcriptutn reliqait : 
,,cu}u(inodi amem fit phlegroones affeflas, tum in libro 
yyde inaeqnali intemperie, tum vero in eo, qni de turoori* 
tjbas praetCT naturam eft infcriptus, docuimus. Ad* 
j,mooaiSe tamen et nunc te non (it inutiie. Cum fanguis 
^calidos copiofior in aliquam animalls partem procifbuit, 
„nui)«ra ejus vafa protinus extenduntur, vtpote abundan* 
y^time continendae non fufRcientiii, ab his deinceps, quae 
»Biinora funt. Mox vhi nec in iis fatis continetur, ex^ 
yyfudat foras in ea ampla fpatia, quae inter vafa funt, (ic 
^Nt etiam omnia, qaae in compofita carne habentur, loca 
3,occnpet. Atqae haec quidem eft phlegmones affedio, 

£t Vh. XIV. €ep. 9. vbi ita fubdit : ncum fanguis co^ 

„pi€^iis in aliquam partero procubuit, (ic vt ab ejus par^ 

,,ticalae vafis nequeat contineri, exilitque aliquid inftaff 

,,TOffis ex ipfis vafis in ea mufcularum fpatia, quae iimilari- 

sibas corporibus, ex quibui componuntur, interueninnt, 

,,vnqae tombr ex plenitudine oritur; cui fuccedit cutis 

^ytenlio, et in alta carne cum pulfu dolor, et tangenti 

„renixus quidam , et rubor , et calor , ipfa nimirum cut^ 

yfiM, qaae fubjefta (ibi caro patitur, fentierite. Simiiif 

yiyan dido et in vifceribos afieSus etc. £t ad Gkucon^ 

g) Synapf. l Vlll c. 24. h) tetrkbibl IVferm. 2. c. 3 1. 
i) Dtre mei. l fV; c. 17. J) pbrnel. PathoL l Vlh 
cep. 2. R1VSK. hrax. med. 1 1. cof. XL SBNM^RT.Af^ci* 
n-oB, L K P. /. Jfop.^ V. et nUquu w) oribas. /. c. ' 



\ 



Tnde calor, rubor, dolor, tnmor, aliaque pliae 
nomena orirentur. lilud tamen, ni fallor, noi 
fatis intellexerunt, quam ob rem fanguis in al 
feftum locum vberius influeret ; vel fi iatellexerint 
non fatis perfpicue, et diftin£le ab m propofitum 
defcriptumque fuifli?, dijcerim. 

iX^. Praeterea cum animadu^rtiflent, inflamma^ 
tioflem modo repente,- ct cito, modo fenfjjn, et 
lenteenafci: alterum per Jkxionemy alterum per 
eongeftionem fieri reputarunt. Deinde prout ran" 
guis vel purus, vel fincerus, vel aliis admixtus 
humoribus eflet,, varias etiam inflammationis dif- 
ferentias conftituerunt. Ideo a fanguine puro 
phUgmonen exquijitam^ ab eodem cum bile, aut 
pitulta, aut melancholia conjun£lo pUegmonen 
eryjipehtodem j oedemaiodemy aut fcirrhodem dim2i^ 
nare rati funt : contra vero , fi bilis , aut pituita, 
aut melancholia fanguinem, fiue cruorem proprie 
diftum excederet, eoque modo, quem expofiii*^ 
mus, inflammationem faceret, eryJipetaSy vel oede* 
ma, \t\ ftirrhum phlegmonodiay &\xe inflammatoria, 
non phlegmonen, procreari. j 

X. At fuccedente Chymicprum fefta; wit.t.i* 
fiivs «), qui, c>im illa inclarefceret, floruit, aliter 
explicationem inflammationis aggreflus eft. Si 
tamen ejus opirrio retle perpendatur, continuo 
apparet, eum vix, ac ne vix quidem a oalenico' 
-- p V M documentis diffentire. Ipfe enim fanguinem 
aflumit febriliter ita efferuefcentem^ vt aegre ob 
Q^a/muf.o^yacr/jLov partis alicujus minora vafcula trajiciat, 
imo in iis haerens obftru£iionem primo, deinde 
tggeftus, atque e vafis eflufus phlegmonen pariat. 
Monet autem , duo requiri ad efHciendam inflam- 
mationem, fanguinis nempe feruOrem, et vaforum 
inihorum obftru£iionem vna concurrentem ; ^ 

alter- 
n) tharmaccf. Rauon* P. s. fi{f* x« iap, Vllk 



iitctutram deficnai^ neutrum fuiJicere ad eim in« 
ducendam, idque opportunis, accommodatifquo 
^ txempUs illuftrat. 

XL A Galenicis pauUo longius difceflit wili.t- 

i ci i aequalis , eidemque fe£lae addiflus s t l v i v 8 

I DE LK Bos, qui etli fanguinem non folum in vads 

capdlaxVbus, verum etiam cum galeno in adja* 

centium paitium fpatiis inclufum ftagnantemqu^ 

autetiam extra proprias vias efFufum ponat ;^Ofi/# 

tamen, et mox mjn ixeandefiere et calorif Jenfum 

mokfium in pcette fenfili^ et proinde inflammatio- 

nem ciere autumat, quatenuf ex ipfofanguine in 

vafis fitts vmlde Sfientis , partibufue quibufuis atiis 

fubfifimte^ hoe efi^ fiagnante mox incipiunt euanefcera 

partes fpirituofae^ magifque volatiles^ ac fubtites 

tum acidast tum fatinas (alkalinas nimirum) tempe^ 

rare folitae; vndevtraeque acriores faffae acrius im 

Je mutuo infurgunty effeVuefcentiamqta ob paries fan^ 

guinis oifofas proi^fentes {\tpote phlogifto fcatentes)i 

eaUdam excitant o). Hinc patet, fiafin fanguinis^ 

ejufque feruorem a sylvio quidem exigii vt in« 

ilammatio fiat, fed fimul expofci, vt fiafis antece- 

dat, non vero fubfequatur ; contra pr6fe£lo quam 

GALSSIJCI9, et W1LLI8IO ipfi vifum eft. Propiua 

tamen ad Galenicos accedit, quando ab eflFeruefcen'- 

tefanguine calorem, atque inflammationem pro?* 

£ci/ci contendit : nam illi> dum ab eo calidiore in« 

iBammationem, et ab eodem deinde ftagnantC} ^ 

putrefcente caloris augmentum repetunt, non n^ 

&d verbis^ atque explicationis modo a stlvxo 

difcrepare videntur. 

Xn. Nunc vero nuUo modo reticendum eft, 
quid de inflammatione fenferit BTTMVLLBavSy 
tatioae temporis, et celebritate do^lrinae priori* 

A 4 btt» 

•} Prax. Mei. JL a. cap: 40. §. XIV^ es XK 



.1 



btts 1111$ proximuf, et chyfnica {bientfa adque con^ 
fpipuus. Etenitn duas de ejus natura fententiafl 
diueriis, yt arbitror, temporibus protulit, vtrafqud 
dignas, quae a nobis pauUo accuratius , difFu(ius-»{ 
que referantur. In priore calor au£his, veluti prae-i 
cipuus inflammationis efFe3:us, proponitur : fed vtr i 
ejafmddi caloris incrementum qtiaieiit, vndequ^ ! 
excitetur, comprehendi pofHt, difquirit primo, j 
vndenam (it calor naturalis corporis viui, et ani'» \ 
mati, eumque elTe affirmat ab aeido volatili fpiri'* ' 
tuolb iemperatOy dum exiftit in fuo Jlatu naturati^ | 
fru oleofoy ^t concitatiori motu agit in compar fuum 
jllcall Ex mutua igitur eorum inter fe a£]tione 
flatuit calorem naturalem profluere. At intenfioris 
illius caloris, qui praeter naturam in inflammatio* 
nibus euoluitur> aiiam* omnino rationem efle» 
Spiritui enim inftuo, aut infito vehementius in mo 
tum a£lis, iiu^ambobus veiuti congredientibus ac- 
ceptum refert. Atque vt rem clarius pi^pponat, 
•xem lo vtitur vulgatiflimo, quod ab helmontio 
mutuatur. PonamuSy inquit, fpinam digito in* 
fixam^ eujuf occafione excitatur dolor; hinc arftur^ 
rubor^ et denique fequitur tumor. Spina non eft ca* 
Itda : igifur ne fuperuenientis intemperiei erit caujfa 
effiiens formalis, fed fattem occaftonaliSy et raiiona 
taeftonis tantum intemperiem calidam poft fe trahit; 
ratione dotoris concitatius mouendo fpiritum influum 
ad partem affeStam tam per neruoSj quam per vafa; 
ix cujus cum inftto (fpiritu) motu concitatioriy et quafi 
toUifioHe tam aciditas antea occulfay fit manifefta^ 
quam calor ante temperatusy fit intenftor^ et praeter* 
naturalis. Talem autemfpinam in omni calore auffo^ 
et inftammatione parfium deprehendimus: talis fpina 
efty e.g.^ in ffrumo taStis in mammis coagutati; talif 
fpina eft aciduni iftud in pleuritide^ quod pungit pleu* 
ram, et putmonum alteratt^ pjartem affiigit^ cujuseel- 

Ucatims 



. .... t — 



Ucatidiii; majione iftfiammatio^ it fuppurdtto earum 
fartmm fuperue^it Talisfpina ifi in iGfu apum eta 
inpnluifcttlo in oculos illapfo^ in acido variolofo 
ophthalmiam excitante, atque ia niultis aliis ejus<* 
/nodi p). 

XIlL Qiiare non dubitat decernere, fanguini$ 

(oareruottonfm in tumore phlegmonode accipien* 

dam efley rt Sympfbma fuperuenienfy lion vt caujfam 

ardorU. Nam, inquit, propter dolorem firinguntur 

Jldrae^ arStantur venae^ impeiitur reditus humorum^ 

vnde ftagnatio , et fic tandem fuperuenit tumor fan* 

guineus , et inflammatio. Hinc euulfa fpina cejfai 

emnis injlammatioy et dotor. Et pauilo poft fiibjicit : 

_frgo caujffa tumoris non efi fanguiSi fed irritatio do^ 

torofa^ feu Jptna, quae in caujfa intema femper efl 

asxism partibus corporis extra ventrieulum hoftile^ et 

quod f n fpifitu infito motum concitatiorem facit^ quo 

ipjb Jpiritus ante temperati^ fiunt intemperatiy ei 

aciditas antea quoque temperata^ fit intemperata% i$ 

mamfefla» f 

XIV. Quam igitur alii fanguinis congeftionemt 
aut ftafin, vaforumque. obftru£lionem , veluti 
proximam inflammationis cauftam habent, btt'» 
KIVI.I.BRV8 in fua hac prima de inflammationia 
origine^et natura difquifitione, tamquam effedum 
cauftae inftammattonis, sttque adeo inflamraationi 
fupenrenientem tan^mmodo confiderandam eflei 
c^et. Cauflam vero omnem, et, vti ajunt». 
prozimam in fpina infixa^ id eft, in acri quodana 
principio, quod fenfibiHtatem alicujus partis afH« 
ciat, fitam effe ftatuit. Nam excitato doloris fenfut 
fpirUus iffiuuSy nempe, vt ego interpretor, ner* 
veaS| atque ipfemet ianguis vndique illuc ailicituri 

A 5 et 

f) Infi. tUi. Iherap. feS. iii. fi^er. mn. T. i. E U 
p.413. I 



kt confluii:. Sed fimul fpiritui infitur^ fiue vt fer- , 
mone vtar hodiernis auribus magis accommodato» 
VU irritabUitatU vaforum , fibranimque omniuni. 
ilafiicitas. ad motum,^ a£lionemque adiguiitur. Ejc , 
xnutuo ejufmodi nifu, et renifu, iiue confli£lu, et \ 
ioUifiane calor, aeftufque confequitun Praeterea. \ 
neruis dolore aflFe£Us, et fibris mufcularibus vehe« 
menter irritatis fpafmi, iiue contractiones infolitae» ^ 
et tonicae in parte laborante oriuntiu:> quibus fan^ 
guinis curfu^ , et praefertim reditus per venas non 
modo dif^ciiior redditur, verum etiam interdun^ 
penitus intercipitur. Hinc ejiis mora, congeftio» 
tumor, t^nfio, ruborque partis inflammatae facile 
deducuntur. Atque haec eft fumma, vt mihi vi* 
detur, primae cL au£loris de inflammatione fen« 
tentiae. ' ♦ ' 

XV. Nunc ad alteram progredior. Inhacvero^ ^ 
eontra ac fupra cenfuit, omnino opinatur, tumo* ^ 
res, qui voeantur inflamfnationes^ a congeftione, et ' 
coaceruatione fanguinis in vajis capillaribus venojif^ 
et partium fpatiolis haerentis, ibique mox excan-* 
defc^ntis, et moleftum doloris fenfum in parte quadam 
ieniili excitantis efte q) deriuandos. Congeri autem, 
et coaceruari fanguinem ex eo putat, quod fanguU 
nis plus influat per arterias , quam per venas re-> 
cipi, reuehique pbflit. Caujfa igittir mcderialij 
proxima inftammationis hoc loco ab eodem dicitur 
Janguis cotkStuSy et Jiagnans in parte quadam ob im-- 
peditum.fuum ex arteriis in venas rifluxum ita^ vt 
plut influat, quam refluere ijaleat per venas. Quot 
modis porro reftuxus ifte per venas retardari, in- 
hfberique foleat, diligentiffime ipfe inquirit, et 
expianat. Deinde ad praecipua, et propria inflam* 

mationis 

4) Oper. mtcL T. 2. P. i. Celkg. PraaU. feB. XVIII 



tt 

mationis phaenomena, calorerii videllcet, ruborenii 

tumorein , et dolorem fe conuertit , eaque fic ex- 

piicare cdhatur : CumfanguUy qui dat injlammatio^ 

nm^ ft maferia rubra fpiritu^fa y et eaHda^ ergb 

ealrfaaet parteSy et pars necejfario exinde rubet'; 

quia vero pbx influit fanguims^ quam rejluit^ dum ita 

fiagnaty et m parte haeret^ neeeffario pars intumefcit^ 

tt eum a tumore dijlendantur partfsfibrofaey et hine 

fiecejfario extitafitur dotor, et eonfequenter inflammor 

tio. Demum in fuppurationem, iiue abfcenum uv« 

flammationem veirti tum dicit, cum ftagnans fan« 

guis corruptionem fubeat; quemadmodum pauUa- 

tim id fieri confueuit. Quod ii in parte injlammata 

nihilomnino r^fluere queat ^ ndeoque reciprocus Jpiri" 

tus vn^ijiat moius^ a quo fuflentetur injitus^ necejfa^ 

rto {uperuehire^ /anif m gangraenam^ dum fanguis 

Jpiritu vitali it^uo priuatus corrumpitur^ et putrefcit^ 

indeque pars Jhpprejfo fpiritu infitOy emoritur^ acute, 

et (ubtiliter pro fui temporis phyfiologicis dotlri« 

nis commentatun . 

XVI. Inter haec stdsnhamtvs r); qui rarifli- 

me theoreticis aliorum fpeculationibus vtitur, fed 

fuas (ibi ipfe confingit aetiologias, prout adidua 

obferuatio, et magifter vfus ei indicare videntur^ 

peculiarem humorum diatheiim in inflammationi» 

hus /ibi vifus eft reperiflfe, cum eam in ipfa fan« 

guinis accenfione, efFrenique feruore confiftere 

paffim tradat. Neque folUcitus eft, motufne in 

aliqua parte, aut phiribus retardetur, an augeatur. 

Sanguine tamen fic inflammatOi atque efferuefcen- 

te, motuque febrili circumquaque ado, quafdam 

eji^ partes accenfas, aut praecalidas putat modo 

ad cerebrum, modo ad pleuram, raodo ad puhno* 

nena, modo ad exteriora« et cutim transferri, ibi^ 

que 

r) Speciatlmyi^. II. cap. 2. pag. Z22» ctfeS.VL caf. |. 
jwg. 305- of^.fd, Patav^ 



l 

que deponi, et iic phrenitidera, pleuritidem, peri:'» 
pdeumoniam, atque eryfipelas enarci. Quod qui-^ 
dem etfi non raro eueniat in febribus acutis, e^ 
quandoque etiam euenire pofle non negem in fin-^ 
gularibus quibufdam ini^ammationibus, quae fino 
Vilo morbo antecedente oriuntur *, tamen fi rem 
penitius intueamur, nen eamdem in omnibus ori« 
ginis rationem efie, comperiemus. Nam faepc 
nutla eas antecedit inflammatoria dfiathefis fangui* 
nis, fecl tantummodo confequitur. 

XVII. lam vero quaerendum eft, quid iUi, qni 
rnnnia ad mechanicas, hydraidicafqne leges exigere 
foient, excogitarint. In his bsllinivs/) primas 
propemodum t^nens, vbi inflammationis meminity 
au£lum quidem fanguinis calorem cum veteribus 
ftffumit , fed vna cum eodem capiilarium vaforum 
obftruftionem conjungit. Haec autem obftru£lio 
tanti fa£la eft a pitcarnio /), vt non aliunde in« 
flammationem, quam a fanguine in arteriis capilla^ 
ribus ftagnante, atque haerente manare crediderit* 
FRi-DERiavs vero hoffmannvs ejufmodi ob- 
ftru£lionem non modo in arteriis rubris agnouit; 
verum ab his ad lateraies ferofas, et lymphaticas 
arterias, imo ad venas etiam produxit. Nam in'* 
fiammationem ipfe d^finiuit u) ftajim non tam in 
tubulis arteriofis^ et venofis^ qm fanguinem ordinario 
Vehunt^ quam potius in tateralibus^ qui ob angufiiam 
diametri non ruhicundos fixnguinis globulos^ fed tan* 
tum tenuem tymphatimm humoremjecundum naturam 
eidmiitunt. 

XVIH; 

' /) Di Febrik Pr^pofit. XXI fag. 237. De tnorK 
Ipehor, de Peripn, p. 40^. et alibi paflim. 

t) Element, meoL Phyfic. mathemat, lib, 9. cap. IX^ 
et XIK u) Medicin. JyftewMt. T If'. P. L fiS. a. ««p, 

31* 5« y* . 






XVm. Hmc noh ftrduum ti videtor metite aflef 
«ui, cur niAof f pars inflammata fufFundatur. Ne* 
,p,«dfficiUus intelleau reputat. quam ob rem 
vim^ etflammae fenfus in ea percipiatur. Nam 
portim, inquit, affiuefu jugittr finguU per enaahf 
femiokfiruSos y vet eonftriSoi^ foajori celeriiaie fer* 
iur, forimitiam libero tranJUu exelufus^ ai ramoe 
mplmefrtgurgitaty ibique crebriorem diajloleufadktj^ 
^Mokn; vnde magna auidit partium fulphurearum 
fittrttio mtua , et ealor maximUs , qui eo fenfibUiorf 
fio magis exquifito fenfu pars efi^ in qua mahm eofh 
/fit, Dolorem demum tribuit prejfiom neruorun^ 
quain hi patiuntur a minimis aeque, . ac a majoribus 
vapnimm diftentis; lentorem vero, et craflitiem 
ianguinis, quo vafa obftruuntur, aut. minimbrum 
vafculorum fpafticam conftri^Honem, qua tranfitus 
bmoribus denegatur, vti caiiflam accipit, cur 
Skirit aequabilis fanguinis curfus per mininfa ar* 
tfriarm^ et venarum intercipiatur ^ ifquc' in exitiora 
^fi tenm humoris receptacula praeter naturam 
»wpiii(r«(ttr, Qxiibus in rebus quid veri, quid falfi. 
^eprehenderint viri mediea fcientia praeftantiftimii. 
Wrapatebit. . i 

^K. Hinc tamen vniuerfim iliud profluxit, et 
^^^^mum apud reliquos mechanicis difcipUnia 
wdiaos obtinuit, vt crederent, ciuflam cu jufque 
"Jiummationis proximam effe arteriolarum rubra- 
'^) aut rubris propiorum obftruftionem, vtcum 
^ natam , fiue a mole , aut ientore fanguineo- 
^^globuiorum au£Hs, fiue ab imminuta canaiium 
l^citate, ct diametro : atque ab hujufmodi ob- 
™3ione neceflario fanguinis motum, impetum- 
^ increfcere in obftru£la, tanto videiicet vehe- 
J^tiorem, quanto majus fefe eidem objiciat ob- 
«*cdmn fuperandum; augerique fimul in .vafift 
'^beris ejufdem velocitatem» ideoque ad cor etiam 

reditum. 



^ 



reditutn, quo m cekriores, valtdiorei<iae iyftol 
ftdigatur; indeque praecipua inflammationis pha 
tiomenft, calorem puta,^olorem,tumoreni, febrin 
que facile explicari, intelligique pofTe. 

XX. Hanc ipfam inflammationis expiicationei 
probauit etiam, an^lexufque oft Cl. hjsrmakn v 
BofiimAAviys, a ceterts nihil , aut parum diice 
d^ns x). Quae enim habet de inflammatione pe\ 
frrarem /oa , et de feriebus decrefcentium va/culo 
nun, in quaa aut gtobulus fanguineus, aut {arofus 
aut quicunqu^ alius mole majori, quam vaiis am 
plitudo capere naturaliter podit, irrepferit, itt 
iiypothetica videntur, atque anatomiae, et phyiiOi 
logiae veriorimagnam partem cpntraria, vt, pofli 
quam HAt^Lsnvs 2), skNAcivs a»*), cat.oa« 
3rivsy), et AzzoaviDivsyy), quibufcum vetus 
me neceflitudo conjunxit, in ea animadveHiones 
fuas edideruht, pluribus non opus iit, vt refelian* 
tur. Ceterum fenfit vir funimus, quantis preme* 
retur difHcuitatibus, ii vellet a fola arteriolaruni 
obftru£tione inflamnutionem deducere. Videbat 
enim nec inde peculiaria inflammationis fympto* 
snata orifi, nec inteiligi pofle, nec a iimplici eam 
obftru£lione fatis betie diuingui. Quas ob res ad« 
didit obilrudioni attritum , quo fe commode tue* 
retur ; et inflammationem dixit eife cruoris rubri 
arteriofi in minimis eanalibus Jlagnauris attriium a 
moiu reliqui cruoris moti, et perfebrim fortius aHi. 

XXL Verum non animaduertit p^fpicaciffimus 
aiioquin jnaturae fcrUtator, minimas arterias rubras, 

quas 

x) Apharifm. de cogftofc. et ctsrani morb. J. 370 371% 
s) Ekmene. Phyfiolog. T. 2. /. yi /e«. 2. §. XIF, «£ 
venet. j3. 176. a*) Del cuore T. 2. ftei fuppUm. cap, VltL 
p. 342. et feqq. y) Inflitut. Patholog. cap. IX. ». Xl* 
jfy) hfiim. medie. vol % §.5x1. ^^f^i* • 



t • 



tf 

ifa& perie&e vUque conicaff, et contiergentes a& 

iosoStj tales nequaquam efTe, cum magna ez 

parte cyUndricae anatamicis examinibus inuentae 

fiit, nec idcirco in earum finibus ob anguftiorem 

(fiametram globulos fanguineos, vbi femel in eof 

penetrauennt, fubftituros, inhaeTurofque eiTe, vti 

\ i^Ub ^bi perfuaferat. Neque aperte {ignificauit| 

\ a\xt{ign]£carepotuit,quarationeof/ri/fi/lnftagnan« 

te finguine fieret a motu r^iqui truoriSy cum nulr 

iim indicet cauflam, qua cruor a tergo impellatur 

ifl vas obftru^m , neque ad id fatis valeat cordis 

inipel!ens vis , vt capta in viuis animalibus experi^ 

menta oftendunt y neque ipfa fi^is, quam in auxi^» 

lium hic vocat , fupplementum vlium fuppeditare 

pofiit, quia faepe ipfa ab inflammatione abeife vifa 

<ft. Haec tamen Boerhaaviana inflammationis tlr 

Inflratto, quam fufe in aphorifmis de cognofieniiT^ 

^ iuranAs morbif perfecufus eft a) , ita plerifque 

fui temporis Medicis placuit, vt non aiia in publt^ 

cis fchoKs majori cum plaufu excepta, et muitos 

annos ezculta fuerit. 

XXII. At primus, qui contra eam caput extule^» 
rit,fuit certejo.GORTBRivs, BOBRMAAVJiipfius 
o\im auditdr, fama deinde excellentis medici cla<» 
•rus, et multorum voluminum fcriptor iliuftris. Ig 
phaenoraena inflanunationis diligentius excutiens» 
eogaomt primum, pulfationem arteriarum, in 
quibus antea vel nuUa, vel certe multo minor per«» 
cipiebatur, feniibilem io inflammatione, majorem^^ 
quereddi, idque, vt plane manifeftum eft, con« 
tingerenon pofTe, ni(i au£la arteriarum a£Hone» 
Hane autem b) pulfationem fieri non poffe ex vno^ 
ektroue ramo arteriae obftruflo, oftendere conatus 

eft 

m) f 37«. vfque ad §. 386. t) Chirurg. Rtpurgae. lib, 
llh cep. 3«^ es Compend, Aiei. TraS. ^f^ 



I I 



1« 



L \ 



gonftati tiquarem fluentem per canalem ramorum a 
irunco per ramosy vt fit in arteriis ,ab obfiruSfa unm^ 
tumo , > vel orificio , quod non phs , quam ientefimam 
partem liquioris tranfmittity in rfliq$tis ramiSy vei 
tmfieUs velociiatem non vltra eentefimam partem 
ftugere^ atqm mhplus vrgere in hoc orifidum tlaur 
fiimy quam in reliqua Jatera omnium ramorum^ et 
truncit quae exigua mutatio percipi hon potejl^ vt 
fieret in minimae partis infiammatfte obfiruSion^^ Jm0 
txperimentis ttnatomicis demonftrarl, fi cdmprimatur 
ramufculus minor arteriae^ fcmgmnm antea per aper^ 
tum rainum fiuehtem deriuari per anafiomofes^ quae 
infer minimas arterias funt c^piofiffimoe^ Gompertum- 
que efle, ex dbfiruBo^ vel tomprfffo ramo paruae 
arteriae partem non rubere vet tumere , feifiquifar^ 
gmnemfuam viam peralias anafioin^fes. 
: XXIII. Quapropter induci ipfe non po^it> vt 
crederet putfationem^ et infiammutionem fieri ab ob^ 
firuSfidne arteriarum* Neque valde permotus eft 
obje£latione , quod tigatc^ arteria major pulfet vehe^ 
mintsusfuper ligaturam; nam infiammationis obfiruffio^ 
vt re£le refpondet, conilituitur marteriis minimis^ 
non in truncis eai*um, in quibus experimentum 
habet quidem alium, quam in ramulis, euentum. 
}n his enim, cum longiflime a corde, ejufque im« 
pulfu abfint, et multis anaflomoiibus rnter fecom^^ 
municent, fat^is li obilaculum ofFendat, pofl: 
lebes quafdam , vt ita dicam , ofciilattones refluit 
verfus truncum, et per alios ramos apertos» et 
liberos fuum iter profequitur; vafculo, in quo ob*' 
HtwiQxQ eft, tamquam ptenp, et foiido dereli£lo. 
Contra in illis ob vehementem proximi cordts im« 
pulfum, copiamque nlajorem fanguinis ab eo pro« 
]e£ii, quam in paucos, et laterales rMios diuertere 
poflit, iiecefTe eft» vt ligcUa arteria major pulfet 

vekemen^ 



9 



gfkmn^fipra ligaturam, id quod nemo non £«• 
cilc laijietur. Quo enim fe recipiat, diuergatque , 
tanla fai^nis copia magna vi proje£la, in truncis 
mijoribuslocus eft nullus. (^orem porro adureni- 
tem, qui inflammationem fequitur, procul dubio 
euiocereputat, motum vitaUtn auStum in peculiari 
loco, ije \$fiammationif faujfamf cum contra obr 
JlruSio ex/ua 9iatura inferat frigus. Nam motut 
Muknobis videtur ei effe naturalis catoris cauffa^ 
HflcaPraeceptqris opinione defcifcens infkmma- 
tiom cujuf^ue particutaris ah interna caujfa natae 
proxmQmcaujffam profitetur effe motum vitaUm valp- 
iorm in quo(lam ramo artcriae^ quo vrgetar fanguis 
rybif m arttrias fjfmphaticaSf fangwfque comjris^i^ut. 
riliqmintentorem: gerieralem yero inflammatio- 
n«m, fiue febrem. infiammatoriamf quae ardens dici 
Wet, cxfcifcitari, cum non, in vno ramo, fed, in 
vniuetfo arteri^rum fyftemate fiat concitatior. 

' . ■ ' ' ^ • • • r . . . ■ - 

XXIV, Ex his igitur colligit, omnia ea^ qu^e «4 
fltotum majorem Gompellunt ^rteria^^ inflanufia^ 
tionem prp majore» .vel minore locorum fpatio? 
qim g^a^ftfAm, %uta jHM^tifularem iniGtre, po^i 
^Kmplif^ adflui£lis,quae ^pi^d ipfum legi mereti-. 
^^) rem illuftrare voluit, Erco ex<ioRTjpRir .fen- 
Kntiamflamraatio ea eft languinis rubri inarteri**? 
'/mphaticas, fiue feroias violenta introduQiOy. 
?*aniefficitmotus vitalis alicujus arteria^, aut.ali-:. 
^)^ ^jus rami validipr, efc co»citatior. Per mq^ 
t^«»autem vitalem hic intelligit.aaionera iJlam. 
^otummodo, quam, dum vi^it animal, .e^ij^ yafit, 
«rtcnoii akernatim fe (oo^fir^hendo,' eJi^il^^P^ft, . 
^languinis circuitum,vitamque ipfam fufUneant. 
j-^hac wo/a vitali valiiiore gohtbrti magnam 
*^»o«Uffiaihte'fh duUui to,nicus'vaform\'m>tus, 
9"^niad infTamniatioriemefliciendam nece^Tariuqi ^ 

^'^'IhL t "prae-' 



^'1 

r 

praedicant STAH£.iANir),prAeter'notiiSmanrillam 
aniniae vini} iiue prouidentiam, qua volunt prin«' 
cipium vitale, fiue cordis a£lionem incitari, atque 
adeo fanguinis motum laugeri, et in obftru£kos ca- 
halesdirigi, exercerique« 

XXV. At contra hoffmanmvm, reliquofque 
omnes, qui, pofita arteriolarum rubrarum ob* 
ilruflione, docent, celeriprefm per vafa femiob^ 
ftru£l:a , aut coar£bita , aut per reliqua aperta , et 
libera fanguinis motum euadere, atque in ob- 
. ftru^os canale^ languinem a truhco decurrentem 
vehementius impingi ; mul€o acrius , .et confiden- 
tius inuehitur sAvvAGBsiVsflQ, cbntendehs me« 
chanicis, hydraulicifque legibus omnino repugnare, 
celerita^em, ^aut moUentes viresproaufUobftacu^ 
Ibrum poteftate intendi, vt vulgo credebatur. Et- 
toim apud quofque hydraulicarum' rerurtl p^ritiffi- 
mos' certiflimum , inquit, theorema eft, ^media 
ramorum ex aliquo iingulari tubo prqdeuntium pars 
obftruatur, velpcitatemj qiia liquor in trunco ex- 
cufrebat, dimidio minorem reddi , nifi visihipel-* 
lens ita augeatur, vtquadruplaeuadat; ac, f{ duae 
tertlae ramorum partes occludantur, vis eadem ad 
oftiipKini , aut nonuplum augeatur oportere , vt 
liquer ea celeritate , qua antea pollebat , 6mnino 
moueatur. Non ergo ex obftru£l:ione minimorum 
canalium ceieritas in reliquis Itberis, aut vis mouens 
in truncis increfcit , vt pafiim fibi finxerant non 
pauci medicorum mechanicis difciplinis non fatis 
inftituti. Neque quis obiiciat, vafa obfthid:a r/a- 
Jlka «fle, ideoque quo magis diftenduntur, eo vali* 
dius i^fe lieftituere : nam tunicae eorum, etiamfi 

vera, 

•.'■'* ' . 

c) STAHL. JLb hiflami fatkolog, et.jvNCK£tt Tah. XX. 

dS tjiiffert. fur rifrfkmmatien $. 43. 44. et tiofolog, me^ 

fh^d. islajf. lll N. ^r^d 102. ^ 



4 



«9 

et pcrfeftli etdjlra eflTent, tt ejufmodi humd" 
rum in&rdu diftraherentur, vrgerenturque, iion 
tatneo pofTent fe fc reftituere, quamdiu ftagnans, 
aggdJufque humor in eafdeni vim faceret. Quod 
t Aumor rcccderet, minufque vrgeret, non tamen 
i^ fe reftitucrent , nifi tantum, qiiantum fuifrent 
fdiftcntac, ticque poffent, qiidd fummum eft, con- 
tentoAiqirori, ni^ eam celeritatem impertire, quam 
ab eo accepiirent. Id autem iiequaquam fufHceret 
ad augendam celeritatem humorum fluentium, vt 
petebatur. Atque ih quauis grauiore jhfltmmatio-* 
ne fanguinis motum, ceieritatemque (quando cum 
febre eft) augeri, intendique, non modo ex vna 
omnittm obferuationc conftat , verum etiam vltro 
fateturipfemet »AvvAaK«ivs. Quarevt aliquanl 
aucE Vixqafcc motus cauffam 'adducat, qttoniam ne- 
que ab hydraulicis legibus , neque ab 'clafticitate 
deriuandus erat, ad animae confugit pot^ftatem, 
cajus voluntate, ^ et juffu cum stahliaitts putat, 
cor ad fefevehementius mouendum impelli, ficque 
mclo huroorum motu eniti , vt oppoiita obftacula 
rupercntur, ct toUantur. 

XXVL Haec a sav VAGisio fubtiliter difputata 
((Qancpiamvero proxima fii^t, confentiantque pror-^ 
fus cmn €A)feruationibus, quae a cl. viris in viuis 
anfmalibus habitae fuerunt; non tamen ejufmodi 
hobis vfdentur , quae cogere eiun debuiflfent ad 
amplc3endam stahliamorvm fententiam, de 
anima fciiicet omnium, et praecipue cordis, mo- 
tuum eflFcQricc, quo commodius auQum fanguinis 
ad partem inflammatam appulfum tueretur. De« 
buenint potius eum ad fufpicandum cpmpellere 
obftniffionem, cui inflammatio tribuebatur, cbm- 
mentitiam e^e\ vtpote phaenomenis inflammatio- 
nts praefttndis ineptam, vel re£lius interdiun pro 
inflammatioms cfFe£lu habendam , vel fi quando 

B ^ caufrac 



cauflae proximae looo eSe poilit, ali^iu4 a]iud i 
{)xu£liom adjungi, quod motUm vit;aleiii in gsl p 
te, quae obftruQione laborat, concitatiorem £aci 
Haeo vnice coniequl videbantur, reEto, cogitar 
heque opus ei erat ad stah(.ii defle£lerQ opin 
fiem, quae non, fokmi, apud cordatos virqs y 
euilMit, v^um etiam y^ viioHALi'lB4tx.experiinc 
to*)) vt figmentum) etfemniumexplodituirfa^ci! 
XXVII. Sed ppfita etiam obftru^pne, vt cau 
infl^inatianis, qu^muts ex ea augmwtuqi xnot 
Goncipi nonjuxdet y non tamen lAo animae adj 
inento eguiflbt dodiflimus sa vVAassiV^, ii pra 
ter. ehfticitQiimy quam quidepi per fe augenc 
motui Jion fatis valere nouetat, vim iliam vaiis h 
£tam, quam vUtdem alii appellant, ^ijxorgamcM 
animalium potiflimum piTQpriam, qu^mque ver 
jimillimum eft ab irritabilitaU fibrarum Hallertan 
aut a neruorum fenfibilitate, aut ab vtriique fimi 
]un£tis proficifci, ii, inquam, hujufmodi iUam vit^ 
vt par erat, aef^imaifet. Nam hac aliqua in pari 
excitata, valentiufque ag^hte» quod facile vfu veni 
arteriae crebrius, forjtiufque altematim fubiilient^ 
^nguinis motum ibidem ii>tendunt> iQcitantqii 
manifefti/^mi^ quin cprdis a£l:io ne hilum 4|uidef 
increuerit^ aut increfcat. Teft^ntur id qiioici, (f{ 
fine vUa motus cordis mutatione faepiflime in ali 
^ua|>arte arteriarum micaibu%fic auflod repiererui]| 
vt febjrem topicam imitari viderentur : imo exn 

rieiSj 



*) Experimenmm eft {mju/inodi. Tn Ite9%v . cvi ca| 
ampatatan], etmedulla fpinalisexcira fit, ii aorta vinci 
intetr^piatur, aut cor ipfum ciim va(is ligatum de pe£l( 
ejuellatur, periiide cor contra obftaculom nititur, etiai 
animae confilium, aut imperium tunc nuUum fnpen 
pofGt. Vid. HALUiL EUm. P/igfioL l. IV. p. ^aa. nof. 
j». 323, nof. t. Item T % l Fljea. 2. $. XI K 



1 



rientiaedo&i affeucrant, varium in diuerlis corpo- 
ris partiBas effe poffe faHguinis motum, fltt}u'e adeo 
veVocitatem, frequentiamque pulAis in morbis pro 
partium affeftarum rationea) variari. ' Concitatior 
in primis arteriarum motus deprehendi folet ne- 
dum m partibus inflammatione correptis , verum 
in pronmis etiam , in artubus arthritide , aut po- 
dagr a, aut quouis alio doloris genere laborantibus, 
in capite heniicrania, aut cephalalgia affe£lo, in 
laterepieuritide excruciato, ec fic porrol Id autem 
adeo certum eft, vtiii ipiis animalibusViuis fe£^io- 
ni anatomicae fubjeffis cerni pp/Ct. In his enim 
Cl. HAI.I.SRV8 b) faepe vidit fanguinem in aliqua 
parte lentiflime flucre, imo etiam omnino fub- 
fiftere, et conquiefcere, dum in alia veloci curfu 
a^cbatur. 

XXVin. Demum non \ideo, qua ratione excufari 
CI. suQor poflit , quod inconfulto , et temere ni- 
itiis Iperauerit, per motum cordis au£lum omnem 
difficultatcm * fublatum iri. Jidc enim fieri poteft, 
vt fangais ma jori vi , et velocitate per vniuerfum 
quidem corpus projiciatur ; rron vero, vt pecuUa- 
riter in obilrud:as arterias, quafi mente valeret, 
validdus fuam vim exefceat, nitaturque obftacula 

B 3 remo- 

«) nonDEVKi ^eehirelh fur ks joouh p. 315. et feg. 
PBCHUN obfirv.^iL,^, HQrFMMn. Medicin.fyftem^, T. i. 
p. 11 j. ALBCRTiN« Commem. AcacL Bonen. T. i. p. 3^7. etc. 

b) SuoniL Mimoir.fur le monvement dufangy ej^erienc. 90. 

* STAHLiABiORyM deanltnae in tuendareftitaendaque 
valetadine ofBcio fiditia paene omnia fant. hbistervs 
\u Diffcrt. de Medicin, Mic(^nic. praejlantta multa contra 
eot d^oomit. Idem fecere alii bene multi, Contra vero 
SAvvAfliftivM extat Epiftola josephi antonii p^iati 
ad filiom, qua illhis de cauiTa inRammatienis, et febrium 
fententia refdliltir. Vid; Raccoba d^Opufcoli del P. Calih 
Itra T jo. . 



\ 



reinoue|re«. . Rationis lamine <uiret tom cprdis> fcuj 
fanguinis motus» Obflant hydraulicae ieg^s, qui 
ne animae quidem Uceret pro arbitrio fubuerter 
aut immutare. ' Quid vbi nuUa f ebris , id eft , ^ 
re^lius loquar, nuUa cordis, et ,arteriarum au£i 
velocitas» excepta parte inflammata, inflammatic 
\ nem confequitur, vt faepe a CUnicis obferuatum 

An tum anima cordis adauget motum ? ,Num fort 
obUta fui muneris^ eft ? Quaero tahdem, cur amm 
§pdem auxilii genere non vtitur in ceteris vaforun 
et vifcerum obftru^Honibus? cau(fa eadem, idetr 
que fini$ nonne eamdem ab anima opem efflagita 
rent ? At vereor^ num inflammationi, fiue vaforun 
obftru^oni remedio femper eifet au£lus hu jufmod 
cordis, et fanguinis motus , ita vt eo folo praefi 
dio vitae incolumitati anima profpicere tentaret 
' £go certe noUem , vt mihi iic anima femper pro 
fpiceret. 

XXIX. Atque hae funt praecipuae, celebriores 
que Medicorum ae inflammationis natura comi 
mentationps, a quibus reUquae, fi quae aliae me 
moratu dignae exiflunt, profe£lae effe videntur 
Quapropter non eft, cur in his fingiUatim referen 
dis ad naufeam vfque, faftidiumque progrediar 
Miffas quoque faciam nuperiorum quorumdam no 
^ viftimas et finguiares de eadem re cogitationes 
eorum in primis, qui vt noui aiiquid profcrant; 
ingenio nimium fuo indulgentes inflactimsitionen! 
in nefcio qua oleofae fanguinis partis , aut adipis 
ipfius * fermentatione, vel in tenuitate majori 

qam 

, > * Si. quis cupiat fcire, quae adueifafi hujufmodi opinio 

, nem dici pofTunt, legat duo Opufcula, alterufn Anonymi 

tniht amiciflinai , quod extac in Diario Medico pethi or 

TJEscHii Tom. IV. N. LXV., alteruni francisci.pan^ 

ciATiciii Medici Foioliuienfisj ad me pejcfcriptum, quod 

Foroliuii 



quatti foleat natura efle, GOncrefcibillsi et fibrofae 

CsLi^liiuus partis**, vel in majori ignei principii 

ccpia, vel in phlo^i euolutione, vel in diajkhefi 

io^anunatoria locandam, ponendamque yolunt; 

cum nonminoribus impUcatae difficultatibus prope. 

videantur. Ab earum autem examine temperan- 

dum maxiiiie ducimus, ne d6£liflimis auOioribus^ 

aquibuseditae, et propugnatae funt, bellum iri- 

dicerecredamur, et propterea, quid vnaquaeque 

vdeat, tempori deceraendum felinquimus. 

XXX. Ceterum etfi pleraeque iftarum opinio-' 
num inter fe quodammodo pugnar^ videantur, fibi- 
que propemodum aduerifontur : ii quis tamen eas 
pacato , aequoque animo perpendere velit > com- 
periet facile, alias non eA:igua affinitatq conuenire ; 
alias verbis magis, quam re ipfa difcrepare ; aliat 
etiam, quae primo intuitu minu;? fortaUe proban- 
dae videntur, non prorfus, aut certe non longi(H- 
ine a veri iimilitudine diifidere. £x iis quoque, 
quae aut a nobis in aliquarum expofitione di£ta 
funt, aut ex anatome, et phyfiologia comperta 
habentur, e^pieditiflimum erit cuicunque hifce 

B 4 difcipli- 

ToToKui anno 1771. prodiit hoc titulo : Confiaamnedtma 
Itttera ftc. 



•» 



HBwsoN, quem fecutus eft eriam cauisenivs, 
opiflanir imminutam in inflanimationibus eSefingtdftis 
concrefcihilitatem. Fraecipuum argumentum, quo apibo 
hi vtuntur, efi crufiae injtammatoriae y qua faiiguis miiTus 
contegi folet, tardior, etientior^ quam crafTamentt rubri, 
coagubtio. Eam enim a lywpha coagcilabiU vakle attenua- 
r^i adeoqne ferius inf][)ifianda formari a}unt. Quae qon- 
tra a&rri pofTunt, infra, vbi de diathefi inflammatoria 
agemus , indicabuntur. Hic folum fatis nobis eft adm«- 
nete, inilammationes plerafque fanguinis miflione curari* 
Quls autem aliquid boni, vbi imminuta iit fanguinis con- 
crefcibiiltas , (iue cohaerendi vis, a ianguinis miffionibus 
iibipoliiceatur? 



I 
\ 



f 
I 



/ 

difciplink vel teuiter imbiite difpicere, quid iri. 
t^ualibet o^iidatur, aut repreiiendi, aut defidierari. 
. queatj quid appfobari, et^ retitieri debeat. Itaqiier 
^reiifta aliis longiori huiuimodi difquifition^, quocl 
jRipereft, quodqu« ab iuiti^) recepi, potius ipfe 
perfoluam, ea inflammaitiems propofita explicatia- 
ne, quam magis rationi, et n^turae iegibus con- 
fientaneam exiAimauero. 

jptXI.^ Conuenit plane inter onfmes, partem in* 
j(iammatione correptam, quando^ ea ocuRs patet, 
rubere praeter morlsm, calere, intumefcerfe, do* 
iere, et pulfatione qufadam intus pertundi. Hinc 
eiiidentiffime coUig^re eft, fanguinem iate fimituni 
in illam vb^rius; VfebeWi6ttti«ft}ue influere, queiri^ 
admodum jam ab hippocrats primum, ejufqiie 
, difcipuiis(f; VI.), deinde a n^ALRNO, ejusqae aflfe- 
clis {§. VIIL) bene multis et cognitum eft, et tradi- 
tum* At, fi quffntum per arterias adfertur, tan- 
tlim per venas reueheretor ; tum veri fimillimum 
crederem, nuUa^n profefio inflammationem fore. 
Na^n copiofiorem, vehementidremque fanguinis in 
omnes corporis partes projeftionem, quae in qua- 
cunque febre acutiore fit, nuUa neceffario fingula- 
zis alicujus partis itiflammiitio confequitur, quam- 
diu videlicet a venis tantumdem recipitur, quan- 
tum aduellitiiir ab arteriis. Ergo vjt pars aliqua in- 
flammetur, tumeat, caleat, doleatque, alterutrum 
fequi neceffe eft, nempe vel fanguinem ab arteriis 
adue^lum non totum in venas recipi , quod pluri- 
bus ex caufiis accidere poteft , vel ita in eam im- 
peili, vt orificia vaforumJateraUum, velmeatus» 
quQS poros inorganicos vocant, vrgeat, dilatet, 
et fibi in ^iena loca Viam faciat. Vtrdque autem 
modo fanguis influens, vafa miaima mirifice replet, 
diftenditque, imo quae finguios rubros globulos 
admittere foiita effe creduntur, j^m plures fimul 

recipiunt, 



s 






. ' 25- 

/ 

recipnint, ampUantur, et rubore, qui atitea in^ 

coni|>icuus erat, quodam inngniori fe fe oculis ob' 

)kfant, et patefaciunt. Neque infrequen? fane 

c/f, fangutnem ex hujufmodi vafculis rubris vnum 

^lioquin globulum ferentibus per exhalantes canali- 

culos aeque, ac p^ referatos tunicarum inorgahi- 

cospotos m proxima telae oeUulofae fpatiola adigi, 

et depluere *, quod o alen v s oUm {§. VIII. not. f.), 

hodiegue cum multis aliis MALLKRvsr) cadauerumr 

iediofiibus innixus, luculenter docuerunt; nec 

fortaffe a natura aiienum omnino eft, eum in y>fo- 

far arieriaiy ii quae tamen funt, qtiae ab arterioliis 

globulunr vnum ferentibus , ideoque non rubenti- 

bus difFerant, intrudi, ibi haerere, accumulari, e^ 

proxima quaeque loca premere, ficuti hoffmaic<- 

»o ($.XVJi.) et GORT&RIO ($, XXIII.) vifum eft. - 

XXXn. A ditatatis, repletifque mininfiis vafculis, 

ztqae ab effttfo interdum in aliena loca fanguine vt 

facile rubor, tenfio, et tumor partis proficifcitur, 

Bs fio 

* Cellaloftim textafti oppleromj dilamatnqtie in in* 
fiammads partibus oftendcint ipfae cadaaerum fe^iones, 
Id edam confirniattir attenta obferuarione merobranariitn« 
qoaemagnam aliqnam inflammationetn paifae fnnt; nam 
hae pleramque multo crAfliores , durioreff, plenioreft|ue, 
qaam fntaraliy earum canftitutio ferat) remanent, diiata** . 
t\s niffiimm, turgenribttfque adh^ic cellalarif telae loculis, 
Qaando aotem &ngDtnem dico in celluloSi fpatia efFnndt, 
non ejus rubram tantqm partem inteliigo, fed reliquas 
etlan ejus partes, ex quibus ipfe ctoalefcir, ferum i>empe, 
et lymphani. Imo probabile omnino e(i, interdum lenaem ^ 
ejas parteoi, quam tibroiiim, aut concrefeibilem vocanr, 
ni folttn, pottffimam certe emitti, atque exfudare. Id 
coraprobare videntur concretiones iitae albidae, aut ex 
albo flaue^entes, quae membiranarnm inftar inueniri 
folent^ca rifcera iniflammationem paiTa* Ad remfaciunf 
qaae bVet Cel. pallvcivs in Art^ NuoiHt m. p^%94*9fi 

c) Opi^i. F0tkoU%. Qbferv: Xl/f. : . 



«^ 



Jic a velocibri, vberiorique fanguinis appuHu ma jor 
mrteriaruui pulfatio, quam ex confuetudine^ depen- 
det. Quod ad calorem , ardoremque (peEttt , qui 
infiammationemcomitatur, fcioequidem, quQniam 
Phyjiologi ejus cauffam in corporef lUniali nondurti 
,bene fe noflefateotur, difEcilis eum efle explica-* 
tioni^ *. Non tamen valde abelfe a verp videretur 
qui dix^rit, a fanguinis rubri copia, accumuiatione, 
^t niotu audro, aut a partium ejus, vaforum conti- 
nentium mutua» intimaque coUilione, iiue attritu^ 
aut ab ignei principii, aut, mauis, phlogifti euo« 
lutio^ie, et oiotu, quod eodem ferme repidit, eum 
excitari **. Dum vero haec fiunt, neruea filaqaenta 

diftrahaiif 

* Vid. H AEisr. rat. med. P, 2, wp, TO. p. 124. et P. 5. eap. 
3«}9. T29.vbi extant multa, quae aniinadQeirfii^ne dignifli- 
ma ' videmor. 

** QytLSNARVS ftatmn naturalem .ignei elementi in fri- 
gore ponendam arbitrabatur, neque jliud calere per fe 
jpfum, ni(i quibufdam cauflls in motumcalorificumagere- 
mr. Reuera fola ejus praefentiay aut copia non ciet calo« 
rem, vt Phyficis jam notum ef^. Diiplicem praeterea in 
corpore humano calorem agnoCbebat ) nutmrilm nempe, 
et calorem ex acrifnonia^ iiue ad fenfum. Ille ab igneo 
elemento in motum calorificum a£ioy hic ab acribusrehus 
in nos agentibus, et*fenfum caioris excitantibus gignivi- 
detur« iraiti dUs fievr. I. 1, cha:o^ 5, artic. 1. $, i^. I^. 
p« 112. Simiiem onioris humani diliin£bionem habetetiam 
GOKTKmvs, et, ni fallor, fatis rede* Notatu .quoqae 
dignum eft , interdum magnum calorem mocui. au£lo cir- 1 
cujationis fuccederc ; interdum ingentem calorem cum 
moderato arteriarutn micatu conjungi. Non ergo in ra« 
tione diref^a motus, ialtem progrefliui, increfcit calor, fed ' 
corporis fortafTe moti , et motus ipfius varietas differen- 
tiam facit. Eft quoque caloris gepus- quoddam 1 quod | 
Thermometro non deprehenditur, fed lenfui foium inno- 
t^fcity quale illnd eft| quod ab acrimonia appeliauimus. i 
Hujufmodi fane eftcalor ille moleftus, quo excruciamur ob I 
impedit^m perfpirationem, aut quem, (tmul ac in aeren^ 
phlogiflicatum ingre<)imur, fenfupercj^imttSi duoi interea 

thermo* 



diftrahantxir , diuellanturque , neceflfe efl:. Hinc 
iolov mulciplex ***, pun£tionifque, vel aliuscu)uf- 
ris moleftiae fenfus pro vario inflammationis gene* 
re, et gradu, pro variahumoris indole, loci na^ 
tura, feniibilitatis ratione faepe diuerfus exoritur. 
Dolor demam, vbi vehemens ed, diuque trahitur, 
fpa&nuni excitat, qui vaforum repletioni contra 
niteQti adjun^s cauflam probabiliter continet. 
pulfus duri, et vibrantis, quem crebro inflamma* 
d^nis comitem efle , medici norunt. 

XXXm. Vt vero copioiior, velociorque fangui- 
nis arteriofi flat ih aliquam partem influxus, nequa- 
quam necefle efl, quemadmodum fupra demon- 
ftrauimus, cum savvagssio ad ^u^am cordis 
vim confugere; neque haec, etiamfl augeretur, 
iUico inflammationem efliceret. Nam, fi haec fatis 
efiet ad iuflammationem excitandam, omnis flcp- 
plex obftru&io , fuperueniente vndecunque febre, 
id eft; auGko cordis, et arteriarum motu, vt plerum- 
que in febre euenit, inflammationis naturam ac- 
quireret, et vera inflammatio euaderet, quod 
tamen generatim falfiflimum efl. Neque pariter 
fatis efl^ per venas retardari fanguinis reditum, vti . 
BTTAffVKi.T.ERt fuit opinio : nam id quidem con- 
geftionem, obflruflionifque quoddam genus prae- 
Aaret, non vero inflammationem. Ha^c fiquidem 
non tantum copiam » fed impetum influentis fan- 
guinis videtur expofcere: qui impetus efle nequa- 
quam poteft, vbi vehae non fatis celeriter deplean- 
tur. Retardato per venas reditu , ^quafi obex fan- 

guini 

thermpmetro vix vUam difcrimen inter hunc, et atmorphaQ^ 
tkam inuenitar. 

*^ Dplor modo infiammationis effetlas eft, modo- 
caQflfa. Heic^vti efie£lus, confideratur; infra($.XXXV.) 
m caufla. ... 






^ini influenti opponitur, tdeoque etlam^in arterii*^ 
quibufcum venae commvmicant, remora aliqua 
* ilafcitiir, neceffe eft ; nifi aiiunije per arteriiis fan^ 
guinis curfiis incitetur. 

XXXIV. Quaenam vero erit cauffa, «x qua fatt-' 
guinis curfus per arterias v\ aliquam partem vberiui, 
velociufque advocetur? Si conjefturis vti hicliceti 
ex hydraulicis illud praemonendum cenfeo, fluida 
eo ferri copiofius, et facilius, quo minorem inue-r 
niunt rejiftentiam. Imminuitur autem refiftendi 
vis in arteriis multis quidem' de cauflis, fed praeci- 
jJue, fi artt?riarum lumina ampliantur, aut citius 
folito, in dato temporis fpatio, quem illae conti- 
nent, humorem emittunt, expeUuntque. Sed 
fcire conuenit, noh omnem earum dilatationem, 
mit celerem earumdem euacuationem, etfi multum 
ftnguinis vtraque alliciat, inflammationem efficer* 
poffe. Repleri enirii vafa plus folito, fanguifque 
xti iis congeri poteft, vnde locus rubeat, atque in- 
tumefcat, quin tamen dolor, et calor, atque alia 
inflammationis phaenomenaaccedant. Id in rubore 
chronico oculorum ab adnatae vaforum laxitate or* 
to, aut ab ophthaknia grauiore relifto manifcftum 
eft ; in quo vkfa certe majori fanguinis copia ad* 
miffa turgent, rubentque; at nullus fiue dolor, 
i?ue calor cum ejufmodi vitio conjungittkr. Replen- 
tur quoque largiori fanguinis vnda vafa cutanea 
per cucurbitulas, balneum, fbmentum, calorem, 
folis radios,' ita vt cutis intenfiflime rubeat, et 
tumeat) imo qiiandoque etiam nigricet ; nec 
tamen inflammatio haec eft. Rubet quoque frica- 
ta paullo afperius cutis, fricatione nimirum ac- 
celerato fanguinis curfu, imminutaque ad eum, 
qui influxurus eft, refiftentia^ quin ipfa inflam- 
qietur. Requiritur ergo quidpiam aliud praei*-: 
ter vberiorem fanguinis in vafa influxum, et^^oa-' 

cerua- 



I 

Mnutionem, vt indammationis ijin^tomata pri^ 
Itstur. 

XXXV. Id ipfum animaduerterat ett m vkl LSr 
xvs ($. XII. Xm.), cum fanguinemeo impetuiil 
partem aliquam irruere vellet) qui dolorem, et ca« 
lorem inferat ; hoc eft, qui ab irritatiotie quadarn 
aut excitaretiu: , aut irritationem ipfe f aceret , it 
congeftio infiammationis nomen promeritura eflet. 
CJpioioni ejus fufFragatur ej^erientia. Rubeti et 
caiet, vti fupra di£lum eft ^ perfricata cutis, nec 
tamen adhuc iniiammatio eam tenet. At, (i frica- 
tio rudius, diutiufque producatiu:, jam dolet etiam» 
et tumet, et vere tum inflamniatur. Si iabuli gra^ 
Duium , aut quodcunque corpufculum , quod irri« 
tare ppffit , intra ocidum , et palpebras ie fe in-* 
trufent, pauUo poft oculus dolet, rubet, illacry« 
roat, calet, demum tumet, et inflammatur. Edu^q 
Aimulo dolorifico, vniuerfa ceflfat infiammatio. 
Pun£lo, vel quacxmque ajiia ratione lacefHto ner- 
vulo, mox dolor *, rubor, calor, tumor partis af^ 
fecbie fe exferunt ; hoc eft^' inflammatio fe prodit. 
Exemplum habes in fpina illa£|:tmuellerianadigito 
infixa, aut in paronychiis acus pun£lionem lub- 
iiequentibus. Idem accidit ej: acri quolibet cuti 
applicito, ibique di^ detento : ruborenim, calory 
tumor, dolorque iUinc confequitur. Ergo ftimulo^ 
irritamento, vellicatione opus ei): praeter fanguini;a^ 
vberiorem influxum, vt inflammatio fiat» 

XXXVI. Reuera corpus animatum, et viucna 
ita a Natura ^onfiGum, conflfuftumque eit, tt, 
fi alicubi quodpiam flimuli genus applicetur, eo. 
flatim vbeprior, citatiorque fanguis irruati et oonn 

fertiin^ 

* Daplex dolor in inflammationibcis eft, allus vti e)us 
eSeaas , quod fupra (XXXII.) adnouui, aliui vti €au0}i* 
De hoc pofteiiore bic fermo eft* 



fertint accumuktus heruos tendat, fehfiBiii tateih 
augeat, et calorem, ruborem, dolorem, tumorem- 
que paf iat. Idque adeo certum, conftansque eft, 
vt neminem latere queat. IUud potius obfcurum, 
ignotumque haftenus eft, qua nempe ratione tant 
varia, et mira praeftet. Qui enim neruorum, aut 
fibrarum, quibus vafainftruuntur, a£lioneexcitata 
^irauium agere dixerunt ; hi profefto, vt ego iudii» 
co, nihil, quod quaeftionirfaciat fatis , dixerunt. 
Reftat adhuc fepulta , atque obuoluta tenebris ar- 
t;ana vis itimuli. wiNTEHLivsrf) aliquanto Ibn- 
gius prbgredi tentauit, conquifitifque vridiqtie ira- 
tionum momentis non paucis fiiadere ailaborauit, 
arterias, irritatis per ftimulum aliquem neriicis 
furculis, qui ad ea's feruntur, aut in earumtunicis 
perreptant, laxari, dilatarique fic, vt fanguis in 
cas minus refiftentes copiofe, et veiocfterconfluati 
wiNTERLii opinioniquanqilampaenefingulari, ei 
non fatis firmis argumentis comprobatae adhaefit 
nu^er CALLisjEKiv5f), nec doclrinae infolentia, 
nec aliorum prope omniumPhyfioIogorum reprc- 
henfione deterritus*. 

3j3CKVn. At qui irritabilitatm Hatlerianam fe- 
quuntur, cum fibras irritatione veliicatas contrahi 
nouerint, adduci haud poftunt, vt credant, ftimu-' 
lo arterias diiatari. Sunt enimuero arteriae, fal- 
*em majores, fibris vbique mufcularibus praeditae, 

atque 

■ 4 i 

4) Differt.De hfiammatjone. Winterlianamhypothefia» 
i^eniofe confutauit xickbrvS in peculiari Diuertatjone 
pro Boerhaaviam Do3ritiat quain^uam non pari robore 
Ibam cau0am taeatur% Diflertatio exftat in Fafcicklo IK 
^ufctd. et Diffsrtat. etc^ francisci xavehii de was- 
SERBBRG p. 212* e) Itiftitut, Ckirurg. Modem. §. 197. 

* Haftenus fibra mufcularis per irritationefn contrahi 
vifa eft. Contrarium in arteriis fierf , nondum demon- 
firatom vere ab vUo eft. * 



3t: 

atq^eidcirco irtitabilibus. Nihilque vetat , qua 
mamper analogiam etiam in minimiseaeponan-* 
tur Siquidem conftat ex obferuationibus se^a- 
ci//) , M A Li, E R 1 g), alibrumque A) arterlas etiam 
iDmimas irritabilitate donari, atque ad ftimulivim 
contraQ:iles effe, vticor. Natura vero irritabilita- 
tem ea lege cordi, arteriifque inferuiffe videtur, vt 
ftimulo accedetite contraherentur quidem, fed 
piulio poft laxarentur, iiue, quod idem eft, fyftole, 
et diaftole fibi alterpatim fuccederent. Id fere per- 
petuum eft in iis partibus , quae vitalibus fiin^io-^ 
ntbus iifferuiunt, nec voldntatiis imperio fub)iciun-^ 
tor. Cor igitur irritatum, iiue ceUet, fiue perftetf 
irritatio , • huic naturae legi obtemperare cogitur ; 
nec minus eidem obtemperant arteriae perpetua 
{yftoles^ et diaftoles alternatione *}. At iUud fciri 

oportet, 

f) TrattMt. della ftrunura del cuore T. 3. /. 3. cap. 3, 

p.240. etfeq. ediz: it Brefcia. g) Elemetit. Fhufiolo7. T. r. 

Uk 2. SeB. I. §. 15. h\ Fid. BALDINGER JHjfert, de arte» 

riar. tt venar. vi irritaUU 1766. In arteria aorta abdomi- 

nali, in craralibas , in venae caoae caudice fummam irri- 

tabilitatem deprefaendit VIC9 D^aztr» Mim. de la Soc^ 

Roy. deMed. voL i. jt, 343, Similia iam multo prius ex< 

pettus eft Medicus Komanus non inceleber, maximvs. 

Id vero confinnatum eil: a d. viris pktro moscatx^ 

(Offltrvmon. ed EJperievzful fang. ftuid,, e rappref^ Jopraf 

tauone delle arter. etc/Mikn. 1783.) et bassiano car*^ 

siinati (Rifultati difpefsenz. e offerv, ftii vafi ftmguipii^ 

ejuljangu. etc^ /\it;i/ii7g3;)nuperrime cditis, quibuseui« 

dentiffime demonftratur arterias propria, infitaque vifubv 

filircj ideoque irritabilitate p^editas efle. 

*) Similem antagonifmum in vniuerfa fere oeconomia' 
animali obfexuat C^ mktzgkrvs. Vid. ejus AduerCir,, 
Medic. N. III. P. !• De Antagonifmo naturae folenni Dia* 
mbe, Nec de alterna hzc contraSionis ^ et relaxationif 
facceffione dubitare licet, tum etiam, cum ftimulus non-* 
dnmceflauerir. Exemplo id patet luculentiifimo fternuta* 
oenti. Quarodiu vis irriians pituitariae membnmae in- 

l?aer«| 



(^portet, c^lerius, validius, et crebriu^ tniTi cor, 
quam arterias alterne contrahi) quo vluidius (UmuU 
vis agit, s|Ut .major eft iq vtrifque irritabiiitas. 

, X^SCX VIII. Itaque iiceat animo qoncipere arterias 
t}iquas minores infolito , et pec^tiari quodam fti-^ 
mulo aflFe£laSv fiue ftimulus ifte proxime ^aruni 
iibras mi^culfkresy fiueneruostai^ttun, quiad eas 
J^ejttinent, iiue vtrafque partes** (nam haudfacile 
^d definiri poteft) aiHoiat, nec^ario fequitur, vt 
Ulae validius, yelgpiufque contrabftntur, et Ujcen- 
t^r*, atque iied citius folito, et fr^quentius dato 
tempore de^leantur* Si vera citius folito deplt^n- 
^, et vacuae fiunt, minus etis^m re(iftentiae in- 
i|u^uro fangnini: opponant, nec^e eft. Ergo 
Qopioiior, cdleriorque m eas erit,. quam in reliquas 
: .j partcs^ 

haeret, dilatatur quaiif maxitne thoraTt, fitque ampliffima 
Jnfpiratio; mox^erd laxaeis jnufcali$ intercoftalilit«$ , et 
^iaphragmate, fiibita, et veliemens (ubfequitar thoracis 
depcefiio, atqiie exfpiratlo. Hae fibi mutuo. valide, et 
qeleriter fucceduiit, quamdiu pituitaria msembrana irritari 
pergit. Alia hujufce rei exempla videri pofllmt agudCi. 
Bfi LA ROCUE ^« ^nahfl<.^ des fonSioni du ftfftem. nfirveux 
% I. y. 2di. 26%. $^?. 

** Cl£tSNAciv^ (D«co£«r T.2.;o. Fip.) tantumvirium 
lieruis t^buit,. yt iab .hiiruiii aflione n^aximam partem ar- 
teriairum motom. peadere perfuafum Kibi habeat^ ^feque 
lirorfiis id negat haU-ervs^. (Ekment. PhtfliQlo^. X 2. 
y. 20$. 262. 2S2.A*ropen nnn, T. i. ^i 22^5. et afi^ijy eam- 
4emque fuftinuit; IjputentiamMORaAaNivs (Defii^etcau/. 
mprb. Ejflift. 24. n. 20 et 23.). • O^lenduot hqjufmodi ner- 
voruth vim pullus languidioreSy aut defTci^ntes in membris 
giaralyticis» et.gangraena inferiorumartuum a laefa rpinali 
meduUa etc. His addi debet tissotivs, Tratt*^ de" Nerv. 
T' I* P' 2. artic, 6* §, 296.' etfeqq, Neque difl^ntiire ab iis 
vjdetur coMPARktvs, qui (Occurfmedie.etc.^. 1ii.11r.47. 
^ fHi') i^Grups 4uamp^arimos non tnodo arteriis circum- 
dari, verum etiani cum earum fibris complicarii et com- 
toifceri iatlme vidit* 



plite!, rangainis mflturas. ' Ergo ftinuili ope p1a« 
num, expeditumque illud cohficitur , qiiod in in« 
ilafflmatione ezplicatu videbatur difficIUimiUn. 

XXXIX. Hic porro ftimuius ii peculiarem par* 
teRi) nec yalde cum aliis confentientemimritety 
nec ipie Tchemens iit, nec diii perfeueret, eam qui** 
deminflunmat, non tamen febrim mouet. Rarum 
tminon f&j inflammationem iine febre i) exiftere. 
At fbi (Hmuius 9 iiueirritansprincipiumi partes 
ex(pi&to fenfii praeditas , fadleque confentientes 
ditt, ant vehementer exagitat, facile ad alias quo« 
<|ue com pioximas, tum diflitas neruorum confen« 
fione, quod verofimilius videtur, vel vaforum 
commonicatione ita fuam vim, quin ejloco dimo- 
teitur, prodncit, vt cor ipfum ad crebriores, vali- 
iiorefi^e coiitra&ones foUicitetur, et febiis oria- . 
tiu* m^entifilma inflammationis aut conles, aut 
P^equa. Interdum tamen iftiufmodi flimulus 
fion tantom parti alicui peculiari infidet , verum 
^iam ci^m vniiierfo fanguine communicatus , aut 
pcr totam pene corpus difFufus bmnia vafa, et cor 
pniefertim af&cit. Tunc, licet inflammationis 
locos neqae fenfu ezquifitiori poUeat , neque ad- 
woium acriter irritetur , vt confenfione partium 
febrim accerfere per fe queat, cum febre tamen 
coniungftnr : fed tum febris non ab ipfa inflamma*^ 
t'onc particulari, ciufue efFeSis oritur. Nam ea 
& diffuiSori inflammationis fomite , aut a plurium 
^&uflarum, quae ex fe febri excitandae valent, con« 
|unSioiie excitari videtur, aut etiam aliunde genita . 
|i)flammationem ipfam antecedit, et comitatur; 
^^0) inflammatione ipfa particulari etfi difcuffa, 
omnino non definit, Verum tunc inflammatio 

nec 

f) Vli VAH swiJBTVN i. 37L in Boahaav^ 
^^UP.L C 



f*. 



/ 



sieefdlaftpunk, nec primaria, necpairticaliirift lor^ 
t^flfe, aut certe non fimplex erit, 4« quahicpptiinr 
mum. verba fiunt. 

XL.Nec abturdum crediderim, aud:o totius fan* 
guinis motu fedem, in qua inflammatio, liue vehe^ 
mentior, vberiorque humorum appulfuseft, ali- 
quomodo fertius impeti, vrgerique, atque hinc 
aliqudd doloris , ruboris , tumoris > calorifque ia* 
ea fieri incr^entum ; quin imo ita exaruciari» et; 
tendi> ^ demum fpafmus eam occupet, aitemos^» 
quu arteriolarum micatus, quos naturae legibuft 
rofpbndere fupra poluimus , pertinax tonioa con* 
trafilio fine relaxatione exeipiftt. Cumque vdocior 
frnguints circuitus^ttri tum augeat, tehuifiima difSr 
pet, fecretibnibus minime faueat» cerebrum quattatv 
pubnones praegrauet; nii mirum erit, fi calor 
inde ingens ; cutis , linguae , et faucium ficcitas i 
fitis; vrinarubra, etpauca; confuetarum excre^ 
tionum omnium inopia ; fanguinis lentor» ma jor« 
que ejus ad cohaerendum procliuitas ; cephalalgta ; 
peruigilium; mentis emotio ; anxietas; reipiratia 
anhelofa, aliaque n^otus au^ fymptoinata otto^ 
fuperueniunt. 

XLl! Stimulo igitur, vti expofui» indammatio 
excitatur. At muita funtftimtxiorumgenera, quo« 
rum tamen quaedam diuntaxat eidem gignendao 
idonea efle videntur ; neque haec cunflaad aorium, 

et 

*) Specimeh hujufce pithologiae.jaitt anno t^I. di&^. 
Qutndlilis, publiCe propugnauit dENBSivs Rnssf ,tunc 
auditor meot, vt conft^t ex opufculo, quod icainrcrtbitfir; 
pijfmtati^ AcMdmka tx Clinice di fraecipumm far$iym 
i^fiaumationibut habita a qemesio Rossi Mediolanetfi in 
Aula majore Almi CoHegii GhisUriorum etc, Praefide 'jo« 
^APTll^tA BVRSEHlo Qinices etc. P, Prtjfeffore^ inracui^ 
Ubet oppugnandd facultate. Ticini Regii ex Tupographii 
hoirei GhitUnilmprtff^ Curiaa AnJuipifc "^ 



t ex itjfpi 
ifc. fpi/r. ' 



t 

iefc ciDflicpram or4inem pertinent, neque omnia, 

qua^ acrin vere fuht, ad id apta inueniuntur Nam 

.^ttaedam^ acritatis expertia ferme reputantur, duin 

tamen aliquibus noi(tri corpons partibus admot.i (li* 

snulorum, efTefla praeAant. Hujus generis funt aer 

atmofphaericus, aqua tepens^ fanguis ipfe, et for* 

ta(fe fuccxis nerueus, (i ma^nis viris credimu^; 

€\uae Qullum quidem nioleftiatf fenfum reiiquis par- . 

tibus inferunt, fed cordis irritabilitatem itarercef. 

_ . , , etiam torpefceret, illico ipf^ re. 

nuifcat Quaedam alia manifeftam acritatem^a^ 

fe gerunt, et quandoque tantam, vt exurere vl; 

deantur. Haec tamen arteriarum» autcordis, aut 

cujufque fibraemufciilaris irritabilem vimdeilruunt 

potius, atque e.\tinguunt, quam excitant: t.Ii^ 

autem funt Acidum Vitriolicum, Nitrofum, Hiity^ 

Tum antimonil, Lapls infernalis*''), aliaque id 

genus. Quaedam item, et(i acritate non curt*ant| 

quibufdam eamen partibusparcunt«'dumaliasirri« 

tant, et laedunt. Cjcemptum habeitius in cioco 

metallorum, et cantharidibus. lile oculis nullHn| 

ferme inferre vim dicitur, fed ventriculi fibras ita 

pungit> atque extimulat, vt vomitum moueat; 

hae contra ventriculo fere parcunt ; renes vero et 

veficam vrinariam adeo laceflunt « vt inflamma* 

tionis phaen<^mena in iis faepe enafcantun Hoc 

JpfufTi multa alia oftendunt. In primis vero illud 

comperti/Iimum eft", a Tartaro emetico in venaf 

infufo ventriculum dumtaxat affici, vomitvimquefl) 

deriy ab extraQp Pulfatillae nigrae ore fumto 

C 2r OCuIoS 

*^ Acerrima haec» et cauftica fparmiiin fortaffe primo 
tontcun fibris inducecej moxeafdemaducere, et deftruere 
fetiam videntbr. 

9) LofiKT Mimoir» tU U Sqc. Ray» Jm JMdUc vdLt^ . 

M[. 162. 



oculbs potiffimum iacefli, in9an\maiique'£)} % 
demum tatitam cum eifdem oculis affinlt jtti;m li^- 
t>ere,rolahum fiiriofum, iiue BelladonnafH^ Vtejus 
diiutum) et puluis inttiiif^cus datus irideni' ita!c6t^« 
rugcet, vt penitus eam obliterare videatur^f). ' * 

• XXil.' Mitic fingulaftimulorumgenera^ttquibifs 
inilammatilo procreari poteft, definire arduum fane 
eft'; cum certis ex obferuationibus cunfta non in- 
notfueifiht. Itaque non nulla tantum attingam, de 
^iubus *fere conuenit inter Clinicos. A lancisio, 
€tt GORTBfiio arteriae intus muco quodam mitiftt* 
m6 obf iniri creduntur, he praeterfluens fanguis ea$ 
iaedat. Si Is vere exiftat (quod alii negaht) acri- 
iriohiachque contraxerit, atque alicubi vafofum tu- 
nici's adhaerefcat, irritationemque faciat, eo certe 
in loco irritabilitas concitabitur, atiquc idcirco ar* 
teriate ibidem validius, A^elociufque micabunt. Is 
pariter fi alicubi deficiat fic, vt arteriarum interldr 
facies nuda fit," et irritabilior, fenfibiliorque eua* 
dat, fanguis praeterlabensftimuliviceibifungetur, 
k^que adeo motum earum fyftalticum intendet, ac^ 
telerabitque. Hoc ipfumpraeftabiturai^uoclunque 
ilio humore, qui proxime arterias, aut neruos ad 
eas quocunque modo fpe£lahte$, aiit cum eifdem 
^ommunicantes pungere, aut vellicare praua fua 
qualitate pofiit. Huc pertinent acritates fanguinis 
variae tam fpontaneae , quam aduentitiae ; phlo- 
gifti copia, aut fubita cjus alicubi euolutio ; impe- 
dita ejus difiipatio; aura f);igorifera admiffa; acra 
epidemicuminfpiratum, et fortafte diathefis ipfius 

fangui-* 
, * * 

V) STORCK, Df vfu mecL Puljititt. nigricant; Vindob» 
1771. et SPALOWSKI, DiJJirt, oU cicut. etc. p. 20. 

c) TissoT, de Nm). 9loromaUtticT,i.fart,2.ertic.^y 
p. 31. ed^ venet. - • 



&KaiDi^{ vt dicltur^ mfiammatoria^ yndecunqut 

XLin. Ac, quoniam de diatheii inflanajmajkocia 
fanguinis fermo incidit, non;eritabinfli|^t:onoftrQ 
alieoi^n in ei.us naturae inuedigatione aliq\j^pt,irper 
Terfan. Quando igitur fang^uis e vena edu£^ in 
&e]^£am, tpnacemque mAuan^ cogitur» et quadam 
yeluti cuticula alba, dura, conipa£U tegitur^ pro*» 
tiaus ned^Mit medici, verum, etiam adftantes om- 
nes^ eo quod plerumque id in iqflammatipnibus 
apparet, cl^itant, fanguinem iiiflamnia(;oria dia« 
thefi p^ccare; habentquepleriqueproqerto, quem* 
a^mpdum faepe egomet ipfe audiui, fa^j^uinem ita 
craiTum^ denfum, et cohaerentem in yails «fle, 
dumadhuc calensin ciromtum agitur, vtinmini* 
inis arteriolis rubris , .quas; per£e^e conicas ^ iiu^ 
coQuergentes putant» hae^rere, et coniifter^ coga- 
tur, quod a verp p|urimufn abeffe vidqtur. Nani 
etfi fanguis, poidquam refrixerit, craffus, tenax^ 
coa£hifque fpefletur, tamen ridiculum hercle foret| 
£ quis cogitaret, talem etiam exiiflere intra vafa, 
dum vitali motu pellitur,\ deicurrit, calet, et fluit* 
Deinde certum omninp efl , non femper, vbi in* 
flammatio efl , in fanguine detraflo hu jufmodi 
coriiuQ, jiue coagulu^a) ofFendi ; neque, vbi dia^ 
thefis ifla in fanguine fe prodit, femper inflamma- 
tio cum ea copulatur. Saepe in fanis, et bene va- 
Iratibus, &epein'arthriticis; fcorbuticis, aut iue 
venerea in&ais, in intermittentibus febribus, in 
Golicodolore, inrheumatifmoj inppdagra, infebr^ 
maligna, in hydrophobia, in foeminis chloroticis^ 
aut vtero gerentibus hujufmodi diathefis deprer 

- C 3 henditur 

<)haen RMt. wucUncL P. x. cap. /Kv. 74. «, 6'boxrk* 
frax. mecL T. i.jp. 265. swibt£n. T. III, p.169. T. l* 
f. ijj. Mcnujfkiltg. curat. p. id3. itc. 



^ «» *«^ •• '^ 

henditor5), quin vlta inflaminatfoni? laboreht •); 
Cum igitur cuticula. ifta, feu crufta phlp^iflica^ 
firi^ni, ct tenjix, qua fanguis interdurH obiucitur, 
iTiodo cum inflammatiohe conjungatur, mbdo fina 
iTiflHrpmiitione vnainueniatur, Vere diath^ffs in- 
fllirriTnaftoria fanguirtis nec dici, nec hatieci poiteft^ 

twd alia ^haenomjena , ihflammationis magis pro* 
ptia ma concurrerint. ' ^' 

'^- XLIx^ Itaque ad orhnem auertendum crrorem 
r^biientiores Cli.nici confiderare folent duo genera 
lentoris in ipfo fangUThe frigefaflo; aiterum vidQ- 
liiM ctrlidam, fiiie inJlarnindforium\ aTteirurh ffigi^ 
iittm', vt vocant, {n\e Jpfinfaneum ^ fiu^ mucofut^l 
llltid ab atifta, validaqueibHdarumpartitrm 4£mh^ 
hoc ab immtnuta,^t1anguerit'ependereexiftrfnantJ 
ln' ilk> fanguis vaideflrmus, tenax, diuiiioni: reft<« 
ftens,' et fortafle magis phlogifto fcatens, ideoque 
aceretiam, atque ir^itans; in hoc potiii^ laxus, 
vifcidus, iners, mucofiis, plerumque acritfttis pra6- 
fertim ^tiliaae^ fiue igneae expers efle perJiibetur. 
Quamquam non diflimuluhdum eft, inhocquoque 
gejieie interdum cruftam iHam poiypodemV etnr- 
mf(fimam. de qua fupradiflfe uimus, obferuaijf, cul 
tamen qtiae fubeft infula , flue crafl*amer$him, ple« 
rum()ue |)arcior, mpUioir , ' kxiorV et mulio ierd 

' ' innii* 



r»» 



f. 



t) Vid. RAL1B1I. Phfiol T X /*.- V.ftB. %. fap S7L 
|n ranis hominibas inflammatoriani fanguints diachekm im 
Venic etiaiii ballomiVSi tpH, l z^p^ 9^5> :j • » 

*) Sanguis eqaoruni, cunieciamoptiine%'aIent, e vena 
detradus, iimul ac refrixit, craftam hujurmodt, lardi 
limlem exhibeL Eritne infiatrimatidni^ aut inflamma^ 
toriae diffthefeus indiciam? Nequaquam; nam pecuUaritg 
tiaturalifqne eft iilius fiinguinis craiis, et confticatiQ. Non 
tamen inficiof , in equis etianii quando aliqoa inflamm«- 
tiorie tenemori craftam iUam cyafliorem Srmioremqae 
Uperici. * ' 



/ 



9» 

imiataii» eth confueuit. Rutfus (bire in^ereff, prio-^ 
Tis generis diathefim modo praecedtere inflamnta^ 
tiooi, modo, imo plerumque, fuperuenire. Qunn* 
do praecedit, acritatemque aliquam con}un3tttti 
habet, fic vt ftimuli vice alicubi fungatur , pre 
ctLXiSsL in&ammationis, fi qua eamfubfequitur, ha^ 
bentumpoterit: quando vero eidem fuccedit; jaitl 
patet, tum ejusdem effeOum^ non caufTamefle; 
Quod clarius fiet exemplo. Digttus homini fkniffi'- 
mo grauiter contundatur: M ox ei vena fecetuc^ 
vt, quoad fieri poteft, inflammationis metus ante- 
vertatur. Sanguis fic primum edu£lus nec jufto 
denfior, nec jufto firmior, nec vUuih vel leue cr^- 
ftae inflammatoriae indicium praebet. . Sed in- 
tumefcente nihilominus poftea, et acriter dolento 
di^to, inflammationemque fubeunte» fangiUs ite«* 
rum mittatur. Is tum in denfam, tqnacem, firmam- 
^ue ma^flTam concrefcit, et defuper crufta iHa craffa, 
fibrofa, dura, et corio fimili obducitur. Idem om- 
nino contingit in pleuritid^, aut alia qu^vcuqque 
inflammatione repente oborta : nam fanguis, qui 
primum, et mox^ antequam morbus inualefoat, de- 
trahitur, vix, et ne vix quidem a natut^ali crafi drf- 
fle&it; qui verofecundo, veltcrtio*) emittitur^ 
diathefim pl^rumque phlogifticam na£lus ^ft, crur 
ftamque iUam corii inftar oftendit. En dia.thefim 
iaflammatoriam, infiammationis efFeEhim, nequa- 

quam oaufliun* 

C 4 XLV- 

^ Hai^ fere omiiinni Clinicoranj obfeniatio «ft Sed 
CL HABMivs (JUr«Mil P. I. €Mp. VLf. 74.) praeceteris 
rem eamdeni con6nnat, inquiens: ijt>nnunquam fanguh 
miiio ftbrh Mttoe^ aut etum toprcoi inflammationis ^ mif- 
jar cri^« cmrit: ludfetqui eaffidltni aut in altera, aut in ter» 
na^ autiu qumrtavenaeftSione. Imo^ addit, in morbis 
manime tnjiawmatoriis in nullo fangume^ juotiefcunqm 
wijfe^ ulifuoaies ct^fta vUa ejl. 



I 



I 



40 

: ;Xl.y. Quo atitem ti|odo ianguis per inHamiiiiir 
iaeipkm; iic permutetur^ ^nibiguum plane;^ incerr 
tumguej&) adhuc eft^quanqi^mif^ id.;iiiagi»> ,^ 
p^rdpQji yiri^) diligentifiuiiQ incubi^erint. .mQuI 
Xsrum fanguinis ab t^u£ko p^r lebrefii ^lore coar' 
djenfari, et coglcum qvesnaeo tradid^ruvti^ vt: 
^ade GTuftam infiaminttOFiam dedueerenti ignorafle 
pxorfus videntur, nunquam inviuentecorporf tan- 
piffk <:ialo2:is excitari po0!e, quantum adferum coa-r 
gulandum opu» *) eft; Q,ui vero a vehemenfcecor»- 

. < 

JWulta ^idemy inquit, in hic crijfiff paradoxitfunti quQrum 
cauJf^s\nondum refle teneoius. haen ivs, {Rat, medjen(i, 
caf. 2, p. '21;) expbfitis cauflis, quae ejufmodi tn nobis ma- 
teiiaingignQiiX! ytinamy inquit, jSitftt/ conflant^ qUk krea^ 
n» lege ddSae cauffae han^m^^iam producautl £t JiiCH. 
SARCQNE (Ijflor» ragion, ddT EpicL fojfersa-m N/^L nel 
1764. Part^ 2. p. 370. «0^.. I») fatetu5, Cp in iumma de 
cruftae |inflahimatoriae gehefi ignoratione verrari. 

c) Vid. BALLER /. c. p. 85. vbi citantur quam'plfrimi, 
iqm in id inquifiuerunt* NecabeOrum nuWi^rb exclilcU 
volo Hfiw^oNiVM recQir\tiffii||ttRi fcrip^rem* cqiuai^qne 
experimentis, nequ^ argumentationibus quidquam pei^- 
nioueor. 

^) Calor, qui ad coagulandum feruip requlrifur, eft 
grad. 148. Thermom,Fakrenheit.(HALtEnj 1. c. pag. go.^ 
at) quem niinquam peruenit in febribus acutiCIimii^. ^ Vik 
enim in plearitide^ ad grad. I02. 104. obferuaiYte CL^a- 
HORNio attingit. Cl. XAVERivs MANETTi., quipf fi^j- 
gutari amore, et amicitia^ iamdiu pro fua in tne*human!ta« 
te perfruor, in noiis^ad' Differt. savvagesii a fe anno 
1764. edit4sp.79. Reaumcuiano vfus} ThecmGmcytr«>»iiaec 
habet : ilioih alto calor /ehhrile^ inclufivemlUfelAriacmiffi'- 
, me, non oltrepaffando il grado quarantefimo del Termometro 
del 5zg. Reaumur , e trovandqfi ne pleuritici la cotenna del 
fangue .ajjai dxnfa^ bencHi il calor loro febbrik, ^qn foglm 
paffare il grado 31., manifeflamente fi conofce ^ che un tal 
^ff^fo nel corpo umano nqn oUpende dalfolo diierfo gr^ di 
calorcy ma ehe differenti altre caufe e circoflame Aipono cov^ 

eorrere 



dis tBaone pleruaique illam hz&id)^ aut a^^i^Ottl 
fanguiflis ziiStoe)^ aut a fpafnus^ aut conuulfior 
ive^, aliifiie cauflis vaforui;n contra£lionem infe» 
rendbusg) ^gnidicunt, cauffas quid^m indicfn^ 
fok qaas diatheQni.phlqgifticam natam obferua* 
runt, nonveroratioA^m explicant, ^aiUaeiQ(^^(fa9 
eameflvciant. Verumqupmodqcun<]ue)dfiat,(na]9 
in Imjafinodi quaefUone nolo poft tot acuti(Iin[>oy 
inueil^tores ppeiram, perdc^e) 4^ad peptum y ^f 
inuinque efl, ex {ang>iine recena e v^i^a miflc», ,et 
adhnc calente, ii virgula ramof^ agit;i^r>, 9Mt \ff^ 
oa ali^uaindufu; cpncutiatur, pf^r^ j^^S^ :9^}Rr 



corrtre a C9tefia^pr^uzhkt. Hcalt^ iSttejfilhhri fMfret^n^ 
d(fi fnifrc tra i gradT^^if o )Oi ed tigradii^OyClU IqU^ 
a\<j^miiMarc poffimo le.fiii aciae\ ^ve^mted]^ fiwrpn I» 
crefU a fortftt^ cli poter^piutttifiQfrgdwrre fui effetto^Jalu^' 
fero readetiio ilfa^gue ffdfiuido^ etc, Et infra : La nofira 
Unfa fuori del cbrfo uniano non fi coagula cke ad *un gira& 
di calare intorno ai gradi 56. W. '*, * * 

i) iUx.i.KR>/J «.lf^'89* ^ veneK^ •) BOKittiAAV€-4^ 
cogn. et €uramLmoH^:i< loo. et bifiit. $.820. . - 1 

f) OKBCO^tf, Ifior^ rAgiom. deip.ep^dfif^fpffert^inhil^ 
foli ete, fan. 2. p, g^p. riof. jy inquit; t^a^ delle potenti m- 
gzoffi deuis freduzione di detu crofia geiatinofa,' e deUaftia 
«oltipficftziMe i lo JfafimOy e la conimtfione. 

g) HALUttv» 1. c. haCce caoffiis redigit sd vitfejf.vkfl|( ^ 
ad oiorbof , tni calprem vehementeiini id fpiricus acid^ 
ad vini /pirimm redt^jUiflliqiuroy ^t ibi cit^t usLVKTivjif^ 
PSTiTVM^ QVESMAJ^VM, et scNACivM in fuae fent^n- 
tiae conCrmationejii. uabnivs porro (Rat, medencL P/^. 
citp.2.f, 19. etjlq.) materiam cruftae tnflammatoriaege- 
nerari m eac frlgore calente corpore fufcepto ; ex mottt 
nimioj jra; vinofb potiiinpletho^iqUi a^moniavenerf^ 
anhritica, rheumatica; miafoiate variolofo, fcarlatinoi 
moi\uUofo; vidu lauto; odo; vita moni; grauiditate; et 
pecDbci natina Guiguinis in quibuOain diathefi » au^ ab 
ignoto tini contagio. Ex his putat fluida condenlarii iqr» 
lida conficxagi, et fic exprimi materiam glatinolami et 
phlogiiiicam oroftana i^pnftituentenL 



fliim fibrofahi> albicantem, tendeem, criiftae phl 
gifticaeperfimilem, quaeaKVYSCHio, primoi 
Ventore, nomen habet. Ergo m ipfo fanguine r 
tUrkliter conftitutd ineft materia iquaedam ndcohs 
rettdum pron», aJglobuiisruBrisdiftinfta, jfibr; 
efclamihas pracbens, ad concrefcendum parati( 
§fikv.^tqueidcirco^6ro/a, et conerefeiSiHs a pler 
,^ile niincupata. Hinc verifimillimtim Tidetur 
mc fanguinls^^artefibrofa, et concrefcibiiinatui 
lem Modufti cicedente , et majore cruoris propi 
dl^i quafnlStAte, aliSoqtie globulorum rubroru 
liiutuo %ontaftu'A37inflanimatori^m ejus diathefi 
icohtineri; indeque fieri, vt fanguis ad concrefce 
dum firmiufqu&cohaerendum, vbi quies acce0ei^ 
jgQQumque.principium mul^m ayolarit, procl 
vior reddatUFjnon vero eamdem confiftere, | 
Tulgo*^ putatiim eft, in ipfius fanguinis coagulatii 
jpe, autconcifetioDe, quae intra vafa , dunjcal^ 
Ipfe, et mouetur; nulla efle poteft. .Haec.fiquidei 
AuQ» .partiSit fibrofae , et concrefcibilis eopia no 
modoin fan|uine &trafto, vt driihim eft, fe prodi 
Y^m etiam in vifceribus ipfis inflammatione o( 
cupatis ; cum in cadaueribus jam frigefaftis glut 
iiofa, alba, aut fliua pellicula obduft^ inueniantuj 
parte nimirum fibrofa, et concreicihili , quaej 
viuo animali adeo fluida eft , vt per exhalantia vaii 
et.per ipfa membranarum interftitia exftillet, em^ 
atque^ codceruafaj atque in deijfam membranai 
frigore compaQia, et concreta. Nequ^ fortaffe 
«rero longe aberit qui diathefim iriflammatonal 
']iu}ufmodi non folum in exceflu glutinofae, etcoi 

crcfcibu 

' h) NoWs quodamraodo affcntitur ctiam celeberrim' 
rmrrBTBNivs (in Boerhaav, Comment. T. i, f. 75- ?', ^" 
rbi Jnquit:' ngfttraliter .... inefi fangmni in concremni 
froclimtiu: jnoc iu morUs aeutis infiammdtariis Mtjif^r 



4» 

cretcibilis partis, et majori copia cruofis, et ip^ui 
&d cohaerendum procliuitite reponeret, verurri 
etiam hifce adjungpret facilem, et promtam albi- 
di, et coagulabilis illius humofii a craffamentp 
rubro feceffionem *yi ' (juamnuam haec poftrcm^l 
conditio pVemnique ab ejufciem copia, sitquc ck- 
ceffix profluefre videatur. Ceterum .multa in caunH 
tue pofliint, • cui- nae duae diuerfae partes legre- 
gentur, et 'fenfim fecedfit: Id comprob.iiili 
fuoaammodo' fluida compofita, ncmpe ex vi.iire 
dfuerfi gen^ris iiguoribus coalefcentia., cujufirtodl 
reapfeefl^ fdoguis. • tfta enim fi motum, CKlorcm- 
que, quibus in nuore ftTuarituf ' amfttail^, norf 
eoacm teitipore tota, atc]ue vniueifa conciefcufit|. 
fed pars ^uaedam prius, quaedayu poflerius. "SiQ 
vmi pars Iquea citius a frigof^ kfficitur , feC^^iti 
et cogiiar; vlnofa vero, et mcra tafdius, et ferius. 
Sic frigutfrubram fanguinis partem citius compm- 
git, ferius albidam, fil^rofan!!, lympl^aticami fiue 
concrefcibilem di^am: quaeideofurfuminfangui* 
ne eitra£lO| aut quieicente efFertur, fuperidra 
petit, fluitat dkittus, donec et ipfa eonfiftat,' et 
confoUdetur. * riir quid fimtle i^itra canales vel i| 
frigore, vela calpre, vel a motu, vel a qui te, vej 
a quacunquealia cauffa eidem non eueniat ? Numi' 
quid intimB mixtioduarum partiunfdiffimtlium ali^ 
qua ex cauiTa earutti; quae in nobis exiftunt, atit 
clrcumftant, peruerti ppfliti vt altera arb altera fe* 
jungatur? \ . ^ 

XLVI. Nemosiitem iftam diathefim fimgutnisi» 
fiammatoriam, quam expofui,cum jpfainQammiitiQ* 
ne coafundat. Supraenim($ XLtll.) animaduerfuni 

^ In banc i»pmioiitfli iodiisara videniQr «Axiinrs, m 
tuci^iiva t r. •• * ■ ^. '• ♦'-' 



if 

|ft\.non in omniinflammatiQiiej.jiw. femper i 
faqem fanguinenfi e vena minum phlogifticum gli 
ten prae fe Terre, in primisfub inflammationis in 
tijjm, dumnimiruninondum*illu(l;ge^itum cft, v< 
^um Tubrarfanguinis pars^ vtpote 44 cJoncrelcer 
dum promtior , cum albida, et cpQcrefcibili int 
ine permixta anjte conqrfsfcit, quanil^^etfe^ed^r^ 
furfumque euehi poflit. Atquis id quidem elucc 
9x ipfomet fanguine,. qui tuf\c ip ,£xi^&0^> tentaoeni 
que infulani coil^s', et fert f ej^nie>ex^'rs appar el 
At morbo prqgrediente, fpatioqueperv(^nae&£Ho 
hes fanguini fa£lo> aut calore {|d2UK}>Q^^;:rf^^ 
^ruor ita, y t ybi e yeiia mifHis f^eni^ 
interimque iiha^ congrefcibilem» Ja%^i^^ par 

tem a fe frjungi; (jiiae iege grauitatjs^ 
fuperiora petat , ipi ^onfluat r '^t demufn cbagule 
tW in cruiW cp rip pius minus teo*ci limiLen^ *) 

', . . • » : NOI 

'■ 

^, ^) F.]brpram'hanc, albidamqtiefangiiimsfJSirireni, exqoj 
«if^ftft inflanlttiatotia conflauir, :leai&ieiti')Bfle' crairamentil 
rubroi nema vqus negdVerit^ £x eo autem, quod ta^ 
^ipM crttOre ipfq ^con^relcat, et fpi^cificf/leuior fit, coiq 

81ur.es hodie. c^iq hewso^io opinantur , diathQiim ii^ 
ammatoriam, quae ex ea potiflimum coalefcit, in lymphi 
MgulabiU valde dn^ttiita , adioque kntith hfjpijfata {CalU 
fiU Inftit. Ci^ttrg. m(L '$. CC) podeiidaitt efie ; experienJ 
tiique demanilhict^ e&^um v^rae inflamiDationis elTd 
mminutam Janguims concrifcibilita^m. Vetum hoc cuflj 
«iura, et firmsi .(anguiius rubri e vena extra£li compage, e 
cohcretionet cutoique tenmciori cruftaephloj^ifticae cohad 
rentia, quam in inflammationibus veris vt plurimum vida 
snus , vix conciliari pateft. Nam fi re£ia , vt efflagitani 
«4et'e6rai|i.i|rg|(m^tattp, C^quftefuf^ eciaifti vt oleui 
QUQd Vino> ecaquai^uins^eft, tenu^tate vinum» etaquj 
^peraret, lentiufq^^ cbagularetur. Quod nequaquam < 
l^i pariter difficilioY concretie leuitatii', et raritatis ei 
fignificatio , nihil profe6lo exifteret argento viuo rarit 
5lt leuius, ^i|||p^ft.ff^ dHfidUime Qogltttr, et concrefc 
eiuii tamen pou aurum> et pktinam fit folfile oi^nii 

pondd 



4% 

Non Umen vniuerfa, ct tota Hujufniodi cohcreiTci- 
bilis materia furfum fertur, et ibi coadiinatur ; fed 
tanta ejus copia eft , vt aliaiia jportio in fanguine 
remaneat, qua globuli ipfius irretiantur**), atque 
vna ftrifte conf erruminentUr. Hafteriiis de diathefi 
i/iflammatoria , quam dicunt fanguinis. Ab.ha6 
enim diftin^endam e(fe puto diathefim ihliamma« 
toriam proprie, et generatim diOiam; vtpote quae 

iiori 

ponderofiflininm. Quaproptet major, vel minor ad con* 
[rrefcendum proclinitas non a majori, vel minori pondere» 
lon atennitate, aut denfitaie, fed a majori, vel minoii 
nutna partium ait^radione videtor potiusderiuanda. 

**) Feto veniam absTVRRio, et mcwSoinOi fi vecei:^ 
tor nomine, globulorum fanguinisk Quae enim de 
iorumdem figura ab vtroque di£la fuht, non ita certa no« 
>is videnmr, vt receptam jam dod^Hnami nuperifque 
lo/^roram ireriius obferuationibus confirmatam deferimai. 
Zh CALDAHjys , cujus audoritatem plurimi facio , hae 
bper re a me fententiam rogatus^ refpondit, repetitia 
>enculis fe comperifTe aut globofam reuera efle figurani 
ubrarum fanguinis molecolartimi aut, fi talis nequaquam 
it, nihil omnind microfcopicis obferuationibus efle cre* 
lendom. Quantum autem' a veto aberrent microfeopica 
rxperimenta, quantumque illttdant opticae hujuimodi 
maglnes, yam cognouerat Cl« ssnacivs , qui praeterea 
locmt (idJa firutt, del cuore T. 2.fupplim. alP IJioria dd 
uore cap, VtlL §. Vlt. et VllL) quot motjis figuram iii 
lobolis mnrent microfcopia , et 4>eciatim modo forameii 
1 mediot modo monticuium exhibeant, dum tamennibit 
iiad qoam opticas illufiones iftas omnino fuifles perlpic^^ 
emonflsauit. Nec a caldanii fententia quidquam diEv 
;rt judicium Q. halleri, qui in poflremo etiam opere 
t part, eorp, human.praecrp.fabrica etfunElion^ Tom. 3. pi 
7. fanguis, fic de hac re concludit : Legiet eutn eafidt, quaftt 
\<sri$ viris (tvrrio, et hewsonio) debemut. '^** 
amtn fi^fimi de meafementia cUJcedere^ qiti numerq/^mm 
fuscUmfemper ettentus experimenta fecerim^ et cmfentientet 
irof peritiffhnor habeam fontamaM, SPAM-AfifZANVM^ 
A£SARffVJf ^OZZI. 



\ / 



' 



i|<Mi ad ^ttJdas, tantunl» fed adJpltda^.etiaiTi t>af 
extenditur. ItaqueTiaec, vt egr> quidem arbiti 
exiftere rere hetjuit^ nifi ftatui illi fant^uinis; \ 
giftieo folidarum etiam partium visaucla, ronci 
tiorque motiis adjnngatur. Sed jam ad inflamr 
tionem ipfam, a qua pauUulum diiceflimus, 

^ertamury. / .: . . - „, , ^ . 

XLVII. Expo(ita,\ quod fupta pluribu^ ver 
faShim eftjirtflammr^tionis natura, ejufqueratio 
vntifqaifque perfpiciet, quando minimorum va 
rumj quae fanguinem, aut tenuioremetiamhun 
X:em/ vt paflim ,putant , vehunt, obftruclio, i 
cruoris in cetiulofum contextum ftillicidium , s 
efluiio inflammattonem faciat, quando fit inflai 
tpationis efFeftusf. Nam fimplex obttruftio nu 
modo, vt jam oftenfum fuit, inflfimmationi p/ 
icreandae par eft. Alioquin vifcera obftrufta, li^ 
turae fortes , thrambi in arteriis alicujus meml 
mmp;utati, quoni^m vafa obftruunt, inflammatio^ 
Viaturam , et efFefta prae fe fernmt. Krgo tu 
folum materiaobfti^uens inflammnrioniscaiiflaer 
eum propria acrimppia offenclat, aut exmoraac 
moniam contrahat, vt ftimiilt inftar agt:re quej 
Si vero ftimulus quicunque aiius inflammationc 
pepererit, tunc qiiae fubfequetur vaforum obftr 
fiio,aut fanguiniseftafiojet congef tio efFettus locii 
pbtinebit« Sic quoque ianguis efFufus in Celluj 
iae telae fpatiis ecchymofim taotummodo fac 
fugillationem vibices, maeulas fcorbutioas, et fci 
talTe ipfes peticulas pfejoris notae. Quod fi acril 
tem acquiratftagnando, inflamiHalionem primui 
deinde etiam fuppurationem fubire ipfe poter 
Hincfacileconjicitur, qu^ndolentorfanguinis, a 
ininuta canalium diameter inflammationt, quan 
obftru£lioni dumtaxat cauffam praebeant. Stimi 
praefentia |>rlmam, abfentia alteraiif progignit 

XLVI 



4? 



s'i- 



S1.V1II. Poffta igkur vbetferis, vehemention A * 
que {aoguinis in aliqvfam partem inflimis proxima 
caufli, nempe . initatione (§. XXXIV. XXXV. 
XX^VI.) y reli<^uum eft, vt remotae etiam caufliijqk 
eiiuinerentur^ et primtim quidemiUae, quaein-» 
f ammationi quodammodo viam parant , ideqquc; 
wionyHfiifiu Yocantur. Sunt autem.temperamen<t 
tum &nguin6um et biliofum ; aetas juuenilis , et 
media; piethc^ai fanguis cqncrefcibili > et fibro^ 
fa, rt ajunt, parte diu^, vi vitae, et mufculoruni 
Y^dide fubadus , CQmpre(fus , eiaboratufque > par 7 
tis aqueae indigus ; vei ad acritudinem vergenS| 
vei acer jam fa£lus ; principi o in^mmabili onuftus ; 
acrimoniae muItipUces ; folidarum partium robur» 
firmitas ; elailicitas auQ:^ ; irritabilltas, aut feniibl^ 
litas ingen^ \ itemque fingularis alicujus partis de^ 
ViUtas, lajdtas, aut qyaecunqvis.alia ad congeftio«t 
nes aptitQdo; vi£hi&lautus,j$fpijparu6; regiofrit 
gida, et ficca, aut ventis boreaiibus obnoxia. His 
addunt nofi.nuUi fanguinemnimi^tenuem, minufr 
que cohaerentem; fed nifi ab acritate aliquaiingur 
lari talis (it) 9.tque idcireo irrita^^opem alicubi prae^ 
ftare poffit, non video, quoniodo folatenuitatein* 
flammajtionibus accommodatus, aptufque hab^ri 
queat, 

XLIX^ Steundo loco vdni;unt eauITae «-^oxcei 
rm^KTixait quae j^uminun occafioaem morbo fupr 
peditant. Inter Jba^recenfentur fubitum frigus^» 
(raefertim calort^/oi^t fubitus cdioringentifrigoH 

*' fucce-^ 

*) Frigore Jpars^brora, fitiecon^efcibilislknguinisparA 
co^l pote(V, ' e.c coa£la haerere , et con{i(lere , et praerer<^ 
tim cam frigore vara ftringuntur et arf^antur. Mticofa 
eriam tympbae pars frigore, et quiete cogitur, quae iit 
boc ramen a priori illa difcrepat, qupd ipla etiam caloril 
Buitu miQori coudenfetniri et concrefcat. 






4-« 

fuccedens;: potus frigidus aeftuaiiti corpori ii 
geftus, aut frigidailktiatid %idhtb8taViri6tus, curfu 
faltatio yehemefts ; liquorum ferirtentatorum , i 
ftitum catefecfiefttiumacriumque abofus ; confuets 
euacuationes inferceptke ; febrisardens*; aeris qusa 
ftam ef terrtpeftatlitn conftitutiones, praefertii 
&quiloiiafes ; miafmata ; veneha ; et triedicament 
inconfulto, autvltramodumfufrtta* doiores pauU 
Vehementius excruciantes, aut diutius protrafti 
Egaturaedolorifiekeicontufion^; fifafturae; luxi 
tiones; vulri^fa; punftiones; acria retenta, at 
abforpti, aut applicitsu * ' > \ 

* X. Pf opriar ' vero iiiflammatioriis fed^fes . videtii 
cflfe quaecunqufe pars, ad quamfangulriis rubri noj 
defiderahir appulfus. Arteriplae igitur rubrie, 6 
f^afcula his miriora vnum globullritff dumtaxat fereri 
tia,^ atque adeopellucida, autfiauentia, quae \ 
laxentur, aut vrg^fitur vehementer, globulos plu 
i^esrecipere idonea fiunt, et, tota cellUlofk tela qii 
latiflimepatet, incujusinterUalls^perrelaxata ofti^ 
Wforumque poros feriguis efFundi poteft," infiart 
mationipotiffimutti'^ fribjiciuntrir* Sed non d^ 

^ ' ' funJ 

* \ 

j- • - . • I 

*) In vafis qubque ferofum, lyiDphaticumquehaniore^ 
ferentibus lnfiammatione$ .fieri ferofiia • et lyiophatic^ 
vulgo di&aSf quorumdam fcriptorum opinio eft. Sed fall 
id nititur dodtinff dectefc^rttium ferierum' tum canaliuni 
tbm globuloram fanguineorum : neqtie IbLvnquam iii 
flam^atlonis {AaeDJimeaft exorienm, itiii ' vaHi fanguine^ 
Teheritia iimuL afHciantur. Sed, inqutesi vafa minimaai 
teriofa efle non poiTunt ih^ammationis fedesi quia » vt e 
HAi^LERO habemuS) non latis probatam eft, mimmas aj 
teiiolas mottt fyftolesi et diaftoles praeditas eSe. In hl 
igitur vis ilimuli locum habeie nequit. Verunt quainci 
oicimus, a (limulp motum arteriarum incitari oportere, i 
ipflammatio oiriatur, de iis intelligendum arteniiseft» qua 
lyftole, et diadole non carent i quanquam probaibile e( 
sninimas etiam arterias eo non careroi licet non fat! 

perfp 



V 



(un^, qui venas quoque eidem morbo obnoxiAS 
praedicent, faltem fecundario a). Nec omnino 
abiiirdum iftud c^o crediderim, (i venae quoque 
irritabilitate fua, vt non nuiii perhibent, non 
careant. Qtiod fi-Tllibi quandoque eueniat, in 
vena pottanmi praecipue, quae arteriae finigitur 
munere, locum habere, credibileeft. Argumenta 
autem^ quae ab haemorrhoidibus tumentibus, in« 
immsLtisy atque in abfcdTum abeuntibus ducun* 
tur a quibufdam , vix quidquam ad inflammationem 
venofam, de qua quaeritur, comprobatidam vaient. 
Quis enim non videat, tunc etiam arteriolas mini^ 
mas, qiiae venarum tunicis iniident, aut circum- 
iacent , contextumue ceilulofum inflammatione oc- 
cupari? At frequentiilimam venofam inflammatio* 
neift , inquies , ieftiones anatomicae euincutit* 
Saepe enim in 6adaueribus reperiuntur inteftina, 
pracffertim tenuia, mefenterium, pulmones, hepar, 
cetebrum venis fanguine tui^idis exterius quafl 
picla, et confperfa. £n venofas inflammationes, 
quae cum in viuente homine nuila fui indicia exhi- 
buerint, aut exhibere foleant, elandeftinae idcirco 
ab iliuftri wai.t£ro nuncupantur. Fateor equi- 
4m ffequentiilime hujufmodi venarum reptetiones 
oceurrere in cadaueribus eorum, qui maiignis, et 
patridis mt>rbis perierunt; fed iteratis accuratifli- 

mis 

j^erlpieoef qnia in parte i^jflaniinata, quando (limulum 
padantur, eas molefte pulfare» nemo inficiabitur. Cl. 
etiani tissotivs (De Nirv..T. i. p. 2. artic, 6. §. 266.) 
nfliiinas arterias irritabiies 'eSe^ fibrifque mufcularibus 
itmKi oftendir. 

AvLAxnEK (Ernefi.) fuppkment. in J. Zack Platneri 
h^mm. /uppl J. cap. 2. p. 25. Inter eos , qui venas 
qooqae irritabiles elTe credunt , v£RSCHVIrivm citat' 
M iioefUB, Analuf. Ax fonS. dM fyfi. ntrv. frefac, p. 13^ 
du-Tl • 

VoLLP.L D 



\ 

i 
( 

I 
t 



5<^ 

mis conui£)ius obreruationiSus Cl. t.vtiwiGJV9 6) 
negat} eas veras efTe inflammationes. Cognouit 
enim raanifeftiifime , pro effediis habendas efle dtf« 
foluti fanguinis, et virium vitalium deficientium; 
quam ob ca^ufram fanguis a tergo languide |)ropul« 
ius» in venis prope totus congeritur, eafque replet, 
et praetunndas reddit. Huicque enimuero cogi«*> 
tationi maxime fauent i . laxitas , et dilatatio vena-* 
tum fe exonerare impotentium; 2. fanguis in iis 
fluidus , refoiutus , nuUo modo , aut certe tardilli- 
me conorefeens; 3. tempus, quo hujufmodi veno^ 
fte congeftiones contingunti nimirum in fummo 
malignitatis , et putredinis gradu, et paullo ante 
mortem ; 4. pulfus panius et debilis in hifce mor<^ 
bis deprehenfus ; 5. nullus dolor, nuUaque alia io* 
flammationis phaenomena; 6. demum noxa a fan» 
guinls mif&one. 

^LI. Ad has fortafle Venofas tantum congeftio* 
nes referri debent pleraeque illarum inftammatio* 
ilum, quaefub finem febrium acutarum mali moris 
fuperuenire dicuntur, quaeque in cadauerum ex- 
tifpiciis circa vifcera inueniri, vt dijcimus, foient. 
Nam non ignotum eft, quantum aegrorum exitium 
acceierarint illi, qui ab infpeSis in cadaueribus fal- 
£s hujufmodi inflammationibus permoti, et decepti» 
vt eas aut praecauerent , auttoilerent, largiter, et. 
iterato in morbis malignis, aut putridis illius gene* 
ris fanguinem mittere non dubitarunt. Norunt id. 
Clinici exercitatiores, et nunquam monitis deiinunt 
juniores medicos a pernicioliflima hac fanguinis 
profuflone abfterrere. qvesnaevs etiam, qui 
vaforum hafce repletiones in malignis morbis fae^ 
piflime confpexit> nequaquam pro inflammationi- 

bus 

*) Aduerf. medk. Pradk. Vtl L P. 1. Mrtkd. VII. p/ij. 



\m accipiendas arbltratur, qula tion ad arterias» 
fed ad venas fpeftare ei vifac ftint. Putat enim fic 
?aia fanguine turgida, et plena in vifceribus de« 
mortuorum apparere, non quod inflammatione af» 
fe&aeflent, fed quod venarum truncis fpafmo, qui 
in maUgnis morbis potiflimam partem habet, af- 
fe&iS) efc contra^s, reliqua vafa omnia fe deplere 
nequeant, ideoque retento, accumu|atoque fan< 
gu//ie fl) turgere debeant. Quocunque autem mo- 
do phaenomenon iftud explicetur, fiu ex mente 
ivDvviGii, quod vero fimilius videtur,' fiue ex 
mente q vxisn aet , quod interdum etiam probabile 
eft; hoc fane experieptia perfpeQum, comproba* 
tumque efl, noxiam in vtro^ue cafu fanguinis niif« 
fionem deprehendi. Etenim per hanc chirurgiam 
vel putrida fanguinis diffoiutio promouetur , et vi- 
tales vires fimul magis, magifque profternuntur; 
vel fpafraodicae vaforum - affeciiones , imminuta 
ianguinis /efiftentis copia, et cordis propellentis 
virtute, neceflario inualefcunt. Reapfe nori raro 
res aegrotantium in praeceps ruere poft fanguiriis 
miffionem vidi egomet i]pfe , imo deiiriam, motuf- 
qu6 conuuifiuos, ad quos prsiecauendos fanguis 
miffus erat, confeftim fubfequi. Nec longe' ab- 
fum, vt credam per venae feftionem fanguinem 
attenuari, et diflTolui ita, vt altius in vafa cerebri, 
foruffe etiam ferofa fi qua funt, penetrans, medul- 
larefque fibras vrgens , aut diuellens , delirium , fo- 
porem, conuulfionefue non parum acceieret, aut 
arceflat. 

LII. Vt euique morbo, fic inflammationi non 
defunt fuae differentiae. Prima a locorum, quae 
inflammatiotve tentantur, varietate permanat. Hinc 

D 2 diftin* 

b) Traiti de fnvrts T. 2. chkf. Vll. art. % pag. 444« 



^iAingui apte, opportuneqjue folet in intemamy et 
§xternam. Externa ex iis, quae iam expo(ita fuere, 
faeillime dignofcitur : interna vero pauUo abditior 
eft. Certiifimas tamen eius notas exhibent calor, 
^t dplor acutus, et pulfans vni, eidemqu^ parti 
prope affixus, fundiionem ipHiis non le^iter lae- 
liens, febris vehementior cum pulfu duro conjun£la, 
itemque fanguis e vena miflfus qniete, et refrigera« 
tione. in maiTam firmiorem) diuiiione relu£Untem, 
et pauco fero . circumdatam cotlcrefcens, crufta 
quadam , de qua fupra fpeciatim > albida , interdum 
fubflaua, faepe ex albo rubente^ valde tenaci, et 
compaSa, febum concretum, aut corium referente 
defuper obdu^us. Atqui hujufmpdi figna neque fem- 
per, nequeomniafimulitaconcurri)nt, vtiilicoexhis 
inllammatid patefiat. Opus igitur eft magna medici 
exercitatione , et prudentia, ne laruata, atque ob* 
j(cura morbi natura eum nimis fecurum, et ne 
fufpicantem quidem deludat. Ititerdunl enim clan* 
culo malum accedit, ferpitque ; neque vllam^ aut 
tantummodp leuem febrim mouet -, neque acutum, 
et pulfantem dotoreni illum^ quem paullo ante in-- 
dicaui, comitem habet, vel fi aliquem, obfcuriHi" 
mus is quidem effe confueuit. Monent vero qui 
artis vfu ceteros antecellunt, tunc doioris . acuti 
locq anxietatem quamdam,v aut moleftiae cujusdam 
inexplicabilis , aut ponderis, et grauitatis fenfum 
in ea parte, quae laborat, pefcipi, aut taftui info-. 
litam teniioneiti reniti, et preflam doloris crpcia- 
''tum excitare. Id praefertim vfuuenit ih peripneu-» 
IQouiis malignis, quae ob fubitaim gangraenam ac* 
^edentem gangraenofae a Medicis recentioribus di- 
^untur, aut a metaftafi oriundis, aut morbos putri* 
dos, peftilentefue fubfequentibus ; itemque in qui- 
bufdam ventriculi, inteftinorum, mefenteriique 
inftammationibus, veris nimirum, nec ad venofas 

con-'' 



congefRpnes fpeflantibus , C .tamen profefloribus 

fideshabenda eft, necvna'pro alia faepe accepta 

it Dolor praetferea aut abeft, aut obfcurus, et 

lenis tn inflammationibus earum partium, quae 

fenfibilitatem aut amiferunt, aut fenfu omriino per 

fe caretvt, aut obtufiori tantummodo donantur, 

cjaaVes funt peritonaeum, pieura, mediaftinunt, 

Ycricardium, dura, etpiameninx, tendines, car- 

t/iagines, aliaeque hujufrfiodi, nifi fimul ita tume- 

ant, vt proximae partes fcnfu acptiort praeditao 

vna premantur, aut confentiant, aut qua tierui de- 

currunt, aut pertraiifeunt, inflammatione fpecia* 

tim occupentur. 

LIU. Pulfus faepehumero nec durus iti his , nee 
vehemens eft«multis profeQo de cauflis, fed prae- 
cipue tum, cum pars, quam infiammatio tenet, 
fanguinis tranfitui magnum objicit impedimentum, 
vti pulmo, corj hepar; aut cum neruorum fyfte* 
maita affibitur, vt fummo fpafmo cor, arteriaeque 
quafi fufFocentur, aut refolutis veluti vtribus tor-< 
pcant : quo in cafu pulfus exilis et varius , et f ebris, 
et reliqua fjrmptomata ab inflammatipni^ natura 
maxime diflidere videntur. 

LIV. Diuiditur quoque inflammatio in benignam, 
et malignam ; in fpor^dicam , et epidemicam , vt ple^ 
rigue aHi morbi. JBenigna ea eft, quae confuetisj 
etpropriis ftipatur phaenomenis, neque vires pi:q- 
fternit, neque clam vitae fub leuioris morbi fpecie 
jnfidiatur: matigna contra^ quae benignitatis fpe« 
ciem induit, quae cum notabili virium lapfu con- 
jungitur, quae non omnia inflammationis figna 
Ifrae fe fert atque a venenata plerumque caufla de* 
p^adet, aut a putrlda huinorum diathefi fouetur *). 

Spora^ 

•) Malignam cognofci docet nuperrinius fcriptor, fi' 
^^ffa ignota^ ftimuius validtis^ non toUcndiii^ igtiOtus; fi 

D 3 r9ft 



54 

Sporadka vero paucos eodem tempore inuadit , ex 
priuatis, {ingularibufque cmSk orta, et £ere vaga^ 
iur. Epidemica denique complures eodem tempare 
infeftat, cauiTamque agnoicit communem, £ue 
haec jn tempeftatum variatione, aut peculiari aeris 
vitlo, fiue in alimentorum» et potuum praua na* 
tura contineatur. 

LV. Alia item primflm eft, zliz fecundaria. Illa 
fanum alipquin hominem adorkur, atque a nyllo 
alio morbo deriuat:, haec alii morbo fuccedit, puta 
catarrho, rheumati, colicis doloribus, dyfente- 
jriae etc. Si vero alius morbl veluti fymptoma.fit, 
puta luxationis , vulneris, febris continuae, vel in- 
termittentis etc. yymp/OOTo/ira reftiusvocatur. Non- 
nuilis etiam placet eam, vt alia morborum genera^ 
in idiopathicam , et fympathicam diuidere. Idiopa- 
thicae cauflfa in eodem ioco, in quo inflammatio fe 
prodit, omnino inHdet^ fympathicae alibi fedem 
habet, et confenfione aliam, diflitamque partem 
inflammat. Pofterior haec neruorum potiffiniura, 
qui ad ali<]uam partem protenduntur a) , irritatio-* 
ne **) prpgignitur. Alia dem^iun ratione partium, 
quas tenet, vel vniuerfalis^ vel particuiaris dici 
poterit , fi nimirum vel totura corpus , vel partem 
tantum obiideat. Particutaris varia deinde nomi- 
na fpecialia recipit, a partibus ipiis afFe£Hs dedu£la, ^ 

vti 

pofi muhas venaefeSiones fanguis fewper jjleUriticus ; pulfiiT 
Jemper durus fit; fi inflammafio vifcus totnm vitaie occupct } 
fi corpora cacochymica inuadat. jo. vsisz Jh/re^olog^ 
£ra8ic. p, 9. Sed letbalean pocius moi-bi, quam n^aiiguasi^ 
^t fubdolam indolem per idas 110 tas paceiieri crederem. ~ * ' 
• a) CALUSEN Iiiftit. Chirurg. §. CXCVI. 

•*) Sympatliiam eiufmodi per neruorum aatoilem fBiicit 
JO. VEisz fapra citatus^ contenditque femper didita» par- 
tes per metaf^fim affici. Sed vereor, ne ipfe inopnfulto^ 
€t t'em($re id credat. 



5« 

^ tepiaStidif , anginaij pUuritiiisy pefipngumdhiai^ 
iarSidiSf et iic porro. s Rurfus haec vel ^a eft| 
vei etratica , prout vni loco conftanter inhaerety 
rei de loco in locum vagatur. 

LVi. Pro vario etiam fymptomatum, ^uae in- 
flatnmationem comitaritur, gradu non nulfae aliao/ 
abau£boribus difFerentiaeflatuuntur, quaeexternis 
ptaefertim , vifuique fubje^lis inflammationibus vi* 
deotur magis accommodatae. Nam ii fyroptoma* 
ta leuiflima fuerint> ii locus inflammatus rubeat 
iguidem, fed vix dbleat, vix tendatuf , aut tumeat, 
caiorque fit omnino exiguus, afFe^fo haec;vti ini« 
tium inflammationis , iiue primus ejuis gradus con- 
fiderari foiet, atc^ue a picrifque hodie ^Aoya>o-ic *)^*^/'« 
nominatur. Si veroi calor, rubor, dolor, tumor, 
tenfio grauius, manifeftiufque fe exferant, tum in- 
Hammatio vcra, fiue ^Afy/bftoyv proprie dicituf , n-PUegm^nu 
fpondetque fecundo veiuti infUpimationis gradui. 
Chirurgi id nominis xar iPcicnv tribuunt inflam- Catexwbev 
mationi cuidam peculian, m qua pars in tumorem^^/^^v^^;;!. 
circumferiptum , et rotundum attoilitur, qui non 
modo intenfitis rubet, atque ad adipbfam vfque 
membianam pertingit, fed etiam in hac ipfa fedem 
habet, doietque vehementer cum puifationis mo- 
lefti(&mae fenfu.. V 

LVU. Ceterum - quando pars inflammata tumet 
enormiter, et fanguis in vicina fpatia efltifus, coU* 
ledufque ob inflammationis impetum videt^r^ 
huiufmodi ftatus pro tertio inflammationis gradu 
habetur, et paflSm infiammatio fyfirophita appeiia- 
tar. Fadlis demEum, et cita inflammationis in 
gangraenam degeneratio, ad qu9m natura quae^ 
dam inflammationes proniores funt, in caufTa plane 
{iuti vt ir^mmatio^tASLVSi:gangraenofa a fcriptori- 

. D 4 ^« 

^ Vox dadaa^Alyi»! id eft vro. 



N 



s<s 



' ; \m m^mordw > quaa qtiartuiti isfc fummuiti iaflat»? 
matioriis grA^im conftii;ait. / 

. LVIlt Interdum qwQ<i|u^ ^iuenit , y% irofeus qui* 
dam rubor in fumma Qute appareat , qui tamen vi^ 
eam attolUt» et ardoris pptius, quam doitoris &ti« 
fum in£erat ,- preifufque albicet , et quodammodQ 
Kuc iUuQ^vagetur. Haec infl^mmaiionis ipmes 

SryfytUs.i^criiaKcf^ Domeh habet **). ' Qtuffa epis paflim 
reputfttur vel ianguis tenuior, biUQfus, a^erque a), 
vel feQuuduin alios ferum flguuni , vitiofum 9 pecur 
Uari axaritate praeditum, ^d yafa cutanea, aUcubi 
cbnfluen3>; .fextumque ceUulofum ipfius cuti^ affiL<> 



«V •-*^' 



V' 



««' 



') ^r^^^ls^s ducitur ab hwy et «ila«c,,T:el H^ni^ 
quafi vtcimtrqhk^ aut vicinirubra. GAL. def, J. , 

a) iijix.%mH {l^hod mid. tik, XJV- (fp^ 2.) tH»ftq^aa| 

fhUgms>ms.y ytvfupra, .defcripiit, I^unc in mpdvnn {urcrCe» 
quitur: „Atque liic vnus srJ0Fe£tus eft fanguineae fluxibni^ 
^/oboles in carnofa corpora maxime inciden$I Secundus 
„alter biliorae fluxtoni& germen eft, as citca cutiiii maxiJk 
,)me confiQens, tum hanc externam, quae onmiom por^ 
^jtium cpmniune ?ft tegumen^mj ttini meipbeanQfami^et 
,,tenuemj quae iiogulis internarum eft circumdata.. £|^ga 
,^{ij:uti pripv affeflus etiam cutis alit^uid apprebendit, it^ 
~„hic quoque aliquid fubje^lae (ibi carnis occupat. Qubd % 
^jCrarnor liumor, acHorque fit, fummam cuticulam (Graeci 
jyhfihfiti^». vocant) excoriat, fpatioque ad profundum ali' 
9,quando cuti^ exulceratip peruenitf Atque bic qniid^m 
^^affe^lus Eryfipelas nuncupetur, dupUcem (vt j^m diftuji?! 
„eft) liabens differentiam : quod vej abfque exulceratio- 
„ne, vel vna cum;hac incidat. Prior autem affe£lus vnius 
^,rationis eft, voc^turque phiegmone. Cum crgo n^k 
„plane biliofa, nec£inguinea;fi4m;efti fed ex. ambahas 
^mixta: v^tiqueatveo, quod \n tfiixtuia- exTuperat:, nemen 
y,ip{i iijdatur , an dicatur de 90 id , quo(} (^xfup^ra: 
5,tur: fic vt vel phlegmonen eryfipeUtofam id vocetnus, 
„vel Eryfipelas phlegmonofuiii. Vbiauteni neunu^n vin^ 
3,ck, ibi vitium pblegmonesi eryfipelatifque medium no- 
„minetur." 



ms. YxoHt Fero inftammn^fo iid phlegmon^, ftut 
rytipeUtis, aut oedematis naturam propius accis* 
ilt) difiin£tionis ergo appellatur vei {JilegmonodeSi 
re\ er;'/ipelatodes , vel oedematodes. ] Addunt noa 
nulti JcirrhoiUm ; reileqe, an perperam, noo de^ 
iniam, nifi hoc nomine eam velis inilammaj:ioneni 
ignificare , ^{oa fcirrhi in cancro&in : vlfaiid vertun* 
m y fi tMaen id mali Itceat (ic nomiiiari* > Nec de* 
fuot qui ioteriores etiam inflammationes pro humop' 
ris natnra, vn4e fiunt, diftinguaot io fdmgumasx 
mferofikSy ia iympkntimi^ et e^ vario nexu cofiipoil- 
3$; fed fii^tiAe prop/» fiint, et-ftrbitranaeex pr^ 
oncepta opinione hujufmodi di^ereotdae , quarum 
ftuHa faepe a re£b.> vAiiique medfindl ratione aber- 
are vidl non pauc<is. 

LIX. Praeterea aUdo dififerentiae dffiMauntur a 
:em^ore, quo perditraot. Vel enim citb.et celerir 
}er decuirunt, v^ lento paflfu, et diutitts trahuntun 
Uae iuutoet et itJeres.; hae kntae^y et ehromae vo* 
^antur. Pofteriorum exempla porrigunt lenta^ 
piaedam giandulofiurum partium ivfkmmationes^ 
rti pancreatis, tnefi^erii, mAmmarum, parotidum^ 
^iUarum, inguinnroetc, Chromcae pierumque a 
iyfcrafia, et labe fcQrbutica, fcrophuUri, venetea» 
[caUo(a, herpetipa.» fimiUc)ue alia x^ imentui;, et 
gignuntur. Demum quando aliquot infiamoiatiof 
^is. aotsie deficiunt, .reL minus cpaifptcxiae fimt, fpt^ 
Ha0 tuiQ inflammaj^iones dlcuntur,..fixe fimpliciter 
^hlogofes. Majora enimuero, vei minora fympto- 
mata facile in fenfus incurrunt , infljimmatiotiifque 
Baturam, gtAdurnae tuto d^aiunt; non vero 
humor, iet cauflae, cum faepe ille certo eonjici ne- 
^^eit, hae plerumque lateant. 

iX. Ad morbi prognofim quod attinet, in vnir 
rerfurn inflainiiiatio niorbus acutus ^ft, ideqqiff 
non leuis, fed dubii euentus; tanto yBri^lo(jp% 

D 5 ^o 



/ 



5t 

t|tio pMra', et grauiora fymptomata adfcifcit. 
ligna, et putridis morbis fuccedens, aut cum pi 
dine primarum viarum complicata , aut cprpoi 
cacochymicis , fcorbuticifque fuperueniens , il 
^ue epidemica, plus difcriminis habet, difGci 
<]ue curatur. Externa pterumque tutior, quamqi 
haec quoque eryfipeiatis maligni fpeciem indu 
interdum cito mortifera euadit. £zempia apud » 
i^ocRATKM n), aliofque aufWes bene multos 
tant. Singuiartmi vero prognolis a^partium , c 
afKciunt, diuei^t^te dep^ndet, prout nimii 
liin^ones plus, minufue vitae n^ceflariae laed 
tur. Sed de*his fufius alibi. 

LXL' EKtemporum et^iam- conftitutionibus 
quando praeuideri poflfunt inflammationes,' et m 
Vi infiammatorii , qui fubfeeutari fiint. Vtilia I 
dcTe nobis reliquit monita Cl. Hit^AirTvs in J 
pteminto ad TraSatum de varidlif b)^ 'quorum fum 
haec eft. Tempeftates calidae, et ficcae, diut 
perfiftentes, morbos procreant inflammatorios , 
quibus caput praefertim ofFehditur: item^fjcigid 
et ficcae diutttmiores eifdem morbis originem fi 
peditant, a quibus vtique caput, fed frequent 
^ibdomen lahorat. Si vero fuerint frigidae et hur 
dae; ferofae potius congeftiones, glandularum i 
flammationes, peripneumoniae, anginaeque*) fiui 
Cum auteni calidae , et ficcae in fdgidas , et hur 
das mutentur, afFerunt febres inflammatorias, qii 

a) Epidm, l j, 
V b) Effaifs et Qbferv. de Miiecin. tf EHmh. T VII. f. < 

*) Hieme proxime. elapfa poft autixmnttm humidumi 
firigidum, frigida et humida permanente tempeftate, 
Xiiue permulta delapfa frequentes vidimus cephalitides> 
dolores capitis vehemeutes^ anginas, erylipelata capi 
«t faciei; contra qnam ex iZ/Ziinfiobfetuationibof fmi 
MsjQ^StMidiauL 



5» 

pfnmis partes membranofas corripiant, laryngemi 
Aeuram, pulmone^, ventriculum , ligamenta ^rtir 
xulonini, aut eorumdem inuolucra* Hinc angir 
' pze, pleuritides > peripnoumoniae ^ . gaftritldes , ar? 
^t/iritifque acuta profluunt. Ha^nus ex hilaryi 
raefagiis, At hippocjiates etiam c) admonuit 



i: 



opportutve medicos^/inquiens: Si vero aejias Jim^ 

tt aquiilonut /lat 9 mtumnus auUm pluuiofus^ $t aufifU 

mii cafdtis dptores -ad himm fiunty et tujfcs^ et 

raucednesj ef grauedines^ quihufdam etiam tabes. 

Neque obiitus ipfe eft eorum mbrborum^ quae h^e^ 

mali praefertim temporeioriuntur, quorum maxi* 

ma pars ad inilammationes pertinent. Ait enim: 

flieme verp pleuritideSy periptuumoniae ^ lethargii 

grauediniSy raucedines , tujfes , doiores peSorum , et 

laitruu, et tumborumj et capitis dotores^ vertiginei^ 

apoplixiae d). 

LXU. Vnaquaeque autem inflanmiatio varios exi^ 
tus habet. Communior fententta eft, eam finirt 
vel refolutione^ vt loquuntur, vel fuppuratione^ 
vel gangraena» vet fcirrho **)• Refolui dicitur^ 

quando 

c) Aphar, 1'%^ n. 13, Qaae in hoe aphorifino ppaedi» 
cantiK, boc ipfo anno experientia comproDautur.. 
i) A^. UK 5. «. 26. ^ 

*') His qaatuor modis finiri inflammationem vniaeifa 

fere medicorum fchola ha^enus docuit. Sed qoidam e% 

recemionbas (hklu Dijfertat. i^u^Ural medic. cte tefn^ 

ftfth, cartk. femuum. vfu in fehrik. infiammator, Gottinj^ 

1775.) aliref femiont, et per txperientiam conftare dicuniv 

fetp miis eam finiri pofle; nempe i. benigna fanguiiiis in^ 

fimmeti refolucime'; 1* criticis humBrum non refolubilium 

nuauriottibus: 9. mecafiafi; 4. firppurasione; f . gangraena 

nffhaetlo; 6. induratione ^ et fcirrko. Verum fecundul 

ttMm aeqoe bene comprehendi poteft fub ipfa refolutiii^ 

ne; ttttias amem non ptoprias inflammationis eft, fe4 

eHnt ecnm roorbia commanis; nec toUimr, finttarque iit« 

fliaifflatio mutatione tod. Q^ei & aofceffa alicubi nsi^ 

inflamF 



I 

i 



€6 

4fiMAo> cx toto imhim fe' fe remittlt, et 3eYTi 
nulla partls inflammatae labe fiip^rfHte ; fuppuraj 
quando inflammatio tanta fuit, *vt humor haen 
siut congeftii^ cohcogui incipiat; purifque naturi 
|)ed«Jtentim acqulrat, et*cau6 veluti ' quodfam ccl 
ceructur, aut intra vafa ipfa colligatdr: gangraeij 
fetem tcrminatuir , quando, omnr motu vitali, 
fenfibilitate deficicntibus, pkrs Anoritur, vel x\ 
Ipafmo tontca ftrangulatur, *vi' omttis in ea vH 
percat. Id autem poftremuhi >el ittflamfnatibiil 
vcHementiflimae quandoque effeftus cft, Vel qti( 
frequeritius puto, ihalignae,' et vencnatae qu: 
humorum deprauattonis. NaHi faepc, benignis, 5il 
ibntibusque humoribus exiftentibus, cum vehemeni 
tifltma licet inflammationc gangraena nequaquatti 
eonjungitur; et contra non r*ro leuiflima febris, cl 
non magna inflammatio tranfit in gangraenam , ol 
ibiticet perniciofatn , et deleteriam ejus cauflara^ 
kpsAe vires vitae profternit, neruos, et fibras fenfu, 
inotuquc cxtiit, aut partem, vt caufl^ica, cito adurit, 
dcftruit, corrtmipit. In fcirrhum denique abit, fi 
locus ab impa£la materie nec refoluta integre, nec 
fuppurata induratur, fenfu fern^e omni d^perdito, 
^uod in glandulofis praefertim corpbris partibus fieri 
confueuit. Omniiim faiuberrima eft refoluth; difcri- 

jxiinis 

infiatnmatio finiator, tane hajafmodt fints ad fupparatio* 
pem faciie redigimt', veF ad fuppuracioiiis eSeOsm. Ad« 
dunt alii (ricutsr flk. duplsc infimffm, txitu 4tfqucfm. et 
rigefitm. i/gj. Gatting, ec gattsnhofivs D^f. . ^. 
injktmnation. caujfas et eufmus. Heidelk 1765.) deffmama* 
fionem, Sed haec quoque non omoibus, conoenit infiamf 
fnatlonibus; fed tantum aliquibus,. v. g. eryfipelau, pur« 
|»urae fcarhtinae, variolis etc. Non idcircd generatim iof 
fer proprios cuiufque infiammationis exitus. locum habet. 
•yariolarum porro defquamatio fpe^lat poticMi ad fiippara^ 
lioais, exfic<^,cioQii^u€^ Goa^quenci^ .j ^i 



pnts y^eai JUppuratio t niH exteriora occupet; ii| 
irrhum conueriio vitae x|uidem parcit , fed aliasj 
^uTque aenimnas poft je relinqjuit , oiorte , ni ex-> 
lupari poffit, plerumque finiendas. Gangrasn^ 
pmum , fi interiora praecipue corruperit , lethalia 
pnino eft. 

UXHX. Refi)lutio fperari poteft, ii inflammatto 
recensy nec valde magna iit ; ii fanguis nec conci* 
wtiBimo motu feratur, nec contra fatiicente cor« 
^ vi paeoe fubfiflat; fi corpus bono habitu, bonif- 
tte fuccis polleat> nec denfum nimis, neu nimia 
unjLm; fimalignitas, fi putrida diiTolutio, fi acri- 
lonia infignis abfuerint; tandem, fi cito oppor* 
IDa adhibeatur curatio. Quocunque tamen mo« 
flLfe malam ofFerat, refolutio quanto maximo pof* 
ipnus ftudio tentanda eil. Quamobrem protinua 
i iaitio oportet vberiorem fanguinis ad partem 
iflammatam influzum iraminuere, au£lum motum 
)talem tam ibi, quam alibi cpmpefcere, acre quod- 
ooque obtundere, remouere, educere. Itaque 
riroum fanguis liberali manu, et pro re nata ite« 
Ito etiam mittendus eil ; quoufque videlicet phae- 
iKQena inflammationis vrgent, et pulfus durus, et 
ralidus morbi cruditatem , et nimiam circuitus vim 
ifiendit *)• Neque id folum fiat venarum ^ fed ar'*^ 

teria- 

*) Jobept non nalli eo vfque mittendum (anguinem 
Bbf deoec crafla phlogiftica penitus euanefcar. verum 
1 ]H|M||feaiii necefle eft; imo interdum non iirnoxium. 
Jjep0^4tea fanguinis miilio craffiorem, tenacioremque 
JMhni exhibet , et nihilo fecius morbus cito refoluitur, 
#ilSmrfeUciter', quin itererur pfalebotomia^ De hae 
MMjiailinriam confuetudine qnerebatjar iaepe ballo- 
pW fpi L I. p. gg. et L 2. p. 325.) fic inqniens: xum 
fcfe imifiar, fangotSy et Yltimum v» torruptiffimo fiin«* 

* O^ ^ft cru/k tnflammatorU^^ ct attida teSo) plenum- 

«ft, 



4% 

* 4 

' "» 

temrum etlam feSione; nam has quoque, vM | 
loci conditiotiem licet, vtiliter incidi, experien 
compertum eft. Cauto tamen opus eft , nec 
toiere, fi vires reapfe deficiant , aut malignitas , i 
corrupirionis indicia, aut putrida primarum viari 
faburra fubfint , aut peculiai^e epidemicae conftil 
tionis ingenium obftet) aut nimia humores tem 
tate, peccent , aut praegreffi morbi diuturnil 
aegrum fregerit*, nec temere, inquani, ii aliqv 
horum acciderit, fanguis profundi debet. Min 
etiam fanguinis detrahendum eft, vbi inftammat 
bedematodef (§, LVIII.) videatur, aut temperame 
tura pituit^ofum fuerit, aut laxa nimis folidaru 
partium compages. 

LXIV. Quonam vero 'ex loco mitti fanguine 

tnagis expediat, non vna, eademque omnibus fe 

tentia eft. Quidam eiiim fecandas primum ven 

praecipiunt, quae a parte afFeSia quam maxin 

diftant ; alii vero quam maxime proximas. Prin 

ratione auocari fanguinem , auertique dicunt alio 

fvm vtiiiter ; altera ex ipfa ftatim infiammata pan 

detrahi, vimque reliqui fubfequentis in obftru£l 

augeri, dirigique, vt referentur: obftruftionei 

enim in inflammatione femper praefto efie op 

Siantur. Iliam reuutjlonem vocant, hanc deriuath 

nem. Verum rarifiime quae propius fit laborat\ 

loco venarum fe£lio, veram detiuationem efHci 

nec, fiefficeret, eadem vere opus effet, nuUa pl< 

rumque exiftente vaforum obftruftione, vt fup^ 

plur 

eft, ttim inciranmr medid ad iteratam>, imo t^rtianit > 
quartam v^ae fedionem, et qoo magis corraptiifiiis pi 
ticeps fangais eft, eo de fecanda vena aadacias cogitsi{ 
€t uc miiere in httmant generis fangninem contenditi^ 
ec ftaioicar ! i 



fllunbus demonftratum eft. Vtgente ergo inflfltn** 
natione femper reuuliione vtendum eft, vt fcilicet 
vehementior fanguinis concurfus, in quo inflam^ 
nationis natura pofita videtur, retundatur, alior^ 
fum qaodammodo auocatus. Reuutfionm vero eo 
inajorem obtineri, quo propiores venae fecentur^ 
l|uam (v ^ffitae eo et remotiores, dummodo illae 
cum arteriis, in quibus inflammatio iniidet, con^ 
tinuae nequaquam (int, luculeiitillime demoixftra<< 
vit ai^umentis ab anatonie in primis depromtis 
CL PLAcsnTixiva a), confirmauitque immorta-i» 
is HALLERVF 6) inuumerabilibus in viuis anima^ 
[ibus h£tis periculis. Hinc proleSto manat exif 
niae vtilitatis laus iUa, qua experientia conui£ii ciit 
licorum principes extulerunt fanguinis e propiori- 
bus venis emifnonem. . Attamen vbi fumma vafo-* 
rum plenitudo cum morbo conjungitur, nec mor- 
^us adhuc multum inualuit, tutiftimum nobis vi« 
ietur reuulfionem moliri pauilatim, fe£lis nempo 
)rimum venis, quae procul abfunt, deihde iis» 
^uae propius exiftunt, ne repente ad partem af« 
feclam) fado in viciniam impetu, exuberans fan-^ 
^nis copia irruat. Praeterea quo majores vena^ 
ind&uQtur, quo ampliiis vulnus infligitur, e9 
certiorenv, promtioremque reuulfionem fierig^ 
^reberrimae, imo quotidianae euincunt obferua* 
tiones. 

9 

LXV. Quanquam vero reuulfioni primum lo^ 
mm demus, et plerumque eam quoque fanguinis 
niiI?onan reuellere , . quae proxime e loco afFe£lo 

euacua^ 

f) JXjiTtat, de vena^ ^Mi in morb. varticular. jtar. cor^ 
9or. Jitfiktarius imiienda. Propq/it, 6. ttfiq. 

b) Mimoire/ur U muvement dufang, etjur les effits-d$ 
^<iMniefia.FJl ^ , 



«4 ' 

euacuationem praeftat, credamus: fion tameh 
jlinius, qui omnem deriuationem numquam po 
bilem , aut femper fuperuacaneam judicem 
Nanfique imminuta fanguinis copia) auocatoc] 
* liUorfum ejus impetu, ii nihilominus inflammat 
liis effefta perfiftant, 'cur non erit deriuatio te 
tanda^ vt effufus fanguiS) aut errore ioci euagat 
ift propria vafa i*euocetur , aut congeftus , haere] 
queloco dimoueatur? Quodii nullae venae, qv 
continuae fint immBdiate^ vt loquuntur, cum arf 
riis, in quibu^ inflammationis fedes efl, patea 
extrinfecus, vt fecari pofiint deriuationis cauf 
non atiavfuppetit deriuandi ratio, quam fcarificat 
ipfiufmet inflammatae partis, fi .manui fubjac^ 
aut hirudinum fu£lio, quibus vafa extemplo lib 
tentur, detumefcant, iaxentur^shumorumque ci 
cuitus, qui videlicet videbatur fufflaminari, redir 
tegretur. Scarificationem faepiflime in tonfiilarur 
fcolumellae, faucium, palati, linguae, palpebrarun 
conjunftiuae oculorum, mufculorum intercoftaliui 
xnflammationibus prouef^ioribus magno cum em( 
himento adhibitam recor^amur; hirudines tui 
Ihaxime profuiffe, vbi fcarificationem aut partis m 
tu^a, et conftitutio, aut aegrotantis timor, e 
«uerfatio prohibuit. 

LX VI. Praejer reuulfionem , in qua praecipuur 
eurandae inflammationis extat auxilium, illud etiar 
fanjg;uinis mifiio praeftat beneficii, vt pars aliqu 
eaoffae inftammationem efticientis, nempe acrii 
:ttque irritantis principii detrahatur, et raiiiut 
Iknguinis quantitate aitipiius in vafis majoribus fpa 
tifrm paretur, minor fiat preflio, atque attrituj 
calor temperetur *), vafa laxentur, reuiuifcat eorur 

elaftic 

' •) Calorcm ex fanguinis miflione nainui, quocanque i 
aioao praeftetur; experimentifl rite infticati« eaicir Cl. a« 

TOlilV 



«5 

elalUca vis, irritabilitas, et iienlibiiitas mitigetur, 
fanjuis rarefcat, attenuetur, re^^la magts procur* 
rat, miiras ab axi diuergat, fecretiones, excretio- 
nefqae felicius peragaqtur, quae omnia profe£i:o 
maxima funt ad inflammationem difcutiendam » re« 
foiuendamque 'adiumenta. 

LXVn. Reuulfioni» genus quoddam etiam fa« 
ciunt esLy quae aluum moiliter ducunt ; fed blanda 
Snt oportet , talia tamen , quae humores attingant, 
ftfoluant, et lenilber ad inteftina alliciant, at(^ue 
ano deturbent. Quo nomine commendantur fub- 
acida, et refrigerantia , quae nimirum nec fangui- 
nem ezagitant, neque admodum foiidas partes irri- 
tant, neque motum adaugent, fed patius fedant, 
et conipefcunt calorem, vti Tamarindi, Serum 
la£tis, Cremor tartari, Caflia, Manna» atque his 
iimilii» Httc fpeciant cly fteres ex iis parati , quae 
molliunt, temperant, et laxant. Hi enim tutiHi- 
mi femper habentur, modo acritate caiida, irritan- 
dique poteftate cares^nt. Si quid ftimuii iis adii- 
riendum iit, mel, nitrum, caftia fatis erunt. 
Cathartica ergo vera , acria , yalidiora , itemque 
emetica , vt noxia , vitari debent ; et, ii quando ac- 
ctdat, Tt peculiaris epidemica conftitutlo, in qua 
miafma putridum , aut venenatum primas vias in« 
vaierit, aut morbi fomes a bile corrupta, aut exu- 
benmte, aut a cacochyiia quacunque originem 
ducat, emefin efflagitet, tunc mitioribus, tem- 
peratiique medicamentis ea leniter cieatur, et qui- 
dem poft folutam per venae fed;ionem vaforum 
plemtiidinem. Ab omnibus tamen hifce reuuKio*^ 

^ num 

roNivg MARTiN anno 1765. Vid. ASa Academ, Reg. 
fcient, Suicic. ann. 1767. voL XXVUl. f. 165. i^emque 
Comnmt. Lrpf vol, XVL p. 397. 

Veir.p.r. E 



1 



66 

num generibus cauendum omnino efl:, fi veritri 
culus ipfe, aut inteftina, aut vifcera his conti 
gua , ^ et communicantia inflammatione , exat 
defcant. Tum ehim, fi quid purgationem indi 
cet,. folis clyfteribuS) aut aqua tepenti, aut olec 
aut fero la£lis {implici, aut fimili alio leni(Iim< 
pharmaco eam praeftat moliri. Patet quippe, tun< 
reuuliionis genus, quod contrarium reuulfionl ef 
fedium pareret, tuto adhiberi minime poire»' 

LXVIII. Reueliendi pariter indicationi infer 
viunt balnea tepida manuum, et pedum, fomen 
ta extrinfecus calide admota, vtpote quae fibras 
nimium rigentes, aut fpafmo contra£ias, aut ni- 
mium irritabiles egregie moUiunt, relaxant, at« 
que adeo ftimulis minus idoneas percipiendis red« 
dunt, fanguinifque curfum, et copiam, amplia' 
tis canalium fpatiis, aiiorfum proliciunt. Alior- 
fum etiam , extrorfumque sna-watmKd varii ge- 
>neris pro varia morbi fede, modo remotis>, modo 
proximis partibus extrinfecus opportune impofita 
morbidum humorem reuocant, reueliunt, edu^ 
cuntque, tefle experientia optima etiam in rebus 
medii^is magiftra. Inter haec^ exceliunt canthari- 
des', euphorbium, finapi fermento panis excepta, 
acetoque aut vini fpiritu fuba£la, aut aliter in cata-^ 
plafmatis, emplaftri, cerdti, .aut vnguenti forman^ 
xeda£la. Aliquid etiam in fanguinem ifta , praefer^ 
tim cantharides, immittunt, quod languentem ner^ 
voriim , et fibrarum vim , et aftionem follicitet, eli 
nimiam humorum ad coeuhdum propenfionemJ 
aut lentorem, fi quis eft, toilat, aut foluat, aut 
incidat ^*). Sed quoniam acri quodam volatili<]u0 

princiJ 

J 
*) Rifum , et Aomachutn monent nuperlorom non nulliJ 

qui vno, vel altero fallaci experimento confifi protiniii 

, decerH 






pcinapio id cxfequantur, eftuendum ab eorum 

vfu dl, vbi folidae partes nimis aridae , atque ex« 

fuccae rigent, aut neruea fenfibilkas jam excedit, 

aQtrafa adhuc nimis turgent, aut humores nimio 

jDOtu concitantur, aut calor, fitis , vigiiiae , fpafmi 

E 2, Vrgent, 

» 
jieceTnere non dubitant , a cantharidibcis (angaitiem, 
YiQiDore/qae reiiquos condenfari, noii dijQblat. Repetant| 
^uae/o, faa experimenta, adhibeantque eam in pericli- 
xmdo prudentiam, animique attentionem, quae phyficos 
ifecet veri ftudiofos, et fpero fore, ?t, nili fponte deli- 
jnst Yelint, errorem facile detegam fuum, et deteflen- 
tur. Qai vero omnia» quae aut (cripta, aut tentata hade- 
nua funt de natura, viribus, vfuque cantharidum, fcire 
cupit, perlegat librum, cui titulus: Difquifitio Medica can» 
tharidtm hifioriam naturalm^ chemicamy et mecUcam exhi- 
henSi Au&ore Rudolpho Forften Af. D. Argentorati ITTtJ. 
Spedatim vero de vfu earum in infiammatioilibut et mor* 
bis acutis iegenda eft: Commentatio de vfu veficantium in 
fehribus acutis^ et Jfeciatim in fananda fleuritide accuratius 
dtterminando , AuSore B. L. Tralles. Vrati<laviae 1778* 
His addendae funt binae ^liae fequentes Diflertattones; 
I) CAK01.1 CHRtSTlAN. ENCEu d£ explicandis generahbuf 
veficantimm effeSibus , eorumque Jjoeciali in inflammationibus 
vju. Halae d. ii. Nov. 1774. Extat haec in d. baldIN* 
QKRi Jylioge fek^iior. opufcuL vol IV. p. ia6. a) jo. car- 
SOR cir Cantharidum hiftoria\ operatione^ et vfu. £dim« 
but^ i776« Extat in Sylloge modo citat. eod. voL IV, p. Igo. 
Audor GVL.I.ENII difcipulus putat cantharides agere vi SW* 
malante, euacuante, et antifpafmodica. Quidquid (it de 
ejus opinionibus, veficantinm vfum iii Synochis inflamma* 
toriisj in Tjfphis, febribufque lentiSy in febre putrida^ in 
varioliSf In iipophxia, in fjaralyfi etc, fatis do£le definire 
comendit. Confuli etiam poteft Dijfert, de tuto , et eximio 
vejitatoriortm vfu inacutisy praeiid. cUvogel, au6V. j. H. 
STRWB Goiting. 1768» Quae porro loca veficantibus ac- 
commodata fint, eruditifliroe oftendit theoo. gerh, 
TIMMSRMAN, et GVIL. LVD. HOELCKlE in Dijfert, d^ 
Veficantium locis. Rintel. 1771. vbi vfus veficantium ad 
locnrn affe^um. antiqulor alTeritur, quam vulgo creditun 
£xttt haec qaoque in Sylloge baloimg&rIi voL i. p. 326« 



6S ^ 

yrgent, aut vrina flammea, aat &nguiiiis alka-^ 
lefcens tenuitas aduerfantur. 

LXIX. Vt porro motus quicunque vitaiis auflus 
compefcatur» et quoduis ilimuli, atque acrita^ 
tis geQUS ^contemperetur , dimoueatur, et extra 
corpus excernatur, in primis aqua afFatim potui 
dl^nda eft. Haec diluit egregie, calorem, et mo-» 
tum, et attritum minuit, irritabilitatem demul* 
cet, acrimoniam eneruat, crafTa, et denfa fol- 
vit , fecretiones , et excretiones adjuuat , vno. 
verba poft fanguinis miffionem fere fola reliquam 
curationem perficit, atque abfoluit. Vln feruet 
nimium fanguis, atque ad rarefcendum inclinat; 
aetas juueniiis, temperamentum cholericum, re- 
gio calida, tempeftas aeftiua eft; aut humorum 
tenuitas eryfipelatodes deprehenditur , a£lu fri« 
gida praefertur: vbi vero laxandum magis, mol- 
liendum, foluendumque eft, aut ad vias fudo- 
ris, aut fputi duceqdum; calida, aut faltem ege- 
lida conuenientior effe confueuit. Aquofo potui, 
vt facilius fanguini , reiiquifque humoribus» 
praefertim oieofis, aut pinguibus mifceatur, faci- 
liufque irritabilitatem cordis refringat , igneum 
elementum arripiat, aut ejus euolutionem coer- 
ceat, alkalefcentiae, vt vocant, a niqiio motu^ 
aut attritu ortae obfiftat, indeque pendenti dif- 
folutioni frenum injiciat, aut plilogifticam dia- 
thefim fanguinis emendet, fiue id concrefcibilis 
et fibrofae partis cum rubra mixtionem adjuuaa- 
do , ; fiue ejus copiam , ientoremque imminuen- 
do, attenuandoque praeftet, adjici folent acefcen- 
tia , acida , faponacea , refrigerantia , farinofa, 
inellita. 



LXX. 



«9. 

LXX. Hinc laudatur aqua focco mali mediciy 

eittei, aunntii, et facchan, aut meliis tantillo 

id grttum faporem condita ; aut aceto , aut fpi- 

iitibus acidis leuiter, prudenterque imbuta; aut 

ex pane triticeo albo , hordeo , auena , fruQibus 

fubadd\S) vel herbis rj^frigerantibus, gramine, ci- 

choTeo, foncho, borragine, tragopogone, intubo 

deco&j itemque emul& ex feminibus frigidis ita 

dicBs. Q.uibu8 nitrum, oxymel, defruta, iiue 

roi baccarum fambuci , ribeiiorum , berberum, 

xubi idaei, et fru&ium fimiiium, fubinde parca, 

et prudenti manu pro rerum circumftantium ra« 

tione admifcentur. Si haec non fuiFecerint , quod 

ientus, tenaxque humor exuberet, coaceruatuf* 

que alicubi haereat, virefque cordis excitandae 

edam iint ad morbum penitus exftirpandum fol- 

reodumque, tum camphora quoque, kermes mi- 

nerale, laclix polygalae virginianae, ftipites dul* ' 

camarae, herba Genipi, iiue abfynthium alpi- 

num incanum flore chamaemeii; aliaque hujus 

generis in auxilium vocantur. Sed non haec 

promifcue , et indifcrimioatim vfurpari licet ; 

cum rationalem , et therapeutices legum , et prae- 

ceptOTum apprime memorem eorum vfus ex- 

poftulet. 

LXXI* Interdiim vero dolor ita ingrauefcit, 
faeuitque, vt neruorum diftentio prope timeri 
inde poflit. Tunc ille aiiquantulum leniri debet 
anodynis medicamentis , iifque etiam , quae opium 
habent; quidquid temere his vtentes, aut non 
(atis opportune experti , contra opinentur. Prae- 
terea pai^i, quae inflammatione vexatur, extrin- 
/ecHs admouenda pro re nata funt modo ea, quae 
moUiunt, modo quae leniter reprimunt, modo 
quae hume^ant, modo quae blande iiccant, et 

E j difcu- 



70 

difcutiunt, 'prout tenfio, dolorquc, aut fertior, 
kxitafque, aut (iccitas, aut humtda temperies, 
illuuiefqu^ ferofa videntur expofcere, Plerumque 
;n initiis, et fine quae reprimunt, roborantque 
adhiberifolent, nifi quid aliud morbi ratio, expe- 
xientiaque fuaferit. 

LXXII. His igitur refolutionem molimur, fed 
in fingulis opportune adminiftrandis cura quam 
xnaxkna adhibenda eft, ne jufti moderationis fines 
excedantur. In primis natUrae motus ita tem- 
perandi funt, vt tam qui nimii videntur, quam 
qui deficient^s 'ad aureatti illam mediocritatemy 
quam vbique cdmmendauit syvv^shamivSj redi- 
gantur; vtpote qua opus eft, ^vt morbu$ ad feli- 
cem ' exitum perducatur. Non ergo improuide 
vires vitales profiigandae funt , neque calor extin* 
guendus ita, vt fubigendo morbo, cofHonique 
perficiendae non valeant. Nam quadam folida* 
rum partiimi vi, et moderato quodam caloris 
gradu opus eft, vt irritans caufia edometur, aut 
diathefis phlogiflica , aut ef&ifi , ftag^nantefque 
humores, qui forte difcuti nequiuerunt, coftio- 
nem, vt vocant^ purulentam, fiue pepafmum 
fubeant, et per fputi, aut vrinae, aut fudoris 
vias expellantur, aut ad loca alia per ^ict^oy^^v 
transferantur ^ finemque morbo feliciter imponant. 

LXXIII^ Id praecipue in febre, quam ardentem 
G o R T X R I V s nuncupauitf , alii vero infiammat o- 
riam, in qua nimirum nulla fingularis pars, fed 
vniuerfum fere cbrpus afHcitur, accidit: inflam- 
matoria enim fanguinis diathefis cp£lione ita mu- 
tatur, vt prius faepe fpeciem referat, prodeatque 
cum vrinis, in quibus fub forma fedimenti albi, 

lauda* 






71 

lauiabiis, critici a) fundum petit. Dum haec 
aguutur, imperanda etiam eft cum animi, tum 
corporis quies, vi£lus ratio tenuifCma, atvjue 
icris purioris , et temperatl crebra renouatib *). 
£t fi quando vires euacuationibus immodicis, 
aut putrida accedente liquatione dejiciantur, car- 
diicatunc, atque antifeptica, et praefertim vinum 
mmfice profuifTe vifa funt. Saepe enim accidit, 
vt diutius protra£io vehementioris febris impetu, 
et flimio inde orto calore» fanguis, humorefque. 
reiiqui alkalefcentem naturam acquirant , et ad pu- 
tridam diflblutionem quandoque tranfeant. Quod 
vbi euenit, quamquam multo rarius, quam exifti<- 
matur, eueniat, mutata mali facies antifeptica po« 
tentiora, praefertim acida foifilia requirit. 

LXXIV. Animaduertendum tameti eft, non ra-* 
TOy co^Hone pera£la, retardari materiae morbifi* 
cae feparationem , excretionemque ; quod vbi in- 
cidit, eam promouere ftudent plerique lenibus 
cccoproticis ; imo quando fufpicantur, non fatis 
Iblutum malum efte, ad eadem conliigiunt, vt 
relapfus praecaueatur. Atque haec ipfa, aut non 
abiimilia qonueniunt etiam eryfipelati, praefertiim 

E 4 phlegmo- 



«) GORTBR Diffirt. tU fiti §. 32. 

*) Niii aer cubiculi, vt par eft, renouetur, ita effluuils 
exaegrotantis, aflidentiamque corporibus emiflis inficitur, 
Tt ineptus tam refpirationi , quam perfpirationi periicien- 
dae euadat. PhlogiAo, aliifque exhalationibus, et vapo* 
ribas onullus calet tunc, aeftuat, foetet, perfpirabilem 
bosorem non allicit, fed reprimit, nokia effiuaia corpori 
itetum infundit, anxium aegrum, et anhelofum reddit, 
nerueae, et mufculari facultatt nocet, putredini fouet ete. 
Hnjaimodi aerem fUogifiicatum hoaie vocant. In hoc con* 
clu& axunuilia propriis halitibus enecantur. 



7a 

phlegmonodi. In ^ro tamen eryfipelate parciu^ 
fanguis efFundi debet , et maturiori coniilio , quam 
in phlegmonode, namy niii caput occuparit,. fa* 
cile intra paucos diee quaii per fe difcudtur, et 
euanefcit. Minus item fanguinis extreihi debet in 
«ryfipelate oedematode ; imo faepe . nuUa id eget 
fanguinis miilione. Purgantia potiiis antiphlogi- 
ilica, et fubacida eryfipelas expofcit^ quae,. indi- 
•nato ja:m morbo, etiam propemodum neceifaria 
funt. (4on tamen praepropere iis vti licet; nam 
faepe purgatione eryiipelas intro vertitUTi <]uod 
fane non iine magno vitae diicrimine fit. 

r" 

t 

LXXV, Quod ii malo fato inflammatio 'natu« 
rae, artifque conatus fuperet, nec tamen occLdat» 
imo aliquandiu in ahcipiti ftatu perfeueret, dein* 
de aliquantum remittere videatur dolore mitefcen- 
te, et febris inaequalibus, erraticifque' acceilioni- 
bus, horroribufque **) adfcitis nouam ctirfus in- 
duat rationem, et rubor,. et teniio, fi oculis patet, 
fubiidere quodammodo incipiat, fuppiurari jam in- 
flammationem^ indicium eft. Quod vbi contin«. 
git, prudenter naturae motas regendi funt, nem- 
pe nec incitandi nimis , hec nimis infringendi* 
Flerumque, ea quae molliunt, atque ad exteriora 
reuocant, et corruptionem auertunt, tutiilima 
exLilimantur. 

LXXVI. 

•*) RIPPOCRATES fapientiiGtne fcripiit: citcM fugris ge- 
neratimesy fiue vt alii verrant, Aum pus conficitur y dolortr^ 
m ftbrcs maps acceduntj quam covfedo. Aphor. 47- /^^* 2. 
Sed non perpetuum hoc eft. Neque perpetuum eft, ftp- 
purationem horroribus, febribufque inaequalibus comitari. 
Interdum enim fuppuratio fit iine vllo hujufmodi fympto- 
matom. Legi merentur quae ck puris gemrasioue habet 
HASMivs Rat, medencL P. a. cap. 2* 



'•\ 



73 

LKXVI. Pure molli flufiuatione fe exterius 
proieote, fi malum fufpeflae) et venenatae in« 
dolisiiierit, etiamii non perfe^e maturuerit» pa- 
landQS ei eutus eft cita, et fatis alta incifione; 
cofltra, (! benignae naturae extiterit, et parR, in 
^ pus conficitur , conientiat, exfpe£l:anda omni- 
no ejus maturatio eft, antequam fe£Hone aperia* 
tur abfcefliis. At , ubi fuppuratio interiora occu- 
pat, fltffecari locum impune licet, pus, quoad 
^eripoteft, ad aUas vias, quibus excerni queati 
iilifenter proliciendum eft, additis femper anti- 
(epticis reraediis, vt purutenta cacochymia arcea- 
^f* Sed rarum tum eft, rem ad profperum 
Snem perduci* 

LXXVn, Si vero ex dolpre euanefcente, pulfu 
Fnio, inaequali, phlegmonis calore in pallidum, 
"Ui(fa]n, aut nigricantem mutato, vrribus refo- 
'^tis, extremis frigefaflis, vultu tetro, et plum- 
^^} mentifque fubobfcura perturbatione ad gan- 
Sraenatn vergere malum dignofcatur , ad cardiaca, 
%e antifeptica valentiora , in primis ad corticem 
peruuianum, camphoram, ferpentariam virginia- 
^^^ arnicam, fcordium, flores chamaemeli, alia- 
J]ue hujus cenfus properandum eft, non omiflis 
^^^im iis, quae ex chirurgico fonte peti poffunt, 
^ loci conditio ferat. 

^XXVm. Demum fi in fcirrhum inflammatio 
jeiminetur, quod facile taftu detegitur, aut fun- 
•nonibus in integrum non redeuntibus innotefcit, 
^" fere ad defperationem res peruenerit , mitifli- 
"^^stamen, et fimul efficaciflimis foluentibus, fa- 
Nevidelicet, cicuta, gummi ferulaceis, imo hy- 
^^^to ejua «uratioaem tentare non erit aiienump 

E f ne 



') 



74 



He homincm,, qui feruari femper non poteft, . 
ferere videamur. Sedtutius eft, antequam ad 
lidiora deueniamus,- tempori, et naturae nei 
tium committere, ferum laftis gramineum , 'fuci 
plantarum temperatiorum , ' et refoluentium , aqi 
thermales, aeris mutationem experiri, coppufq 
leniter exerceri. Atque haec de inflammatioi 
yiatura, difFerentiis, exitu, et curatione in vniui 
fum. Quae ad particulares quafque inflammatl 
nes proprie fpeftant, et refpiciunt, tradentur alil 
Vbi de fingulis erit dicqndi locus. 



»1 



r ■■ 



DE FEBRE GENERATIM. 



F 



§. I. 

EBRTsnomen alii a verhoferbeOj fiue ferueo, Fehrir wme 

men vnJ§ 
deriMttMrm 



alii a y^Anio , ideftexpio, deriuatum volunt.*'* ^**^ 



Si guis etiam maiit ab vtroque, per roe quidem licet. 
Nam et in plerifque febribus, praefertim cum ad 
cugmentumi et Jiatum peruenerint, fanguis, vni- 
verfumque corpus incalefcit, ac feruet', et febris 
ad expurganda faepe cum fanguinis, tum cetero- 
rum humorum inquinanxenta accendi , cierique vi«^ 
detur. Quoe enim morbos medicamenta non 
fanant, interdum curat febris *). Hinc non im- 

meritO HIPPOCRATES, GALSNVS, CORNKLIVS^ 

ccLsvs, aliique bene multieam non modo fuper- 
venire quibufdam morbis exoptarunt , verum etiam 
de induftria excitandam quandoque praece^J^erunt. 
Hac quippe impuri , crudt, fuperftui, aut ft.ngnan- 
tes humores fubiguntur, attenuantur, coquuntur, 
mouentur, excernuntur. Quare plerique fcripto- 
rcs fiilubritatem febrium ita celebrarunt, vt veri 
«tiam terminos excederent. Quo faQum eft, vt 
VTERLHorws fuarum, et periti medici partium 
•(Te duxerit , tantum laudantium licentiam do£i:o, 
vtilique opufculo o) refrenare. 

*) Febre quandoque carantur apoplexiae, paralyfes, e^i« 
lepfiie, conuulHones, arthritides , ob(lru£liones etc. 
«) tk hmUancUf fibris laudibur, 

. $. n. 

lohanc adeo firequenter incidunt homines, cu}uf- Fehrisfyem 
cumque aetatis , fexus, temperamenti, aut habitusJ^^^T]**' 
fuerint, vt vna tertia pars GOiiTARio.a)| duae 

vero 



76 DB FSBRK 

fero STDBNHAVfio S) tertiae morborum, quibt 
obnoxii fumus , ad feSres fpeflare videantur. ]>Jc 
iergo quemquam admiratio fubeat, (i communic 
Medicorum opinio iit, febre ampiius dimidium gi 
neris humani occidi c). 

u) CompencL medUc. Tr»B. 52. §. i. h) Differt, epiftc 
mihi fnper, omn. p. 444. ef epift. rejponfir» i. p. 361 
c) GVU.L. BVCHAN Meidecin, Domeftiq. T. 2. chap. 2. p* li 

§. in. 

Mrh no' Sufit autem tam nmlta, tamque varia morborun 

Tlue pateZ^^^^^^ quibus nomen febris inditum eft, et caufTa 
rum, et fymptomatum tam magna diuerfitas, v1 
eam refie definire fe pofTe defperauieirint fapientiffi' 
mi, expertiflimique Medicorum. Jn vno enim ge- 
fiere^ inquit modo iaudatus oorterivs a), dari' 
iur quaedam^ quibus febris praejintia Agnofcitur: 
haec deficiunt prorfus in aliis. 
«) /. c. §. 2. 

$. IV. 

Farisdefi' Quod vt cuiquc manifeftius pateat , proferendae 

2ww G^Itantummodo funt nonnullae celebriores «x innu- 

«»«• hieris propempdum, quae extant apud fcriptores, 

febris definitionibus. galbnvs in primo De dif- 

ferentiis febrium a) libro definiuit febrem catorem 

jpraeter naturam. At non in omni febre calor, nec 

onmi ejus tempore modum excedit : nam in atgidis 

febribus roRT 11 y in Jjfncopatibus y in initiis acceffig- 

num quarumdam febrium intermittentium *), in 

; imalignis quibufdam, aliifque non paucis iftiufmodi 

morbis calor vei naturaii minor, vel certe nequar 

quam major eft. Praeterea in Epiatis non caloris 

dumtaxat, fed eodem tempore etiam frigoris fen- 

fura queri folent, vt nihil dicam de Lipyriis^ in 

quibus dum interiora vruntur , exterior,a, praefer- 

tim extrema algent. Denique fi auid vitii in ca« 

iaris 



loris exceBu efl, idad febris potius tSeStz^ quatn 
ftd e]us, Tt vocant, efTentiam fpe£laret, cuin fae* 
pe, prottt pauUo ante animaduerfum eft, a febri 
talor iUe praeter naturam abeife deprehendatur. 

4) Cep. I. ete generalifebr. cliuifion, 

*) Initio acceffionum quae a frigore incipianti qnani* 
qnam ftig^ere fe aiant aegrotantes; naperi tamen fcripto* 
res thetmometii ope contendant oftendere, tanc etiam 
aucbim calorii gradum efle. Vera quidem dicunt, (i pe- 
ricolum io iis fiat acceffipnitius, in quibusi antequam fri- 
gus aggredlatur, quod faepiffime vidimus', aliquot horis 
aegri primam incaletcunt 1 citatioremque pulfum exhtbent ; 
aar in eo frigoris febrilis tempore , quo jam mitercit , ca* 
k>rqae fefe exrerere incipit, aut demam in eo cafu, in que 
illi borrent qaidem, fed vere non frigent; nam faepe fri- 
?oris fenfa percelluntuti quin tamen firigeant. Verum , 
[1 nullo praecedente caioris augmento in ip(b veri fri* 
goris febriifs initio, atque incrementOi quo quartanarii| 
pma, aot terdanarii vexancuri aut in iis, qaorum hiem* 
bra^ dum febris accedit, aperte pailent,.et ta£hii vere 
fi-igent, periclitatio inftituatur, et thermometro algenti 
corpori admoto calor exploretur, certo certius imminutus 
inuenieturi quemadmodum iteratis pericuiis in magna 
difcipaiorum frequentia non (emel iexpertas fum. 

§. V. 

In peruetere libro a), quem <iAt.ENT efffc perhi--^'^* . ^«^«? 
bet\t , quatuor aliae definitioncs febris traduntur,: '^^'^'** 
quanmi prima^ nam reliquae breuitatis caufTa omit- 
ti facile poffuoty iic efFertur: Febris efi innati ra« 
Eorir deiUnatio ad fiatumj qui praettr naturamfit; « 

juljihit quoqae vehementiorHmt ae crebrioribus rei* 
iitis. Haee profe£io , quoniam tam' frigus quant 
raloremr, algidas aeque, ac ardentes, variumque 
febrium intermittentium tempus comple£litur , et 
fimu\ pulfum vehementiorem , crebrioremque , ex 
quo dc febre judtcium ferri folet, vna conjundium . 
ponit, vt vero propior eft, fic a Medicis non faciie' 
leferi, aut defpici debuiifeir Attame^ nec ipfa, it 

quid 



n 



DIC FKBRm^ 



I 






qoid judico, febris naturanl fatis attingitt z. qt 
calor*, et frigus efFe£la potius febns videntur; 
quia calor non femper in ea deprimitur , aut aug 
tur , vti patet ex calore prorfus naturali , quem m 
mohabent quaedamfebres malignae;* 3. quia m 
In omni febre, nec in fingulis ejus ftadiis arteri 
vehementius , crebriufque; fubfiiiunt j vt poftea d 
monftrabitur. 

«)' Defiuit. medic, inter OperaGaleni Qaff, !• p. 46. C 

$. VI. 

fkMs ef' Ad efferuefcentiat alii, vt febrim quodammoc 
prutfien- e tenebris in luccm producerent , non finc laud 
«ij ^w/jrfpc aliqua confugerunt. Cum enim ab efferuefcej 
^'Ji^^ tiis modo calorem, modo frigus *) gigni videren 
magrram harum cum febre afHnitatem effe rat 
eam definire non dubitauere efferuefctntiam fangu 
nis praeter naturam. Proprie autem efferuefcent 
dicitur fubita , et fenfibilis duorum corporum va 
de amicorum, qUorum vnum faltem .fit liquidur 
mutuo congredientium commotio, atque, vt t< 
cant, expanJtOy qua magna vis aeris^infiti, aliorumq^ 
halituum fub bullularum, et guttularum fpecie pl 
rumque cum ftbilo , et ftrepitu , et calore non e> 
guo, interdum etiam fine calore, imo cumfrigi 
re corporis efferuefcentis exploditur. Acidi i 
primis fales cum alkalinis, aut terreis corporibv 
quae abforbentia nuncupantur, eam efficiunt. Hii 
oiim habita eft Acidiy et Alhati tantummodo coi 
greffus, et lu£la. Sed non fatis animaduerfu 
fuerat, effsruefcentiam praeterea nafci ex acidis f| 
xitibus, metallis, et femi-metallis aflRifis, vel etia 
ex acidis meracioribus inter fe commixtis, y 
quando mifcetur oieum vitrioli cum folutione 8 
genti, vel ex acidis potentioribus cum aqua fii 



«BHSllATIir; Tf 

{)Iici, autcum oleis aethereis, et fpiritibus inflatn- ' 
mabilibus, vei ex falibus alkalinis liquidis cum aU 
kaliDisficcis, et confiftentibus, fme concretiS) vti 
^uajido oleum tartari per deliquium inftillatur fali 
tarUrilicco, vel ex aquae fimplicis cum corpori* 
\m terreis alkalinis > in calcem praefertim redailiar 
commixtione. 

^¥ler«qne efferuifcentiae calorem cient. Exemplnm 
Tero trigom ab effieruefcentia excitati wlgatifiimum habe« 
tur 10 oleo vitrioli fali ainmoniaco afiiifo. Minim enim 
eHt frigidam effermjcentimn in hujurmodi roixtione Ofiriy 
dam vapores ex ea manantes calidi percipiuntun Sed» 
fgneexpairo, cur reli£ta mixtio non frigeat? Nec vnicum 
frigidae efferaefcentiae exemplum efi illnd. Acexum 
etiani alkalinis terreis corporibut, non in caicem xedaSis^ 
iflilillaniffl effef uefcentias frigidas parit* 

§. vu. 

Dofifina vero iftiufmodi ifferuefcentiarum^ quasit«/«r4rMr; 
t^limmedici in fanguine pofiibiles exiftimabant, a 
Phvliologis pofterioribus adeo refutata eft , vt ho* 
die jam pene exoleuerit. Nemo enim potuit vn- 
^iiara in fanguine , reliquifque viui animalis humo^f 
^Dus AMi purum , Aeidumque manifeftum , atque 
euolutum detegere, quae vna congredi, atque 
^nenirfcere poflTent. Quod fi vnquam alterutrum. 
^n (juibufdam morbis deprehenfum fortafte eft^ 
^^odquaedam obferuata medica innuere videntur; 
penmique morbi efFe^us illud fuit, non caulfa; 
^«c vnquam obferuatum eft , quod nouerim,, 
^trumque vna, et fimul, vt efTeruefcere junftinjL 
pouent. Quas vero aliunde oriri pofle efferuefcen» 
Ij^s memorauimus , nullum intra fanguinem locunx 
""^^ habere , protinus quifque perfpiciet. Quia 
•^^'duin fori^fjjj^yjn p^i.i(]^iYiun^Que^ quale vitrio- 

"^^'^, autnitrofum meraicum eft, in corpore hu-^ 
^^^io inuenit vnquaip , qugd cun^L alkalinis falibus, 

aui 



^0> VK VMBnZ 

' aut terreis abforbentibus , aut metallicis c^rpori 
bus, fi qua in nobi& eflebt , aut cum aqueo htcmor 
congrediens calotem, aut cum fale ammoniaco 
nobis quidem non aiieno copulatum, firigus ez, 
citet? Vbi in nobis olea ejfentiatiay ikie aethereii 
atit fpiritus inflammabiles praefto funt , cum qui 
bus acidum illud efFeruefcat? Vbi fales alkaiin' 
ficci , qui cum liquidis coeant , atque ebuUiatit ' 
Quis demum efFeruefcentiam frigidam vidit vn^ 
quam calidae anteire, calidamque frigidae fu.cce> 
dere, (ic, vt frigus in tertianis, quartanifque febri- 
bus y et fubfequens calor ab hujiifmodi efferuelcen- 
tiis deduci ^ueat ? 

§. vin. 

ife fiMs Itaque efFeruefcentiis difHii quidam alii febr^n^ 
f^l^llfi^^uims fermehtationem eflfe malunt, inter quos^ 
wiLLisivs primas certe tenet, et febris efFe£fca 
cum mufli comparant fermentantis *) phaenome* 
nis. In hanc prope partem vergunt Nuperorumv 
complures, quibus omnia videntur plena fermen-, 
tationum. Sed quo minus haec quoque probetur , 
opinio, multa profefto obflant,'et i. fummum 
difcrimen, quod inter fanguinem intercedit, et 
muflum, aliofque fuccos vegetabiles fermentatio- 
f ni idoneos; a. defe£his in vafis corporis animati» 

et viui conditionum , quae ad fermentandum requi- 
runtur, quietis nimirum , mitifHmi caloris gradus, 
quem viuentis hominis calor naturalis longe fuperat, 
et iiberae cum aere exteriore communicationis *; 3. 
nulia inhumoribus a febre mutatio , qualis fermen- 
iationem fubfequitur, cum neque vini, neque aceti, 
neque fpiritus inflammabilis indicia vlla fang^is 
j^raebeat , poflquam febris, fiue , vt iis placet ^ f er« 
mentatio defierit. 

*) Permentatlonis nomen adhiberi video ad res multas 
et quideni natura diuerfas defignandas. Sed hic e« ji 

nobis 



toUt kteiligitar, ' qnie {WoprU veg;ecabiliiiiii r^m eA^ 
quaeqoe fola ven fertnentatio eft. Haec aatem diftingai» 
Viikmafmy acidam^ atqae acetofam. NoUa ex his in 
iangQinemi corpufqae faamaaumy exceptis primis viis»/ 
dir. In omni vera fennentatione mixtio vetos matatur, 
frnoQaiiimidtar. Contra eaenit in futnfaBione ^ in qua 
mixdoniiaerla deftraimr^ et dilToIaitar, elementa omnia 
/ecedant} olea foetida redduntur, {al volaiile orimr, ec 
anolat, et lic veca corraptio totius mixti, et reroludo lic 
^wits^QfmrefaSio quidquam babet commune cura vera 
fenDeQfatione, vr ipfa^ cum Recemloribus fermematio p«« 
^did poflSti niii nominibus aboti velimas. 

§. IX. 

Latiorem febris definitionem excogitauit tAV: J^^«i de^ 
HESTivs BELi.iNjys in hunc modum: Febrif ejir^^'^^ 
vitmfangumis aut in motu^ aut in quantitate^ aut 
ifl ffu&ate^ aut in horum atiquibm , " aut in omni- 
^^i^ Qna^ taraen definitionis amplitudo non 
'nodo nihil certi ^ et proprii exhibet , verum etiam 
adeo patet, vt multis aliis^morbis, a fangulne 
oriundis aeque bene accommodari poflit. Qua- 
pi^opter ne hac quidem contentus futiimus ilie vir 
BOBRHAAvivSj cui ceteroquin BBLLiNn noftri QitidB^er- 
au3oritas magno femper in pretio fuit, nec apudy^)!'*''''*" 
quemquam alium naturam febris dilucide expofi- 
tam inucniens , fingula febrium fymptomata exa- 
^inanda fufeepit , rejeftifque iis , quae in febre 
«egua^nam perpetua funt, retentis vero, quibus 
praefentibus febris adeffe, abfentibus, aut cetfan- 
^^W abcffe, aut definere dicitut, fe hac ratione 
veram, intimamque febris uaturam affequi poffe 
^uit Hinc tria iti omni febre a cauj/is ifi- . 
Ms orfQ oecurrere b) detexit , korripilationem 
^^idicet, pulfum vetocetny et catorem^^ fed vario 
fikru tempore varia. Ex his vero iterum diii- 
f«ntiiis perpenfis , iblam velocitatem pulfus *) in 
^'njni febris tempore fibi vifus efl: reperiffe, ideo- 

ULP,L F - que . 



I 

/ 



4« OE FBBTlt» 

«que ih hac fola febrif acutae ideam contineri demufH 
affirmauit. 

a) De Febrib. b) De cognofc. ef eurand. morh. $. 563. 

*) Quifnam pulfus velox dicendus, quiTnam tardus, aai 
rarus fit, non ita expeditum efl: fcitu; nam puifus dlSerra 
vt differunt homines ipfi , eorumque circumftantiae. 
Generatim in pueris frequentior eft, quain adultts, rarioc 
in fenibus, quam in vtrifque illis. In aduito bene va* 
lente, quiefcente, tranquiilo, et ieiuno pulfnum mlcatus 
numerantur a fexaginta ad feptuaginta intra minutum pri« 
tnum: in infantibus, et pueris eodem modo< conftita- 
fis, eodemque rerum ftatu pofitits ab odoginta ad nona- 
ginta quihque; in fenibus a qninquaginta ad fexaginta. 
Scire autem licet, adultos interdum ejtiftere, quorum 
pulfus micatus in naturali ftatu funt odoginta, aut no« 
naginta, imo etiam plures intra idem temporis minutnm 
primum, dum in alus non vltra qoinquaginta numeran* 
tur; et tamen Vtrique re.3a valetudine fmnntar. Quod 
faepe expertus fum, Nifi igitnr pulfua cujufvis hominia 
antea innotuerit, ex fola ejus frequentia febris certo 
difcerni nequit. . In viiiuerfum vt dici jure poflit pulfus 
naturali elTe frequentior, debet, fi dvplanilto credi- 
mus, intra datum tempus tertia plus parte pullkre, quam 
fano foiet; id eft> fi in fimo pniftts micatus eram feptua- 

{pntai in febticitante erunt nonaginta quinqitet fumto 
emper minuto primo pro temporis ipatio vtrique com- 
muni, vt dimJetiendi ratio non fallat. Quamquam ne- 
ceflaria mihi non videatur femper hujufmodi puifationum 
proportio:. fatis enim eft, i^uifiium numerum aiiquot i£^i« 
bus naturae) modum excedere, et talem diutius permanere» 
vt naturali.frequentior pulfus habeamr. Citiffimus porro 
dicitur, fi in eoidem fubje£!o pulfus fint quinquet vel de*i 
rem fupra centum. Jilxtremns ferme gradus celerrimi, erl 
citatiifimi eft , cnm intra minutum primum puifationei 
centum, et quadragintat aut quinquaginta diftingumitur» 
Sed tum ob veiocit&tem, et frequentiam vix numerari 
diftingui illae pofluntt quidquid alii contendant. Vid^ 
HVPLANiLivs in uot. ad ytaj^, 621. Tom, 5. Tahli des tm 
tieres operum bvcDanii. illud autem hic aduertehdui 
eft, quod fupra celeritas, velocitas et frequentia, pro viia) 
eademque re accepta eft, contra quam a quibufdam acci< 
pjatnr^ vt alii>i deinde palam fiet l 



V 



$. X. 

At non omms febris a cauflTs internis , fenfu Quiunam 
Boerhaauiano *) feruato, oritUT) ncc omnis ^^^^^^ 
hk cauflis orta febris, ne intermittens quidem, 
(namiaepe, quae aeftate ingruunt, protinus a ca- 
lore exoriiuntur) femper incipit ab horripilatio- 
iie i)\ neque omnis horripUntio femper a febre 
pro£cifcitur. Id norunt vel ipfae mulierculae hy* 
ilencae, quas frequens fine febre horripilatio fpa« 
ffica con:ipit. Neque pulAis velocitas **) , aut 
calor audus ftatim febrem adefTe Hgnificat. Multa 
enira, vti exercitatio dbrporis, curfus, ira, gau- 
te, fubita e fomno excitatio, le£H calor, lar«> 
giorvini, liquorumquefermentatorum potus, ple« 
nor, lautiorque cibus/ atque alia hujus generis 
pAmv^lociorem reddunt, caloremque adaugent, 
^uin tamen ex his febricitare quifquam dici pof-. 
^^ ***)* Saepe etiam calor vix , ac ne vix quidem 
naturalem gradum exfupcrat, imo interdum na- 
toli minof b) eft. Id frequentiflirae in malignis, 
^t peftilentibus febribus; atque in principio accef- 
iionum, fiue in ipfo frigore febrili contingit ; nam 
^ fiue ta&u , fiue thermometro exploratus, 
pWque aut nuUo modo naturali major reperi-f 
*W) aut ccrte c) minor. Id ipfum de pulfus velo- 
^^t^te m raro euenire obferuatum eft. 

*] Febrem a caufps tnternis ortam vocat eokrhaAvivA 
Pj"' quam non euidentes, et lcves caulTae excitauere. 
^'^«enim fic excludere ephcmcras, quae plerumque 
J* Wtorc aggrediunrur , atque a cauflSs leuioribus, 
r^ euidentibus originem habent. 
/•j.GORTERivs, Comptnd. medk. TraS, ya. §. 3- fihref^ 
fl^*^,> « Jtimulo calido excitatae fine frhore praecedente 

^ J Polfus ^elocitas , fiuc frequentia quamquam a 
pi^HAAvio, aliifque pro infeparabili febris figno pona- 
p^onita tamcn cenftans ih ea eft, vt faepe non abfir, 
r F 2 , quod 



•^ 



til «>£ PBBftie 

qaod clariui patebit in fei}ueiitibas. Multis etiain fnod 
hujufmodi- velocitatem intendi (ine febri| fnpra indic 
vimus: ex quo liquet, nif^or, non ita cum ea febrer 
vt quidam reputarunt, neceflario conne£li. PauUo atni 
ctiam ($4 IX. iit not.) generatim monitum eft, pulfuui 
frequenciam pro aecacis ratione variam admoduai efli 
Nunc addo, variare etiam non parum pro fexus, reg^ic 
nis, tempeftatis anni, temperamenti, animique motaun 
. ratione, ne quid dicam de cauffis eam augentibus, qu.a 
modo (§./X.) Commemorauiy quin tamen febiis prac 
fentiam (ignificent; Attuli praeterea, qaid dvplanj 
Biv^ defirtiuerit de frequentiae pulfus gradu, qui febrin 
4e(ignare debeat; fed fimul innui, rationem, quam ipf 
pofuit inter frequentiam naturaiem, et febrilem, iiicet 
tam elTe, n^c tutam. Accedit, quod bac ipfa de re pluri 
mum inter fe diffentiant celeberrimi fcriptoreS} ne< 
propterea quldquam certi, et perpetui ftatui liceat. HAr.< 
URVS certHGmumt tutiffimumque febris indicem repu- 
tauit pulfum jilum, qui intra minutum primum centies 
pulfet. Sed fallaciffimus eft hujufmodi pulfationum nu- 
merus. Saepiffifne indubia febris exiftit cum longe mv 
Hori pulfuum numeiio; aut abefte etiam poteft cum eoden], 
aut etiam majore. Pulfum fiinoram pulfui non abiimilem 
in grauiffimo febris gehere obferuauit sydanmamivs 
(jOfer, tnihi p. 650.), eumdemque notauit wkrlhofivs 
de caution, jd. 99« de varioL p. 37.) itemque gredingivs in 
ft^bre maligna putrida contagiofa cum puftuiis miliaribus 
albis, quae fub finem anni 1756. (lvdwio. Admrfar. mecL 
PraSic. vol I. P. i. cap. i. p. 22.) graifata eft. Rariorc^n^ 
Viero naturali in febribus i^alignisy in Typhis, in Hemi^ 
tritaeis , aliifque perniciofinimis , et peftilentibus fere om^ 
nes Clinici < tam veteres , quam recehtioves inueneruni 
intet quos nominabo dumtaxat prospbrvm ALPiiiivi 
(Medic. Aegypt: L 1. cap. 14.), nicolavm massam ( 
Febr. pejiilent.), rye (Medic. Static. Britannic.)^ Rvssi 
3LIVM (Nat. JHiftor. of Aleppo p. 230), bordhvivj 
(Recherch. fur les pouU p. 309.), SAVVAGESIVM (Nofolo^ 
method. T. ^. p. 307.). Ita tardum et rarum in quadai 
epidemica febre Neapolim deuaftante deprehendit sai 
coNivs, vt puliktiones intra minutum non plures efTenl 
quam quadraginta, aut quadraginta quinque (P. 2. §. 95^! 
et 704 ). In puero febre varioiofa laborante puiram aduf 
torum puiru multo rarioretni itemque in febre fcarlati] 

commi 



/ — 



6«NBRATIM« gjT 

««MBeaiOttif TRKMELivs (Exom. frigor, fibrS^ip^ 7.)^ 

Neqoe tantammodo in febribus malignit ita diffit palfut 

Taiior, aQtnaturali (imilis eft, veram etiam in alits febri« 

bDsmc acutis. Sic hakhivs (Raf. meoUnd. P. A!//. C4p? 

ap. 5a a 117.) in jauene viginti quatuor annorum febre 

jcuta inflamniatoria laborante» in quo puLfus frequeiltior 

eiredeboiiret» nanc tertia, nunc qviarta parte raxioremy 

Bodiceque febrilem inoenit. Sanatus pauUo ceieriorem 

pul[amlubebat, quam ere6lus in morbo; nam ere&o re« 

leriorerit, fiue frequentidr, ita tamen, vt nunquara 

vitri ^ouqnagies quinquies intra minatum micaret. Sed 

"tehosj referenre sarconio (i. c), jam calbnvs» 

^ffe aotiquiores faliacem hujufmodi pulfum in febribus 

naii iDoris idnotaront Non diffimulauerim umen hifce 

omnibDs, vt fupra indicauimus, aduerjari cL halurvm» , 

et negare palam , pulfus itararos, et tardos reapfe repe« 

^^1 £ horologit ope numerentur, nifi peculiare pulmo* 

nU) aut cerdis vitiom cum febre fit conjimfhimy qood 

ungainis e pulmonibus ad finiftram cordis caueam redi* 

t^m. lut e corde in aortam tranfitom (Phtffbd. T % l VL 

M a ^ XV.) impediat. Verum etfi id , quod fufpicatur 

^UAvs, eueniue inteirdiun, non aufim inficiari; num« 

W^ tamen concedam, onmes obfernationes dofUfiimo* 

^) atque exercitatiflimorum Medicoram, quos adduxip 

^MnbiQm reuocandas efle. Qua de re teftinu>ntum fuf« 

wcL LE ROY, qui etfi alicubi HAt.i.ERO qaafi adhae^ 

^wevideatur, quodam tamen inloco (Melang, de PAuf. et 

^^hm, Mem, des fevr» aipies p. 204. not. cc^ faten 

^°§itQr, febres aliquas fe oflFendiffe, in quibus pullus mul- 

J°r«tior, quam in naturali ftim, erat, ita ?t cnidam pul- 

^*^' jntra minumm non plures, qnam quadraginta, auc 

9"^aragjnta quinque, horologio adlubito, micare reperi- 

^fntor; qaod cum haenii, et SAfiCONii obferuationibua 

"on fine horologii' adjiimehrc inftitutisj omnino conueni- 

^^) mankfeftum eft. Non negandum tamen videmr, p- 

^^tjnilnmis^ aut corOs vitium quandoque yarietateni^ 

«iqttampulfibus inducere pofle; fed illud verofimiiius exi-i 

amo, tanc pnlfuitt ab hujufmpdi caufla inaequalem potius» 

^^ intermittentem fieri , quam fimpliciter naturali rario- 

7' nactenus ^xempla puifgys naturali rarioris in febri- 

r^^^^l^^Qs protulimus: modo ad ea, quae frequentiorem 

ycbre often^unt, progredior. Cl. Kye (/. c. js. 224.) 

^^oloie c^iice deprehcndit fine febre putrum, qui cem 

F 3 ^ ties 



16 os irBinv 

tijes in minuto primo polfabat; et vilOTiciivs pnlfam al> 
ira ceiuies ofiies iine febre intra idem tempus fabfilien- 
tem (/. c. p. 87')* Pnlfum naturalem» cujas idus erant: 
centum.et quindedro, imo plures, recenfet hasnivs 
(Rap. mecL t. Xlt f, 86.) > itemque iine febre centum vi* 
ginti fVhtfttm (MdacL hifpoehoHdr. p. 90*) Praetereo 
demum audum enormiter pulfuum numerum a cauflis ex— 
ternis» nimirnm a mom corporis, calore bainei, dbo^ 
potu fic, vt qoandoque centnm et triginta,' aut centum et 
quadraginta puUationes vfque intra minutum' obferuatae 
narrentur, quin vlla tum febris adeilet. Quas ob rei non 
jramerto Ci. toos in Jpecimine inauguruli ck dupUci febrium 
indole {Hafiuae 1769.) pulfus firequentiam a multis pro 
fiehris figno pathognomonico hal)itam rejicit, idemque facit 
^nomfmns Varfauienfis (obferuat. cUnic. ad duS. medicat, in 
hJoJocomh general. Vatjav. Fa/iie. 1. p. 15.), quoniam in 
Vere febridtantibus, quos ex aliis fignis febricitare cogno- 
verat, interdum defuiSe pulfus frequentiam cderitatemne 
obferuauit. 

**") Qui febrim in aoda pulfus frequentia, et veloci- 
tate fitam volunt, etiam tum febrim, ne de fententia 
difcedant fua, adeiTe aiiirmant, cum a cauilis euidenti- 
bus pulfus acceieratio accidit Sed ignofcant, precor» 
fi ab iis tam diiTeiltio, quam hujufmodi pulfus accele- 
ratio a vera febre difientit. Videnmr^enim febris veram 
« naturam nunquam comprebendiflei quando res adeo di- 
verfas vha cenfondunt. 

§. XI. 

Qftff m- At quae hadenu$ contra pulfuum frequentiam 

^f^Let^m^^^^ funt, nequaquam opponi poffunt iis, qui non 

puifum et in fola eorum freqgentia , fed in ipfa etiam celeri- 

ceiermf ^^^^ febrim quaerendam ftatuimt. Diftinguunt 

enim alteram ab altera cum veterum plerifque , fed 

potilffmum cum Stahtiams y qui per ceieritatem in- 

teUigunt , notantque breuiffiiftum tantummodo 

tempus illud, quod infumitut, dum arteriae fe fe 

dilatantis i£lus ferit^ pellitque digitos tangentis. 

Celeritas igitur pulfuum tanto major erit, quo mi- 

nor erit diaftoles duratio. Hanc audam pulfui 

fbbrili adjiciunt, tamquam perpetuam febris fo- 

ciam. 



cuiR, atque infeparabilem. Neque vllo niodo eo» 
audire volunt, quibus ea di(lin£hi difHcillima vide- 
ttt. Enimuero miniroum illud tempufculum, quo 
arterialalit, praefertim fi pulfus fimul frequens fit^ 
m, etne vix quidem animaduerti, et determinari 
poteft, Huju&nodi tamen celeritatem a frequentia 
diftinguipoffe teftantur bellinivs a), HAtLB- 

HVSi), SAVVAGKSIVSr), MORGAOICIVS if), HA«- 

Jitysi)^ aliigiae experientiflimi , et probatiflimi 
wri, a quibus , fi meam quoque licet experientiam 
afferre, non ego ipfemet diflentio, 

«) De vrm. n fmlf. jf. 72- *) EUmm. Phtffiol T. a. 
P' m c) De fehrib. n, 10. d) De cauf. et fed. morb. 
#• 24. ef 3«. *^^'o mecUnd, P. XIL p. 37. 

§. xn. 

Hanc crgo pulfus celeritatem numquam a febri <^« »« ceie^ 
^ungi afferunt , qui frequentiam , velocitatemque^^f''^jJ*^ 
t>ierinon poffunt. Inter hos TRKRtELivfifl) esLmfibrh^ 
Meo febris effe propriam profitetur , vt rarum , vel 
naturalem pulfum in febre numquam ipfe repererit, 
^n ifia iHus celerifate fe febrilem oftenderet. At- 
^roen paullo poft hoc ipfo eti^m figno difiiderc vi- 
*^) cum vltro concedat, faepe a debilitate in- 
f^flti, ^Qae pulfum celerem comitatur, celerita- 
^eniipfain, febris comitem obfcurari, fereque abo- 
^* Imo , fi quid ego clinico exercitio valeo, 
P^opria obferuatione fuffultus fidenter polfum affe- 
^«rare, hanc eamdem celeritatem, a me faepius 
^^unaduerfam fine febre, et faepe etiara in ipfa 
.^f minime deprehenfam effe. Adftipulatur 
^ experientia anontmi pauilo ante comme- 
^ojati, qui {Jne vlla haefitatione negat, folam 
P^us celeritatem ad febrim indicandara fuffi- 
^' «xeniplifque in mediura prolatis difta i) con- 

F 4 «) Vrigor. 



88 



BB FSBRS 



d) Trigor. fehril txum. p. 9. *) Ohfenx. cUrUc^ ad^iuS» 
medicat, in Nofoc, General. Varfauienf fajk. J. p. 16. tt 17. 
vbi fic fcribit : jiulfus ausem (in febre ardenti) if ec p/«»«/ r^- 
tioni habitus, nec durus^ nec ceUr^ nec dicrotus^ nihilque 
cum febrili eommune habuit. ^ 

§. xnr. 

Quoniam igitur neque frequentia, neque celeri'. 
^« 1« a/r/5t:as pulfus . quidquam certi habet, quo fel)ris de- 
fJahnihuf^S^^^^^'^ ]bas notas fupplere paran^.^onnuUi aliis 
«/ir4^/-^«<^.' pulfuum af{e£lionibus, debilitate nimirum, aut.in^ 
aequalitate, aut paruitate, aut iimili praeter natu* 
ram mutatione; nec fatis perfpiciunt» fe ad ^as 
conuertere pulfuum affe£liones> quas jam, yt jin- 
eptas', inconftantes, aut communes a febre.fegre- 
garunt, excluferuntque omnes illi, qut folam.fre- 
quentiam, aut celeritatem p«> figno febris patho- 
gnomonico retinendam diixerunt. .Praeterea dii- 
refte refelluntur auft.oritatQ, et fide cl. ls rcjj-t, 
qui in fingulis febricitantibus, quibus fuifle pul* 
fum rarum narrat, tamen puUo modo aut debilem, 
autinaequalem, aut paruum.a) deprehendere vn- 
quam pqtuit. Quae cum ita fint, non erit pro- 
fe£lo, cur in vUa harum pulfus affe£lionum febris 
ijfentiay fiue natura collocetur. Id jam optirnc 
cognouit ab antiquiflimis vfque temporibus fcientia 
medicinae liop minu^ quam ingepio , et recla judi- 
candi ratione admirabiiis c, celsvs, qui pleraque 
fupra a nobis fufius excuffa fumma, vt folet,. bre- 
vitate, atque elegantia A) contraxit in haec verba: 
vNon eft expeditiflimum fcire, quando aeger febri- 
iicitet, quando melior fit, quando deficiat. . . 
jjVenis enim maxime credimus, faiiaciflJmae rei; 
«quia faepe iftae lentiores,: celeriorefue funt et ae- ' 
wtate, et fexu, et corporuni natura. Et plerum-» 
jjque fatis fano corpore (I ^lomachus irifirraus efl, ' 
i>n,on numquam etiam incipiente febr^, fubeunt, 

»et^ 



f 

«et qiuefcunt : vt imbecillus i$ vidm pcrflft, coi 
sfadle laturo grauis inftat acce(Iio. Contra faepo 
«eai concitat , et reibluit fol, et balneufn}. ^ 
sereFcitatio, et metus^ et ira, et quilibet aliu9 
«animi aife^s , adep vt, cum primum medicu«( 
ovenit, {olicitudo aegiri dubit^qtia,. guomodo ilU 
nfe habere yideatur , eas moue^t^ Ob qviam 
))ca\iffain periti medici eft , non protinus vt venit>* 
nSipprAmiare manu braphium: fed primum reii- ^ 

siere hilari vultu, percun^rique, quemadmodum 
vfehsbezt] et, ii quis ejus metus eft, eum proba- 
obili ferrooQe lenire; tum deinde ejus earpo mV 
nnum admouere. Qyas venas autem confpe£lu8 
«medid mouet, quam fiaciie mille xes turbantl 
nAlterareseft, cui credimus, calpr, aeque. failaxr 
»Nam hic quoque excitatur aeftu ) Ubore, fomnoii ^ 
«metu, foiicitudine. Igitur intueri quidem etiam 
»iifa oportet; fed his non omnia credere. Ac 
«protittus quidem fcire, non febricitare eum, cujus^ 
«venae naturaliter ordinsU^ae funt , teporque talis - 
»«ft, qualis effe fanis folet: necprotinus etiam 
slub calore,.vmotuque febrem ie fe ^oncipere: fed -^ 
«itaetc.« ^ • • i' . • -.« • • 

^) ^c. b) De Atedkin. l 3. cap. 6: miki p. Ilg. I29. - 

§. XIV. 

Qoidde febre, ejufque natura generatim cogita £5/» fi^ns 
^^ fit, haaenus expofui. Supereft modo, vt^^j^f //'^ 
etum, (juae cauffa, vt ajunt, proxtma eam eSt^M^erbasvi^. 
^^*^ quoad quidem fciri potoftv inueftigeraus. 
paead BOKRHAAviVM, a quo, aptequam hac ^ 

fjperre ejus mentem aperiremus, pauUo longiua 
^ifceffinius, reuertamur oportet. Is, pracftituta 
pulfiis velocitate , tamquam vnida, perpetua, in-»^ 
I^P^Pabill, atjque f^rfflii, vt loqliuntur , cujuslibet 
^oris, proprietate, fiue pofita in liac puifus velo-. 

f 5 ' citate 






^6 t)E VtliRm 

iAffite febris ifidiuidaa natura , atque exiftentla , ici 

^Uirit deinde jm proximam ejufdem cauflTam, ne< 

^ dubitat', hanc efte eHmdem, quae memoratae pul 

fus velocitatis effe videtur, nimirum t;#/oriorfiw cor 

ifi/ cQntfaSfkinem cuifi anEta rejiftentta gd capilUifia a), 

}n qua ftbfif omnit dcutae ideath contineri (ibi per- 

liiaferat. Cumque ' Jnitio acceffionis febrilis prc 

varietati fubj^Efi i cauffae^ febris ipfiuSj' variQ itideir' 

gradu, modo, et duratione fe exhibent f;f /ox , par* 

«wx , faepe intermitienf pulfut , pallor faepe extremO' 

rumy frigufy rigor^ tremor^ infenjitifas: hinc pcr- 

fpicuum eft , inquit , ftagnare tum humoret fanguu 

tieos inextrtmis vajcutis^ et Jimuhtdmm caujffam cor 

irritantem b) aekffe. En lentorem ' fanguinis ej^re- 

I ma arteriolarum quodammodo obftruentem, qui 

refiftintioiH cbtix validius fe fe contraheiiti ^) objl- 

. ciat, augeatque. 

• a) Aphor, ' ck eogn. et curani, w^tb. §. 572. » et 58.I. 

*) ^ ^- 5- 576. ^^^^'•§'.587. 

J. XV. 

' guae fon-r Quemadmodum vero fupra oftenfum eft, putfus 

^ fi^f^' vetoeitatem nec in omni febre, ncc in cmini cjus 

tempore rep^riri ; fic etiam fubito patet , jie velo- 

eiorem quidem eordis contraBionem , quae iiiam efH- 

ciat, aftumi, nec effe poffe pro proxima febris 

cujufque cauffa, quam quaerimus. Deinde, quo« 

. niam vir clariflimus lentorem fanguinis , imo ipfius 

ftagnationem in vafis capillaribus hic ponit, parum 

, Jane diftat ab ea cogitatione, quam habet de in- 

jflammatione, cum tamen •inflammatio, et febris 

non vna, eademque res cuiquam vifa fit. Qua- 

propter non pauca eic iis , quae , vbi de inflamma- 

tionediiferuimus, aduerfus prolata funt , huc quo- 

que opportune traduci poterunt. Praeterea abfur- 

dum ^ rationique repugnans eft y hic ab anQa reji* 

A Jlentia 



GEirBiiATrw; 9t 

t 

pntU ti eapittaria^ mlociorique eordif eontraSfions 
frigus, et pallorem extremorum deriuari velle, duiri 
alibi ih eifdeiTi omnino cauflis ruboreiti , calorem^ 
tumoremqtte inflammatae partis*expltcauit. IHud 
etiainaccedit, quodfrigufy et patlor^ quae inci- 
pientefebre fe exrerunt, haudquaquam ab haeren^ 
te in nk capillalribus fanguineo humore orirt 
poteft. Nam dum palibr, ct frigus coi^us occu* 
pat, arteriae omntes a corde ad extrema vfqud 
vafcula, in quibus fanguis fifti didtur, ita repietae 
fo/jereDt, vt pulfvim magnum, plenum, vehemen^ 
tein(|ue ederent , non vero paruum, d^biiem, ob-» 
fcimim, intermittentem, qualis co tempore effe- 
folet, afluiniturque; nec ideo jrigus^ nec paUor^ 
fedcalor, aeftus, et rubor in vniuerfum cofpus fe 
(«Muoderet, Demum, ii darem etiam, quam- 
^ltBoiBHAAvivs, proximam febris caufiam re- 
veraeiTe, an ea, quaero, cuicunque febri (quae 
noftra eft inueftigatio) * in vniuerfum accommodait 
M^t, cum vei ipferaet boerhaavivs, qua(i fuae 
opinionidifiidens, vA febrem tantummodo acutaiH 
poftremo sam reftringere debuerit? 

§. XVI. 

Necjue, vt opinor, fdicius fcopum ^ttingere QuU dt 
videnturu, qui a fpaftica neruorum, et fibrarum^;;j;;f; 
omnium contraftione a) originem febris proximam 
P^nt: nam ^ multa, quae in^ febribtis intermit- 
^^ntibus eueniunt, taiia properaodum videantur, 
^ illorum fkueant opinationi ; tamen haec ipfa . 
^ut deficiunt in reliquis febribus, aut mintme ca- 
^«idem propna funt , aut nuUo modo iingulis ^ 
n^ oiunium temporibus ita refpondent, vt quae 
'^ voo genere verinmilitudinem quamdam conti- 
'^^^ in alio «tiam probabilitate firmentur*, ne 

'^^ dicam d^ faliitate h/pothefeod^ qua neruos 

' arbitran*- 



Sf» 



O.B FXBIII& 



•trbitrantur te k contrahmdi facultate donatc 
Quis enim ignoret hodie hujufmodi vim folis fibj 
mufcularibus infitam eHe; aliis vero iiue nerue 
£u^' membraneis non item ? Eodem ferme vit 
notantur^qui duplicem motum in febre agBofcur 
alterum a corde ad partes, alterum a partibus i 
eor ; illum videlicet a vi cordis fanguinem ia ar t^ 
rias prQ|>eUente'> hunc a fpafmo reliquarum^ pa: 
tium^ qui non modo illi contra nitatur, verui 
etiam venofum ftuiguinem yrgeat cor verfus , dedi 
centes.' Neque quidiibi velint, fatis affequor^ ill 
qjou vilodiatim pulfus Jpafiicam , et cmuulJiuAm , \ 
ajunty omnium febrium cauflitmft) cenfent. Wo: 
enim, quocunque modo rem explicent, efFuger 
poflfunt ea , quae contra pulfus ^ velocitatem tupn 
difputata funt,' neque vnquam oftendere, ifttuf 
modi fpafticam , et conuuliiuam pulfus vetocitaten 
faepe iine febre non occurrere in aiiis quoque inor 
bis, praefertim hy pochondriacrs , hyftericifque ^ i% 
quibus quantum ex pulfu et aegcoti fe febricitan 
faifo faepe credant, et medici non fatis cauti depi 
piantur, non attinct dicere. 

d) HOFFMANNVS Med. Rat, Syfiem, 't. IV. feS. i. §. IP 
princeps, a quo haec opinio proHaxit. b) In hit Qves* 
^ ' ^ xrA£VS des Piivr. amtin. T. i. chofit. i. p. ga 

§. xvn. 

Sut^Tadius Quas ob res fa£):um effe arbitror,- vt nuperrimi 
^f/etit. quidam Scriptores , relidiis majorum placitis , plui 
rimum op^rae , ftudiique colioearint in aliis cauflu 
febrium proximis indagftndis , qm^nquam» vt mihi 
Videtur^ infelici plane euentu, atque ab eorum 
etiam votis perquam alieno. £x his quid noui{£i 
me fcripferint duo Medicinae iumina, todivs , e| 
cvLt-fiNivs; alter in Hafnienfi, in Edimburgenf! 
lUter Academia Frofeffor, viri ambo et ingenic 
* prae^ 



GEKBRATIlt* 9S 

Iraeftafltes, tt do£lrinae fama iliuftres, et expe^ 
lientiiaeque infignes, non equidem (ilentio prae* 
lUnhoy ne videar aut nouas dofbinas defpicere» 

lutignorare, aut aliorum inuentis quodammodo 
jouidere. Itaque todivs in libro, quam edidit 
inno 1769 de dupUci febrium indole^ non aliunde 
febrim proxime oriri putat , quam ex fenforio com* 
mum, ^od aliquo (Umuii genere iiritetur, irrita^ 

tione/Djue fuam vario modo ad ' reliquas totiu» 
coiporis partes tranfmittat, protendatque. Addit 
praeterea, fi ftimulus ifte naturam ipfam inueniat 
obfequentfcm , hoc eft, promtam, expeditamqup- 
«dagendum, febres nafci inftamatorias ; (in vera 
contra ilimulus aut prae magnitudine morbi, aut 
prae languentis naturae imbecillitate quodammodo 
uifringatur, tum jt7tf^rii/i/ tantum gigni: haecqua 
t^lle duo Aimma genera &brium , quae ipfe agnofcit, 
^tprobat. Ergo caufla febrium proxtma todio 
rft irritatio generis nemoii , non in corde , non in 
fflinimis vftfis , rton in membranis, aut neruorum 
™^^Hs, fed in ipfo ccrebri meditullio exorfa, et 
Qeinde ad ceteras partes propagxta a). Qua iii 
^mione quid commune habeat cum aliis, quid 
Pyoprium, non puto quemquam fore, quinon fa* 
^l^expniemiffisintelligat. 

^) ^Pftm, inauptr§l. de duplic. febr. iudale. > HefnUut 

, §. xvm. 

J^nivtroad cvclknivm venio, qui fingularem, ilif'^ ^ 
«ouamque fuam fententiam anno tantummodo'^*'**' 
^^77 typis euulgauit a) , quamquam aliquot jam 
^f^ annis publice fuis auditoribus eam praelegere 

^^^tiis efTct, ita vt anonymvs quidam, vti fuanv 
^^propriam, non ita pridem omiflb, vnde accepe-^ 
^% auiioris nomine prpferre m^ dubitauerit 6)4 



J 



94 



f>B FEBRE 



'evTLXsSHfivs igitur,,et qui eum fequutus eft, am^o^ 
KTMvs vaforum minimorum atoniam nefcio quaml 
iuccedentemque fpafmum iibi confingunt, et prd 
oaufla habent proiima febrium omnium. En quo^ 
xnodo retti cvclbnivs ipfe proponit, fi tamei^ 
ejus mentem (nam fubtile qiiid nabet, nec fkti^ 
planum) re£l;e aflequor. Cauflfae, inquit, remotae^ 
ft quibus febres quaecunque ejccitantur, omnes ita 
in vniuerfum neruorum fyftema, atque adeo in 
cerebrum ipfum agunt, vt vtrorumque potentiad 
yites, a£lioi)efque diminuantur. Hinc omnes cor^ 
poris fun£liones , fedpraecipue arteriolarum mini- 
marum motus, iiue alterna contraflio, qua fluida 
propelluntur, quam maxime langueant, necefla 
eft. Ita vero animalis oecfonomia conftituta, atque 
ordinata a natura eft, vt languor, liue deblUtas 
iftiufmodi quemdam quafl, fHmuium vaiis fangui* 
neis omnibus indirefle inrerat. Nam frigore , efc 
' fpafmo , qui ianguentem minimorum canaiium , et 
. fanguinis per eos ftuentis motum fubfequitur, cum 
cordis, tum arteriarum majorum a£iio follicitatur) 
augetur> intenditurque ^ donec pauUatim au£la eo 
perueniat, vt cerebro, neruifque priftinam vira, 
facultatemque reftituat^ Hac autem inftaurata 
fieri. non puteft, quin minima eti^m vafcuU fuas 
fuu£Hones et recuperent , etobeant validius, fpaf- 
mumque proinde, quo afticiebantur, euincant> et 
fuperent. Spafmo fic remoto , fudor vndique 
erumpit cum reliquis lignis, quae edocent, laxa- 
tos oranes du^lus e(fe ad quafuis excretiones dica- 
tos r). . , 

a) Firfi Lines of the fraEtic, of Pkyfie for the ufi of 
ftudentf in the Uttiverjity of Edimburg 1777. 

^) Reflexiofis on the getieiral Treatment etc» London. Vid. 
Comment, Medie, e plofofic, d^una focieti di Mtd. d* Edint* 
Hrg, FoL I. Part. u cap. f^. yetfiz. 1775. - - 

c) Vid. 






6BKERATIM. ^f 

t) Vli etiBm Raccoka etdfufcoU fcelti fuUt fcienxe f ed arti 
fm nWlano Totn. a. P. 6. ^. 417. vbi cvllenji difqai- 
fuio in cauflkm febris proximatn itaiice verfa habetur* 
Hanc iplam Cullenii theoriatn amplexus .eft hbnricvs 
FovQvsTvs (in not. ii. ai lindii Memoir. fur les Fievr. 
f iiS) qui aliquanto eam cUrius expofuit. Si fffmptO' 
mti^ inqoit ipfe cum quibufdam Medicis Anglis, com* 
juiirtmur^ ftae communiter cernuntwr in variis febris 
fmodii ^ faale patehit y adionem ejufmodi venenatae^ aut 
nvplmcte mteriae , quae^ cum corjpus ingrtffa eft^ cauffant 
fmhtt fehilms grauibus^ confifleri in depreffione virium 
turmrm^ et naturalis cerehri toniy qumaimodum id 
ejlenditftr cb infrtnata aftione cordds , et majortm arteria* 
rm^ (fm fimilibus in cafibus animaduertitttr, Hinc quo" 
nim fapiis non amplius ea , qua par eft , vi projicitur 
in vtfa minora Imhitus externi corporis , kaec ipfa Jpafmo* 
^ comakuntur , concurrente ad id Jpeciatim frigoris 
/"«/«, fww corpus in fuperficie experitur , fiu^ quod motus^ 
»^, es(fui kumores ad centrum compeUanmr^ fiue etiam 
^^tmt ftfflematis neruei languerit. Hinc pallor, laf 
fit^^^ mftriBio fpaftka amhitus totius corporis, atque 
i^gnis contraSio , quae exoritur initio frigofis febrilis^ 
Ment hsberi tamquam effeSa Jpaftni, cui ^auffam praebet 
^^^itio fyftematis nemei proprie cU^ et diminuta a8i9 
cort^s^ n arteriarum, . • • Solidae enfk partes in animali* 
'^ fftfit ekfiicae ;^ et vufa fanguinea prae ceteris naturaU» 
^^ mjlituuntur in qut)dam ftatU diftetetionis ex impetil 
njtinisy qui cotitinenter in eortm caua impelliturf per-^ 
^nit^ ici extremos vfque canales capiUares. .Hoc pofito^ 
*w«JfeibB «^, fanguine motu quodam retrogrado verfu^ 
^^ri^mtt^ tetnpore frigoris febrilis ^ dJftentionem extre- 
^^^ Imm canaliculormm imminui debere ob eorumdem 
^fntm ittfitamque elafticitatem ; fed fimuly quia Itaec 
mi»a tkfcula praedita fuftt vt quadam mufculari (e fe 
cmaheniU.^ fequitury vt non modo generalem fpafmodi* 
"» cotifiridionem t quae in frigore accefpotium cotitingit, 
ftrfennre debeant \ verum etiam i« eodem contraBionit 
pm diutius manercy fecus ac fi elafticitate fola donaren^^ 
^^ hueray etfi^ durante paroxufmo^ tempus ali^uoiil 
^hy quo calor omnino fe dectartty. et aSio corcLisy 
^^mm^que rediuiua appareat; tamen contraSio in ex-^ 
tfetnii vafculis perfiftef^e adhuc videtur notabili plus tninitf 
^^fm^ vt elmet ex ficcitate linguae, et cutlSi vrinarutn 

inoplai 



^ ' 9^ . « DB FEBI^S 



fiiopui, vlceruf» ari(Utate,y aliifqui fignify quae cuni 
irtdicant , cefiftriftionem fyafticam totius ambitus nondi 
teffajfe: Itaque liquety dehilitatem totius fyftematif neri 
froprie cUBiy et a^tionis cordisy atque ampliorum arteri 
rum excitare frotinus in febrili accefftone conftriSHom 
/pafticam peripaeriae^ et extremorum canaliculorum , vn 
pendent fkraque fymptomata^ videhcet tremor, korripii 
tio^ frigus y inertia ad motum, eum fenfu anxietatisy 
molefiiae conjun^a, Tremorum vero^ v. g., »o» fiqaem 
nire nifi debilitatij oftenditur ex difficukatej quam aeg 
fatiuntUTy quando mouere aut dimouere memhra conantti 
Nec aliunde dentium collifio fermanat, quam ex alteri 
debilitatis virium mnfcularium^ et conatus voluntarii v 
ciffitudine. ' Vhrum cum reftexut ifte humorum , . calori 
it viriurf^ a circumferentia ad centrum fab frigore febri 
pariat dem^m irritationem in partibus interiorwus; feqd 
tur ^ v^ poft aliquod tempus plus minus longum oriatu 
reaHio quaedam a centro ad peripheriam , ex qua aSi 
^ cordis^ arteriarumque majorum reuiuifcaty illa vero fiffti 

matis neruei increfcat^ vt tandem fpafmus vaforum capi\ 
,. larium definat; ficque calor magis magifque in vniuerfui 
tnrpus diffitndatur f et hreui tota cutis fudore madefcai 
acceffioque ftniatur. Atque haec eft Cl, FOVQVKTX coid 
nientatio , quae §|§ paulo artificiofius , et, vef ofimiliui 
quatn ilia cvLLENlt, elaborat7 (it, eifdeni tamen aii 
^ gumentis, quibus cvllenivs refellitur in feq. pftragr^ 

pho n. XX., impugnart flrenue poteft, pr^eterquafn qoo^ 
multa fymptomata, quae ipfe tribuit fpafmo, aeque ttibu 
poffunt coriCitatiori humorum mottti, et demum eonmi 
dem attenuacioni. ' 

§. XIX. 

^"^** JT*'' His vtriufque opinionem adumbrafTe fit fatis 
tSendam^^QM!^^ contra animaduerti poffent , lubens , fcienf 
que magna ex parte praetereo. Nolo enim curt 
viris, qui plurimum auftoritate, et dofirinae lan 
de apud omnes valent , pluribus verbis deccrtarq 
Iliud tantum non praetermittam , neminem fana^ 
tnentis effe poffe, qui todio affentiatur. Najij 

2uis tam hebeti, craffoque ingenioeft, vt non vi! 
eat protinus, irritato communi finfmo ^ quemad 

modui^ 






ettiEiiATiiHr. ^f 

moitun prof certo ille aiTuinit , mentts itleas , facul^ 
tatefipe omncs ante perturbari, et i^aftnos, et 
coQuoIfiones , doiorefue excitari dei)ere , quam 
fliotos febriles ,• iicuti }am acute , fapientetqtie ob« 
je&uit 0) GORTBHivs? Quis, amabo, vnquani* 
credat, cundas remotas cauffas febrium iftiuftnodi 
cffc, vtcontinuo cerebrum, fiue fenforium com« 
muneafficiant, et eo ftimulo, qui ceteris parti- 
bus, liumoribufque parcat, fenforio rero communi 
Tffliinferat, aeque nnt praeditae? Praeterea fi ita 
effet, quemadmodum ipfe efilagitat, fequej-etuf 
prociJdubio, vt omnes cujufcumque generis fe*- 
bres, chronicae, aut acutae; mites, aut graues; 
benignae, aut malignae; gafiricae, aut venofae; 
primariae, aut fecundariae; intermittentium variae 
fpecies, aut continuae, aut remittentes, quoniam' 
^itn eamdemque cauflfam proximam habereint, 
wjoeodemque pharmaco, cortice videlicet peru- 
viano depellerentur. Quod tamen abfurdifltmum 
«ft. Sed de hac hypothefi plura , vbi peculiariter 
iefebribus interfnittentibus difleremus* . ' 

1 

«.XX. 

Efdem fcrme difiicultatibus implicari cvllk- Biferlmm 
^^^«, qui mpx non perfpiciat, arbitror efle ne-!^^^^ *^J; 
^weiD. Sed in eo maxime a todio difcrepat«w»«w. 
^HiiNivs, quod, etfi cerebrum, rieruofumque' 
genus a remotis febrium caufiis impeti ct ipfe velit, 
contram tamen omnino efFefta ab eiHem conten-* 
^^t- Nam ille vim nerueam irritatione quadam' QuMMm 
c^Jncitari : hic deprimi, obtundique opinatur ; vndef»»/.'"'» ^'h 
"'«i leuis mter vtrumque dimicatio, qua le fe«fw, 
"^Qtuo conficiaBt , oriatut necefle eflr. Deinde fi 
"^"»eae imminutio virtutis talem atoniam in mi- 

* • 

''"nis arteriis efficeret, ex qua frigus, fp»fini, frt>m 



98 1>£ , VEBHk 

procrearentur ; illud etiani certe fequeretur, vt in 
morbis omnibus paralyticis, in quibus de hujuf- 
xnodi atoni^. dubitari n^quit , febf is multo certius, 
et frequentius accederet. Cur vero in apoplexia, 
in hemiplegia, paralyfi> faltem in membris refoiu* 
tiS| in quibus vim nerueam languere nemo ignorae, 
adeo racb febris obferuatur? Praeterea notum eii, 
non onxnesfebres a frigore ipcipere. In iis igitur, 
^ae (ine frigore inuadunt , deerit cauflTa primaria, 
aqua, fecundumcvLLBNivM, cordis, arteriarum- 
que a£lip redintegi^atur, et febris accenditur. Quae- 
nam ergo erit iflarum proxima cauflfa? Demum 
earum ortum explicet velim intermittentium fe- 
Drium, quarum nngulae accemones, quod alibi 
oftenderaus, a calore principium ducunt, cum 
calore inualefcunt, et tandem frigore terminantur. 
In his enim febris fymptomata ordine fic inuerfo 
ie habent, vt cum ejus hypotheii qua ratione con- 
ciliarlqueant, prorfus me lateat^ 

§. XXI. 
NifBaeaitf' SupereiTent adnuc alia quorumdam Pathoiogo- 
fiMum""iH ^^ deliramenta , in quibus referendis operam , et 
vniuirjim tcmpus , fi vcllem , pcrderc poflem : fed taedet jam 
/^5*^*^* ^hujufmodi occupatione ine diftineri. Quod prae 
... * ^ oculis habebam , id mihi videor confequutus. 
Oftendere enim fuit animus, nullam conftitui cauf- 
' .V .. iam proximam pofTe, quae omnibus fimul febribus» 
quotquot funt, cum genere, tum fymptomatum 
inultiplicium ratione diuerfiftimis cbmmunis reuera 
eftet: nec, vtputo, inanis, et caftus labor extitit. 
, . ^ Quare <;um nulla, hujufmodi caufta hafleQUS inuen- i 
tafit, nec fort^ifle inueniri, vt cL grsgoryvs a) | 
*^ ' autumat, vnquam pofiit: cumque nulla earum ge- ' 

neriea definitio, quae fingulas comprehendat, pofli- 
DefertptiohiYis vifa nobis fit : reliquum eft, vt in hiftorica 
/*^^''''' tju^tum defcriptione, quae praecipua febris phaeno- j 

mena 



CIR.NERiiTIM« 99 

metnMcuIis fubJLciat» coniiftere debeamus, Appo« 
fiteGORTERivs b): di fnuttif^ inquit, rebus nihU 
oU mftat^ quam quoidam phaenomena. Cur irgo 
ht m irimus eententi de febri? 
i) frax, Med. b) L c. 

$. xxn. 

At iefcriptio , quae definitionis defe£lum fup- Bejhripth 
jleat, primum breuis fit, oportet; dcinde cunaaJ^^J/.^^J^ 
pkeflomena; i}aae cujufcumque febris communia/«/ 
riieotur , compleflatur. Quod probe animaduer- 
tesAvvAGKSivs d) febrcm dixit effe Jj/ndromen 
fiigorify fucceffiuique caloris cum artuum debititate^ 
tt pulfuT vi adau^a , faepe quo ad frequentiam. 
Verum fatifne accurate eam defcripfit? Plane non fi^as 
fatis. Nam i) eas videtur omittere febres, ^^^^ fe^tlT^Sm^ 
uullum, ne minimum quidem, frigus antecedit;w^<?/*w. 
ieqoibus fupra mentionem feci, faciamque alibi. 
2) Calor non femper frigori , quando etiam febres 
aftigore incipiunt,\fuccedit; in algida enim tor- 
Tn numquam recalefcunt aegri , nifi tota acceflio- 
'JC, et proinde febre difcufla. 3) Pulfus vigo^ noit 
femper increfcit , ne quoad quidem frequentiam ; 
quoniam im malignis quibufdam febribus faepe vi* 
i^sejus imniinuuntur, tantumque abeft pulfus a 
fce(juentia micatuum, vt vel naturali fimiiis, vel 
etiamfcardior, rariorque {§. lO.) plerumque fit. 
Scetiam in principio febrium intermittentium pul- 
fus non folum deprimitur et laftguet , verum etiam 
™or, ct tardior fit, quod faepiffime horologii 
etiam fubfidio certum cognoui. Remanet ergo 
ftla artuum debilitas ; quae tamen. quam fit aliis 
^orbis communis, quifque intelligit. 

^) hiofolog. metkod. clajf. 2. Febres , charaSer. Satiuage- 
fianae defcriptioni periimilis cft, quam habet cvli.enivs: 
H^virronm 'pulfus frequens ^ calor ntajof*^ viribas artuUm 
^mutif. dlnv. mork cUJf. i. 

G 2 §. XXUI- 



' \ 



$. xxm. 

Sklfiifikrhlitiec febiis defcriptio & SAVTAdESid tradita 
4tfirifti9. jj^u^ sKLLio, qm poft euRi fuaiti PyntolQgiam 

methoiSiam conicr^iit» omntno placuit. Q.aa- 
propter aliam ipfe^ condidit, quae rem aptius, 

. ^ jre^ufque exprimeret. Febris igitur ei eil morbur 
cumfrigoref aejlu^ et piitju^ naturali nune frequenr 

' tiqri^ nunc tariiori^ vario gradu, atque tempore Jii^ 
patus a). Addit autem, nunquam febris praejfen^ 
tiam si quopiam in dubiuth vocatam effe, j$ homi'- 
nem a lymptomatibus modo recenjitis vidit eorrtptum. 
Quod etfi concederem, petere tamen liceret, vtrum, 
vbi hujufmodi fymptomata defiderantur, certum 
aequefit, febremomnem abeffe. Nam faepe eue- 
nit, vt praefentia quaedam figna morbiun fingula* 
rem denbtent, abfentia tamen certo non eum ex« 
cludant. Dubito etiam, num illa fymptomata 
femper, atque in omni febre praefto fint, numque, 
vbi adfuerint, non alium morbum etiam fignifi- 
cAre poflint. Quae fupra ($. XXIL) in sa.vvacslk- 
sivM animaduerfiones addu£lae funt, non ita alie- 
nae videntur, vt sellio quoque non aduerfentur. 
Sed hoc vnimi addo , Taepe in hy ilerifmis corpus 
irigere, et fubinde calere, et pulfum modo fre- 
quentiorem , modo tardiorem naturali effe , et qui- 
dem vario, gradu , et tempore > quin tamen mulie* 
rem tunc febricitare quis jure dlxerit. Hinc for- 
taflfe, re melius confiderata, ipfemet ^le, qui hujuf* 
modi febris defcriptionem dedit, de phaenomenis 
hifce, quae primum probauerat, dubitare deinde 
videtur, vt ex iis, quae paullo poft in ^odem loce 
commentatur , facile eruitur. 



a) Pyretolqg. method,f>. g}. 



J. XXIV. 



evvsRATZM. ror 

§. XXIV. 

Midto minus probandum videtur id y quod de y^im /im 
/ebrehabet voaBLiv^, vbi ait, eam effc innati ca-^f ^^firi^-i 
loris augmentum praeternaturah eum prit Jiccitatej et 
grauitate eorporis a). Quod ad caloris augmen- 
tum attinet , repeti hic pgffunt ea » quae (§\ IV. et 
V.) iduerfus gaj.bnvm aUata fuere. Oris porro 
fodtatem^ et grauitatem earporis communem effe 
iliis morbis , ac in primis hy dropi conftat ; eafque 
iaepe a febre etiam abeffe> vel voa he£tica febris, 
qua laborantes vix fentiunt aliquam moie(liam~fic» 
vt fe febricitare haud credant, luculentiffime de- 
monftrat. 

e) Defkie. Gener. morb. cl i. 

§. XXV. 

Quid demum dicendum erit de iis, alioquin ^^'^.«f* 
docnt&mis viris , qui febrim ita concipmnt , vt ve-mantttr. 
hdor Jit pulfus eunt aliquarum corporis aBionum , vei 
fere omnium a) laefione? An fic &tis diftinguitur ab 
affefiionibus hypochondriacis , in quibus adeo ^ 

faepe vthmr putfus cum plurium aSiionum iaefiong 
cmjanStas occurrit? Quis eft, qui nefciat, in prae« 
cordiorum organicis vitiis, praefertim aneuryfma- 
ticis faepiftime ciun refpirationis , abdonynalium'* 
que vifcerum laefionibus, imo totius habitus de- 
prauatione pulfuum velocitatem, crebritatemque 
copulari fic, vt pulfus febrilis *) videatur? 

a) scHACHTivs Ififtit. med. PraS. p. 4. aUupie. 

*) Tanta eft in hifce interdum pulfus frequentia, et 
magnitudo, vt cl. coccmvs {^Bagni di Pifa p. 155. et 156.) 
^mzfebrem aneunffmaticam nominat^ non dnbitauerir. 

§. XXVL 

Atque ex paucis his (nolo enim plures de hujuf- fiar^Ax y> 
modi argumento fententiasj)erfequi) fatis puto in-Jr'^ ^^'i^I 
telligi poiTe, quantum dimcultatis habeat hremsyhat. 

G ^ abfo- 



102 DE FEB RS 

abfoluta, et generica febris defcriptio, quae defi- 
nitionis loco fit. Itaque cum funnnam febres fiue 
in acceilione, iiue in augmetito, aut inciinatione, 
deceflioneque progeneris, canffarum, fymptoma- 
tum , et fubjettorum ratione varietatem prae fe fe- 
rant, quae paucis verbis apte nequit comprehendi^ 
magni intereft, ampliorem, diiigentioremque fe- 
, bris tradere defcriptionem , aut ab fymptomatibus, 
propriifque afFeflionibus, quae tamen fenfibus et 
obuiae iint, atque a medicis attendi queant, aliqua 
abfolutior, certiprque ejus notitia habeatur, quo 
faciliusf de ea praefente judicium ferri poflit. 

§. XXVII. 
Qutu cmfi" Medici autem ; vbi eiufmodi iudicium ferendum 
ftbre. elt, artenarum motum explorant m cArpis ma- 
nuum, quandoque etiam in temporum alterutro', 
caiorem cutis, pecloris, ac frontis tentant mani- 
bus , vrinas infpiciunt ; faciei, oculorum, etlinguae 
colorem, habitumque contemplantur, et totius cor- 
poris funftiones quo fe modo habeant, diligenter 
difquirunt; atque his, vel horum pluribus a natu- 
rae ordine, et confuetudine ^berrantibus , fabrin) 
adeffe pronunciant. 

$. XXVIII. 

Qjuipuifus\ Pulfus vero fummopere varius effe folet, nempe 
qm ca r. ^^^ paruus , debilis , tardus , rarus , contraftus , et 
inaequalis ; vel magnus , validus , celer , frequens> 
anipius, ordinatufque ; vel durus, vel moUis, prout 
febris in initio eft,, aut in augmento, et ftatu, vel iu 
remii&one, et fine; vel prout difFert ipiius febris 
genus, ingeniumque. Item calor modo aequali- 
ter diiFunditur , modo inaequaliter partes occupat ; 
modo exteriora frigent, dum interiora interim ca- 
lent, vel vruntur; modo omnia algent; modo fri- 
gOris et caloris fenfu fe fubinde excipit; modo 

calor 



* • 

calor acernmus, atque yrentiflimus , modo mitis 
eft, et ferme naturae morem aemulatur. , 

$. XXIX. 

« 

Vrinae quandoque crudae, aqueae, quandoque c/>-iMr, /^^ 
rubrae, flammeae, et tenues prodeunt , faepe craf- J^^^j^ *^*'* 
ftores, ')umentorumque fimiles, cito perturbabileS| 
et fubfidentes, interdum naturalium inftar. Fa* 
cies quando pallet, quando rubet, quando in^u- 
jneicit; nunc quam plurimum a fanorum fpecie, 
nunc quam minimum, aut ne vix quidem difcre- 
pare videtur. OcuU vel graues et triftes languent, ^. 
vel ruben^ vei lucem auerfantur, aut prominent, 
vel torui , et truees , vel lucidi nimis , yel turbidi, 
et iuridi e^tciftunt; interdum illacrimant, nitore- 
que fuo orbantur. 

$. XXX. 

Lingua plerumque arefcit, fiti £nditar, {cBbrst^ Lingua, orh 
etafperafit, rubet, aut albiqat, aut variegato ob-^^*'^^''^^^ 
ducitur muco; fed non raro humida et naturalis y»^'irm, 0/- 
eft, nec vUa fitis vexat. Os amarum vt pluri-^/' ^^1"^^' 
mum , aut aiius ejus fapor prauus moleite percipi- 
tur. Spiritus frequens , calidus , inaequalis , diffi- 
cilis trahitur. Saepe halitus foetet. Cibi defide- 
rium fere perit ; interdum id naufea etiam exci- 
pit Raro appetitus aliquis manet. His prae- 
terea accedunt dorfi , artuum , oapitis dolor ; vi- 
rium languor , vigiiiae , aut contra fopor ; mentis 
ftupor, aut imbecillitas; delirium; alui fluxus,. 
vel adftriftio ; vomitus; hypochondriorum tenfio; 
tendiaiun fubfultus ; macies , aliaeque aflFefiio- 
nes, 'f}uae aut cum febre ipfa juuguntur mox in- 
tcr initia, aut eidem fcnfim fuperueniunt. Ante- 
oedunt vero laftitudo fpontanea, fomnus imniinu- 
tus, et perturbatus, capitis, et corporis graui- 
tas atque inertia , naturaiium, animaliumque laefio 

G ^ funQip* 



rtf«- 



,I04 ' : P^ FXBRJL 

/ 

fun£tionuin, aut graue aliquod in fex nhus nan \ 
naturalibus erratum» 

$• XXXI. 

Difinop Horum ($. XXVII. XXVIIL XXIX. XXX.) exami- 

f^'^' ne diligenter inftituto , facile comperitur , febrifne 

corpus teneat ^ aut abiit. Non ^nitti pulfus rariis, 

aut tardus, aut velox, et frequens, non tepor, 

non vrinarum color naturali (imilis, non fitis ab- 

fentia , non virium languor , aut integritas meden- 

tem in errorem perducent^ niii linguUs feorfum 

• acceptis nimium tribuerit. Conjunda enim, et 

vna concurrentia fiqt oportet» fi atiiquid certi 

%»« />'- fignificare debent. Sunt tam^n quaedam., fateor, 

magh^^^^fJtp^^^^^V^y quae plerumque, et generatim homo 

frw. patitur, quem febris inuafit. Initio Vt plurimum 

vel cohorrefcit, vel rsget, vel friget, rarius animi 

' deliqijHo corripltur, aut in fbmnum propendet; 

pauilo poft' calbre ingenti» et diutius protra3:o 

cum anxietate quadam, atque in primis virium lan* 

^ guore> fiti, orifque ficcitate, capitis dolore *}, 

aut grauitate, autaeftu, aliifque afiicitur moleftiis. 

Quod fi ad haec pulfus frequentia , aut celeritas fe 

adjunxerit, certius, non inficior, erit de febre 

judiciura. Quare non immerito a cl. bvchanio a) 

praecipuae, et* conftantiores febris notae ftatuun- 

tur calor excedens^ pulfus creber^ appetUus deficienst 

iotius corporis debilitas , et quaedam in obetmdis 

fimSionibus tam vitaHbus ^ .quam MimaUbus diffi- 

cultas **). 

^) Tanci hoc fignam, refei:ente ovplawilio, faciebat 
Cl. L£ Bov, vt quando in pulfa non ^ipparebant figna, 
qiilbas febr.is efle indicatur , ad doloreni capitis fe conuer- 
teret; qul dolor, vbi non manifeftus e(!, motu aliqno 
^ . corporis, aut capitis iraperato, facile fe fe prodit, et de- 
tegit. DVPLANII.. in ntft. ad BVciiAN. l c, p. 15. 

m . *•) Quam. 



CXXXRATt!^. 20; 



i 



"]Qiumqnaiii febrim m vniuerrutn rite, et plene de» 
{mnpolTe, vix licet fperare, vt fupra indicauimui; atra* . 
sientrynpcomatis et effe£^i$ dercriptio aliqtta depromta 
Bonndetur reprobanda, cum vnlca haec fit ratio, qaa 
Wgeneratim enunciari poffit. ' Taiis foirtafle eft haec: 
Tm corperis morbus jdtrafque fmEtimes laedens , mvdo 
ms^ modo lentuf, modo aJpduuSy modo imtrmittens^ et 
pnwltrf recurr^ns, a rebus praeter naturam excitatus, vt 
fmmn cum visrium animalium immimutione^ pulfu akri^ 
pcrebro^ calorifyue mturalis mutatione conjunStus^ coBior 
«, m critica aUqua exeretione foluendMS ^ quando frmih 
Mi t^^ et itt falutem finitur. 

§. XXXIL • 

Patuit, ni fallor, ex fttperioribus (§. IV. ad XX.) De febrit 
nonmodo initam febris naturam, verum ^t^^^*c7u%s\wL 
^^m ejus proximam obfcuriflimam effe, xix^Jefiurae, 
quediuinari a quopiam poffe. Si quis tamen 
coDJefturae iocu$ detur, liceatque aliq\iid in tanta ' 
i«nim ambiguitate , fufpicantis in modum dicere^ 
« probabiliter partim in fluidis, partimin foli- 
& noftri corporis partibus , et reciproca earum- 
iem afiione quaerenda eft. Sanguinem enim , re-» 
%ofque^ab eo deriuatos humo^ ita a naturali 
ftitttcopia aut cohaerentia, aut mixtura, aut qua- 
Ijtate, ct acritudine tum fpontanea, tum aduenti- 
^^3, defcifcere, verifimile eft, vt motus cordis, 
2t?ue arteriarum n^ultiplici ratione perturbetur, 
atque adeo vniuerfa circulationis , et ceterarum 
funftionum oeconomia. Nec minus rationi con- . 
fentaneum- videtur , omne fibrarum genus cum 
iDuicularium , tum njeruearum ita afEci , vt fpafti- 
% ac inordinatae quarumdam partium contraftio- 
"^) infolitaeque affefliones infiu-gant, quae uon 
fclum priori malo vires addant, verum etiam totum 
n^niorum fyftema ita percellant,. vt hoc prope 
^^um laborare videatur . 

6 f $. XXXUL 



lo6 



DS FEBRIC 



§. ' xxxra. 

Hinc (§. XXXII.) G motus humorum retardati 

E3ffiianatiA2Mt inaequaiis redditur, aut fibrae fpafmo conti 

^^^•^^ huntur, aut neruea fenfibilitas irritatur, aut alit 

xnale amcitur; 'planum> atque expeditum eit int< 

ligere horripilationem, horrorem, rigorem> £ 

gus, aut apparentis frigoris, debilitatis, qutn etia 

caloris fenfun), itemque pallorem, Uuorem , anxi 

latem^ pe£loris oppredionem» ofcitationem > nai 

feani, vomitumque . fine ventricuU fordibus, pu 

fumtardum, inaequalem, varium> humorumcoi 

geftiones , ftuporem > foporem , iitim , aliaqu 

•fymptomata, quae inter initia, yel etiam in prc 

greftu, febricitantium adeo communia efle foleni 

Si yero , irritabilitate , et finfibilitate incitata , cor 

dis, ;irteriarumque motus augeatur, et circuitv 

humorum omniuni acceleretur, commodiflime ir 

de explicari poterunt pulfuum velocitas, magnitu 

do, inipetus, calor, aeilus, rubor faciei, dolo 

capitis , . vigiliae , paraphrofyne , inHaitimationes 

aliaque au£kae circuiationis efFe^la, quae faepe fe 

^ brim comitantur» aut fubfequuntur. Nep arduun 

fane erit ei, qui Pathologiae generali opetam de 

d^rit, cujufque alius febrilis fymptomatis ratio 

nem inuenire. 

m 

§. XXXIV. 

Caugag r«' At manifefliiores, etfi pene innumerae, viden 

^^' tur cauflae remotae, in quibus continentur cun 

proegumenae, tum proeatarSticae. Harum autcn 

aliae ab animo, aliae a praua corporum conflitu 

tione proficifcuntur ; aliae extrinfecus, aliae inti-irt 

M tfifWfecus adueniunt, febrimque mouere poflTunt. Qua< 
ab animo procedunt, funt grauiora animi pathe 
jmata, ira, moeror, trifHtia, fludia immodica, mc 
tus, amor, qui ad febres praefertim ientas ciendd 

foU 



(uuiffae. 



folet effe paratiflTmus , fi eum moeror ex negata 
rei amatae poteftate fubfequatur. Turbato enim 

cerebzi, et neruorum ftatu, peruertitur motus 

cordis ; fecretiones , excretionefque omnes , in , ^ ' 
primis fucci gaftrici, bilis, lymphae pancreaticae, 
tranfpirationis imminuuntur, aut deprauantur ; fo* 
Marum partium robur foluitur ; digeftio , fangui- 

niscrafis, et motus vitiatur, ftcque via febri ape- 

ritur. 

$. 5CXXV, 

Quae a corpore ipfo dimanant , funt quaedam ^ t^rpw^ 
prauae afFe£tiones tam ftuidarum , quam folidaruni 
partium, propter quas ad febrim quidam magis, 
quidam minus inclinant. Huc fpe£bint aetas, ' 
temperamentum , plethora, vifcerum labes, paffio 
hypochondriaca , aut hyfterica, fcorbutus, caco- 
ch) mia, cachexia, lues venerea, rheumatica dia- 
thefis, atque alla his ftmiiia, 

§. XXXVI. 

Reticendvim vero non eft, vim cauflae proca* Vhcauffat 
tarfticae interdutn tantam efle» vt quamlibet opti- ^jM^Tut^l' 
mam valetudinem , firmamque corpori? conftitu- </«« fnaxi-^ 
tionem illico euertere, atque in aduerfam commu- ^"^\ 
tare poffit. Spina digito pedis infixa tantura exci- 
tare poteft doloris, vt febris oriatur, toturfi corpus^ 
rigefcat, et fp^afmo indufto, aut gangraena fucce- 
dentc, ad ifiteritum perducatur aegrotans. Pro^ 
pinata venena, et venenati halitus , maligni, pefti- 
lentes ore infpirati, aut deglutiti, aut cutis vafcu- . 
lis abforpti fanguinem , lympham , et ceteros latl- 
ccs quofcunque celeriter inficiunt , corrumpunt- 
que- aut vilios cordis, arteriarum, aut ventriculi„ 
aliorumque vifcerum varie irritant, et contrahunt, 
aut contra relaxant, et foluunt, aut mox neruo- 
nim originem, vimque laedunt» conuellunt, auit 

deftruunt» 



deftruunt, pront nempe fert propria Cnguloru 
natura , et potentia. , 

§. XXXVIT. 

Etempia Quam maxime inferendae febri etiam valent cri 

peci^^m. P^^* > ebrietas , incontinentia , et venus immodi 

\ rata; i«igeftaitem, ingenita, autretenta aci^ia, pi 

trida, corrupta; nimium otium; fomnus diutiij 

protradus; violenta exercitia; deambulatio fu| 

fole; mora in hypocauilo, aut alio ioco praecalj 

do , et fubitus in aerem frigidum traniitus ; habita 

tio in regione humida, paluftri; aer pinguibus 

vliginofis, aut aliter noxiis vaporibus -refertus 

quidquid vno verbo humorum, aut folidarura par 

tium naturalem modum poteft fubuerterei aut labe^ 

I fa£lare. * 

$. xxxvni. 

I 

j^eSa fe- Venim ad ipfam febrim reuertamur. In hat? 

^*^^' quidem Natura adniti Videtur ad cauifam , aut raa^ 

teriam morbificam fic permutandam, vt non am« 
plius noceat, extrorfumque per aliquam excretio^ 
nepi feratur. Motu igitur febrili ita ea fubigitur, 
vt vel emendetur , vel expellatur, vel talem fubeat 
mutationem , qua non amplius infenfa fit ; vel na- 
tura nequidquam proficiente,* ita deterior euadit, 
FeMsquotvt obruat, et deftruat. - Quatre febris vel in falu- 

ffiw^/ ^*'^tem, vel in alium morbum, imo in mortfem ipfam 
finitur. Si vi|rcs vitae vigeant , nec caufifa , fiue fo* 
mes modum excedat, neu adeo maligna» aut re^ 
luflans fit, vt ab iis permutari, fubigi, aut expelh 
negueat, tunc fpes afFulget, nullo opus fore medi- 

Qumuhsr^i adjumento. Sin vero illae de6ciant, aut lan- 

#11 ^.<:f'^grueant, aut morbi caufla, fiue fomcs ejufmodi fit, 
vt difficillime toIU , aut emendari pofllt ; tunc rae- 
dentis opera» regimen, et medicamenta iiludpern- 

" ciant, 



GBVBRATIlf. iit^ 

dant^ quod fruftra Natura» et vitae vires m6li« 
tentur^. - ' '• ' ^ 

*) LeSu dieniiliiDa eA Diflertatio planchonii Le Na^ 
tsrjfflv, ofc la Nature cotfioUrh dahs tes MalacUes , et leurs 
mitemttu amformi h la doSrine^ eta la pratique^cfHippa* 
ffstt, tt dt fes feSateurs ^ in quadodiffime, qoando natai» 
rae rei cotmnittenda^iit, qutndo arti agere '«sqpediat iu 
DOibU) definitur, decerniturqae. t , 

§. XXXIX. 

ViUe vires vi|[ere, et fufficere reputantur, quati- ssgmt «i» 
docor, artcrkieque tanto motu, et robore pol*^^^'' ^*^*" 
bt, vt cauffas refiftentes, quas fanguinis copia, 
icritas, lentor^aut fpafmi praebent, exfu|<8rare 
wflint. Tunc valide fanguis per vafa otnnia pror 
icitur, atque infignis humorum omnium tum ia 
[el^fos, tum in canaies mutuus, ^ reciprocus at-^ 
tritus confequitur. Hinc calor vbique fe fe ex- 
findity qui humorum attenuatipnem , refolutio- 
m, co^ionem, permutationemque mirifice ad* 
iuuat *) ] hinc omnis ab iliis kbes decedit , aut 
[uidquid impuri, noxiique ineft, per excretionem 
rrinae, fudoris, fputi, vomitus, deje£tionum alui 
jffunditur, febrifque euanefcit. 

*) Caiotem magni faciebat galbnvs, nec tninori in * 

jfredo eum habuere muki alii , ^ noftra aeute in primis 
2^Mfidavs^ et libvtavdivs, viri fiuie et do£lrina, ec 
rris Kfa, et fama celeberrimi. 

$. XL. 

Itaque calor non femper foritiidandus eft , Tpe- Cii/nr ^«a^* 
latim in febribus co£lionem, vt a junt ,*" putulen^ "^ 
^m poftulantibus , dummodo nimius hatid fit , nec 
plurimum naturae modum excefferit. Sine ejus 
iuxilio materia , fi qua *) morbum fatit , faepe * 
ruda remaijet , nec vilam fubit mutatidhem ; imo 
pia intas reilitan^ vel tnottts ?jitale$ fuiFocat; vel 

jaoa 



IIO 






.« '., >«\ 



non fetistommota, nec emendata, nec cpfta ce 
^uum fanguinisj atque humorum, cum qm 
confunditur, p^nitus inficit, et corrumpit. 
lor ergo moderatus, qui a libero humorum c 
cuitu, atque a folutis fpafmis dependet;* genej 
tim exoptandus eft. Eo enim non folum horrj 
ct frigus auertitur, verum etiam eo£lio> et cr) 
promouetur. 

•) Fruftra interdum-tjuteritnr cruditas in aliqUt qual 
te ratteriae morbificae in fanguihe exiftenlis. KeOe 
circo jo. MATHANABlTL PEZoiDVS.i» Jpeeimtne . PotkoM 
"de Prognofi in f$bribus acutis LvffiiH au. 1771. niauult c| 
"' ditatem in duratione, et vehememia Ipafmomm plero 
que^ponendam effe, quam in humoribus folis; w 
que, noti ia^ro corriiptam illam ftiateriath, qtiae aliquan! 
^xc^mitut ftiB Tpeciecrifeos; et puris natnram rele 
. jeffeaum potius «ffe.mofuum iiregularium tiattitae, qu' 
ic-auflam ewumdem. Hoc enirouero, fi Vflquam euen 
ti,\m in primis euepire mihi vidctur, cnm in febribus q^ 
Wrdam maTignis, et^putridis vrinae flocCulentae, et r 
poftalim copiofani Wabentes min^untur, dom interim m 
bus crudiffimus eft, virefque acqtiitit eondo, "**^^^ 
X)mine. Quod faepe incauta&-dccipit, opinantes , coct 
nis figna iUa efle. Hypoftafim autem ejufmodi fallace 
^t minime bene pminantem hihil aliud efle ego qu«d 
jjudico, quam fanos humores febri foluios, ct attenuai 
inoiaa, atqus integra adhuc vfera morbifica caufla. 

§. XLL 
Vtrtf vita^ - Iftterdum vero vires Vitiafe tion mo<lo tioti cie 
tZI^Lf^^^cmnt, nec tantummodo vigent, fed jufto itjf: 
res euadunt^ vehementmlque coneitaiitur. ;^ 

, , nin^ius • motias , attjritus, calorque tinior^ ^"^ 
tiunt, ne vniuerfum corpusinflammatione, ^y 

flammatoria diathefi oocupetur, aut ^^^'v^ 
acrimonia peffundetur. Sunt etiatn qui putf^ ' 
i>riyff«5/fcVi»j.nde metuunt humorum diffolutionem , ^ 
*'**♦ tamen rarum ab hujufmodi cauffa fola eft- 

autem eo magis timendum , quo intenfion ^^ 



iperuenerit inexpeOsita horripilatio, etfrigns, ia 
rtmis exteriorum partiutn. Ci. swixtemivs 
ire femper lethales a) ait efle illas febres , in qui« 
m calor fummus circa vitalia ' percipitur , dum 
i/nulcitrema cDrporis frigent; quod non femel et 
)k vidi. Gangraenae enim , aut fphaceli plerum- 
^e imimnentis ad interiora id indicium eft. Itent 
sricviium graue portendunt in febire acuta vrinaQ 
enues, percolatae, peruigilium, aiuus perturbata, 
lends eoiotio , amietas, et multo magis, ii his 
cce/Terit extremorum frigus.. gax.£nv8 6), prae- 
puQfn, et maximum iignum mortis iine' bona 
ifi fubfecuturae eft , iriquit , viriiim imbecillitas ; 
cundum vero cruditas perfefta: praefertim fi 
aeterea morbus lit magnus , et malignus , et ce** 
nter ») moueatur. 

«) Inktrhaav, f 579, k) Di cri/ih. l 5. cap. lO. 

1 Qooniam fupra (§. XXXVIII.) diaum cft, ^febrettt 
•i 'n lalatem , vel in mortem , vel in alios raorbos de^ 
^^^^l nun practermittam qoaedam ex Hippocraticis 
'^"•'« decerpere, atqiie hic adiio^are, quorum du6^u, 

P^wlidio Medicus faciliut futura praenofcat. Sed pri- 
^^ <iicam, quibus morbis fuperoeniens febris remedio 
■\ ^im faluraris tnterdum, quod alibi jam (§. L) in- 
^^•^^s, ^eprehenfa eft. Si ehrinsy inquit hippocra» 
^^ /epfWf ohmututrky cmuulfns morifur, nifi febre 
^^^im, nfit vbi ad horam ferutnmt, qua feluuntur 
'/'"«^, vocem recnperet. Apk. feEi. V. 5. Qui a difiat" 
'^} outrigore neruorum teneturf febre fuferuenienti //• 
^««r. SeQ, ly^ ^y^ Quicunque fani doiore capitis re» 
"^" f«piww j er flatim muti fiuntf et ftertunt^ in fep*^ 
"".^^^^munt, nififebris apprehehderit. SeS. FL s^^ 
"«^^ar circumcirca dolet^ his febris fuperuenkns 
'''y Muit. Se^^ VU. 52. Sed dolor fine inftammatio^ 
lY^het; fta. VI 40. Id faepe in colica i^erica a 
»0 fti -^^/^ veriim deprehendi. Item voluulum ex vri- 



!^*cidio obortum, feS. Vt. 44» Coac. 475., Uppi 
, ^i WT)orij inrpotemiam ex vuhiere coac. 222. 477» 
^^^nttn cQac\ 470, febris acgedew faiiat. Nunc aii- 

.9«4 






. / ■ 

4tiid addatn de vatii» febrium jedjcationibas. Aire; i 
nffhmUy et feoirijjmae oUe 4., mt aute dejimm; rnxh 
vero mdlignae^ et^ ffrai^ffimae eUe 4., vel fr& w$erficiu\ 
PraAtot, 122. Pritnus febrium in/ukus ad cber 4, fect^ 
dus ad 2f tertiuf ad 11 ^ qaartus ai 14, quintus ad i 
fextus ad ^20. difs, excurrit. Praenot. 122. Quibus p 
feirt^ fexta cUe Hgores fimt^ d^^ker judkantar, Se\ 
ly, 4tph, st^, Febricitere indfiemiims /anffims fitBatioi, 
e^ fterntmtiBne adcedpttes^ tt fuod in vrina defidtt 1 
bumf quarto die vifumy feptimo folutionem adfore denu 
ciant. Coac, 14^« Vrina in febre aWumf et keae dej^ 
fitum habens fedimentum, celerem Uberationem denvnda 
cekrem quo^ ^ qme dUuta indifcretam quandam hat 
jmguedinem. CoaC' ^jf. Quae aiifuantulum -^rubett ju 
rubrum habet fedimeHtum^ et leue, fiquidem a^te du^ 
fdptimum appareat , feptimo die foktionem fore d^g^\ 

?ofl feptimum autem, tardiorem^ aut plane diutumi^ 
;oac 575:. Qufe quarto die fubrubram nuheculam cajff^j 
feptimo die liberaty dum reliqua pro radone habeent- Ihl 
Febricitantium non omnino leuitery permanere corfuSy , 
nihil n^nui; vtl etiam plus quam ratio pcfiulatf com. 
kffcere^ malum, lUud etum morbi hngitudiuem; hoc m. 
aegri imbecillitatem fignificat. Aph. 28. fe^ *• ^* fi^ 
bus abfceffus^ qui ad primas judicationes (id eft eoacQ| 
^iones ) non foluuntur , morbi longitudinem fignifa^ 
Aph.N 51. feS. IV. Sudores febricitantium extra dies crii 
cos ortif laborem fignifcant^ et morbi ldngitU(Unemt \ 
recidmas. Aph.. }6, fed. IV. Febricitanti fudstr fvf^ 
niens , febre non remittante , malum. ProUngatur w« 
morbus , et copiqfiorem humicUtatem indicat. ^P'^* Ji 
fea. IV. Quibus febricitantUms in vrinis fubfidentiaeM 
araffiori farinae fimiles ^ longam. infirmitaiem figW^fi 
Aph. 31. k(L VII. Longitudinem quoque febrmni m 
cant dolores en glandularum tumoribus^ judicationis £( 
JittioneSf origo ex dolaribus vehementibus ^ quod babeii» 
ex Coac. 73. 75, 

Quod attinet delnde ad notas faiutares» confali po 
, fcnt apborifmi l 26. feft. 11. 43. feft. IV. 62. fea VI 
36. fea. IV. 69. feft. IV. Qui ex mcrbo fuperfutun jm 
facile fpirant ^ dotore vacant^ no&u dormiutit ^ «»^?j 
fecuriffima figna habent. Praenot. 126. Quibus in febre « 
7 <iut 9 tf»^ II aut 14 morbus regius fuperuenit^ bM 
4fi; mfi dexttm hypodiondrium durwn fit, aUoqt^ « 



dKNXKATXir. 



I^J 



hm, 'Aph. 64. feft. IV. Quilmf ex ftbrf M%r9i ohfurm 
tiumir, Ms fanguis e narib$is effluens p aia aluus exturbata^ 
mrlm folvit. Aph. 60. feft. IV^ l^ericaiunivcro fignifi- 
camr in reqnentibos : DejeBiones nigrae , qualis fanguis nu 
fr^ljmteprodtiimes^ Inalae. Aph. di, fea.IV. fn febru 
h circi vemrem aeftus vekemens , et oris ventricul^ dolor^ 
mlm, Aph. 65« fed. IV* In febribus ex fomnis foauores^ 
mcmJfioneSy malum, Aph. 67. feft. IV. In fehribus 
jpifitm f^ndens (id>eft interciuis) mahm; coHuuJfionem 
nmfif^t. Aph. 68* fe^- IV. Videantur etiam Prae- 
^'/.5$. 74. Coae. 31. 2. 90. 34. 43. 44. 55» 7g. I4f. 

m, 

Pemiciem, et mortem ex his, qoae modo adducarb, ^ 
«njicere poflumus. Si a febre detento , tumore in faucibut 
flw txi^t , fuffbcatio ex improuifo fuperueniat , hthak, 
Apl). 34. re£t IV. Si a febre ditento , coUum derepeme iw 
wfimfmitf 9t vix itglutire poffit^ tumore non exiftente, 
^kali, Aph. 95. fea. IV. yg. feft. VII. Coac 277. Vbi 
^^ts in febre fiuut f frope adfore mors figftificdtur,, Coac 
66. Febrium initio fi atra bilis furfum , aut deorfum pro- 
^«» hhale eft, Coac. 6g. Quiius per febret ajfiduas pU' 
fiftltttm corpore euafcuntur^ lethaJe eft^ nlfi quid purM" 
mm »bfiedap, • In his vero praecipue adfiafci ad auret 
^mdajeknt. Coac. Ijiw Vocis dtfe&iones iif febre , quae 
'omlfioms Jpeciem prae fe ferunt , et in mentis emotionem , 
^^lenmdefinuntf perniciem oftentant. Coac. 248. Reci- 
^iQarcm muita indicia funt, fed haec praecipua. Febrici* 
^) n^ iff dUebus imparibus dimiferit febris , reuerti folet. 
Aph. 61. feft. IV. Coac. go. Quibus febres ceffaut nequt 
'^^miJms folutionis fignis y neque ^diebus iudicatoriis ^ iis 
^f^^u ttJjaeSanda eft. Praenot. igg. Coac. 146. Signa 
^brceffos Tupecuentori vid. in Coac. 143. Praenot. 139. . ' 

w,^22. 141. Apk. 31. IV. CoquuUionis in praenot. x. 
^^5' Dobris capitis Apk, 7o.feB. IV. Doloris ad coxas» 

^JJ^'297. Oiarrhoeae Apk. 73. IV. Coac. 291. Apk. 27. 

^/' Qoac. 153. 1^3. Dyferiteriae Coac. 124. Eryiipelatis 
m facie Coac. 200. Haemorrhagiae Coac. i6g. 149. 142. 
55)" Prae(^*ff, 1.142. Coac. 29^. Phrenitidis Coflc. 79. 95. 
^28' Vomitus Coac. 142. etc. 

$. XLIL 

Curandum igitur eft, vt motus febrilis nec ni- Prateeprat 
^^^ etcedat, nec jufto citius.languefcat, aut deficiat. J^^" Jj;^ 
ydi.p.f. H Si 



I I 



1X4 OB rSBllE '* 

regHcdi, njvfSi moderatu^ fuerit> iinendus ; ii immodicus, eon 
^MK^ pefccndus^ ii torpeat, aut intempeftiue deferuefca 
incitftndus eft, prOut vit^e viribus, et morbi ftati 
expedire magis videbitur. In hoc febris moder^ 
mine totus fere clinicorum neruuc confiftit, quei 
nemo fatis nouerit , nifi qui attente , ''et pluries m 
turae motus falubres,. ac infalubres obferuarit 
illis enim NatUra faep^ vtitiu:, vt a piuribus ] 
, tnorbis liberet. Hanc qrgo Medicus imitari debc 
vel quiefcendo, vbi ipfa per fe fufficit, vel febriii 
' leniter excitando , vbi motus languent , proritandi 

tjuefunt. Tumorum quorumdam indoles, etfup 
purationis do£i;rina moderatam inflammationem 
adebque' febf im faepe vtilem oftendib, requiritcjue 
Id etiam in vulneribus, in abfceffibus, aliifquc 
iimilibus morbis non raro neceflarium eft, Sed 
multo luculentius id vfui erit in morbis lentis, ef 
diutumis , in quibus , quia morbida miiteries ineri 
eft , et lentefcit , aut haeret , concitatiores fangui- 
nis motus fiue ab interna cauftai fiue ab .externa 
' ©rti adeo falubriter cedunt. 

§: xLin. . 

QuideMf- Ante omnia a^' cauffas menifeftas.^ ot proca- 

•^'«.^'^^tarfticas refpicere oportet. Pro harum enim va- 

foftitientf rietate vel^vomitus prolici, vel aluus duci, vel 

fudor promoueri , vei aliqua alia eucuatio , vbi na^ 

QmMndo tura defit , tentari debet. Sed haec ita Medicd 

^^^'**Vmoliatur, et praeftet, vt virium aegri^ tcm] 

ris, malignitatis , morhi denique ipfius debita 

tio habeatur. His autem cacochyliae priman 

viarum, et cacochymiae totius habitus^ prouidei 

Sangmims tiSime occurritur. Si vero plethora caufiam feh 

«#• vbi jaj.g videatur, ea ppotinms foluenda eft fanguin 



•< 



f XLIV 



§/ XLiv. • : : ^ 

Conira, vbl{)Qlfiis. eeter^ < AUt tardus, et iimui l:» pgi/h 
debiliseft, aut paruus^ aut humilis, et depreffus,^'^^']!^/*' 
virefque etiam animales languent, tuqc ejccitandus 
e& iiiicoliff? JUiedi a un cntrfi}ue> analepticis , et dnr- 
diacis, quandoque velcalidioribus, vtivinQ, quod 
non raro magno vfui eft. Sin vero aeftus cunJi 
pu\(u vehementiore extocreat.^:.v;t .ob mmium ij^ii^ 
guiaismotum meto«Rdum £lt, ne vifoera infarcianp 
tary aut minima vafa difrumpantur; vmae fei^o« 
De huic infortunio egregie prbfptcitiir.:. XntereA 
tamenfcire, pulfum interdtmi obfcurum, paruum^ ^;.... .-^ 
deprefTumque videri, talemqueeilea nimia. vafo'-. •'^^^' 
nim plenitUdine vim cordis,' ac srteriarum eUdente^ , 
aut a fpaftica fibr^um afte£lione, jquae, maxim^ 
inter inttia, fere numquamdeeflfe folet/ Quadda 
id\nddit> atque aetas, temperamentum, habituf 
corporis, vitae g^enus anteaQum copiam bont fan? 
g\iints praemonftrant ; nDQ modo tutitlime tunq 
fanguis detrahitur, putfu nequidquam reclamante^ 
fed etiam ejus detra£Ho vim cordis, et pulfuum 
erigit, et fpafraos rela.\at. Quantitas vero mitj 
tendi fanguinis ex aetate, . temperamento » et pler 
^otae fignis aeftimanda eft. i 

$, XLV. I 

iDtodum largius eum ^mitti oportet,' ac fi caufi C»##//i* 
iae, et fy mptomatum ,vis ,: etcontinuatio poftuleii ^J)^;^ -^'I^ 
ctiam iterum, iterumque. ReQius generatim ini ->»**»• 
tio detrahitur , dunimodo non id fiat in ipfo kc<Jef- . 
fionis exordio, nec in ipfo frigoris temporej nain 
tuin plena res.effet periculi; quamquam noq^def 
fint hodie qui audeant (quid enim non audefidum 
Wie?) JUo etiam tentpore fanguinera profundere; 
Quodfi autnegleftum idfuerit in initiis, alit ma- - 
lum progreffu inualefcat,, aut quod primum noA 
iicuit, deinde et liceat» ..^t indice.tuCj . m. fununQ 

H a ctiam 



etiam vi^ore, quQ alias '^uiefcere ez HTvvocaA» 
"'^ !ri6 co&filio expedit, opportunum eft fitcere. 



J. XLVL 
Cmpefcitt^ ' Huo quoquc refpiciunt ea. omiiia, quae ad nt« 



#w. '^^iiium febris. impetum refrenandum, curo de in- 



iammatione fupra' a) ageretur, commendauimus. 
Nec praetermktenda omntno fuat : medicamenta» 
qiiae anodyna vocantur, et q«ae opium etiam ha« 
bent«r ' His enim et nimia fenfibilitas neruofum mi« 
nuitur, et fpafini *) foluuntur, et perfpiratio **) 
Bjuudm i^prouocatur. Abfint vero ab his cunda, quae cate* 
^^ faciunt, aut jquae vulgo adjici.opio folent, vt nar* 
eofim emendent, aut anteuertant. At vaifa prius 
depleri, etfordes, fi quae funt, e primis viii de- 
turbari debent» quam ad ifthaec remcdia deuenia* 
tur. Adhibenda vero funt refra^a, vt ajunt, dofit 
et partitis vicibuSi ne motus febriles, faepenecef* 
iarii, ante tempus fti|>primantur, aut neruea vis, 
aut irritabilitas plus jufto *) infirmetur. Canere 
ftutem oportet ab hu|ufmodi auxiliis in quaui^ 
cephalitidis , fiue cerebri inflammationis fufpicione) 
non tantum metu eam augendi, £sd nrfenfibus 
obftupefad:is « morbus dam quafi ferpens ari^ 
quibus oppugnari deberet^, vti fuperuacaiiea e ma- 
\ Nv?) iliu tnedici pfope dejiciat, aut eum negUgentiorenSi 
'v , ^H^urioremque I quam decet, faciat. 

. ♦ « • » 
. #) De inflamm^ CQmmentariolumt n,6t* 69* 70*; 

*) lartaro emetico vti ad vomitum ciendHm, nouom 
non eft ; at eum parciori manu , et per epicrafim , <|"^'° 
Vocant, adhibe^e ad fparrtids fedandos, diaphorefin»^'** 
Iktdoendam, quaniadmqdum hodiei ab AngUs pdiiiG<nui"i 
videb proponi^ noaaro qui^emelh^ Tempori igttw relinj 
' qpator dijudicandum, juiene, an perperam id celeberritrtl 
quidam fcriptores extollant. ^ Quod ad diaphorefith attineii 
liulla quldem lis, aut contrcmerfia incidere poteft. B**^* 
tti^nite ftbmlanfU, attcnoandiqae virCQtei qua pollat epi« 
^ .. .^ craaca 



OCITKHATTV* tlj 

mt^et tsittn emerki exhrbbio , ita atie:enir ^^it eircu« 

Unonis , «er iu foluuntur hamores , vt JFacile per cutint 

excrerto confeciiiatur. Spafmor vero huj^fniodi remedio 

ftiam fedait, ft caulTa eosexcitans primrs viis iniit, ea» 

^ue ant vomitione, aut dejeftione auferatnr, non repa* 

gnat rationi. Ceterum non ita facile nimulo (limulum 

adjun^rem. Sanr etiam aiii, c|ui has eyiguas, parti- 

•Ittque Tarfari emetici exhibitiones eumdem in finem 

cotnmendanr quidem , fed cum opio praecipionr permi» 

fceri reftiediom, ut e)u8 a.ctitaa, irritandi^ue facuhat^ 

eonfopUo per opinm fenfu, refringatDr. Quod fortafTc 

nirios eft. Sed quibufnam fides major debeatur» iterata 

pericQla deciarabunt . Nota, Quam tempori quaeAioneoi 

oe minoto» atque epicrattco Tartari enierici vfn in pri« 

ma bujus voluminis editione dijudicandam reltqiieraoi^ 

tempns reoera poft breue interuallum rem pene confe- 

cit. In duobus enim Regiae focietatis medic^e conuen» 

tibos, altero fub die .XV. Januarii, aitero fab die IV. 

¥ehruarii ann. 1782. habitis Cl. majavltvs , MoRiso- 

TVS DKSLANDES, 0«SliSSARTZlVS , et TENNEVR1V0 

molta exempla malorum efFefluum, quos Taitanis emeti- 
cusii^datus praeflitit, protulenmt. £t, vt fummatim 
dicam, oranes proprt», et longa experientia didicfrunt 
coiruptionem humorum, ab hoc rtoedto promoueri, vt 
patuit ex foetididimo odore foecum, qui in deje£)iunibuB 
percipitur diebas, quibas iliud remedium fumitur, et 
coclionem, crilimque veram impediri. desks^artkivs 
^TieteTea addidir. poilqaam ah arinis jam quatuordecinl 
W Temedio vti deftitir, fe laeto animo vidiflTe morbos 
Toljgo potrido5, itemque malignoa citius, et iirdinatius fi* 
niri; id quod etiam a tknnevrio aiTeueratum ei\ Cnm 
iioperhac de re fermonem cum jo baptista cambiiiIIio 
ludltore olim meo, nunc amico, et medico magnae«e)t- 
ijpedattonis habei^m , is narravit , fe non modu in ex- 
crementis aluinis foerorem ilium purri.Jifnmum, quem 
Academici Parifini memorant» verum etiam in vrinis, et 
fodoriboa praeter confuetudinem deprehendifle fub ejua- 
iDodi medicamenti vfu ; imminutum vero , imo penitua 
i<^lfam die^bus, in quibus iliad omitteretur. Vid. 
J«sr«. eie M^d. T Lni p, 274. 

^\ Non nolli etiam ad fpafmam vafornhi capillariam 
roUenaum, perfpirationen que adjuuandum praecipiunti 
latercoloa w&o$ in aquam calentem demiilus» deinde 

H 3 linteo 



tl8 . DB FBBRS . 

Imteo mo, et tenui ihuolatoaf f>edibn$, et bradnis mdai^ 
rendos eiTe {Comment. AieeL e iFilofqfic. cCuna Ctmjodgnia dt* 
MeoL (VEdimh. Vol L JP. I. cap, K). An id pra^antius 
fomenti» humidis, quibus in Italia vtimur? De hoc qoo« 
que judicium efto tempori. 

- (*) Non me latet, opium vim, irritabi)em .cordis prlos 
excitare, quam nerueam fenfibiiiratem canfrtptat. . Id enim 
tot fa£lis periculis demonftratum eft, vt ne dubitare qui« 
dem nobis iiceat. Attamen nihil eo ad fparmos^fedandos 
.efficacius vfus detexit. Senfu enim imminutOi. flimnli| 
acritatefque eneruantur; id e(l, fruftira partes, quae ob« 
tuiiore fenfu funr, irritant. FortafTe etiam cor ipfumy ner- 
vis ad cor tendentibus minus feiifibiiibufi reddkisi aliqoid 
(uae irritabilitatis deperdit. 



$. XLvn. 



Acrtmonia . Acrimpniafc* , et lentoris varia genera fuis fe no- 
%7^uims'*^^^ produnt, quemadmodum ex Patbologia, 'et Se- 
' hntor ^ir/nieiotica generali coHipertum effe debct. Pro di- 
verfa autem vtriufque indole peculiaria quoque me- 
dicamenta deligenda funt, quae fcilicet (ihgulari 
acritudini , et lentori aduerfentur. Generatim 
CQnueniunt diluentia aquofa, leniter refolueatia, 
attenuantia, aperientia, ied temperatiora; quibois 
optimum eft* acida tam e vegetabilibus, quam e 
foflilibus depromta admifcere, in primis ii aeftus 
moderandus eft, aut anteuertepda procliuitas ad 
putrefcendum. Conftat enim, et refrigerare miri- 
- fice, et antifeptica effe; fiue id praeftent .neruo- 
rum fenfibilitatem obtundendo^ et fibrarum irrita- 
bilitatem coercendo, fiue faies alkaiinos volatiles 
inuertendo, et fatiirando, fiueigneum elementumy 
aut fi mauis, phlo^fton arripiendo, fibique afro* 
ciando, fiue fibras, et humores denfando, fiue 
omnibus hifce inodis, non valde kboro. 

J. XLVUI. 






fiSVERATIM. CXS^ 

§. XLvm. 

S)nnptoniatibus quoque prudenter , atque op- • Sn^mpdf 

portune occurrendum eft, ita tamen, vt folum-^^^jjf^ 

jrauia , et vrgentia mitigcntur, aut tollantur , non *w. 

mo ea, quae a febris peculiari natura feiungi nec 

poffQnt, nec debent, et quae falubres Naturae . ^ 

motoseOe confueuerunt. Quae autem fingulis cura* 

tio conuenientior lit, tradam deinceps, vbi fpe* 

ciatim de quouis febrium genere verba fient. Sed 

inoita, quae hic locum habere pofTunt, jam in 

Comnmtariolo de inflammaiioni pertra£lauimus. In- 

terim inonebo etiam , aluo adftriOiae enemata tu- 

tiliime adhiberi , dolori capitis cuxrurbitulas y hiru» 

<iines, balnea pedum ; foporofis afFef^ibus epifpa<r 

&ca, etcantharid^s, vt veflcam excitent, occipiti, 

Whiis , aut cruribus admotas , caftoreum *) , fpi*" 

ritum cornu cerui, hquorem ejufdem fuccinatum^ 

iiiccini faleni volatiiem \ delirio fere eadem , et in 

primis camphoram ; et conuuliionibus inter cetera. 

Mofchum opitulari. Sed non fine deleflu, et re- 

nimomnium, et.cauffarum confideratione his te- 

Jrtere, et promifcue vtendum eft. Qua in re nemo 

ielinquet, qui remediorum facultates ex Materiae 

Medicae fcriptoribus , et refte iis vtendi rationem 

^^ Therapeutice prius, vt oportet, apprime didi- 

cerit. Reliqua, quae ex pathologia particulari 

porius pen^ent , aliunde petenda funt. 

) Anonyiiiiis qnidatn Anglas omnino rejicit caftorenm^ 
^'ocum, valerianam, contrayeruamquc in cujusque febris 
^^'Jraiione. Solam camphoram admittit, vt praefentifli- 
BiQin delirii ferocis , quod febribus interdum fuperuenit, 
^fttediuni. Comment, Med. e Filof, cT una Compagnia 
^' Meiic, (t Edimburg, Voli. P. I. cap. F. Sed neque 
i^perilla noxia funt, neque haec femper optato effe^o , 
potitnr. 

H 4 $. XLIX. 



i 

I 

§. XLIX. 

^''^«^4 Vcrum fi materia mosbum faciens nec potuit ex 
ZZt^a ^^oemendari, autinuerti, nec expcUi e corpore; 
^uac mah tunc retenta vel alicubi per metaftafim deponitur, 
^quTfZuJ'^^^^^^ defigitur, vnde. noua faepe febris facies, 
facitndum, majufque vitae periculum enafcitur, quod in cxan- 
- thematicis frequentiifimum eft; vel occafionem 
morbis chronicis diuerii generis praebet. Cauto 
igitur opus eft, ne motus febriiis ante omnino de- 
iinat, quam morbi fomes fit penitus ablatus» aut 
I cjeaus; imo fi febris intempeftiue ct praemature 

feferemiferit, iterum aut febris, fi£eripoffit, re- 
rocanda eft, vt ejus a£lione corpus ab omni noxio 
humore liberetur, vel lenibus euacuationibus fub- 
inde procuratis , et re&a diaetae ratione diu fer- 
rata mala , quae ab imperfe£la febris folutione im- 
pendercnt, prouide arceantur. 

§• L. 

//f^Ir*''" l^auca haec de febris natura, ct curatiooe in 

Vi#/ "'^"^^^f^^"'- Quae vero cujusque febrium generis 

propriafunt, tradentur vberiori fermone.fuis lo- 

CMS. Antequam tainen huic capiti finem^mponam, 

tironibus perutile me. faaurum exiftimo , d quac ci. 

HAKNivs generali qusidKm Mnimaduerfione^ in Recen- 

$ium Scriptorum medendi methodum breuiter, atque 

appofite complexus eft, hic repetantur, vtpote ad 

euitandos errores quam maxime accommodata. 

Inehoanty inquit, continuantque curam venae fe&io- 

ne penquam numerofa: iterata exhibent vomitoria: 

quotidie hi, iU% die faltem alterno', corpora purgant; 

Jic autem^ vt apozematibus fuis^ quo humores effi* 

cacius mouere, folidaque Jlimulare pqtentius po/ent, 

aliquid Tartari emetici perpetuo jungant, donec de- 

mum praetenfa fua criticorum pulfuum Jigna infur- 

gant. Praxin ham ex Chiraiiana fchola natam ; ac 

dein 



« sirxit attm:. 



tfti 



im GatHaf^ finitimafque regionff vetuti ittuuie 'faBa 
{xiwiittfAm , ifi vtfoque traStatu et de putjibufy etde 
tfifims *), innumerif confirmatam^ taudatamque te* 
Jlimoms ejfe deprehendimuf. • Hos autem PraSiicof 
rogiUos vblo primoj vtrum putfuum, quas deprehen* 
iuntj mtationef^ ferio eredant ordinatof naturae 
«otttr, aooera faepe non conuincantur eaf cunSta per* 
turhanti methodo tribuiy adfcribique oportere? Nof 
foHemfttipe ab errore aut medici, aut aegri^ aut ad^ 
jlwdim putfuum genuf mutationis omne experti fui^^ , 
ms. SicundOf ex praepofiera fua medieandi ratione 
Naturae opera tuYbantef^ ae confundentef ^ jure me" 
rito tredanty fe Hippocraticam fehotam fat/i taxare^ 
trrorifque adeo enormts; in qua fchota ipfa obferua- 
iionum Hippocraticarum veritas negatur;' quando 
Miimnaturam'(a)**) perturbau^it? ' 

*) Dodrinam bic^de piilGbos criticii, et organicis « 
BOROEviOj FovQVETiOy MiCHSLio, «Uifque induflamt 
ctpfopQgnaram mordicus, intelligit. 
(tf) Rat, mcdend. P. Xlt cap. IV. p. 207» , 

**] Netno anas Htppocratis oraculis magis fe addixit» 
qoam HARN1VS, fi Italoa clinicos exceperis. Hi enim, M^nitdfsm 
in Bononienli in primis» Florentina, et Romana fchoia '***'"'''•'*• 
enutriu, atque inftituti, nihil fibi antiquius efle putant, 
<iuam natQram contemplari , eius motus cognofcere , fa- 
iubribas obfequi, noxiis occurrere, deficientibus opem 
feTre; rno verbo Naturae fe miniftros, non dominos 
gcfere. Hinc plerique medendi ratione iimpliciffima vtuit« 
tur, caaentque a nimia medicamentorum copia, aut' 
fsnagine, non quod maceriam mecUcam^ vt a quibufdam 
inique infimulantur, ignorent, nam cum fimplicia, tum 
compofita, eorumqde facukates norunt et ipfi, fed quod 
nolint naturam morborum medicatricem perturbare, et 
ptobe fctant, plorima n^edicamenta , quae a quibufdam 
ttanlalpinis mirifice extolluntur, plerumque pedciitantium 
i^otii mtnime refpondere. Fabulis, et prodigiis, quae 
P^ffl nanranrur , non facile credunt , a redio , et 
VALusmKRiQ viiris fane fkpientiflimis, et prudenti(fi« 
^tdmonitii et cum de remediorum yiribus periculum 

H 5 facien* 



X 

* 



I92| DS rsBR. Diyisidvs 

faciendam eft, tantam circumCpefUonenY diligentiamqii 
adhibent, vt nullum erron, aut pra^judicatae opinioi 
locum relinquanr. Quare faepe aliorutn periclitationibl 
decepti, fuatn propriam experientiam confulunt, er pl 
rumque , Iket inuiti , ad pciftinam medendi iiroplicitatei 
qua fiimmopere N^tora dele£iari confueoit, redire cogantij 
Id in primis anim^iduertant Tirones^ ne credulita^is nimij 
eps tandem poeniteat. 

. DE FEBRIVM DIVISIONE, 

ET DIFFERENTIIS. 

§. LL 

Cum non modo frequentifflmtim ($• U.), k 
multiplex etiam morbi genus fint febres; i. 
id, quanta maxima potuerunt cura, omnium aet^i 
^ tum Medici incubuerunt, vt iingularum diucrfat^ 

rationem, ,et difFerentias cognofcerent, et diftinE 
adnotarent, <iuo faftum eft, vt breui tempot 
febriurfi numerus tantus iis vifus fit, quantus a m 
mine fatis defcribi, ordinarique poffet, nifi in fuiE 
xna quaedam genera , iiue claffes , atque in peculia 
ires quoque , diftinftafque fpecies tribuerentur. A 
fingulas fingulorum diuifiones feftari , homini 
profefto effet ab ohinigena eruditione paratiffirai 
otioque, quo maxime egeo, prae primis abundan 
tis. Dabo tamen operara, vt vnufquifque illiq 
> perfpiciat, quid hac in re tam veterum, quai^ 
nuperorum follertia effecerit , quidque de cujufqul 
laboribus nobis videatur. 

$. Ln. 

Prfmso^. Jtaque communior, generaliorque febrium diu 

'qMvitia. ^o > quam plcrique probarunt , vel a periculo , 

celeritate, vel ab origine, vel a numero eorum, q 

eodem inloco, eodemque tempore laborant, vel 

* s^prauo ingenio, maloque more ducla eft. Hi 

difti 



rST DJFrSR SirTTlS. Zd} 

il^^i folent in acutaSy et chramcas^ in ejfentiaf 
its^kitprimariafj fatmdarias y fiixefympfomaticar; 
htpdmicasy JlationariaSy endmkas; et fporadi' 
m; in mtignas^ et benignas; et, (i malignitas 
pauUo grauior fi^erit, peflirque quafi perniciem 
ierauletur, \x\ pejlilentes. Verum, quoniHm ejuf- 
mo4i dhuffo reliquis prorfus morbis etiam conue»- 
nlt, necpropria febrium ipfarum eft, nequaquam 
ad eas fiue difcernendas, fiue ordinandas videti^: 
acco/nmodata. Praeterea celeritas, tarditas, mar 
iignitas, benignitas, grauitas, aut epidemica, fiar 
tionaria, endemica, fporadica natura, et conftitu- 
tio non genus quoddam morbi peculiare, fed ge- 
neris ipCus modum , afFeftionem , et fpecialem vel- 
vti differentiam potius defignant. Nam acuium *), 
^ironicum tam late patet, vt qu^m plurima mor- 
bortun genera compleftatur, natura, qualitate, 
^yniptomatum ratione, exitus diuerfitate omnino 
4iuin&a. Maligni verOy aut /^^n(g«i adjunftum no- 
^en, aut epidemcij aut Jlationarii^ aut endemici^ 
autjpoffldici, itemque /7rimar/7, SMt fecundarii ad- 
^taconditio, aut fi qua alia eft denominationijj 
«nnlitudo, genera ipfa non mutat, nequc ex fe 
^onftituit, fed reftius generis indicat majorem, 
Ysl tnmorem prauitatem , vel ejufdem frequentiam, 

''wraritatem, dominium, fedem, originem, et fiic 

porro. 

)Qnoridie non modo ignaram vulgus, verum etiam 
Medicos ipfo$ audio hujufmodi nomine abuti. Quam 
ptiintnn febrem continuam aliquanto graniorem vident, 
"'^x hominem febre acuta laberare proclamant, quafi 
^^ aliqQod peculiare febris aut iingulaiis fpecles ea 
^^ 9 reliquis protfus diuerfa, ac diterens; vt diuerfa 
^it exempli caufla ephemera ab heflica, a tertiana, a 
^^m , pieuritis ab angina , angina ab apoplexia, 
Wexia ab hydrope, et Hc deinceps. Sed nihil pi^ 
^^^odicant, quod non commnne fit pleof^oe ^m febri'' 

bus, 



t 



M2± DS FBBll. biyXBTOlfS. 

• • • ' 

Vus, quae graaes exfiftunr, et celeriter, et cam vitae p 

Yiculo fuum curriculum abfolnunt. Nam id nominis coi 

mune plorimis morbis eft, eriam febris experribus, 

colltSiuum potius videtur; ec quando febribus accomm 

, darur » non vnam fingularem febrem , frf ormies , qoj 

celeriter decurrunt, et yitaa pericutatn afTerunt, cot 

^ ple6Htur. Hmc fehris ^icuta et Synochof futra veterur 

et Gaftritt BALLONiii et Ltntai neruofas Anglorum, < 

Trifaeophyas ^ et malignas, peftilentefqoe quafcunqQ* 

Imo interdum ephtmeras ipfas, atque intermittentes, quai 

V do pfrniciofae funt, aliafque bene multas, de quibus alit 

fermo erit, reapfe comprehendit. Commodiflima ainei 
^ denominatio facft, vt in ea Medici pterumqoe confidan 

neque quidquam aliud quaerant, quod ad imimam, etpc 
culiar^m febris indolem, naturamque deHniendam perti 
neat. Ar iftudne aeque commodum aegrotantibus ? Ai 
Medicixiae praeceptis confeiuapeum? • 

$. UIl 

£t Fi^pfe ephem^^9 fynochus, tertiana febri^ 

ouotidiana, quartatia genere eaedem funt femper^ 

irue benignitaten^ fiue malignitatem prae fe ferant^ 

€ue epidemice, fiue endemice, fiue fporadice vsf 

gentur; non fccus ac dyfenteria, pleuritis, ca- 

tarrhus, quae mala idem morbi genus, et nomeft 

feruant, <)uocumqiie modo fe habeant, benigns 

ifint, aut maligna, epidemtca, aut fporadica, bre^ 

via> aut diuturna. Ab his enim qualitatum, et 

circumft^ntiarum difcriminibus differentiae quidefli 

«iliqua^ permanant, non genera. Quid vero be* 

nignum » malignum , epidemicum , ftationariunv 

endemicum» fporadicum fignificent, in Pathoiogi* 

^/i^ mif^explanatum fatis efle arbitraniur. De maiignitate 

mminf^^ve^^^^^ *) non vua eft apud omnes cogitatio, ct feo* 

nltf/* tentia. Apud plerofque tamen hodie jnalignia 

febns habentur illae, quae ihfidiofe, fubdolc, ct 

fub fpecie benignitatis clanculum aggrediuntur, 

vires illico fine manifefta caufia profternunt, ner- 

- rorum in priraif, et cordi^ a£Lionfim laedunt, ^ 

fympto* 



I 

jjrfflpfcofBttft inlbUta, repugnantia, atque a morbi 
(mpliciS) et puri in^ole non parum aliena fecuni 
trahunt . E^^n^pli caufla in fumma virium tam vi- 
tilium» quam ahimalium defe£lione^) repentina^ 
ittjue inopinata > et pulfu parum febrili, aut natut 
/iliproximo exfiftente faepe ingens fitis, interior* 
^ue caloris fenfus exurit ; vel cdntra nulla fitii 
tenet, lingua interim ficca, atquearida; vel vire» 
languent citra cauflam euidisnteril , vigiliae vrgent, 
iiitinfolita quaedam inquietudo, et ja^latio ae« 
{rum eiagitat , quae cum exigua ad pulfum febre^ 
ctleuiori ad fpeciem morbo minirae confentiunt, 
etlicporro **). Addunt non nulli, malignitatem ^Wifiiii/b 

contagionepropagari; quod tamen perpetuum non'^^^*». ^ 
eS. Sunt etiam qui malignas cum putridis febri» 
Wsconfandunt, aut ex putridis pdCuliare genus 
coniiciunt. Verum difFert malignum a putrido^ 
f^(jueinadmodum malignitas febrium quarumcun* 
(|ueconies eHe potefti fic putredo. 

•) Vniuerfa fere fohola MonfpeilTuUrta i vt au£lor eft CL 
IKROY {Melang. d/ Pktfliq, et Mgiecin, p, 232.) febreft 
owacutas, quo nomineclaflis continuarum grauium, et 
celerQm cojnprehenditur, diuidit in benignas, et in mom 
ipts, f enignae flne periculoiis fymptomatibus incede* 
^i n\alignae contra, nimirum vehementes, et valde pe* 
ticQ\o(ae, ibt paflim dicuntur. Mae tamen, quia ver^ ^ 
^1'gnaedici neqtieunt, ideoque a yere malignis quodam 
"^^0 di(\ing;ui debent, maVignae ratione fymptomatum 9 
plerifque appelUntur. Ceierum malignitate eo; queta 
iQpraporui, fenfu accepta, nulla ed propemodum febris» 
<!«€ roaligna interdum effe non poilit. Maiigna ephc- 
^^^) maligiia fynachos, maligna qnotidiana, tertiana^ 
fuartana tam intermittens , quam continua , maligna 
pilrica etc non raro e(l; malignua quilibet alius morbuf^ 
JJplcuritis, morbilii, variolae, eryiipelas, phlegmoneetc. 
Maligniui enim , vt jam oftenfum eft, fpeciem» non ge- 
^^ conftituit. In hac ipfa opinione , vtpote vero innixa^ 
''er&tar etiam haenivs {Ration. Medend. cominuat. T. I. 
^' ^ji .quam^uam fortaHe maligiuuus VOCiabulum de« 

inde ' 



H 
j 



tia^ 



tfT^-ftift.T^f-^TfttfiPB 



Inde (ibid, cap. ).) pauUo Utids } quam oponet) extendi 
'Tideatun 

**) Sunt iglcar quaedant quafi propria» ex qutbui n 
lignae febres > morbiqne nlaligni ^digtiorcttntur. . In p 
mis fubita^ atque inexfpeftaca iMii virium dejeiSio , 
fymptomaca I quam in affeSu (imili efle foleant, lont 

Scauiora animaduerfionem meremur. Vires au^m pi 
erni in malignis morbis. non modo animales» veru 
pfae ceteris vitates di6hie, folent ; quas imbecillas ei 
vniuerfi corporis languor, ftci^itf, et freqxiens iipodi 
inia, pulfus mox v.el a principio valde debilit» vel ci 
Janguens, vel etiam cita, inopinauque mortis accedei 
imago patefaciuntdT Opportune huc referd poiTunt qua 
in hanc rem habet hamiltomivs : if^on , defuni ^ inqai 
qui fehres folunmodo fejlikntes ^ fttechialefqui opinantn 
maligfiis adnusnerandas, Cenfeo . iamen et aUas , ^ 
diuerjasy maUgnarum ckffi debere referri, . Primo, qufU 
4unque fehres vel contu&u , haUtuue , vel quauis alia cm 
tagione tralatitias ; deinde et ijliufmodi fehres , qu&s ft(t 
tim ab initio dolor vehemenSy et alicui 'parti affixus comi 
pstur , videUcet ctrpiti , uut inteftinorfitn , renumque regut 
ni^ aut etiam artuhus^ pariter ac fi aegrotus cepkMf^ii 
vel dolore coUco , aut nephritico , vel podagra , aut rhei 
jmatifmo , vei etiam dohril^us parturientis , tamquam on 
^inali morho luhoraJfi,t ; cum tamen iJiiufmooU ftjmptomat^ 
Mui iis ctffiira Jint remediis^ quae^ vla morbi ita nomi» 
nati primarii Junt y vaUre Joknt (Id Auftor in rniliarj 
Teble faepe vidil; ego vero et in miliari maligna, c( 
in variolis pedimi moris, aliifque periiiciolis morbis non 
femel obfiferuaui). Porro et- in quibus Jphitus animdt\ 
Jiibito opprimuntur y et dsfkiunt ; et vbi praediHa Jympt^ 
Jnata a nuUa caujfa euidenti , Jed a veneno latente ptP 
dere videntur: ah antiquis occuhae qriaUtatis^ d Neoteridt 
'vaporum nomine defignato. " Vel demum^ vhi ex caujfh 
vt videtur^ non abJimiU^ Jpem Jalutis Jubitanea mors tt\ 
cipit, Qnae omnia .... maUgnuatefn ofiendunt etc. ^ 
Prax. ReguL et Febr, miUar, p. 46. Haec autem in m 
verfum de Malignitatis notis. Speciatim' vero, vtw 
jiEMN£RTO , RiV£Rio, aYLVTo , ' aliifque videre «q 
figna malienarum febrium» quarum diagnofis plurimt»^ 
intereft , lunt hujuDaiodi : Leuis horror praecedit, cffl 
calor faccedit, raro magnus, faepius mitior. yrinae W 
yrinis fanorum parum, vel nihil-vt plurimum differunu 



' r 



XT DIFFBRElTTXTft; iZJT/ 

Polfas fnquens qnjdem , fed 'paruus fitnul , , et Aebilitg 
H mvildmodis inaequalis , quandoque "imtrmittens , aut 
i4^m eft I interdatn etiM ririor , et fano finiilis. 
Saepiu fmnus , aut veternus , rarius vigiUae 0€cupanr« 
Ttrhlma infomnia crebro , corporis inquies , caroUaU 
fi.nsujia^ quin vomitus frequenter excruciant, Tt et 
tsfiitis idor, interdain delrrium^ aut vertigo^ iitis ina« 
jor, quam corports^ et faucium ardor poftolat/ Mirmi^ni 
icbJliBta quiG , et /r«^« fentiuntur. Biliofi , fbeticUqui 
a\ui ^wrs; accedant «SlsMgtff/ « uarihus , aot vtero ^i/^ 
/<7/; vel rbertim enmpit fubinde. Sanguis folutus appa^ 
rer, er pleramque cMcrefcere nefcios. Maculae ad cutim^ 
vel vt/tadae efRorefcunt moltfformes ; pec defont tremo» 
r(s,fuhfukufque tendinum, et conuulfiid motus, itemque 
»w«re/ plerumqoe glandolarum, extremorum /rie«/ , et 
'ilor fibi fuccedens; fudores vel nimii, fliepe lymptoi 
natici, atqae inutiies vel interdum etiam omnino abfunt. 
1 swiETENivs (iai Boerhaav. $. 9$0.)'paacis febrium 
m^gnarum notas recenfet» vires nempe illico proftra- 
tu, calorem mitiorem, faepe frigus extremorum, an- 
xietatem naagnam , pulfum celerrimttm , debilem , maxi- 
ine inaeqtialem fub digitis medici interdum quafi eua« 
nefcentem , (itim plerumque ndllam. Nec abfimilia a 
i^pn memoratis funt (igna malignarum febrium a 8CAR* 
DONA (Oi Febrik cap. i. §. VI.) tradita, iddelicet ab 
initio imbecillitas, et deje^lio viriom; lanffoor vniueVfi 
corporis cum pulfu debill^ paruo, et quau deficiente; 
caloi ad ta£^um mitis; vrina fanorum (imilis, et falla* 
cfcaquaedam fp<ecies benignae febris, quae cum aegro* 
^ntesimm medicos ipfos non femel deludit; progreffti 
oorbi ujienlus calor, interior poftius, quam exterior, parp 
^'^ 6tisj anxietates, vigiliaet deliria, conouliiones , le- 
^^^^il k augmento et ftato corpus ini^mobile^ cutis ma«. 
^lis varii coloris^ foedata, profufi fudores^ diarrhoeae. 
'laemorrhagiae etc Cl. lje roy , etfi aliam de febriuni 
"laiignitate opinionem, vt monuimur, habere videatury 
(amen fateri cogitor, malignarum febrium complura elf^ 
[ympromata, fed modo haec, modo illa ex iis occorreie» 
^^Q faepe inter initia hojufmodi febres fic latitare, vt 
*^^te difcerni poffint : frequentiora tamen et certiora 
^"^ infoliram , et fubitam virium de}e£lionem , poifum 
^'^^ debilem', qni fcilicet comprefiioni non renititor, atquo 
^^^qiulemj naufejim, vomitum pertiaaceroj fluxum alul 

feiofumi 



•*. ^ 



128 



!>■ FJfBR. D.XV\SIOI«K 



^ ^ 



/ 



ferofanii biliorumy fluidiflifflQtn. H^s addi poiTe eti 
faciem tamidami farditatem ab inicio, et roporofos 
fe£lus (Melang.. cit. fk. 169. et i^a ). £x caufla coram 
eas fieii efuUmicas cum plerifque exiftimat , ex fingu 
fporacUcas ^ et jpriuatas. Veneni nomine bujafmodi a 
fam donari Contagtofas modo eflei modo hon contaj 
fas. Si epidemice graiTantar, pioriniorqUe enecant, 
i bubones, aut carbancolos, gangraenaCqae affsrant ; grs 
Cunc atrociores, pefti quodaftiroodo flmiiesi ^ftiUnti 
nomen aflumer^; qaarum fummos gradas peflis habec 
quamquam bodie vera Peftis e febrium clafle excludi fol 
Quibufdam peftilensi et maligna febris vna eademque e 
fed commode gradu diftingai poiTunt. Atque haec vberi 
fortaflbi quam iocas exigerer, de febHum m^ignarc 
diagnofi di&si videbuntur; fed eo conflUo id faSnm efli 
quoties earum mentio in pofterum fiet ; fiet aurem faej 
numero ; quid malignitatis, et febrlum malignaram nomii 
intelligen^Qm fit| quifqae continQo perfpiciat. 

■ \ $. LIV. . 

DU^if Ncque reSius difpefcuntur febres in ophthalrai 
f^^^ ^' ^as^ anginofas, phreniticas, peripneumonicas, pleu 
riticas, arthriticasi aliaique a iinguUrium partiun 
inflammationibus oriundas. Nam, quia morbu 
J)rimarius non eft febris, fed ipfa inflammatio, idei 
jperperam febribus fingulares hi, peculiarefqul 
morbi adnumerantur ; quod jam veteres medic 
probe animaduerterant , cum hujufmodi mala oph 
thalmias, anginas, pieuritides, peripneumonia^ 
arthritides , et fic poriro appellare fatius duxerint 
Quod ii 8YDKNHAM10 interdum placuit quafdatt 
febres, noniinare pleuriticas, peripneumonicas, d/i| 
cntericafque, feire omnino licet, eum hifce voci- 
bus alia fignificatione, quam fumi foieant, vAini 
fuifTe. Pleuritide enim, aut Peripneumonia, auj 
Dyfcnteria epidemice graflantibus cum faepc cerJ 
neret, febres fubinde intercurrere , aut fubfeq^'! 
quae eamdem prorfus curationem poftulaban^ 
quam Plearitis^ aut Peripneumonia, aijt Dyfentcriaj 

etii 



X^T DIFrXRSVTJX9, 1^9 

etlinecpleiiritis, nee peripneumonia, necdyfen* 
teriaeas comitaretur, aut gigneret, eas pleuriti- 
cas, peripneumonicas ^ dyfentericas, vt peculia- 
remeanim indolem fignificaret, quoniam commu- , 
ois, et ilationarit morbi participes erant, vocan* 
dasceDfttit. 

§. LV. 

Nec probandus quoque eft mos ille majorumy E fiMum 
«porumdamque aofti^ae aetatis Medicorum, quif^*^^^^ 
febriQm genera , et numeriim ex peculiari. aiiquo^iriir a /ym' 
fymptomate , quod in iis manifeftius fe «>fferit,^JJ^^^]^^^ 
auxenint. Quis enim non videat, fymptoma qui- 
dem aliquod inftgnius gradum variare , aut varie« 
tatem facere , non vero febrem , nec genus , nec 
interdum fpeciem ipfam conftituere? E geqe- 
Tum ergo , et fpecierum numero expungenda 
videtur £/7fa/a hippocratis a), in qua frigus 
cum perpetuo rigore obtinet, itemque qalb- 
>i6), in qua aegri iimui et calere, et frigere 
fibi videntur, iicet exteriores partes caloris gra* 
dum, HABi^ia obferuante r), naturali majo^ 
rem exhibeant. Quo ex fymptomate etiam hor* 
rifitae hujufmodi febres dicuntut. Exulet quo« 
^t Ufym^ in qua extrema, atque exteriora 
*lgent, interiora vero vruntur ; AJfodes, quam 
flaurea fumma, et perpetua corporis ja£latio di« 
^nguit; Typhodesy quae cum ingenti aeftu, et 
fcipore conjungitur ; Caufiis , fiue FfMs ^r- 
i^f*)i in qua caior intolerabilis , et fitis inex- 
plebilis hominem angit ; Etoies , fiue fudoru 
fm^ <]Qod perpetuis, fudoribus ea detentus dif- 
nuit, di^a; PhricodeSy in qua medium aeftum 
fobituni frigus intercipit; Lyngodes^ id eA fingut* 

^^fi) a fingultu nomen habens, aliaeque fimi- 

fcs •♦). 

V^J.PJ. I «) Epid. 



• I 



ISO 



0« .JTBBR* DIVISJONB 



a) Epid. VI f. 1 137. wb>. Fo»)!i. £) Dr Fe^: oUffertm^ 
€ap. V. c) Rat. MecUnoL P. II p. 165. 

*) Caufi^ fiue ardemif fihris meminit HipPoCRATSSi 
(lib. 3. epid. felK 3. Hifi. i.) fi CI. le roy jadicio ftan^ 
dam eft, vti vehememtoris cujardam febris gradas^ non 
vti peculiaris alicujus febrisj genere diflin£Ue. Generai 
tim enim hac voce vfus eOJe videtur, vt febres acutidimas, 
mortiferarque fignificarer. Faullatim vero fa£lum eft , v^ 
ardentes demum a plerifque vocarentur , quas fummus ar^ 
denfque . calor , . et fitis inexflinguibilis comitatur {Memoir. 
2. fur les Fievr. aigues p. 232., et feq-). Quare monet 
idem i.e rot, Prognoftica HjppocftATis ad febres ar^ 
dentes fpe£^antia vniuerfim de quacumque febre acuta in-i 
teUigenda eire,.non de peculiari fpecie, quam ipfe iiec 
pofuerat, nec indicauerat. Sunt tamen quaedam loca 
apud HiPPOCRATSM, quae docere videntur, ab eo de- 
fcriptum fub hoc nomine fuiiTe quandoque p^culiare 
quoddam febris acutae genus , vt oflendam in not, * ad 

i.ccc(:xix. 

**) De his procul dubio, nec injuria, loqaitur CL 
(^VARiNivSy vbi ait: jolurimae ajoud Au^ores funt ft- 
hrium diuifiones^ fed frsindivs afferit^ fymptomata fae*^ 
pius pr6 ipfis morbis curari^ adeoque pUires^ quam natura 
fecit^ morbos confingi a quibufdam, ' Et tissotivs notat 
enormem febrium catalogum medicime progrejjibus eAJlare^^ 
nullatenus vero morborum numerum augere, De medend. 
Febrib, cap. i. p.' 4. 

§. LVI. 

f Vitid non abiimili la1)orat alia febrium - diuiiiOy 

fkas repra-^^^ ^" exttnthemattcas , et non exanthemattcas a qui- 

hatgr. bufdam partiuntur, qua partition^ febribus perpe- 

ram accenfentur morbi, qui minime ad eas perti- 

nent, aut febrium fymptomata, et accidentia proi 

* tot febrium generibus accipiuntur; quo fit, vt fe- 

. brium numerus praeter naturae modum immodice; 

ihcrefcat; Nam exanthemata vel primaria , iiue, 

' vt vocant, eifentialia funt, vel fecundaria. Primi 

generis vniuerfim habentur yariolaej morbilH, pur- 

pura fcarlatina, vrticata, interdum miliaris, et pe*| 

ticulae, et plerumque eryfipelas, aliique morbi ex^l 

^nthe-i 



exantbema" 



SX OIFFSREirxilS» 131 

anfcheinatici , quos febris. modo antecedit tantum» 
modo etiam comitatur , modo nec antecedit , nec 
comitatur, imo . quandoque , exanthematis fa£la 
eniptione> febris, il x]ua antecefferat, prorfus de- 
ferit, et nihilo tamen minus exanthema, iiue mor- 
bus priroarius permanet, et, prout ejus fert natu« 
ra, pergit ad fuum terminum decurrere. Iftiuf- 
modtinorbi, etfi plerumque febriies, a Clinicis 
pTudentioribus , Nofologifque peritioribus e fe- 
briumclafle excluduntur, et quidem jure optimo. 
Adiecuadaria vero exanthemata qupd attinet, haec, 
ineoquidem judicio» diftingui debent in critica, 
in fyraptomatica, atque ih epigenomena, prout 
Diniirum morbum, cui fuperueniunt, vel leuant, et 
foluunt, vel nec leuant, nec foluunt, aut deterio- 
rem reddunt, vel cum priore morbo, cui accedunt, 
^ti nouum malum fuperueniens complicantur ; 
neinpequando exempli cauffa variolae, aut mor- 
Mli, aut mili^ria puerperio, aut febri cuicunque 
fefeimniifcent. Primaria iterum nec critica, nec 
ymptomatica proprie dicl poffunt, quia alias cri" 
^^^^} Jjfmptomaticum, tt tnarbus ynum ^ idemquo 
clfet, quod contradidionem inuoiuit, fed re£itu8 
i^enigna, regulariai vel maligna, atque anomala 
^Ppdlanda funt ; cum critica effe , vel fy mptoma- 
^ca fecundariis tantummodo *) conueniat. Itaque 
"primaria exanthemata^ a febrium generibus fecer- 
flenda funt, quanto magis ab iis aberunt fecunda- 
"^) vtipeticulae, etmiliaria, quae febriimi acci- 
*«ntia fuqt ? Notum enim eft, peticulas, miliaria> 
^^e exantheniata quibufcunique febribus tam 
^ontiuuis, aut iremittentibus, quam intermiflionem 
fl^bentibus cujufque typi ihterdum fuperuenire, 
*^mcjue gradus, compiicationes, aut diflferentia^ 
Mam facere, quin genus ipfum febris quidquam 
^utetur, Ideoque cum iingulis fere febribus com-' 

l a munia 



.1' 



V 



132 t)E FBBR. DIVISIOJIB 

\ 

itiunia effe po^Hnt, non genus allquod peculiare, et 
multo minus claffem vllam , quae ex variis generi- 
T)us notam fixam, et ftabilem communem habenti- 
bus conftitui folet, Vnquam efEcient. Exanthe- 
mata' autem, cuni inftabilia, ac incerta fint, et mo- 
do adeffe,^ mddo abeffjs poflint, notam hujufmodi 
comttiunem, qua in claffem febres coalefcant, prae- 
bere nequeunt. Alias vnuni idemque , genus ad 
Vtramque claffem fpeftaret. 

*) Si ad hujufmodi diftinaioneg ab ipfius naturac finu 
' petitas jinifnutn aduertilTent Medici Vindobonenfes , nec 
, critkmn^ ei fyhrptomati^um Inalium, quam decet, fen« 

fum adbibuiuent, nnlU inter.ipfoa de.exanthematis, an 
nempe critica, aut fymptomaiica, cum febribus fuper* 
veniunt, dici debeant, difceptatio, ceterum intcrmina- 
bilis, exorta eflet. 

-$., LVH. 

Nn Htpf^ Neque pro peculiaribus febrium generibus aut 
2;riJir^'"fpeciebus habendae illae funt, , quas hippocra. 
• TKS a) vo^auit mordatBs^ in quibu^ nimirum calor 
manum tangentis quodammodo mordet, et puti' 
git ; aut mites, in quibus calor mitior eft , et non 
ita mordax, nec ita acer. Neniinem quipp^ fugiti 
varium caloris gradum 'varietatem folummodo fa- 
cere; quantitatis enim diuerfa ratio, vt conuenit 

^ . incer omnes, per fe nec genus, nec fpeciem niU' 

tat, nec facit. Idem dicendum arbitror de us, 
quae apud eumdem Medicinae parentem dicuntuf 
incnfcinteSy acutae^ ardentes^ rubicundae valde^ Jf^oe' 
pallidae , liuidae etc. Vt enim tres priores gradum 
inteniionis, et magnitudinis diimtaxat enuntiant, 
fio pofteriores coloris varietatem vnice pxprimunt. 
Nemo autem a magnitudine,. aut intenfione, aut a 
coloris variatione fua genera > fi de lebribus fermo 
fit, dttxerit, confeceritque. 

a) Epid. IVL 

^ . ^.LVIII. 



\ 

I 






$. LVIH. 

(SAtSKVff ijfentiakt febrium diflTerentias a fub- Di^tnti^ 
jeSoy quod vocant, caloris morbidi, vnde febre^^***^*'" 
oriri putabat, deducendas exiftimauit. Quod vero 
eas deinde nonHcalore, in quo praeter naturam 
autto ejfmtiam febris (§. IV.) pofuerat, petere vo« 
luerit, vitio fane ei vertitur a non nuliis. Verum' 
ipfe, poftquam juxta hippocilatis mentem difFe* 
rentias a caiore du£las recenfuit, videturfatis bene 
fe purgare htfce verbis. Differentiae vero catorif^ ^ 
et ex eo quod majorir , minorifque rationem admittat^ 
fumuntur , et ab ipfa materia , ra qna calor ille prae* 
ter naturaa exijlit , et ab ipfo mouendi a) modo. Et 
ftatim in fequenti textii addit:. Q^uae vero differefi' 
hi a materia Jumuntur y fn* qua calor ille praeter na* 
iuram conJeJHt^ maxime propriae caloris praeter na^ 
tmm differentiae funt : Jiue corpui ipfum cordis pre* 
henderity fiue humores conditos in ipfius ventriculis» 
Quare omnes, quotquot ejus veftigiis inftiterunt» 
vniuerfam febrium multitudinem diuiferunt in 
EphmeraSi HeSHeces et Humorales ^ priores a fpiri« 
tibus*), altera^ a folidis partibus praeter naturam 
inca\e(bentibus , poftremas ab humoribus putre- 
fcentibus deriuantes. Ideo has etiam putridas ge-^ 
nentim nominarunt. In his pOrro calorem a pu« 
tredine hiunores non quidem vniuerfos, fed ex 
parte tantuitn corrumpente proficifci credebant^ 
Perfe^m enim , atque abfolufcam putredinem nec 
in (iuidis, nec in folidis partibus exiftere pofte, vita 
faperiHte, probe nouerant. / 

«) De Differ, ftb^. K t. cm. I. text. 4. 

*) GALKiivs (De diff./ebr. l 2. cap. 9.) ephemctas 
fieri a fanguine nec putre(cenie> nec putrefaSi<f, fed tan* 
tttmmodocalefaHo docuit; ab hoc vero cal^eri Jfiritus^ et > 
fic epheiaeram gignL / 

I 3 §. Lix. 



,» 



134 



BB VB.Blr. DivTSibirs 



§. LIX. ' 
Di^erentia Cumque in humoralibus f^bribus varia calo^-is 
h/mZ^^^Ztf^^j^^^ , nempe totidcm , quot humores agnofcere 
trefcente cogercntur : aiias , atque alias pro fubje£iorum pu- 
fMatnmf trefcentium diuerfitate earum diuifiones inftitue- 
runt. Hinc a fanguine putrefcente Synocham fiue 
Synoehumi a bile Tertianam intermittentem) con- 
tinuam, et Caufum ; a pituita falfa, acida, et vitrea 
Epialam; abinfipida, Qeio^fdlraisiain tam continuam, 
quam intermittentem ; a melancholia Quartanam^ 
et Tetartophyam ; a bile, et pituita fimul mixtis 
flemitritaeum^ fiiie Smitertianam oriri afl!erebant *). 
Verum faciie cuiquam rem pef pendenti conftabit^ i 
putredinem, ipfis etiam fatentibds, tantam in ejuf- 
modi febribus non effe, quaecalorem^febrilem ex- 
citarepoflit; vtpote qui interdum tantusi plane eft, 
y t ab ea nulio deriuari modo queat ; deinde hypo« 
theticum, fi£litiumque videri, fpiritus modo, mo- 
do totum habitum excalefcere ; vqI hunc, vel illum 
humorem peculiarem putrelcere, atque «deo.hoc» 1 
vel illud febris genus putrefcendo mouere -^ demuin 
nuliam intercedere connexionis rationem inter pi- 
tuitam V. gr. , et Quotidianam , inter melancho- 
liam , et Quartanam etc. , quando etiam quatuor 
> ilios huraores, quales Galeniei in fanguine, et cor-* 
pore animali confinxerunt, exiftere reuera conco- | 
deremus. Praeterea, cur, quaefo, vna eademque ! 
febris intermittens multiplici adeorationevariatur, 
vt modo quotidiana in tertianam , thox in quarta- 
nam ; modo tertiana, aut quartana in quotidianam 
vertatur, et faepiflime ejufmodi vices fubeat, fi 
ynus cuique febris generi tantum humor dicaretur ? 
. ^ Quem porro humorem Quintanis, Sej^tanis, Septar 
nis, Oflanis, Nonanis aliifque longiora interualla 
habentibusaflignabunt? Num eas, vt objettionem 
eflFugiant; cum oal^^o in dubium reudcare aude- 
■ bunt? 



bunt? At obftant innumera Auflorum fide*cligni(& 
momm teftimonia; obftat perfpicaciftimi, atqud 
iorebas dijudicandis viri longe celeberrimi» mor- 
GAGNii noftri aufloritas , vtiinfra {§. LXIV.) pa^^ 

tebit. 

*) Antiqnam efle opinionem, ait (IAlbnvs (De cUffer^ 
fthr. 1 1. cap, ^.), omnem febrem confiftere ex h>umorum 
futrtdme^ et in ea verfari eos^ qm ab Athenaeo fifixe» 
natft non obfcnros quidetn viros in bac arte. Sed ipfe 
ihi ezcipit Diarias^ fiue EpAemeras^ 

§. LX. 

Quas ob res dimiffis hujufmodi febrium diuiiio ^'fi^^^ 
nibus, et difFerentiis^ praeteritifque aliis bene tml- lis eoHfwiai. 
tis*), quae licet a probatiftimis fcriptoribus pro- 
{eraotur, non tamen pluris, quam fuperiores, 
aeiHmandae nobis videntur, ad eas continuo tranf- 
eo, quaje mihi magis probantur. Probantur autem 
diuiliones, quae e naturae ipfius quaii finu pro- 
ffluntor, et oertis quibufdam notis, quae primo 
ftatim adfpe£lu obferuanti fe ofFerunt , fenfibufque 
nofhis fubje^lae funt, adhaerent **)• Si enim ex 
fymptomatum obferuatione peti debeant, quemad- 
Tnodom non nuUi volunt, non nifi morbo jam pro" 
vefio^ atque adulto innotefcent, quia faepe fympto* 
inate, vnde defumendae funt, inter initia non 
protfnus eifen^ntur. Ac primum quidem comper* 
tum eft, omnes, quotquot exiftunt, febres vel toto 
fui eorfus tempore continenter durare, vel aliquod 
fubinde fpatium relinquere a febre vacuum. Prio- 
resa 0QRNELIO cei.8o affiduati a noftris ^ofifi* 
rme; pofteriores intermittentes appellantur. Prima , 

ergo, et generaliffinui omnium febrium partitio 
erit in tmtinuas , atque intermittentet ***). 

*) Seriptor Anonymus in Tradatu de curatione generaU 
fArieemy^dmiit {ehees hiii^lammatoriat, intermittentes^ 

I4 et / 



y 



136 DJB FSBR« DTVrS^O-N* 

et neruofas. Sed deinde. re}e^ in/bmmitmiif v€ ^^^tm^ 
ptottiaticisi retinet tantammodo reliqua duo genera , in^ 
termittentium videlicet» et neruofarum; fub quorum primc^ 
comprehendit etiam remittentes. At rmitientes verae, e^ 
primariae non rede fvib genere intermittemium, quan-^ 
tum equidem judicare ponum, comprebenduntar, quim^ 
vt jure animaduerfum eft a gohteKio (Compenrf. MectJ^ 
%'aS. 52.)} etnatura, et caufia, et curationii modo abl 
ipternnittentibus omnino difierunt ^ quod infra patebit^ | 
Neruofarum qaoque genus ita late extendit, vt nulia per 
{p(um iit febris non intermittent^ quae nenvo/i .non4)abea- 
tur. Qua in re qnantum a vero difcedat» quifque intelli- | 
get ex iis, quae deinqeps dicentur; nifi velit omnes fe- I 
bres neruofas eflT^, quia lierui in ipiis aificiuntur: fed | 
tunc etiatQ imermittentes neraofit erunt adnamerandae. | 
Praeterea idem Anonymus excludit continenfes omnes, 
quod minime ab aliis conceditur, nec reapfe eoneedi por« 
eft, vt fuo loco oftendetur. Comm. Med. e fikfif. 
^EoUmb. % L P, Z cap. F, eoL Ven. Videp etiam a^ qui* 
bufdam diuidi febrea tn intermittentes ^ m inflamnmorUu^ 
i[n futridas , atque in ex his compqfitas» Verum complu- 
tes funt febres, quae neque interiitiittunt , neqae inftum' 
matoriae , neque putridae vere filnt^ faitem'. eo fehfu, qao 
hodie hujufmodi voces accipiantur. X2b<^ igitur looe eas 
fbfponendas judicabunt? 

**) Ndn defunt, qui diuifionet febriam ab earutn ejfeu'' 
fia^ ant a cauffis deducunt, Sed ejfentia febriam, et caoiik 
ef^ciens non vna eft omnibui, yariatque, prout yarianc 
theoretica fyfteraata medicoram. Cum igitur hypothe* 
fim fapiant hujufmodi diuifiones, incerris omnino, et du- 
biis innituntur fundamentis, multifque erroribus occafio- 
nem fuppeditant. todivs etiam, vir alioqain do£hi8, at* 
que illuftris (^Specim. inaugural deiuplicfiAr, indok Mg^ 
miae 1769. p* (9. et feq.) iaudat dinifionpm « ci|afii») afy 
qne a curanidi ratione du£iam, quam B^iMnm.pIre^^Q^vt 

GREGORTVS, HOMIVS, WHYTTlVSj HVXHAl^VS, FOR- 

bvcivs, BRbcKLfiSdWs , piiiN(Sliv^, ^iiqu^' amplexi 
fiint. At caui&e, in primis intef nae, qaas hic inrelKgunt^ 
w\ penifusJatent , vei obfiiorae, et dtd>iae, aat hypo^ 
ticae, ,vt dieebam, pleramque. fuipi^ , Si vnqpmpr ff^ipei» 
fciri poftunt, quod interdum euenit, externis facemprae* 
ferentibns , hae potias generum, 'et fpecieram' dmren- 
efficient, qoam fimmui diatfiaii«Bi.capim;>et(fie diri- 

gcndae 



/ . . I 

' ' " I 



J^T MFPBHBHT1I5. JJf 

genjte cnnitioni opportani eHt earutn cognitlo. Nee 
nnpernma febrtam diui(io, quam dedir johannbs vstsz 
tn Tmamine inaugurili Pyretologiae fra&icae Fienn. 1780. 
cdito/in inftammatoriam, hiliofam^ pituitofam^ variohfam^^ 
m6iiflhfamf intermittentem etc, magrs arrtdet; qujia ninua 
Iiypothetica eft , adeoque fallax » ytpote magnaai partefn 
a caoffit defumta. Accedit, quod variolae, morhilli, 
&U\qQe morbi exanthematici febriiet febrium numero per* 
peratti adfirribQtitur. 

"*J Oiim febres intermittentes ab.anni temporibus di^ 
?i()ebantar in vernalesj et in autwnnales^ id quod fece* 
nint poft SYOKNHAMivM plerique alh', et faciunt ad- 
hac Hodie vero etiam ctmtinnae ratione anni tempo^ 
ram, quibtif infeftant, diutdi paflim folent m vemaler^ 
eefii$uSf mtmmnaleSf atque hiemaks^ fiue hibemas; non 
<)uidem, vt ego arbitror, quod ilLae ipfae, quae fun( 
Ephemerae) ant Synochi, aut Gaftricae, aut TritaeophyaQ 
inmanni tempeftate, in alia aliam naturam acquirant, 
et egmialher drferiitiihentur ,- (funt enim femper eaedem) 
kd qood exigoat fubeant varietates cuniv ob eaafias map 
nifeftas» vnde gigni videnti)r, tum ob flMdum^ et rii* 
tionem, qoa foluuntur. Hinc cuilibet generi adjicitur 
epithetum denotans tenipus anni, quo ab aliis ejafdem 
generts, fed temporis dioerli diftinguantur. Sic PiviN- 
Guvs, exempli caufia, febrem quamdam, quam a caufik 
biliofam appelUuit, a tetfnpore vocat remittentem oefHwamf^ 
am amwmnalem^ quae nimiram* aeftate, aut aatumno 
infeftat, et corripit, et (ic deinceps. Obreruatum reapfe 
eft, easfebres, quae verno tempore ingmum, plerum- 
^oe^ ar neqaaqnaro femper, cum diathefi fanguints in- 
fiammaion^ eonjungi; quae aeftiao, cum bile deprau«tt 
copnlarij-aut ab eadem proficifci, et magis ad putridaA 
naturam vergere; cjuae vero autumno, tatn a flauai^ 
quamabatra bilefoueri; hiemales detnum* catarrhalinm^ 
et rheD»aticartim inddlem potiusj frequentiufque aflu^ 
»ere. Quamob cauSim orantivs {Reehereh. fur Iftr 
fnr,) ittrnales it^linmatorias ^ aefti^as hilirfas, autum^ 
nales oirabilares, biemales fituitofas efie vhiuerfim pa« 
c». Vercmiiutfioliaec a quaternis, fiditiifque veterum 
i^nBiotibiis cft^a-j^ tttta eft, nec falfi expers. Adde, 
Uemitoi a Mm^i^k) non fituitofas^Jei inflammaforinr^ 
iingnineafque babitas> cararafque 



I 5 ' $. LXL 



' 



138 1>« S^BBR. Dt^r«fT(J»E 

I 

§. Lxr. 

Continuat , Cum vero continuarum motus im quibufdaiQ 
fuiduiituir «equabilis lit et pene vniformis, in aUis difpar, et 
tes , remit' n^oao mualelcens, modo certis mteruailis iub* 
tentes, et gflens , fic vt aliac vno fere circuitu contineri, et 
toto fui curfus tempore eumdem ferme motus te- 
norem obferuare videantur; aliae vejro, etfi nuU 
lam ihtermifiioneni habeant, ftatis tamen quibuf- 
dam temporibus fe fe remittant, et iterumingra- 
vefcant , quafi ex pluribiis circuitij)^s plane diftin- 
flis. *) ^conflarent: fequitur natura ipfa praemon- 
ftrante, vt. continuae febres .perfpictiltatis cauffa 
fubdiuidi adhuc debeant in eontinuas Jhnplkef y fiue 
vnius circuitus, et in remittentes, fiue ex pluri- 
bus circuitibus nuUa intermiflione difcretis coa- 
iefcentes, KVit compofitas,' Illae peculiari pomine 
Cofitinentes **) , item. Condufae a tioftris , a Grae* 
cis Synochi vocari folent ; hae RemttenteSy aut A/fi- 
echeae» 

*) cJALENv^ (cUDiffkr. Febr. L %cap. 2.) Contimurun 
peroy inqw y, qu0e ijfftauahile cofrfifinnfj dupUx gtms tft: 
vnum quidem earum y quae Synochiy id eft cqminentet ejrptl» 
lamHtr^ qttarum omne pempuf vna accejjio eft, ab inifio vftfl^ 
- , ^ ad finem» Alterum^ earum , quae nomine generis continuta, 

ikuntur , et muhit fqr$icularibut circuitionibtu continentur» 

**) Continemium vniformitas hujurmodi taipen eft, vC 1 
pro vario decurfus t^mpore ipfa^ yiciflicudinibus, quibof 
jreliqui acuti morbi. fubjiciuntur , non careant., Initio | 
•nim mitiua affligont, progrefiu ingrauefcunt,. deinde 
eodem ferme, in gradu periidnnt, demum indinant, et 
deferuefcunt, donec fenflm definant. Incerdum alio inc 
cedendi modo circuitum fuum abfpLuunr. Nam aot ia 
eodem fenoe grado permanent, ant femper increfcanlj 
aor poft primom impetum in dies Temittunt, donec a^ 
rfinem perueniant; quod in primis veteres, tom vfuucnir# 
tnemoriae prodiderunt, quando breuioi^a funt. QoocuQJ 
^ue aotem modo proceflerint, vna ferme acceflione eti 
conttneri perhib^nt; qoanqoam non deflnt Medici pe|* 
ceiebres,. inter qoos cvllenivs (^Gcner. Morb»clU 



♦^ 



KT DTFrEllXVTXlir. XJ9 

iri T.jSff. r.) er anonymVs Anglas (Cofl^w» iMfflb'^. t 
FiliimComp.^* Med. (fEdimh. T.I. P. l cap, /^), et 
BRXNDEUV5 (£># fohr. pttrftc $. K)) aliiqne, qui febres 
Mfflrff exiflere neganr. Nos vero cum galeho ea$ 
non modo ponimus , veram etiam propiignamus. Qu» 
rero ratione hujafmddi vox accipi debear, et quae centi-''*^ 
m\m \ii8 tribui poilit, dicemus tumi cam.fpeckitim.de 
bc {ebniun parce agendum erit. 

Acceffiones autem, circuitufque, ex quibus cott'^ J 
ilant SmiitenteSy vel ftatis , et certis quibufdani r«»w« ^^ 
lioris, diebufue redeunt, vel vagis, inordinatifqu^."'^" 
Sipriraum, continuae periodicae , et prout fihguUs, 
ve\ altemis^ vel quartis diebus exacerbantur, quoti* 
iimt^ aut tertianae^ quaftanae continuae dicuntur i 
fi alterum , erratieae. Hoc ipfo nomine periodiea* 
^m^ aut erraticarum donantur Ifitermittenies etiam, 
prout ordinatis acceflionibus , aut vagis,. et find 
vUotypo, aut ordine fuas vices obeunt. Hincj^^^^^^ 
({•LX. LXT.) fponte veluti fua profkiunt illae treS^iw». 
principes diflFerentiae febriumT Continenhutn vide* 
^^^iRmittentium, et Intermittentium y quas vete* 
'csnonmodo, fed pofteriores *) etiam propria ex^ 
perientia jam cognouere. De fingulis autem gene* 
^^^^h et fpeciebus , quae ad quamque earunx per- 
^[^ent, accuratius, diftinftiufque ag!tm deinceps 
'^is locis. His tribus quartam differentiam adjutl* 
gUequum eR, qdae Cowpo^/aJ', fiue, vt alii no^ 
^inant, Proportionatas y fiue ComplexaSy aut Cor^ 
fhtas comprehendit. Frequens enim obferuatio 
^^ Clinicorum ,' fcbres quafdam' perfaepe occurre- 
^ quae ex continuis , et intermittentibus , aut ei 
^Oiitinuis fimplicibus, et femittentibus multifa- ^ 

"3ni conjunftis, et conftifis coalefcunt. Has i^* 
^f cum eartun praeci|K^ difFeretttiis ^arto loco 
^ponenws. - • 



I 

•) In* pofteridrtbus non vlttmmi .obtfnent focam | 

SSNIVS, HAENIVS, SAVVA6BS>VS, K.IfillfASV«, VOJ 

. Livs, aliique iion pauci ex noftratibaf* I 

§. LXIIL 

4M^, fjv» Sic in quatuor ommnd partes commodiflTfne 

#^^^i*iw^ vniuerfa febrium cohors. Ql 

iwn niam vero ordinis ratio, quo res pcrtra£i«ntur, pj 

rimum habet vtilitatis , et faepe etiam difcentib 

adjumento eft, exordiar ptimum ab intermittentib\ 

•^* deinde ad Contimntu defoendam; ab his ad i?< 

.ii^^J' progreiji^r, et demum Compofitas perfequ 

. vt tatam febrium tra£):ationem abfoluam. Hu 

' emm'0rdfnemtironibuscommodioreme(fecenfe 

praftAantiorcmque alio ^ocunque, vtpote qui 
£mplicioribus, notiodbufijue febrium gefieribus 
il^is compQfitar, aut obfcuricnra , aut minus pe 
fpedia gradum facit, et manu veluti duqit. Fri 
hOto 4i quis attente confiderarit feorfum vna 
^ qutmque intermittentis febris accelSonem, etmuj 
to manifeftiora ejus tempora, initii, augmenti, 
remidionis, imaginem breuiilimae, et iimplici 
mae febris omnibus numeris abfolutam iibi comp 
r^bit. Deinde fi mentem.conuerterit. ad febrc 
continentesy quae pariter vna acceilione contineo 
tur, videbit inter vtramque fummam affinitaten 
iBoeirus, et progrellionis, hoc folo difcrimine, qud 
an continentibu» acceflionis tempora , nempe in 
tium, augmentum^ et remi(^o nonf ad hora^ at 
quot, fed ad dies plures, hebdomadafque produ 
cuntur, neque febris, cum feinel fmem «ttigerit 
redit per vices , vt intermittens. His animaduei 
f\% , ii fibi fingat , int^rmittentiufn accefliones fib 
ipfts «ppropinqu^ri, oontigua^ fieri, et conjunff 
«xpeditiilinium ei erit in Remittentium notitiam pe 
netrarok Nec valde laborabit, vt , quae ex trib« 
illis generibus fiant compiicationes » intcdligAt- ^ 



X4X 

4 



PARS PRIMA. 

DEFEBRIBVS INTERMIT- 

TE,NTIBVS. 



P 



§. LXIV. 



eoris ^tmndo ita accedit , deceditque , vfe inter 
mm, alteramque acceilionem vera, et per- 
Ssck integritas relinquatur, tunc intermittentis» 
t6pra dlQum ($• LX.) eft, nomen adipifcitur. 
^ariaautem funt gienera intermittentium , a vario 
ypO) iiue ordine acceilionum, integritattfque pro- 
^^ Sienim quotidie accefliones fiant, iibique Variag^i* 
Rttempore, et gradu, et duratione refpondeant,^^^j^J^'^ 
^^tidmm; ii alternis diebus fplum, Tnrtianam; 
1 tparto quoque die , Quartanam efHciunt. Haec 
^raecipua, et frequentiora e^r^im genera peculia- 
^^ poftuiant animadueriionem , fic vt ,de iingulis 
eorfum agere oporteat. Non deiiderantur tamen ■ 
ipud Medicos exempla C^intanaef Sixtanai^ Sipta^ 
^^(MmBy Nonanaiy et longibribus etiam inter* 
'^^liis iifctttarum ; quamquam galenvs a) prae- 
'^^ ^^kmm et quidem obfcuram^ nuilam aliam 
witvnquam, et wehlhofiv» A), et S£na- 
^^s r) propendere videantur ad opinandumt eas 
^l «rraticas febres effe , vel ad tertianas , et quar^* 
snas, (juanim acceiSo aliqua deficiat, atque inter- 
iittatar, modo anticipantes , modo pofticipantes 
^«rendas eflTe; ex eo fortaffe, quod eorum hypo- 
"^icae typorum eflcplicationi non viderint, qu* 
^^^one accommodari poffent *). Sed, vt refte 
'^^niaduertit MOAQAaNivs i)y/hhi^% iongiora 

intir^ 



' 14^ " DB F£1IRI'BVS 

interualta habentes , quoniam faepe Quartanis f^ 
cedunt , non ideo pro Gluartanis habendae fu| 
quarum longiora reddita fint interualla , nifi Qu 
ti^nas pariterj cumfuccedunt tertianis^ pro Tertii 
guarum tardiores faSfi fint reditus^ contra ac ji 
conftitutum eft , habere velimus. ' 

d) De diff. febr. l L cap. V. fub. fin. b) Obferuat: 
febrib. feB. VI. §. IV. ' c) De recondit. febr. intermitt. 
remitt. natura l. i. cap. i., 

*) GAL£Nvs fi£titias fortafle hAxiii fexilanat y feptM 
qEfanaSy nortanas etc. quod aalias ei humor fupereil 
cujas putredini earum originem tribueret. werlhofi 
vero defperabat , fe earum petiodos explicare pofle 
aliqua earum hypothefium, quas ipfe memorat, etjp» 
iimam ex «eftu aeris imerm, et i^terni, aeftui liii 
iion abnmili, quem^d explicaodas altaium pieriodicasr 
\erfiones CDmmodiorem, probabiiioremqae repatauei'' 
SENACIVS denique ideo de iis aihbigebat, quia efts nu 
quam viderat, quafi neceiTe fit, vnum hominetn conft 
quae paucis videre contingit , vidifie. 
. d) Defed» et cauf morb. efift. 49, n. 36. 

§. LXV. 

Ne tamen qtiis fibi perfuadeat, mc tiic ph 

auftoritate, et probabili argumcnto pugnare, quai 

faftis, et^experientia, quae vna in hac quaeftiofl 

confulenda eft, non omittam in rei confirmadc 

nem teftimonia producere clinicorum, quibus, ^ 

opinor; fic euincam, vt nuUus locus de hujufmoc 

febribus dubitandi fit reliquus. » Quod dum prat 

ftare aggredior , ficopiofiora, etplura, quanl« 

ko, videar monumenta conquirere, nqlimid^ 

feftatae cujufdam eruditionis ftudio , a quo veh( 

menter abhorreo, fed rei ipfius dignitati tribuatui 

QiihttanaffltSiquc Quintanami Septanami et Nonanam nif^^ 

j^^tZZ^tcf^*''^^^ a) memorauit. Quintanae etiam tvi 

- . V I V s i) in chirurgi cujufdam fiiiai oftodecim mem 

bus diftin£lifiimo, et numquafli intermiftb circutt 

_ ■ perdi 



JVTSnMXTTSNTf BV8.^ 143 

perdarantis meiitionem ftcit; eamdem muttoties 
ri^tAvicKNNA f), aliquando etiam gbmma if), 

WERLHOriVS ^), SWIBT.BNIVSy), FORKSTVS^), 
TISSOTIVS A), SACHSIVS l), PANARQLVS /), 
MARCfiLLVS OONATVS fs) , JO. ARCVLANVS fj), 

aliique o). Sextanae^ et oSianaB exempla f eferuntur 
n Ephemeridibui Naturae curioforum p). Sextanam^ 
itfi ranffimam omnium , vt a fe vifam , et totatn 
per hiemem ordinatos circuitUs habentem defcribit 
z£yMffivs/jr), et ante eum OKNTitis teftatur a 
fe quoque obferuatam r). . Septanam non modo 
HippocRATtts /), verum etiam thomas a vbi- 

3A/), SPONIVS W), RHODTVSi;), BOEHH AA VI VSX), 
«ORGAGNlVsa), WERLHOFlVSf^), TJSSOTl VS £?*) 

Jommeraorant. OSfana crebrius occurrit, eaqfi- 
\ue obfeniarunt sim. schvt.tzivs ««), diutur- 
i^am, atque exquifitam in Judaeo amatvs lvsi- 

TANV866), FETR. SALl VS DIVBRSVS ff), BAL- 
tOJflvsrfi), ETTMVLLERVS f^), PAVLINIVS^, 
^^>«P. CAIMVS gg), CAPRILIVS AA), SPONIVS »), 
»^GRISOLIVS //), SALMVTHVS.IIim), WJERLHO- 
^^^Sn»), RIBDLIN1VS OO), HAENI VS/7/?) , TIS- 
^OTlVSjy)^ HAGBNDORNIVS rr)^ RAZOVX //), 

at(j\ie alii complures. Nonana poft hippocra- 
'^^Mnon praeteruifa eft a zacvto lvsitano ft), 
^ ^khhopio tttt), atque ab avicenna, qui 
tamende eameminit ex fide amici cu)ufdart vv). 
uecimitnam biennium durantem refert ideni ?jac. 
^^'siTANvs xx)i et Gif.B. anolicvs zz)\ Quin' 
««fflanam gbntilis, tefte nicolao florbnti* 

*^S!()) RHASES fl*), BALLONIVS ;&*), NlGRISO- 

l^^^s^*), et quod mirum eft, ipfe wKRLHdFrvs 
^^ ^^tuordeeimanam , quam Qluindecimanam pro- 
P"iiobferuationeconfirmatrf*), Necdehis dubium 
J^lum cuiquam fupereffe poteft, vtrum certa, et 
^%Qti periodo vere taks k fe oftenderint. 

fl) Epirf. 



144 ' ^* FSBRIBTS 



a) Epid. ll. fiB, 3. text. ft. Jf) Ohfirv. medie. L^.c^ 
t) Canon. l. 4. Fin. i. traS. 2. c. 67. i) Co/mocrit, L 
eap. l. e) De fehrib. feB. VL § IV., f) Comm. in Boe 
$• 746« i) ^V ^ curat. medic. l. 3. ohfirv. 4^. h) A 
nu Penpl T.Lchrp. X^Ill. $. 251. addt. Laufin. 171 
i) Nov^ AB. Nas. Curiof. T. L ohjerv. 98. p. jgy. 0/ye 
ivffcL Aiir. ,3. oi^/erv. 45. i») £iip med. hifi. mirah. l 3. e 
14. p. 1^1« «f Te^. n) Comment. iu Auieen. text.fupra cit 
p) Ephem. N\ C. Cent. i. p. 196 « Append. Cent.yiL p, 5« 
p) Cent. VIII ohfirv. 10. 9) Nuovo Font. da cavat p 
nojtic. P. I. pag. 27*. r) Cmment.ad Text. Auicen. fipra 1 
kgat. /) /. c. t) Comment. in eap.^ L 2. De differ.fei 
(Meni. u) Obfirv. de fehr. quoiftion. 9. t;) Cenf. i. C 
ferv. ohferv. ig. x) Swieten. tefie in comment. /. c. z) l 
fid. et cauff. morh. epift. 49. n. 36. ff) L c. is^) l c. $ 
Apud Bonet.-Med. /eptentr. T. 2. l. 5. p. 194. et MifceU. \ 
C. ann.,^ et 5. jb. fg. hh) Cent. f^IL curat. 75. cc) Anni 
m Ub. Donat. Ant.. ab Altomare di med. httman. eorp, mai 
eap. 12. dd) Epid. et Ephem. U 2. eonftit. vemiet aefli\ 
ann. 1576. §. XIV. ee) Oper. omn. T. 2. P. l. Collei 
PraSie. prax. fpec. L i. fe^. 15. cap. 2. p. 255:., cai eai 
videre contigit quouis die reneris re^eunrem. ff) Ephen 
N. C. Dee. 2. Ann. 5. append. p. 39. , ohferv. 64. gg) KA«j 
ohfirv. eitat. hh) De fehr. putrid. /. 2. ii) l e. II) d 
Sponium not. g. imii) C^^. 3. ohferuat. 13. nn) l. c. o< 
Lin. med. ann. 4. Decembr. ohf. 1%. pp) Diuif. Fehr. diui 
I 4« P- 9* W) ^ ^- ^r) Cp«r. 2. 0^^ 57. j^) rtfW. 'Noji 

hg. et meteorolog. Avril. 1759. p. ija •«) /V«jr. Mel 
3. o^ 34. fm) /. c. w) L e. xx) /. e. zz) Compena 
de Feht. l. i. yy) Tr. 2. fitmm. 4. diftin9. 5. cap. 5. «' 
Referente Forefto /. 3. oi^«. 4^. fchoL pag^ m. lyo. ^' 
Ke. c*) Le. d*) L e. ^ XXXlf^. 

§. LXVI. 

himefires» Hos vltra fiiies (§. LXIV. LXV.) quae excurruflt 
^^'J^'^* longiorefque adhuc penQdos obeuhty vti menftruoi 
Inmeftris^ trimefires^ annutte\ aliaeque hujufmo^ 
febres, ab Au£»)ribus reoenfitae non videntur hn 
}ocum habere, quia reOius fortalle epfaehieris aequl 
parantur. Menftrua mulieribus circa catamenii^ 
rum tempus, viria Yera immiiMato baemorrhoidufl 

- ■, . ■ "1 



I I 

I 

I I 

I I 



llttxu obuenire' confueuit ; quanquam citra hafce 

cauilas incidere eam quahdoque, au^lor eft sah-* , 

CTORivs a). Trimejtrem alii non pauci memineJ 

lont. Hac circa magnas anni temporum mutatio<« 

iies corripi foiebat bai.loniv8 6), qui non nuUa 

|tiam muae exempla' euulgauit. Jinnuam etiam 

tb HAiKio t) curatam legimus. ^ 

fl) Refer. HAEN10 Thef. de febr, diuifion. diuif 4. 
f»;. 10. b) Confuk. mtoUc. iL1.ii.4g. e) L. c.pag, la 

§. LXVII. 

Quaenam jvmWimf , et quaenam trratieae A^ci Perhjieae^ 
fcleant, fupra (f . LXII.).indicatum eftl Periodicaef;;^^''^^ 
videticetcertum acceftioimm ordinem, certainque 
periodum obferuant; contra erraticae nuUi fe or* 
^ni, aut typoobftringunt,. fed de vno in alium 
Wtitant: ad quais fpetlare videntur vagae^ illae 
iienipe, (juae inter erraticas magis adhuc errant, 
«t nullius typi iimihtudinem vnquam retinent, 
Qiiema4fliodum vero typi ratio ordinata, vel inor* 
dinata periodicas , vel erratieas facit , fic partiiim, 
^uasfebrisprehendit, ettenet, diuerHtas nouuni 
genus difcriminis afFert. Nam quamuis vt pluri- 
"^^m febris totum corpus occupare confueuit , et 
i^eotnorbus t;iii»fr/fl/w habeatur, interdum tamen 
^sratantum pjvrtem, quod quidem rariffimum- 
4 corripit, afficitque. Hinc intermittentes febref 
poffunt difpertiri in vniuerfales, etiti topieas^ fiue 
tarticutans. In his pofterioribus, vt teftes funt Vniuerfa^ 

rnAn.» \ f\ \ te$f et par» 

^"OEPPELIVS £|), JACOBABVS 6), BEFGIVS e)^,-^^/,^ 

swiKTKNivs d)y aliique, modo brachium yr^xxm^fin^ te^cae» 
modo crus , modo hypogaftrium , modo dimidiuni 
^^pQris periodice omnibus, aut plerifque inter- 
'"'ttentiuni febrium fymptomatibus corripi, et in- 
'^'^ari, aouum non eft, nec infolens. Ad hoc /o- 
t^f^Uftt geAus[iNiimaO ti^uafQrrideb^nt etiani iiiae» 
Hhp,r. K quas 



\ 



146 OS VAHRIBVf 

UrgMisi. quas iaruatas non nuUi vocant. Dicuntiir auten 
taruatag , quod fub aiiorum fpecie morborum iiiM 
vlla fenfibili febre, faltemqtiae vniuerfum corpui 
comprehendat , periodice recurrunt; cujufmod 
funt hemicraniae periodiCae, ophthalmiae, odon' 
talgiae, dolores colici, cardialgiae, afthmatay epii 
iepiiae, hyfterifmi, chorea S. Viti, aliique afFe£[u! 
typum quotidianum, tertianum, aut quemcunquc 
alium habentes ;. quanquam, ii iibere ioquar, hi ad 
morbos potius periodicos , quam ad febres redud 
foleant. Quia tamen vt febres intermittentes co^ 
tici peruuiano cediint, et in parte, in qua infident, 
febrilia faepe fy mptomata percipiuntur, motus v. c. 
arteriarum au£his , dolor, calor, tremor, aliaque 
hujuimodi ; idcircd pro laruatit febribus et topidt 
haberi quodammodo poiTunt. ' 

a) Ej>hetn. H C. dec. i. ann. 3. ebferv. 305. fag. 3gl« 
b) Aa. Haffniiuf. VoL L objirv: 119. c) Aa Sufcic. Vd 
XVI Trimejlr. 4. i) L. c. %.7^. Medk. Effaifs T i. f% 
09$. ^t T. 2. p. 305. J(mm. Ja MioL T. XXIV. f. 60. ttc. 

§. Lxvm. 

Dim/Sf m Sed quocunque demum ordine, aut modo pro« 
^J^^^^cedant febres intermittentes , ab anni.certe teni* 

}>orey . quo potillimum incipiunt, aut frequentiores 
unt, aliae vernales^ aliae autumnaies dicuntur. 
Ulae, adnotante stdekhamiO) a Februario . ad 
Auguftum , hae ab Augufto ad Februarium exten* 
duntur ; atque vti vario plerumque more, etfympto* 
lua tum appar atu difFerunt, iic variunvet iam exitumi 
variumque durationis tempus habent. Vernalss 
paifim mitiores, breuiorefque habentur; quan- 
quam neque femper, neque omnes tales reuera 
funt: Autumnates contra griiuiores, diuturniorcf- 
que. Vtraeque autem iibi inuicem fuccedunt, ad- 
▼entuque fuo plerumque, at noa j^eiaper, fe mutuo 
V ' . , fugtnt 



lNT«1tMZTTXVTXBV0« Z47 

fii^ot. Vidi enim faepenuiQero vernalibas eicorien^ 

tibas autumnalium fymptomata adhuc caput efFer* 

re; aut autumnalibus ingruentibus vernarum natn-r 

ram feraari. Ab ipfa quoque obferuatione petita eft DtpifratU 

tlia diftinftio harum febrium in depuratiuaSy vt lo* ^JlL/g^^ 

quuntur, ^xxe perfe&iuas^ ^t in corruptiuas. Prio* 

res ideo iic appellantur, quia fanguinem a febrili » 

{omite, iiue materie in quauis acceffione ita libe* 

rant, vt ejufdem nihil intus remaneat j pauUatim* 

^ue quidquid vitiofi in fanguinem fubinde irrepiit, 

autinipfo fanguine euoluitur, iterum expellunt^ 

autemendant, fanitatemque tuto, et cito refti- 

tuunt. Pofteriores vero fomitem non ex toto fi^br 

isunt, neque ejiciunt, fed nouam femper mate- 

riam fomiti fuppeditant , aiit fanos humores , aut 

folidas partes ita deprauant, commutant, aut ener- 

^t, vt tota corporis oeconomia, et conftitutio 

nat io deterius. Quare a primo febrium genere 

corpus et purius, et fanius redditur ; ab altero ma- 

S^s, magifque inficitur, diflbluitur, atque ad alioa 

norbos pejores prodiuius dt^ et promtius. 

$. LXIX. . 

Nec eft iilentio praetereundum, febres intermi^- ^ji»»^ - 

t«»te$ in benignas diuidi, et in fnalignas^ fiue rediius ^^ 

f^^fas; quae a earruptiuis grauitate, et celeri» 

^^6 periculi quam maxime difFerunt. Matignarum 

flutem dupiez genus in primis-ftatuitur ex pkam«'. 

<5»sci TOFTii, viri experientiflimi , fententia, at- 

qucfl) obferuatione; alterum nempe eomitatarum^ 

^aectii periodice intermittant, et quietis inter- 

^^\ vt benignae, habeant ; in acceflionibus tamea 

^liquo periculofo pecuiiari fymptomate ftipanturi 

^uo aegrum in vitae difcrimen celeriter adducunti 

P^iciemque eidem minantur^ altferum fubcontP' 

^rum^ ^ae iciiieet ntt/fo pecuUari fymptomate^ 

K d vnde 



' / 



« 



I4S ^S FSBKIBTJt" 

mde etiam foiHariae dicuntur, fed mullipHrif $t 
vario comitatae intemiidione pauUattm obfcurata, 
et deperdita ad continuitatem acutaruth modo/^* 
ti^ modo fejlinanter tendunty extenfis videlicet ad 
jpfummet confuetae integritatie , quietifque tem^ 
pus grauibus quibufdam) variifque fymptomatibus. 
Benighae porro dicuntur illaCi quae jab vtrifque 
hifce, fiue comiiatis^ fiue fubeontinuis loogifiikne 
ftbf^nt. 

a) Therapeueici Jpecial lib. 3. cof. i. pag. 123. et 124* 

5. LXX. 

pemkitfoi^ Quoniatn vero in Comitatis (nam de altero gene* 

Cmifatai. ^ dicam poftea) quaedam fymptomata a ealliquatkh 

ne , vt a junt ; quaedam a coagulatione pendere Cl. 

« TORTio yifafunt; idcirco hae febres rurfusabeo 

in eoUiquatiuas ^ et eoagulatiuai partiuntur. Ad 

colUquatiuas referuntur i) Choterieay vel Dyfente' 

riea; 2) Subcruenta^ vel atralnlaris; 3) Cardiaca; 

4) Diaphpretica , quae tamen coagulatiuis interdum 

^ adnumerari pofle credituir. Ad eoagulatiuas verd 

1) Syncopalis; %) Algida; /i) Lethargiea, quae^f^o* 

pleBicas^ et Soporofas aUorum comple£litur. Haec 

funt praecipua genera comitatarum a tortio no- 

ftro et obferuata, et defcripta *). In his tafnen 

non om.nesj9^rfffVfo/af comitatae continentur. Nam 

m MERCATO, a MORTONO, B MORANDO MORAN- 

Dio». imo ab eodem tortio aUae, atque aUaera- 
riores quaedam recenfentur, nimirum pteuriticae^ 
. iatarrhales^ rheumaticae^ colieae^ arthriticae^ cae^ 
eaey fcorbutieae^ et petechiMantes. His addenda eft 
illa fpecies, quam manhbimii gralTari vidit frid» 
casimirvs MKoicvs a)\ obfpafmos, et conuul* 
fiones» quibus flipabatur, Jpafmodica dicendaf 
itemque iUa, quam tumor albus totius cutis quaU* 
bet in accefiione^ ^ue paroxi/fmo comitiLbatur» 

quam* 



* I 



lirTCHJIlTTVNTrBVtf. 



«49 



^aunque deicripfit CI. storckivs b). Sed de iin«« 
{ulis hifce fpeciatim alibi. 

') MSRCATvs primut fortafle ofnnicmt dilacide eat d«« 
firipfiflre creditUr, deinde mortonvs, et tortiv», quin 
iioien hi duo, dnm obferuationes fuai aggreffi funt, nem* 
peantequam fcriberent, alcer de alcero quidquam nofrenc 
Anamen veftigia quaedam harum febriuih reperiuntur 
enam ipad vetnftiores Scriptores , averrobm videHcet^^ 

AVmoARKM, VALLB5IVM, MERCVRIALBMT, H. 8AXO« 
XMM, RIVBRIVM, BTDENBAMIVM, BPIPHANIVM, DOm 
ITATVM, UORSTIVM, RHOOIVM, RB8TAVRAM0VM » 8TL« 
VirM, KTTMVX-LEJIVM oCtC. 

fl) Craifrf. Upf.fuppL 2. ad Decad. 2. p, 904. b) Ann. ' 
Heiftcufid. p. 163. edit. Amftelod. 1^79, 

• ■ ^ 

§. LXXL 
Altmm Perniciofarusn genus, qaMsJubeontinuary^enmgg'' 
^Jolitarias tortivs vocauity in vna tantum fpe-^jJ^^jSC 
^i ^ CQttiqmtionm aeque, ac ad coagulatiomm^^fifuf^* 
prona, coniiftit; cujus tota ratio in eo poHta eft». 
^) obfcurata acceflionum periodo , produ£laque 
•d integritatis folitae tempus cum periculofis, ma- 
"gnifque varii generis fymptomatibus febre, in 
^ntinuam acutam degenerare paratiflima videatur. 
^mhac vero confundi minime debet iUa intermit* 
^um fpecies, quae ad continuitatem quidem in« 
cfinat, anticipante nimirum noua acceflione ita» 
^wtecedenti nondum finitae fuperueniat; fed fa- 
cj/efertur, et manifeftas adhuc acceflionum perio- 
«osferuat, nullumqt;e pericuium afiFert, quaeque 
Mintrans a) appellatur. Sed de his modo fatis': MiMfram. 
"ifius alibi, vbi finguiarum hiftoriam, figna, et 
^rationem trademus. Hoc vnum ad}icimus, fae- 
^ hujufmodi febres quorumdam anni temporum, 
^mpeftat^m, regionumue proprias efie, proinde- 
^^ modo epidmicafy modo indmicas confpici; 
V^nquam interdum etiam Jporadieat ocpurrere, 
^OQ inficieraur. Maligr^s yero, (iue jpernieiofaft 

K 3 eujuf- 



\. 



IfO * . DV FS8R1BV8 



•• f 



cujufdunque demum generis (int, cum epi( 
debacchantur , contagioue in fanos propagari per*' 
hibent MEiBOMivs, lanzo^ivs, clbqhor^ ivs, 

BRVfifitMANNVS^ .I.AVT8AVS, HOFFMANNV8 b). 

Id autem aut incertum valde, autfane rariflimum 
efTe crediderim ; cum in epidemica quadani grauidi- 
ma conftitutione, quae Bononiae anno x 72.9 quam 
plurimos occupauit, nihil contagioli CL abocA* 
jtivsr) inuenire potuerit» neque egomet ipfe in 
aliis ejufmodi conmtutionibus, quibus int^rftti noti 
perfu^ni^orie > , ynquam deprehenderim quidquam, 
ex quo certi aliquid concludi queat. CaufTa. eium, 
vnde quam plurimi eodem tempore, eiodem ih lo« 
co, eodemque fub te£^o febricitant>' adeo commu- 
nis ^, v6 contagione» qua fani inficiantur, ^us 
non videatur, 

4) TORTivs l e. p, 150. *) Ldcos videre eft apnd 
TNNKAM ffift. Febr. Jnttrmitt. Vol. I. P,t. c. F. f XXXIP^. 
^^* flnffic. med N. C Ko/. III, Qh/. 4^. p. I43.,*«r/rf 

§. LXXII. 
THsjiMBa In omni autem vera, et legittma fd^re intermit-' 
^J^!^\ ^' *^"*® *"* tempora, fiue' ftadia, quae percurruntur 
ab vnaquaque accefiione, confiderari folent, Eri* 
inum eft frigoris , fiue principii , alterum efdonf^ 
aeftufque, fiueaugmenti, tertiumyfiion/, fiuere** 
mifiionis. Alii inter augraentum, et remifiionem 
intercedere docent medium quoddam fpatium, in 
quo febris nec crefcit, nec decrefcit, atque adeo 
id a ftando nomen habet. Sed, quia non faciie id 
percipitur, aut quia cum alterutro confunditur, a 
nuperis quibufdam omittitur. Itifrigore tres pari*' 
ter gradus notantur, primus, quando corpus vni- 
verfum, vel aiiquae ejus partes frigent quidem, fed 
nequetremit cutis, neque membra concutiuntur,f 

et rrfrigiratio^ fiue^^r/njg#ra/«i.vocatur. Si vero 

cutis 



INTSRMlTTXWTTBVt, Ifl 

cutis eomigetur, et contremircere videatur , har^ 
for, fiue horripilatio eft ; fecundumque frigoris . 
gndum (iftit. Tertius denique eft, ii membra 
qmdimtur, atque agitantur, rigorque dicitun 
Oim omnibus hifce frigoris febrilis gradibus pro<i 
portionata quaedam conjungitur doloris cont\m« 
dentis totum corpus moiefla perceptio. 

$. LXXIII. 

PWmum ftadium, fiue tempus, cui nomen prin- Cw/-* 
cipiumeft, incipit a erebra ofcitatione, et mem-^^i^/^/- 
bra extendendi cupiditate» quam hodie pandicuta- 
tmem dicunt; quibus fuccedit lafHtudo, grauitas^ Prtmm 
debilitas totius corporis ; pallor, et liuor, vngues^*^*** 
inprimis, ajHcem nafi, labia, digitofqueoccupans; 
deinde frigus partim verum, panim apparens; 
iorii, et artuum doior ; tremor, praefertim maxil** 
lae inferioris ; refpiratio diificilis, et anxia ; pulfui 
primum rarus, tardus, et paruus, poftea etiam de^* 
bilis, et frequens, vel faltem celer ; naufea v vomi- 
tus; (itis, vrina aquea, et tenuis. Haec durant 
plus minus ad horam vnam, aut duas, raro ad tres» 
quatttor, et rariilime ad fex excurruntj nifi a^da 
fibrishent* 

§. LXXIV. 

Remittente fenfim frigore, fiue primo ftadio de- ^»^fi-^ 
i&ieote, caior exoritur, qui paullatim ita increfcit, ^** 
vt acer, atque emrens interdum fiat. Huius tamen 
gradtts non femper praegrefii frigoris gradui refpon- 
det fiLefpiratio tum liberior euadit, deinde magna, 
et frequens , fed fine anxietate ; pulfus explicatur, 
et fennm magnus, fortis, et creber redditur. Super* . 
venit cephaialgia, et quandoque ieue delirium ; fitts 
perfeu^at ; vrina coloratior mingitur ; atque haec 
aliquot horas continuanturi donec ad vltimum ffai-* 
dium fiat tranfitus. 

K 4 §. LXXV. 



V 



■■». t^ 



15* X>B F^BKXBVS 



• \ 



$. LXXV. 

3jtadiiim ' Ih qu6 omnia ftadii fecundi fymptomate inci'^ 
fertum. pjunt mitefcere; cutis moliefcit, ct madet; fudor 
ehimpit e toto eorpore calidus^ et cc^iofus cum 
ingenti leuamine. Nec rarum eft,' eodeih etiam 
teropore vomitum, aluique fluxum |ncider6. Vri- 
na, quae tunc emittitur, rulncunda, et pauca effe 
folet, fedimentumque depotiit iateri contufo (imiie, 
vnde lateritia vocatur, et tamquam fignum inter- 
mittentium febriuinf pathognomonicum 'a multis 
habetur. Verum id minime pathognomonicum 
eft ; nam interdum ab iis omnino abelTe lateritiam 
hanc vrinam vidi, videruntque alii; quo in cafu 
fubrufa, et fubflaua apparet cum nubecula, aut 
enaeoremate, aut alba hypoftafi, imo interdum fa- 
norum iimilis : quae tamen npn nuiiquam cito per* 
turbatur, et jumentorum videtur. Lenis demiim 
fomnus obrepit, e quo vt excitatur aejger, vix prae- 
ter debilitatem aliquid incommodi > aut molefliae 
queritur, beneque habet, et breui perfe£ia integri- 
tate, Hwapyrexia potitur. Si quid tamen ei.fuper- 
cft, quc^ re£l:e valentem dedecet, id redigitur ad 
leuem capitis dolorem, aut grauitatem, iitinK, atiud- 
ve fymptomaiacillimeferexidum cum aliquapulfus 
perturbatiohe, aut crebritate. 



*> 



$. LXXVI. 

Btcfpth- Scire autem intereft, febres iftas non femper a 

nita. ., frigore initium ducere. Interdum entm calorc 

protinus fe exferunt , quod potiflimum fieri folet 

^eftiua; calidaque tempeftate. Quandoque etiam 

frigus calori jam incepto» inualefcentique tantum^ 

modo fuperuenit^ nec tuncfudore, vt liquet, fini- 

. tur acceflio a). Imo nori nunquarh accefiioni vni- 

vei^ac fineih frigus b) imponitl schbnckivs ter- 

tianae .cujufdam meminit, cujus acceffiones c) quafi 

ordin^ 



•1« * 



IlTTa&ltXfTTX ITTa B T 9 • 1-5 } 

ordine inuerfo ferebantur. Exordiehantiir f]<)ul* 
dem a fudore^ quem rigor, deinde calor fubieqae^ 
batur. Monet praeterea Cl. swiBTSNivsif), tria 
iHaMa {§. LXXIIL LXXIV. LXXV.) cujufuis in^ 
termittentiuin aqceflionis , fi cum temporibus fe« 
I)rium continuarum comparentur) magnam habere 
eumlisiffinitatem ; primum videircet ftadium, €ue 
{rigoris refpondere incremento aliarum, alteruinl 
vigori, tertium vero earumdem remidioni,' in qua 
cri&, et folutio morbi fit. .Quod fi non vna ac^ 
A, fed omnes cujufque febris intermittenti» 
ffniulfumtaeGonfiderentur, tune yus febrii inere^ 
miun odeffe^ quamdiu peerooeyfmus duratione^ it mf^ 
mo tt vehementia fymptomatum proxime preteeedem 
'^^txcedity remiffiohemverO) cum poft co£tiDni9 
^S°&, quae Veteres in hujufmodt c^am' febribu^ 
(j^Qe, aa perperam, non dixerim) exfped;abant; 
ffloftus fe fc remitteret. • 

«)mMVLLKR. Oper. omn. T i P. J. PraB. fraf^fye^, 
•^'^ ifiS. ly. cap. 2. in o8an. ,n. 9. qorrichivs A^* 
^'krfmenf VoL lll. ohfeTv. 37. *) FRin. casimir. 
HKDicvs Samrnl wm BeebacieHk§, t. BmL $. 27. e) Lih. 
^^P-8i7. d) I. c. 5. 749. 750. ' 






s 



§. LXXVII. 
^^ni vero de cauflis harum febrium aliquid dlca-. De Canffs. 

" '^ primum 
frofi^ri» 



^% oportet. Et primum* vt ab earum cauffa^, ^''"?** 



^roxima initium fiat, obfcuriffimam, et prope im- ^ms, 
|enetrabilem hanc nobis *) videri, fatemur. Quid 
'^eaGALaNici fenferint, jam fupra (J. LVill.) 
I^plicauimusv willisivs eam pofuit in peculiari 
^^nguinis fermentatton^, quae fueeum nutritium^ 
"uechylum ab ingeftis deduftum, et nbh fatis affi- 
^^'atum, tamquam heterogeneum quoddam^ et non 
'^^^uongener vel fubiuget, vel foras a) emandet; 
^i-vivs in fuccp pancreatico ob Jiagnationem i»a- 

K 5 diore 



m 



.154 0v vcBiirsTS 

diare reddito, delatoque ad ioteftinum duodenv 
cum hik plus minus acri' vitiofe efFemeicente l 
XTTMVLLXRvs in fermenio praetematurali fatim 
et quidem aniOf /7rD/a;r7uu« ventriculo, et priir 
viis ingentto ex vitio digeftionis, iTue haec a/ 
mento.digejliuo^ ^ue ab atimento ajffumto deprati 
ta ^^* ^b ^^ <^o^ vAlde difcrepant quorumda 
tUoram hypothe&S) bdr et.uti vtdelicet, jombs 
et BKfrAiixoNii, putantiuih, vel fuccum nerueu 
. ob impeditum per neruos, glandulaffue tranfitui 
fiagnare, fermentefcere, et refluece, vel criMii 
oiidafque fangmnii porticutof in fuperjim corpofi 
baererey et £bras ibi i/i^Aircarf , yel aciditatem faf^ 
nis fufcum neruojum inficere d). Verum omnes ha 
opiniones m tanta hodierna Phyfiologiae iuce, v 
jure animaduertit C4. homi^ /), vix vUos patro 
pos intieniunt ; imo, qnia prorfus fiftitiae, et fui] 
damentis deftitutae, per & javn corruerunt Sei 
dumHOMivs aliorum rejicit opiniones, vtiname^ 
qiiam ipfe fubftituit de fibrarum la^fitate, atqu 
inde imminuta tranfpiratione **) tamquam rau| 
hacuiift {^vium pfomi^i firmiori sateretur pede« 

*) Hoc ipfani^videtur Cl. Gorterio. Vid. ejas Pw 

Medfyflem.n.igS' , ^ _^ . . 

a) Defeifrib. cap. 3. pag. mih. 34. - h) Prax. Med l>\ 

^ eap. 30. a ^ 58- •» 1^9« Oper. T. 2. 1 1. Colkg. pr^ 

fiff* 15. cap. 2. fuig. 303. • d) Referente fraiic. hop 

Princip: Medicin. P. 2. feS. V. e) IbiJ, ' 

*^*X Nutat, vactllatqQe hujurmodi opiniOy i)quiabM 

fibrarum laxitas faepe comnientitia eft, et pleruniqoe 

. febribus intermittentibua abeft ; 2) quia frequenrio* jj 

xitasy iiue atonia fibrarum fdirem fubfequitur, q^ 

antecediCi atque ideo potius effeSas, quam arofla yid^ 

tur; 3)qu]a cachedici, leocopblegmatid , aiiaEircici)fi| 

quibus et iibrarQm iaxitas, et tranrpirationis imtnina^ 

manifefta eft^ non magis obnoxii hujqfmpdi febrtbus e< 

ftunt, quam alii; 4) quia roborantia, et adftringem 

febrem certius fagarent, ^uam cortex peruuianusi ^ 



^mus adftringstt ec roborat; et fi vnqnaKii enm fo' 

nt, id non Cne noxa plenimque praeftant; pec fatii 
itet, II) fibras roborando, nom vero alia facoltate, et ra*» 
onefebtemtollant; 5) quia cortex peruuianos, reme* 
uiB antifebr jle omnium certiflitnnm , et eflicaeiffimont 
1, qmfflDij leoifBme adfttingaty nec valde perfpiratio^ 
m moaeat; 6) quia fudorifera reliquii in abigenda 
)repTae(larent; 7) quia Cortex peruoianus, qua faculta- 
Ttviera febrcs edomet, adhuc in controuerlia eft, et 
definiroQi (i) ; g) quta pofita iftiofmodi caufla, molta 
bmphaenomena necintelltgi, necindeexplicari pof* * ' 
"^ 9) qoia validae, et robofantes fridiohes omnem in« - * 

rmirremem depellerent.etc, 

(f) Im Cl hA4j:nivs cum multis aliis fatetur pluries, 
ejasagendi modun» plane ignorare. Vid. Kar. medencL 
5. tap,^ p. 171. et lib. eoZ cap. 3. p. j^6. effeq.vhi 
nn appofiie oftenditi eortice dato tam hominibua 
M^itmptramenti y quam hucijjmiy vtrifque ex ae^ 
^Jilutm; concluditqne, fi tantummodo adflringendo, 
^W^m rohorania wtek ageret, vehementer no- 
tBrHDi|)otius, q^m profutunjm rij^ido corpori, etc^ 

§. Lxxvni, * 

His igitur optnionibus , tamquam inanibus , fii- Cn^ifyrm 
«quevixdelibatis, aon committam nunc, vt^''"^ ^'^ 
lomm quorttmdaiR do£Hffimorum virorum con- 
*^*«, (lu^ hac fuper re (§. LXXVII.) cum ali* 
"^verifpecie ih medium protulerunt, defideren- 
^ ; l^yie primum funt eorum complures , qui 
'f^finiiiimum uiftimant, materialem harum ie^ 
^"'"caaffiini efleaiiquid, quod fanguini ftatis 
"IPonbus, et per interualla affunditur, eamque 
.^^*t commotionem , cui nomen febris inditum 
; ^i «nim id iknguini jam ante infidere quis 
•"^«^etur, iqtine profedio a vcro longiflSme aber^* 
^^ ^atis fidenter credunt, quia vix fiferi poflb 
' ^> vt tamdiu fine perturbatione in illo confi- 
^^||quiefcat, quamdmtieger a febrc liber ad in» 
^^'j^ i^emanet. Sin vero hujufmodi extranea 
^^^riw, vbi in fanguinem in£u& cftt tantupi cffi-r 

cit 



f9rim* 



iia 
iir 



. >' '^ 



t5< - ur rBB«iBV0 

cit turbArum, jum neceflfe omntno efle, (i quies, 
integritas fubfequi debet, vt ea vel corrigatur, i 
ita, quod verifimilius eft, immutetur, vt facile 1 
cerni, atque extra corpus emitti poilit. Sic eni 
iahguinem vel amiifa nocendi poteftate, vel prau 
noxiaque febrili materie excreta ad priftinam bon 
. tatem, tranquillitatemque redire, quae tamdiu pc 
feuerat , perduratque , donec noua priori fimil 
Expne^th cum eo communicdtur. Pro varia autem ejufde 
^ccffionitm. jnateriei copia, prauitate, craftitudine, aut vi, 
pro fanguinis ipfius diuerfa temperie , aegrotana 
que natura , a^tate , et robpre tardius , aut citii 
id vitium/emendari , aut expelU, ideoque quair 
Ubet accbflionem longiori , fiUfc breuiori tempofi 
interuallo finiri. 

§. LXXIX. 

ilimiojoin Qudd fi vel materiae hujus culpa, veVviriui 

^A««- naturae dcfeau fiat, vt difficiHor, et tardioreji 

#^4«m tf^#-'emendatio , aut expuifio contingat; tiinc altei 

•"^* vtrum futurum .eiie: ncmirum vel vni acceffioi 

longiu^ protra^e aiteram {uperuenire, antequai 

prior illa dicedat, vel tantam impttrae materii 

vim in fanguine cumulari, quals febri continuandi 

par fit. . Priore modo, antequam vna acceiCo delj 

nat, alterara fubintrare, eamque tttm febrem nafe 

Pff-Mir/mquam fubintrantem dicunt. Pofteriote vero, cx in 

rmh. termittente in eontinuam tranfire. Similiter perio 

dicam extranei fomitis in fanguinem migrationefl 

cittus, vel tardius fieri pro varia ejus <;Qpia, mobi 

litate, et natura, aut loci, e qttoeruiApit, ratioflC 

Copiam enim majorem , aut promtiorem ad fluefl 

dum , aut infighiorem acritudinem cfficcre minofl 

integritatis interualla : contrarias conditiones, lofl 

giora. Cumque modo majus, modo mintts tefli 

poris fpatittm ad fomi^m coUigendumy praepai^ 

dumqu* 



l. 



IKTXitllflTTBIf TIBTflf. l$f 



mque requiri videatur, noti mirum efle, i! «c? 
|elIiones modo fingolis, modo alternis diebus, 
Moquarto quouis tantum) modo longiori inter*- 
nllo reuertantur. - 

^. LXXX* 

Praeterca loca, in quibus fomes ifte. febrilis ^^^r .^'^'^^^ . 
pre integritatis collegitur, varia effe poffe con- q/tik«s /dmtf 
tadunt. Haec autem vel citra fanguinem ftatui,/^^**^'''- 
concipi, vel vitra, Citra fanguinem ventriculus, 
ftina, glandulae mefentericae, duftus chyKferi, • 

ar, pancreas , aliaque fi qua funt ad id apta, 
llfe creduntur. Vltra languinem locantur, aut io* 
jltaedicuntur glandulae omnes conglobatae in am^ 
itu corporis^ aut iil vifceribus fitae, e quibus ve- ' - 

» lymphaticae prodeunt. Verum in his poftre- 
isfufpicatur tortivs congeri materiam febri- 
smitioris indolis gignendis magis idoneam, quad 
rape cum frigore, et rigore quidem, vt aiiae in- 
Innittentes, fed iine vllo alio grauiore fymptoma- 
fcinuadant, et denique fudore ex vniuerfo corpo- 
*erumpente foluantur. Febres vero illae fupe- 
Sores, quae in infimo ventre ferociora fymptomata 
^citaot, vti naufeam, vomitum, cardialgiam, alui 
™ra, tormina, bbrborygmos, infarftus vifcc- 
^^} aut hofroreS , rigorefque dorfum et lumbos 
fl primis excruciantes , vel a praua viftus ratione 
>r'ginem ducunt , iliae inquam febr^s fomitem iii' 
*regione, in qua haec accidunt, habere .eidem 
Wentur. At cohfiderandum fane eft, febrilem fo- 
wtem aliquo in loco colleflum fola neruorum , et 
warum irritatione poffe febrim mouere, quin ia * 
«^Suinem influat, quemadmodum alicujus partis 
Wor vehemens, aut inflammatio facit; e loco 
•ro, in quo iniidet, dimoueri, et periodice extra 
'^us efterri per lebriiem motufn quidem, fed. ah 

. ante- 



IfS . 2>> FSBATBTS 

I, sntecedenti neruorutn irritatione, et fpaftica fiU 

rum affeSione genitum. Praeterea non defu 
<}uibu9 hon abfurdum videtur, fomitem iftuni 
ipfo etiam fanguine oriri, atque in eo confift 
ct per yices augeri, et decrefcere fic, vt febi 
acceflio, et deceflio confequatur, qHin aliunde 

'/ fanguinem deriuetur. 

• » 

$. LXXXI. 

Qgf4 9hjki Sed demus, largiamurque , fomitem illum| 
^s t^^Jit. aliqua parte earum , quas enumerauimus , in fi 
guinem ftatis circuitibus transduci. Quistanl 
certo definiat, quaenam prima ii^ ejus origo, i 
que iocus eiun recondat , et coliigat ? Nam fi 
cum iftum ponas effe ventriculi, aut duodeni \ 
vum, aut bilis receptacula, aut quamcun^ue alv 
inteftinbruhi partem; copiofae, iterataeque ' 
mitidnes , dejeflionefque , quas non modo ipfa t 
tura, verum etiam artis folertia vel fub acceffl 
bus, vel ante eas molitur, nonne omnem febri 
fomitem educerent, exhaurirentque ? At, fi 
TORTivs ipfe, et cum eo Sydknhamivs 
que quam plurimi a) teftantur, id mininve 
rientiae^l^fentaneum eft, et, fi quahdo profj 
re fadiunt illud narrant aliqui, ita rarum pl 
fieri fateantur, neceffe eft, ,vt in eorum fenten 
confirmationem adduci non debeat. Imo c 
pertum non femel contra eft, febres ejufa 
euacuationibus ne hilum quidem minui, faep 
vero exafperari, aut e. fimplicibus duplices fi< 
ne quid dicam de cholmcit^ dyfentericis^ atrabii 
busy aliifque, quarum periculum, aut entium 
jpropius , grauiufque arceffitur , quo largio 
ejufmodi euacuationes fuerint. 

^ ^ f LXXJ 



t 



X ir T X X M i^r Ts^jr t ta v s. 159 

$. LXXXn. 

Ad haec ii febrilis fotnes in ifliufmocli locis Oi^« 
{§. LXXX. LXXXI.) reapfe infiderct , colligeretur- *^' J 

ve, quis non videat> Ttilius, fatiufque fore, chinam | 

cMnam qu3tuor> aut quinque horis ante febris ad- \ 

Tentum dare, eo quippe tempore, quo tota febris 
cauffa a remedio occupari, abforberi, irretiri, ' 

emendari , cogi*, aut quocunque alio modo eflSca- 
citer affici, (fi tamen in eam proxime agere cre3a- 
tar) quam tempore ab ventura accefiione magis ' 

diffito? Et tamen vfus contrarium omnino euicit, 
Non enim certum , plenumque remedii efFe^lum 
ifiequimur, nifi quatuor fupra vigintr fere horis» 
antequam febris acce(fura fit, dari coeptum fuerit; 
iBequidquam * contra fentiente o) wkrlhofio: 
|i(luac etfi febriiem materiam in ventriculo, biliferis 
fducHbus, aut inteftinis, vicinifque partibus non 
.cumulari, nec refidere fatis demonftrant, taliata- 
roen effe videntur , vt non ibi folum haer^re , aut 
eo deriuari , fed etiam altiori e loco prorumpere, 
aut pro&mdius- latere , aut aliud vitium fubefle , a , 
quo febris gignatur, cuique china china medeatur, 
fufpicari debeamus. n ^ 

a) L. c. fstt. 4. $, 7. not. %. 

§. Lxxxin. 

Qood fi in glandulis conglobatis^ venifque tym* Mm pI^ 
pnaticis, aut m neruis, aut m exteriore corporis ^ 

ambitu, aut in fanguine ipfo ($. LXX VII. et L XXX.) 
caufla omhium febriuni intermittentium quaeratur, 
cur, quaefo, aperientibus, fudoriferis, acoreni 
emendantibus , et lignorum, vt vocant, decociis 
oon illae curantur ? Cur e perniciofis , quae Dia* 
fkretica ($. LXX.) a tortto appellatur, nihil fu* 
iore juuaQte, ndeo celeriter properat ad exttium? 
fior febres» qmfi e lympjbae vitiis oriri vniuerfim 
\ judican* 



rtim. 



judtcantur, vti catarrhales, rtieumaticae, fcorbu 
^ cae,^ venereae, arthriticaei ftrumofae vulgo diSs 
quando intermiffione alternantur, cortici per 
viano, vt reliquae intermittentes, ' non obediunt 
ipfae? At quemadmodum loco, In quo febri 
fomes haereat, decern^ndo pares nequaquam vid 
mur > Hc neque hUniori , qui piotiffimum peca 
diuinando valemus. Quicunque tamen is fueri 
obicuridimum plane putamus, quq vitii genere I 
boret, depraueturque^ conjeclura affequi. Potej 
inquiunt viri do£Uflimi , acefcere , alkaltfcmy co 
rumpi, putrefcere, infpiflfari, copia Bxcedere, ai 
deficere, acrimoniam multiplicem arripere, au 
alia quacunque ratione a naturali temperie, moti 
lcircuitu defcifcere, vt febrilem commotionei 
cieat ', uno fic eum deprauari poflfe arbitrantur no 
nulli, vt modo veneni corrodentis naturam na3i 
vomitum , alui fluxum , ventriculi , inteflinorun 
4]ue acerbos cruciatus pariat ; aut acerrimus fa(b 
totam fanguinis mixtidnem,, compagettique diffol 
yat, et liquet; modo aciditate contra£la fanguine^ 
coagulet, et igneum elementum , vel phlogiftoi 
ita deprimat, aut irretiat, vt inteniifllmum algc 
rem procreet ; modo narcotica vi foporem afferal 
aliaque pro varia fui degeneratione phaenoffleo 
praeftet , quibus febres intermittentes, praefertif 
malignaey inxe pernidojae ^ terrere confuerunt. 

$. LXXXIV, ^ 
JiMiM pr»-. Quare, Cum tot, tamque variis vitiafi wo*j 
iii#r! '^poffe humores appareat, ct probabile admodoj 
fit, modo ab hoci modo al^ illo vitii, aut vitu 
humoris genere febrem moueri ; confequens e 
ni faltor, non vnicam, fed plures febrium interitii 
tentium cauffas effe oportere , et ^o varia harai 
catione febres it^as natura, ^ et&^ BOti f aru* 

difcrepa^ 



XKTBRMXTTSirTIBVtf. Z6t 

difcrepare, prout fupra ezpo£[tum eft. Atqui, fi 

ita reuera concludendum ilt , qui fieri tarneh pot^ 

ell, ?t vnus, idemque cortex peruuianus omnes^ 

iiDgulafque earum fpecies» a tot, tamque differeo» 

bbiis cauflis pendentes cohibeat, aut fuget ? Non« 

Derationi magis confonum idcirco videatur ab Vna 

folum cauHa proiima eas omnes proficifci , quo^ 

m&mvno, eodemque medicamento fubjugantur? 

Venioi haec quidem aut mentts pene noftrae aciem 

eiiiiperat, aut den(iflimi& inuoluta adhuc tenebris 

latet; natn omnes ilii, qui cum fuperioribus, veteri" 

tiufquede indaganda, aftignandaque tam m&teriati 

caQffa, quam ejufdem fede, quemadmodum retuli, 

difputant; profe£lo cauiTas remotas quaefifte viden** 

tur, non proximam, et continentem, in quam alior 

^uindetegendam piurimum interfuiflfet incumbere. 

Nonenimuero vnum, eumdemque humorem, fed 

^uni, atque alium deprauari pro cauflarum pro- 

catarfticarum , febriumque varietate probabili fer* 

nione oftendifle videntur. 






§; LXXXV. , , 

At poftremis hifce temporibus vidimus Cl. val- ^» hmg 
cARENGHivM tt), qui vuum dumtaxat humbrem, J^*^^^^^" 
^iWtumirura, argueret, et quodammodo in ya-tinm^ 
<|icium rocaret, tamquam vei^^m, certamque febri* 
iium acceflionum cauflam his prope permotus ra- 
^ionum roomentis: i) Quod hae febres faepius ae- 
^i^O) et autumnali tempore dominantur, dum bi* ' 
^^ videiicet abundantior acriorque eft, aiit plus fo- 
lito efFcruefcit ; hieme vero rarius , et tum folum, 
cum autumnales, vcl aeftiuae-febres eo vfque pro- 
Huntur. 2) Quod euacuationibus vt pluriihum 
fcfis tutius , frequentiufque folui eaedem folent, 
^vrinae, et fudores cum odore, tum colore biiem 
^^uberantem oflendent^ documento funt. 3) Quod 

Vfllpj. L raro. 



i6a 



DX..P9BKI1IV9 



raro fenes, faepiua jnaenes, et cholericos maxime 
homtnes adoriuntur, et grauius affligunt. 4) Quod 
inorbis hepatis.perfaepe fuccedere vifae funt, aut 
€03 poft fe relinquunt. 5) Quod pteraque earum 

' fymptomata vel a copia biiis, vel a nimio ejus fer* 
vore, vel, vt vocant, alcaUfcintia^ putridaque cor- 
ruptione, vel iimili alia ejufdem deprauatione pro" 
fluunt, vti conftat e3s bilis porraceae, viteilinae, 
aeruginofae excretionib^s, quae in ipfarum decurfu 
maximo cum leiiamine tam per fuperioray quam in< 
feriora contingunt. 6) Quod linguae flauus color, 
oris amarities, molefta circa ventriculum, biliferof- 
que canales tenfio, et anxietas, aliaque hujufmodi 
eas comitantur, bilis efferuefcentis praeter morein, 
atque huc illuc dif^ufae non dubia argumenta. 

^ o) De fratclf.f€brihi §• XXVIL p. igo. 

$. LXXXVL 

Argitmint»' Haec, atquc alia uon abiimilia a vAt.cAREN6Efo, 
diiiutntur. Qmnibufque illis *), qui cum eo bilem accufant, 
proferuntur tanta veri fpecie ,^ vt magnam partem 
medicorum in fuam fententiam traxerint. Et qui' 
dem, fi quid judico, non negauerim , addu^sar" 
- gumentis probari, bilem, et vafa bilifera in hujuf' 
modi febribus iaepe affici ; noA tamen concedam, 
iatis demonftrari, vtrum bilis ipfa primario pec(^t, 
febrimque ipfa efficiat, num vero potius fecupda' 
rio bilis, et bilaria vafa a febris ipiius feruore, mo- 
tu, aut fbmite e]ufdem, quicunque demum is iit **), 
patiantur? nam fpafmi, qui circa imum ventrem 
febrem comitantur, tremor, hoirorque bilem ex 
hepate, cyftique fellea exprimunt, excutiunt, ia I 
duodenum, imo in ventriculum vrgent, propel- 
lunt, et per vomitum, aut deje£lionem ejiciunt ! 
Deinde nequaquam verum eft, femper biUs cua* j 
cuationes in hujufmodl Sebribus contingere, neque | 

fciDperi 



ii»nper, rt praedicant, aegros ab bis fableuari, aut 
curari; <]uod multorum experientia eui£huneft; et 
fi()Qandoque illud eoenit, tum folum euenit, cum 
febris cum faburra biliofa primarum riarum , vt 
iaepefit, complicaturi conjungiturque» Croceus 
porro vrinarum color , lingua flaua, os amarum^ 
ventriculi morfus, aliique ejufmodi quando inci- 
dunt, non illico id vnum {igniHcant; febrim nimi* 
rumabileiiue exub^rante, fiue. ^xcandefcente, fiue 
corrupta, iiue (lagaante ortum ducere; cum om-n 
nk febris eflFe£la effe poflint, et non raro a fpafmis, 
rentriculi, duodeni, choiedochique, a quibus bilia 
infanguinem refluere cogitur, pcndeartt, et pro- 
Inde manifefliilimum ilt, bilem aliena pulpa, non^ 
propria faepiifioie a naturali indole, : motu , curfu 
iefleaere. Id ita effe^ multa ***) comprobant, fed 
iiiprimis vulnera, et cbntufiones capitis, 2) vehe- 
raentiora animi pathemata, 3) hypochondriaca, et 
icorbutica affeftio, 4) hydrops, 5) inueteratae 
^fcenim obflrufliones , 6) cachexiae, ^) demum 
morbi acuti omnes f^brites , ne inflammationibus 
^piideni ipfis exceptis. Quis enim ignoret, in 
Hufmodi cafibus faepe bilem repente aut depra-* 
vari multiplici ratione, a^t vberius excerni, efFun-» 
^ue, licet paullojante nulio vitio peccaret, nec 
copia vlla excederet? Quis nefciat, vrinas crebro 
^were, croceo interdum, aut faturatiore etiam 
^iore infici, os amarefcere, epigaftricam regionem 
^ultimodis conudli, bilem farfum , deorfumque 
Gduci, quin tamen bilis primarip laboret, aut pro- 
Jjniahorum fymptomatum cauffa dici jpoflit? Quqd 
^ ^r^nt bilis accufatores, a fy mptomatibus circa 
^^ receptacula animaduerfis perfpicuum fieri, 
^ febrium intermittentium fpmitem , cauffam* 
S^^ceffe} pari jure in foporofis , lethargicis, aiiif- 
^^^ varias corporis partes peculiariter afficientibus. 

L 2 febri* 



ii 



- ^ 



fbbribus affirmain^mn eiTet, caui&m 
mam in capite , cerebro, peflore» alibique, quo- 
niam circa illas partes fyihptojnata grauiora ceiv 
nuntur, confiflere, etcontineri. 

*) Non hic de illa biU) qqaim^ rangoinis catidioretn, 
fcrioremque partem yeteres:;Me«bci. puifbanti quamqae 
BtfSTA vRANO vs. omnium pene febriuiii,, nedum intennit- 
tentium (ffi^orr. devfu ChifuChin^ ^^Pv4*) caufliim efie 
voluit; fed de bile vera, qiiae in hepate fec,ernitur, 
fermo cft. Ante VALCARBNdifti^Wftiam ZEHDRnivs 
^lla China CkkiH,) A hac biidiint<M<^kteixe» febr«8^ deri- 
« vaaiti Nec ab eocQm renteii^a valde : Jibf^jt mkadivs, 
quf in Monit.M Praecept, Medic, cap, i^ feSl, g. p^g. m. 22. 
non dubitauit haecverbafcripto tradere: Hunc enim hmo» 
rem (bilem nempe) in intermi^ientibus' maiim ftccart 
inilii minime duiittm' videtur. ' 
' **) SKl^AciVs febrilem caufntn per. mmm corpns dif- 
fbfam efie, fed praecipue liepar , b^c^que organaab ea 
affici, pluribus argumentis \lk recond, febr. inter% tt 
rgmitt, nat» L i»tafp, 6.) oftendere ^nicuur. 

•••) Cl. MAKNivs (liar. Med. ConHhuat. T 3. ra£.i^6. 
197.) haec in rem noftram habet: Caput percuffij contu^ 
vuluerati, fucceffiue hikmivario cqhire vomunt: flauam^ fW' 
TMceam^ aeruginojim* Qui aduerfo xorpore curru vehunm, 
id infueti: qui pHnfA^vicfi wtgre cor^cjf.niunt y haud raro hi- 
lem pef varios hos coloris grfldfis euoiHunt. Bilem vero ejfft 
quae variis his coloribus prodeat, iimarore fieffcienter perci' 
fiuut. Prohabik etiam cenft^r/ ^eld bilii bb aSioMveM» 
^ im ventricuh et inteftinis ,w§otu hos.fuUrecolores^ et varie 
cohre tiugereyrinas pe^. •* 

.. $. LXXXVIL 

s^uitur ^eque concedendura eft, folk aeftate, autfolo 
^utatte. j^^ijm^jjQ^ ^iy^ faepiffime rerno, aut hiemali tm- 
. pore caput efFerant ; aut in aetate juuenili foium, 
et biliofa temperie, cum infantes, et pueros aeque, 
ac quocumque praeditos temperamento inuadant, 
hafce febres infurgere , et increbrefcere tantum. 
Tcftes appello quotqiiot medicinam, in frequentiia- 

mis ciuitatibus non negligenter exercuerunt* Ne- 

que 



qae eo qaod jimenes, biliofo£que hothhies erefartci9j^ 
strociufque diuexant, il tanpfen hoc vere affirnutre^ 
tur, conttnuo licet infefre, eas a »bile.pennanare; . 
m expioratum^ : per^efhiihqae {it,,.qMnieuixi^ ' 
que aliQin mprbiiiin m -eo aetatis flore , ' at^ue tn ' e9 
temperamenti geaere f requen tius^ atrociiifqiie fae^ 
viTe, atque homiQes.an eo ftatu confiittttais.vt ro« 
builiores, ficexquaais^eauira graoiores morbds im 
currere. Neqoe fyerpetuuffiieftv faepatis .t>bftrat . 
^onespraeirei aut fubfequi^febres.iftiufmDdi» iie« 
^ue, ji id de;tur, hepar folum huic malo fubjediini 
eft; cum aiia quoque vifcerk, et praefertim lien in 
eamdem labem^* foitalft etiam frequentius, inoidi(nt« 

, .§• LXXXVIIL 

betereo demumi id quod fiiora/f lSXXXi.)'^Qsf^ 
^mxsiy emeticsis,'-et>catharticis: pms.nos prof^^^^^,^ 
feSuroseffei fi fcjiijes iftke bilis ejBCQffuir aut de<'«^* 
prauationi originbm' fimm deberentl Pt«etereo 
item quaerere r ciirv f(r bilis imtsGppia', tutvitiati 
natura intermittfenltitim fons vere eflet, in iia mor* 
i^^s, in qaibus alteputro,- aut vtroqoe. modo ilfat 
peccat, vt in choiera^^iii colica, et dyfenteria bi* 
Wi, in iftero cfirdhieoi aliifque iimilibus illae ra- 
"'^^, aut nmiquam obferuentur?' lUud tamen M"^ 
"onpraetermittendum eft, hominesvelfaniffimos^ ^^ **"^' 
ftbeue valentelcujuf^ aetatis, et temperamenti» 
^^&ere, et loco a febtlbijis intermittentiburquam 
roaxime iibera degentes , ^ fi in regionem , in qu^ 
^piemicae aut endemicae ipfae exiflan^ fe repente 
^'^anrferant, aerique praefertim vefpertino, nempe 
^J^^w halhibua referto corpus tem^e objiciant, 
^j^€me4n eafdem incidere ; , quemadmodum id 
P^^ries nobis experientia innotuit. Num, amabo, 
Nabileeft, buem tam breui, autaugeri, autde- 
Prauari, aotcorrumpi itapoffe, vt febrim confeftim 

L 3 pro- 



* 
I 

*. 

i 



/ 



.1» 



•*«• v^.T ' ■ir"*' 



sroereet? 'Num^loca paluftria, et frequemtes im* 
bres , aiit, aquarum inundat;anes , qparum in iiiro 
intermittenteB febres quaii propria in fede aUntur, 

^ «t fouentur,. bilem Tberiorem gigmmt, aut depra« 
tirant? . An yero potius aUquod» miiima putridum» 

' mat tetram nefcio quam me^bitim ^) exhalant, qua 
cito .in£btamur. ^ tiut ita :corpus^ noftrura inale affi* 
ciuntj vt peeuliffirequoddam vitii genusin humori* 
bus .euohntur:, ^ririKxcitandae acpommodatum? 

tt i ., f <»•■«■ » ^ 1 ' t ' , , ..'»•"•''' *' 

H^Fmani^ .. Itaquemirum non eftv £.rafDiBiiievs:H:oPF« 
^'^ MANNvs aliorum nequaquam jacquiefcens hj^po- 
thenbuS) cauffam hatum feJ}rium, vt ipfe Yocat, 
'^ jTtfnffiMki/Af/iifrofj^ fpafttca Vni* 

verfi generis neruofi) et; fibrofi affcftipnei, qu« 
^eciatim a fpidali meduUa incipiat^ atquttab fs? 
terioribus ad' interiora * paullatiqd progrediatur. 
Id enim jdocuit|({dur&ui5 .vdrd)isjin.4.mi^tatione'iit 
tffra motuum, ^fiprilium inibte^ ei .fide. Ibi oftendere 
tentauit^ hanp fuam opinionem dotifirmari egregie 
ab omaibus inuadentisfebris pbiuerionfenis, . doloro 
nimiritm dorfi|i et lumborum, borrore, ligor^.et 
frigore extlremarum praeierttm {^rtium, liuore vn* 
guiumv. vaforum omnium manus>,et pedcs pcr^ 
xeptantium exiiitate, atq|ie occultatione, cutisari* 
ditate, et corrugatione, paIiare.quoda(m t^trd, li' 
vidoque faciei, ofdtatione, crebra membrbruni ex« 
tenfione, tremula cordis palpitatione, praecordio^ 
riJimanxietate, difHcili i*efpiratione, inquietudine» 
cdrporis )a£latione, pulfu contra£):o, paruo, etde* 
bili, naufea, vomitione, alut, c^ perfptrationis 
fupprefiiofle cum vrina tenui, etaquofa, fenfuque 
ebuliientis veluti fanguinis.ad interiora. Atque ex 

bi$ vtfpaftipam afFe^ionwiiuouleutiffime appareroi 

tam* 



I* 



tamquam cauflTani fundaminiafem^ fiue fohnalem 
{ebrium iotermittentium iibi perfuafit, (ic ea om- 
nia, quae neruofas parfees irritare , et conuellere 
polfent; vti funt animi motus, validiora catharti* ' 
ca, acria cum cibis, aut aere ingefta, cauftica, ve-^ 
nenata intro iiifcepta, aut extrinfecus applicata, 
aut a hccis primarum viarum deprauatis, aut cor« 
niptisfubmiaiftrata, item fortiora adftringentia, 
frigidaneruis inimica; cum ad ciendam febrem, 
tum, fi ceflauerit, reuocandam cauflae materiaiia^ 

aut procatar£licae inftar plurimum conferre opina* 

tuseft. 

$. XC 

Aliquid etiam vitii i,n nerueo fucco , quem oere* Q»^ ^^ 
W, cerelbeilumque ad cwdis fibras tranfmittere^^'''*** 
creiunt, iibi vifuseft deprehendifle Cl. boshmaa- 
^ivs; inertiam fcilicet, tarditatemque quamdftmy 
^ qua praecipua harum febrium phaenomena et 
intelligi , et expiicari poflent a). Hanc deinde GL 
Praeceptoris fententiam illuftrare omni cura, et ftu- 
H coniirmareque non d^ftittt celeberrimus sw i»** 
TBHvs, Hic enim afleu^rftt/ omnia, quaeinpri^ 
"^ofcbris accedentis infultu accidunt, taiia pro- 
««0 effe, quae facili negotio demonftrent, tur*' 

»^(oBtam) aequabilemque fpirituum animaiiuniJ 
^'i oiafcuios influxum. Ea kutem funt iaflitudd»' 
^^l^iiitas/tr^n^r, j7aii(&fi/a/ia, ^ atque 

*l»a httjjw generis. Hinc confequi • putat , vt fan- 
?iB nec debtta copia , nec vi propellatur ad extre*; 
^^ Wque corporis vala ; imo ibi lentefeat , atqUe 
^««reat; vti eiucefcit ex frigore, horrore, rigbrei 
Pore, cordis palpitatione, pulfuum paruitate» 
^"|ue, quae ineunte febre aeger patitur. Quare 
"?^ fine veri fimiiitudine conciudit, cauifam pro* 
^'niaiu iftiufmodi febrium ftatui cum bokrhaa» 
^^0 poflfe mfiojtatm Uquidi arteriaji^ forti it 

L 4 neruofi 



t6t D» FKBHtB^Va? 

\ 

I 

* neruoji.^tam eerebri^ quam eerebelU eordi dejiinati 
inertiam b). 

ii) De eognofc. ee atrand, mork $. ^^55^« b) Ibid in 
CQmmfne» , ' 

§. XCI. 
Pr§ B^er- . ■, Multa deiiide alia vir dofliffiinus profert, quibus 
sfeJat ^"^illud comprobet, firtnetque. Dum enim initio ac- 
SwutmiMs. celiionis , inquit , videnlus impedimentum quod- 
dam nafci, quolknguis arteridlus debita copia, et 
yi adextrenia vfque corporis progredi inhibeatur, 
facile conie£lura profpicimus, hoc fieri vel ob ni- 
mium lentorem liquoris trajiciendi, vel ob aufiam 
canalium refiftendi potentiam, vel ob virium mouen- 
tium diB&iSum. At quartana laiborahs hbmo pau- 
eismiwtis ante incipientem acceffionem fanifiimus 
£t)i videtur, et vana fpe |a£l:atur faepiffime, non 
impiiu» redituram effe febrim. Paullo^ tanien poft 
magno horrore totum cbrpus concutiturv et ifebris 
inopinajba reuerfa aegrum protinus admonet vanif- 
fimae fpei» in qua verfabatur. , Vix autem mente 
^ concipl poteft fanguhuis tam fubfta mutatio, qua 
vho, quafimomento lentefcat, ncqueatque.minima 
vafcula permeare. . Quod fane quantum hujufmodi 
hypothefeos, cujus astLiNivs olim et ihuentor, 
et. . propugnator fuit, imbecillitatem patefaciat, 
quifque per fe facile perfpicit. Sed admlfib etiam 
fanguinis kntore periodice redurrente, et abeunte, 
vtin ea poni folet, quombdo inde expiicaueris 
phaenomena kbris rdiafdioretieaey dyfenterieae^ atra- 
^ bilnri f y 9knmmcf\xe Gtmlmttiperniciofarum? Quid 
^ de illis dixeris , quae fine vllo frigoris , horroris, 

rigorifue indicio inuadunt ? Numquid eas a lentore 
fanguinis.deriuaueris? Quid difcriminis eritinter 
aUas febres , quae a ientore fanguinis pendere om- 
' nino judicantur, rheumaticas, catarrhaies, arthri- 
ticas, cacheflicas, aut ab obftru£tionibu8 ortas, 

cortici 



/WT«iriirtTT»WT:T,BV«. i6g 

cortici peruuiano nequaquam' obtemperantes, et 
illas intermittente», aut remittentes, qnae cortice 
certilliraefttgantur? 



i s 



§. xcn. 

Multo minus , profequitur CI. «wibtkim vs 0)^frgft Swif^ 
cteibile eft , tantam repente folidis partibi.^ acce- ^^*Jm^£^^ 
dererigiditatem., et duritiemi vt liquores jdmne^^^fy^rrr. 
itpellant Tempore enim, nec exiguo, egfefe 
IiQJufmodi fibrarum, tunicarumque peruerfio. £r»> 
gofupereft, yt in potentiis mouentibus tan^ fubi* 
tae mutationis caufla tantummodo<quaeratur, iiu« 
in Hippocratico illo principio, impttum Jadtntt, 
quod mobilidHVi^ , et leuilfimis de catifns excanr: 
iefcens effe reputatur« Hinc Xe vidiffe. narrat fa^ 
wffimam virgiaem, cum glire confpe£lo contre- 
^ilceret, iilicc^rimam acceffion^m paffii^ eifc^ 
fuartanae, qua^Ritani hiemem durauit, nec folut^ 
^liprius, quam ver.aduentaret; cumque jam bij»o$ 
^6nfes a febre immunis f uiffet, mala fortuna iterunv 
^petulanti puero, qui glirem.morifuum anteejus 
veltcs projecit , perterritam in.aliquot quartaqji^ 
^ccefliones recidiffe. Item juniores faepenumero 
oMerttiuit conuelii vt plurimum eo tempore> : quo . ,, 
vernae tertianae iicet ialutares incipiunt , non <ib-* " 
fcuroindicio, a iliutata conditione fubtiliffimi hu^ 
^^^ totum fy ftema neruofum perturbari, et comn 
^oueri. Vidit in. medio ptyaliimo, folutis merr 
^"ofere omnibus humoribus» ideoque nuUo len* 
tore praefente, tertianam verno tempore obor*/ 

^^^), quae non nifi poil quartiim acceftionem. 

fi^anuit. 



^ *) B. I» commem. 



] Id rae\>iQs fuperuenlt Uto mercnriali vtentibus , (ic, 
[^iptermitti curatio debeat, donec febrit definat, aur 
^'^^^ce pemiiitod fiftatur. 

L 5 §• XCIIL 






I70 



2>E j^nninirs 



^ xcin. 

^r^tiocat »d Tandeiii nos proudcat ad cortioem peruuianuni, 
chtnam ^*'-efficacifliniuni omnium^interinttteiitium febrium 
antidotum; qui hyflefricls, atque hypochondriacis 
a nimia fyftemsitis neruofi mobilitate, et ^irituum 
atkxiao^^tis afFeSionibQS, praeciare, vt sydbmha- 
Mi vs teilatur, fuccuiYit. Parem ergoin vtrifque 
motbi^ } ac in febribusintermittentibus caulfarum 
^fle rationem. Imo hinc fortaflfe caufikm deducen- 
d^ e(fe, cur febres pertinacius inhaereant corpo- 
ribus hifce mobiitoribus, vixque caraii .queant, nifi 
adhibito corttce peruuiano , qui etiam roborandi 
virtute tunc mirihce prodefl. Praeterea ndu^ftit, 
m%nes, infoiitofque animi niMas^ tn primis 
eic iisy qui totarSKmentem occupant^ et diu de- 
tinent, quaitdoque fe^r^ hujufmodi difpulilTe; 
dum per eos tollebatur, vel corrb||batur iUa iner- 
fta fi^>tili(Cmi Hquods, a qua sKeiftotiiisr febrilis 
. ' ejrordium videtuir haWi. Sic qvinot vm fasivm 
MAxiMVM Confulem Romanum commiifo pi^elio 
ciim Altobrogibus , Auernifque a febre rquartana in 
acie fmife liberatam^. 

$. XCIV. 
AUhta ar-'- Atque haec quidem au(]b>ritate viri ingeniO) 
^*^^^;''doarina, vfu, nominis celebritate, fi quis alius, 
fpe^tiffimi nituntur. Quo minus tamen oroni ex 
parte praeprppere recipiantur, pauca qmtedam ob- 
ftare videntur. £t primum fumma me &bit admi* 
ratio duos aeque claros, aeqoe fapientes, et exper* 
tiffimos Medicos, hoffmannvm videlicet vnum, 
aiteram swisTftNivM ab eifdem omnino febris 
phaenomenis, quae vterquC eorum ad examen re« 
vocauit, in duas prorfus oppofits^s fententias im* 
pulfos fuiflfe. HOFFMANNV5 auf^tum in neruos 
ipirituum influxum, aiiflamque fplidarum partium 
reliftendi potentiam ex iifdem prope augwatus eil 

fymptO' 






nerMt$ 



f^tomatibnr, az .quibiis eootnL^jdvnMvmvxvB / 

cum eorQmdmi fpiritunin immintttipQmi , atque 
inertiafn, tum VafiDorum; et fibraram-laxitatem, 
ntoniamque iiifpicttus eft. ^ Adeo magna laepe in- 
genia in cauflis morborum, quae plerumque ob- 
fcuriffimaefunt^ eruentlis.inter ft difcrepant/ at- , 
(\^e In contraria rtitiht ! Deindenequaquam mirum ' • 

svjirxirio videri debuiflfet, fdiidas partes mo« 
mento fere temporis ita rigefcerc , vt liqupri mi^ 
niffla vafii perfltienti nimium reflfiierient ; dummodo' 
ea^fpafmo affid, et fic cotitraniti repente pofT^' 
mcrainiffet. 

f: xcv. 

Ceterum fi neruei fucci inertia, et inopia pr d ^^'»»A»Ar. 
cwffa febriis intCjrmittentis proximai et perpetua^^^^H^'^ 
habeoda eflet, Htqueal) eadem laffitudo, debilitas; 
trenior, et reliqUafymptomata, quae inuadentent 
febrem cdmitahtur, p^ermanarent ; quomodo (li* 
wat argumehtum retorquere) inertia ifla fpirituura 
wccrebro, et cerebetlo tam repente iocum habeat, 
'iulla facultatum aniihalium laiefione praccedente? 
Quare, vbi jam fpiritus inertia laborant, atntequam 
"^otus in toto corporedieficiant, aut deprauentur,- 
^^tis etiam funfHones non laeduntur ? Nequcf 
^ujfpiam reponat^ liquorem cerebri, et berd^elli; 
^tu cordi tantum impenditur, tune vitio aliquo 
^orpefoere, etminui,' quafi non is, Ad alius effet, 
^ mentis fun^Hdnibus dicaretur ; hondom enim 
^o demonflratum efl, duplicem kone fpiritum, 
^^t duplex neruorum genus dari , animalibus alte-? 
^^} alterum vitalibus facullatibus addi^lium* 
w porro dixeris de febribus intermittentibus, 
*|Jt i^emittentibus ) quae fine frigore, finc rigore, 
juq^e imminutanim virtum vitalium fignis accen* 
^ntur, quaeque. tamen cortice peruuiaao fifhint 
^? Num hanim guoque origo fpirituum vitalium 

iner» 



/ , 



hi^rti^a&attrfbueiidMritv Sum interimhulluiti ejd 
prae fe fertuibiQdioium.niis, 'r|iiorum feriem e^^ 
«^wiBTEHii mante recenfmmns)^ rr - 

«; xcvi. - 

-^^f^- Quodattinet ad t6iti2^;^;ipedip in ptjalifmo 
^l«/ir'. pbortam, au haeciertaffe:, id^ui leptpri Ueliini^ncf 
yidetur ppponi) fpirituuiri 'in^r|:iaf|i 9 lentoremque 
comprobateoidentius? Terror porrOy ex-guovir- 
ginem in. quarta^am incldiff^, m^nioriaa prodidit; 
an forte fpiritiiuin mptpm;^ inhibet,. et cocrcet? 
Nonne pottus eos perturbat, agitat, ^citat, et 
commouet ? Quid item in fuae hy pothefcos confir- 
.-V - #. \matiomHp a^jaocat cpfticem peni^ispium ? : Tefte 
' ^ ^ eodem , . qu^m excitat , sY^s«f mamio cortex inor^ 
•' dinatum. fpiqtuum motum cqfnf^fc^t, qt.fiftM 
jjion incitat, non allicit. .^^l^eque^, quod juniores 
viderit temppre verno .^pilepticis ^nio^ihu^ obnoxio^ 
fequitur, vtfe|)resintexm;ttenteS|^ q^e tunp.accc- 
dunt^ a cerebrp^ nermfqu^ afjFediis oriri dic^turi 
Namque cui: non .j^lii item Viernales .morbi ^Hfnieicx 
cauffarn. ^gnpfci^nt ? cur e^j {^epi^pti(:i puerpirpm 
infultus autumno, quo .intermitlentiuiri.febrium 
9umenisc4n9rebi:efcit,. .fi;eqppntjio^s et ip.u non 
o.bfe^uantui;?. .. - . . ■,,, . ._ , .: 

Ntc piurts / Nequ^thyfterieorum malorumcum internlittcfi' 

dam nec cortex hyfterfeo3 «flSBftus facile, vt fer- 

tur, domat, et vincit, nec iifdem obnoxiae niuli^ 

res in intermittontes prociiuloreiyfunt, vti aiiaffcfle 

deberent. Vtinam profefto effeht j motu epim fe' 

brili fpa(mos faepe tolli vetus obierilatib eft ;^ (^^ 

non folac intermittentes id psaeftant. Instfi^^ 

tandem ob)icitur Q. Fabii Ma&i<m> cafus.^ Q^^ 

eum dixerit afiiduis mentts ciM\tentiomb<is quarta* 

nam 



tjua^ 



j 



• % 



luffl a fe pmpuifafatflb ? . Jiihil yeqocArididiofi f^^rpd* 
ris eiercitio, fodqsiqiie .\»l|fitimH iode pmlniotO) 
nMaeris mutationr, lis rpia:fununa febrilms ejuA 
moiiimedeiHiipotdfaiSy tnbiiendumputet? > t 

«. Xcvm. 

Intanta igitur reruiti' obfcuritate, bpinionunir Dt camS» 
(yie dilledioae . iptegrurat rtiinime. fit, . quidquam?X^^ ^^; 
certillatuere ; illud {>lane repetendum arbitror,^^i/rVr/. 
quod «wiETENivs ipfe jam docuit his verbis: 
p//fl^ ifl morborum cduj/b indagdnSis progredi tan* 
im^ ^oufque per Jidelia obferuata , et cognitdm hu* 
ffioni corporit fabricam licet; et in reliquis ignoran" 
(mfateri^ quam J^is hypaihejihus quantum Ubiei 
^imkgenhjif ludere a). Si quis tamen conjefluris 
tocus conceditur , id vmim fortafle probabile eft, 
intermittentium febrium, quae, .fi prirhariae, et 
kgitimae fint , vt corticis vnius viribus obteixipe- 
^^nt, fic caulfam pronmam vnam effe *) , foloque 
gradu potentiae differre , prout vel fppradica eft, 
velendemica, vel epideniica, vel plus minus ma- 
"gna, ideoque yaria, et diuerfa phaenomena in- 
^^\ aliam vero, atque aliam in iis febribus, quae 
^"i intermittant^ ' cortice tamen npn depeliuntur. 
f Ottiitem autem febrilem modo vni , modo alteri 
loco magis infidere, aut certe infeftiorem effe; 
9"od morbi periodici, et febres topicae, iaruatae-.. 
?ue(f.LxyL) vti hemicradiae, coUci.dolores,pleu* 
^tides, haemoptyfes, epil^iiae, vteri haemorrha- 
^ae atque alia periodica mala, vi4entur oftendere, 
^ ^uibus aeque feliciter cortex peruuianus curatio* 
^^ni ahfolitit, Neque vim fuam fortaffe exferere 
^^jurmodi febrilem fomitem, nifi jtum folum, cum 
^^ primaria circulationis organa peruenerit , ner- 
''^Te proximius affi inprimiaeos, quie.fpi- 

^^'i meduUa fgnadiuntur» aut qui ad abdominis 

vifcerft 



174 



ikK y^SBRaav^s 



Vffcer a fpMSialtiincpertibeht. At qu6xuun hdec noa 
vltr& ifl^agari fe iimMlt) eticaptum fere noftrum 
^cedere videntuvy -fatms ecit eas febrium intermit- 
tentium oauflaeenunierarey quiatiniantfeftaey quia 
fenflbus peruiae , vocanljur,. 

a), Cmm.jn JSperhaav^ ,§, eqpL. Taui. 3. P, i. p. 93. ti 
Vinet. • • \ ' :". ^ 

*) In hiftoria epidemicie febrtfiirtlritermittentiam eoft* 
ftitutiohts anni 1761;., quam ego Libro inforipta &ggi (i» 
MecUcina Praticaee^ P, L p« 37V a4ieci,-«i iiuarqiatip, jqw 
e paluftri fo4o, corroptifi]ue aquis eruropeb^t, ^arum ori^ 
ginem deriuandam duxi. Nolui tan^en de pec^Iiari illorum 
xniafmatum natura quidquam pronuntiare , ne ad hypothe' 
fes confugere, a quibus quam maxime nieitemperare de' 
beo, cogerer. Hanc ipfam fententiam aliis placuifle, {vii 
Comm. MeoL e Filof, ima Cmef^ ie^ Med. d^JBoUmb. T. I. 
P, I. cap, 5.) noui, qui tamen et ipfi yeram mi^iiPfitQtii 
horum indoiem fe ignorare fatentur. Aufior anonymQf 
(ib.y ab hac caufla omnes intermittentes oriri credit; ne- 
que difcrimen vllum cffe inter interttiittentes et oDntiftoii 
putridas, (iue vt ipfe appeljat neruofatfy nifi variedteoi 
ihiafmatumi quae eas gignunt. Putridae naturae miafmi : 
hoc effe,' credidit PRiNGtivs (Malattie cCArmaea B» 3« 
cap. 4. §. 9.); venenatae,' et putredinis non expercis ni^ 
turae senacivs (L. C /. I. cap, 5. et l 3. cap. 3.); 
MORTONVs (De Feb, exercit. i. cap. 3.) veneifum hoc effc 
ait, fed incognitae indolis, fpiritibiiSy fiue nerois infenroo* 



J. XCK. 

Cakjfiu ma- Hae autem funt quaecumque vlfcidam, lentam, 

> ^^"^* aut aliter prauam in primis viis materiam cumulare 

poftunt, vti alimetita conco£lu diificitia> autcraf' 

fiora nimis, aut facile corrumpenda; vina imma* 

^ tura, et faeculentar, autvapida; quaecumque fto* 

machi cruditates, aut fuccorum abdominis vitia; 

vitadefes; a6r fqualiidus , et palufter ; iten» qu«^; 

cumque alia ani^aiem oeconomiam euertunt, vti 

nnimi Curae grauiores, confuetarum euacuatiomun 

fuppreffio, impnidens corporis Mfdgenitioi viice- 

ruiflf' 



IirTCRMITTBNTIBVS* 



'J7S 



mm, et glandularum lymphRtioRrum infar£lus, 
bbtus, etrapores putridii infpirati, aliaque hit 

affinia. - ". . 

Diagnofis. 

Be cailflis fatis, ni etiam plus, quam par erat. Sign^. - 
Modo (juaedam de fignis. Communia (igna jam 
fupra propofita fuere; firigulariim propria alibi tra- 
dentur fuis locis/ Perniciofarum tamen, (iue ma* /» primif 
lignarum, quas: romifafa/ dixit tortiv^, ^^'^^'^^'^ruml 'q^^ 
feinnititur', vt^diftum eft (J. LXIX. LXX.) bttTXxoAiitatae 
fjraptomate , a quo febris iet noriien , et pernicio- '^'^**'*'** 
fam naturam acquirit. lUud autein fcire oportet 
initio quiderii mitius apparere, attnorbo progire* 
iiente grauius fieri*, et p^iculbfius. Quare cum 
nondum ad intenfiorem gradum^peruenerit, ad 7X\% 
etiamfigna, vt perhicies ejus innotefcat, fedulo 
rrfpiciendum eft. In primis abfoluta acceflione, 
luara fiifpeclain reddiderat fy mptoma aliquod gra- 
^c, inquirere diligenter oportet, vtrum die inter- 
wiflionis fuperfit linguae fiocitas,' aut fcabrities, 
autinfolita aegri, licet nec febricitantis , nec de 
vlla re dolentis jadiatio, inquietudo, vel frequens 
^ileuamen captandum fufpiriorum emiflio, vel 
Jnanis, nuUaque ocpafione identidem rediens vo- 
^^turitio, vel alui dejeftio fincera, vel intempefti- 
^* in fomnum propenfio, vel ^lia ejufmodi: timc 
^tiim aliquid malitiae fubefte fufpicabimur. 

§. CL 

Quo in cafu, nifi hypochondriaci mali, aut alius Qu<mfd9 
^«^l&emanifeftaefymptomata, auteflfeaa illa fint,^;;;;"'-^'^'" 
^etuendum fane eft, ne proxima acceflione vera , 
cardialgii, aut affeftio cholerica, aut lethargus in- . 
expugnabiUs, vel aliud ejufinodi fymptoma grauiflx- 

mum 



{^6 0E;FJ&BRIBV9 . . 

1 ' ■* 

4 

1 

mum , palam hominem corripiat*. ^ Praeceter 
ttutem nihil magis fymptbroaitis paleftoit ^fpef^an 
atque infidiofam naturam> quam pulfus ; ii de pri 
mis fex pemiciojbrum febriun| fpeciebus loquamu] 
Septima enim rioii a pulfu, fedpotius a refpiratic 
ne, quae difficilis, inaequalis, et ftertorofa efi 
confueuit, imp a iimpl^ci, et folitario fymptomate 
yidelicet fopore dignofcitur. In illis autem pulfu 
toto temppre, quo fymptoma vrget ,. itqmque ill( 
, tranfatlo, infigniter plus minus deprimitur pn 
majore, vel minprfe fymptomatis pernicipfi intcn« 
iione. Ex aduerfa, vbi fymptoma, e^.fi alioquiii 
graue, et non fpernendum, malignitatis tamen ex- 
pers eft, arteria, quae nianu explorari folet, valide 
renititur, cpmpreffaque ftatim refilit, et vibrat. 
Itaque quo magis aflicitur pulfus^ et languet prae- 
jfente fymptomate , quo. minus, eo.fuperato, et 
difcuflb, reieuatur, refurgitque, et quo plus robo- 
ris, et virium amifit^ tanto pernicipfiiis fymptoraa 
illud habendum eft. Plena vero pulfus defed:io 
fummum, atque extremum perniciei gradum de« 
fignabit, 6ainque fequetur totius corporis, prae- 
jertim pxtremoriim, refrigeratio, aut lluor, facies 
Hippocratica , demumque morfir. 

' §. cir. 

Sfgtia/»k^ Supereft genus Subcontinuarum. Hae, quanquam ^ 
^i»*^ ex intermittentibus paullo diutius pcotraflis coa* 
lefcant , non tamen eamdem acceffionum manife* , 
ftam naturam retinent , fed obfcurato pauilatim 
■frigore, et horrore, eodem ferme modo, quo 
verae continuae, fiium circuituin obeunt, donec 
ad declinationem perueniast ; quae Jicet fudore 
ipterdum, vt antea, ftipetur, mimquam tamen ad 
sntegritatem perducitur. Nec vllo quidem infueto 
peculiari fymptomate, fed variis, praeter continui- 

- . tatenij 



IKT<XMITT|EKT|byir« 177; 

\ • 

tatem, ct virium pauUo majorem defeftutti, timo- 
rem incutiunt , tanto grauiorem, quanto longius 
ab intermittentium periodoj et fymptdmatibus 
alierrant. ^ Contra Subintrantes eodem prope ordi- 
De, quo prius' incedunt, etfi non plene intermifc- 
tant, et non multo aegrius feruntur, quatn fere- 
baQtui, cum adhuc intermiffione gauderenti 

Prognofis. , 

f cni. 

Quod attinet ad prognofira, exftat apud hippo« 
CRATEM hujufmodi (apharifmus : Febres quoeun* 
pe modo intermiferinty ptriiulum abeffty fgnifiea*' 
tiir fl). Qui tamen vniuerfim acceptus experientia 
lefellitur; nam pernicidfae, quae hippocrati, fi 
genuina ejus fcripta confulantur, ignotae fuifle vi* 
fatur, quantum periculi afFerant, etfi intermit- ' 
tunt, jam fupra traditum eft. Vera igitur loqui- 
turMedioinae pkrens, fi, de benigni^, et legitimis 
mtermittentihus fermo fit, aut de iis, quae, amiflfa 
continuitate, intermifltonem acquifiuerint. Nam 
t^enignae, et legitimae generatim periculo va- 
ci^^t, ima falutares interdum a quibufdam haben- 
^^r, hominemque ad longaeuitatem praeparare 
dicuntur: contra maiignae, et fpuriae *), prae- 
ftrtini, quae in acutas continuiis degeneraue- 
nnt. Quod au£tor tibri feptirhi epidemicorum, 
^ui ad HippocRATKM vere non pertinet, jam 
"lonuit, dicens: Choteriea praecipue inaeflate^ et 
mts intermittehtes y et quibus rigores accedunt^^ 
^^(aliquando malignae fiunty et ad morbOs acuto^ 
P^^miunt; fed cau^re oportet. Maxime autem ta^ 
'^^ mrbos arguii quinta , feptima , aut nona ; melius 
^'iUm vfque ad decimam quartam obferuare b)» 



I 

( 



17 S 



DB FBBIIIBVS 



. **) Ouae legitimae, aut fpariae fint^ v|)i jpeeiatim de 
his agetur, patebir. ,, 

t) N. 40. 

§. CIV. 

Pr0gncfiha Ad tutius vero, et certijis inftituendum judiciutn 
^'^' plurimum facit tum febris , tum modi, quo intia* 
dit, progreditur , et decedit, tuttt ejus, , qtiem dC- 
cupat, rQgiminis, it6m tpmpeftatis, conftitutionis, 
atque ailiarum hujufmodi rerum accuratiftima con« 
ftderatio. Nam generatim quotidiana diuturnior 
effe' foiet, quam tertiaiia, . non ita tamen, vt quar- 
tana, qua^ ad menfes, imo ad afinos int^rdum, 
nili cortex peruuianus opem ferat, producitur, fic 
vtj ante inuentum hoc pene diuinum auxilium, op« 
probrium medicorum pafSm vocaretur. Intermlt- 
tentes, quae verno tempore prodeunt , citxus defi- 
nunt^i quam quae autumno. Vifcerum robur; ex- 
pretiones per, fuperiora, aUt inferiora opportuno 
tempore , et co£lione pera£la, ft co£tioni locus eft» 
contingentes ; fudor moderatus morbum leuans; 
non craiTus , nori vifcidus , non frigidus , vniuerfo 
e corpore profluens, neque nimiiuTi protraflus bre- 
' viorem morbum efficiunt:. contrariae his notae; 
fanguinis acritudo vei praefens, VeLimminens; ca«' 
cochymia , iblidarum partium debiiitas diuturnita- 
tem praefagiunt, yel aliorum morborum fuccedio- 
nem , nempe vifcerum obftru£lionum , tumorum 
varii generis *), oedematum, cachexiae, afcitis, hy* 
^rothoracis, anafarcae, i£leri, aliortimque malo- 
rum , in quae febres illae, quas fupra ($• LXVuL) 
iorruptiuas nominauimus, praefertiih termitiantur. 

•) Triplex 'genus tumorym ex habnii fide, atqud 
au^oritate (^Rat, md. F. XI cap. i.) febribus intennitten- 
tibus faperuenit. Primum ^enus faciont lien praedaraS) 
,. ^ et magitus, pedumque oedemata. Lienis tumor, teft^ 
SYDKNHAMio, faepe febrim fogat, ma^mein pueris, vt 
faepe eueiiit; ideoque falutaris dicitur, quamquam, vc 

«8« 



TVTSRM^TTEVTIBTf. Sff 

igoarbirror, non femper. Oedeniat» vel rponte« ttl 
emfridione eiianercere^ idem haeiiivs alTerit. Sed id 
ijQoqoe roinime perpetQum eft; faepe internii auxiiiis in- 
digent Alteram genus thoracis, et aMominis vircert 
iSdt; hinc hydropa , i£leraSy rhachitis. Haec difficilU« 
ittCQnm fant. Tertiam comple^titurfcirrhofli ec caa« 
m ib obftru£lionibus vifcerum ortos , qaibas afcites et 
lydropsfaccatusaccedant^ malaiteni, vtliqaeti vixlpeai 
te relinqoentia. 

§. cv. 

Errores quoque in diaeta commi^. catharticd* ^^J^ 
rtira, aut phlebotomiae abufus diuturniores , per* ■ 
tinariorefque has febres reddunt, praefertim quar- 
anas, quarum diuturnitatem etiam appetitus prae* 
er morem a\i£lus praenunciare folet. Notatu 
ligna funt, quae autxor coacarum praenotionum d) 
^ppofite habf t. En verba : Quiperfebres intermit* 
^ffltd, inaequaliter incalefcentes , aluum habentjlatu 
^ lijlentam , pauca tranfmittentem , iis pojt judica* 
tiom lumborum dotore fuhorto , alui prcfrumpunt'^ 
Qwi ^ulm ad manus contaffum exardefcunt , torpore^ 
^^') (K corporis incontinenti jaSatione vexantur^ H \ 

^'"0 intmepta grauati exfoluuntur. hterdum etiam , 
'^^mbra in pedilus atnbufla eadem denUnciant Item 
^^c fpeaat illud Hippocraticum h): Intermittent 
^^r^ftbris^ eademque errabunda in quartanam mutee^ \ 

w»r, praecipue Ji autumnus proximus rfl> Reli* 
^^ In^Us harum febrium generibus maeis pro« 
[^fiaalibi. 

*) ^- 1$8. *) Fratfag. /. ft. n.a,%. 

C u t a t % o^ 

$. CVI. 
, ^ia efle debet in benignisi et depuratiuii^ alia MMesgk 
^P^rnicioJis^ tt corruptiuis ($. LXVIIL LXIX.) cu-*"^ 
^'^iuatio. Benignae, exquifitae, et dnpuratiuae 
^ niedici opera cgent. In his enim materia mor» 

M fl bifica 



i%6 lis r;EB1RIBt8 

\ 

*- • > 

|)ifica?T6!is naturae viribusTubigitur, iingulifque ac« 
ce^onibu$ difHatur, aut fendbiU aliqua euacuatio- 
ne (ic excernitur, vt paul)atim fanitas redeat. Con* 
trarium euenit in reliquis, quae non, nifi arte, et 
medi^amfentis feliciter expugnantur, cortice in pri- 
' iiii^ peruuiano adhibito. In vniuerfum caufla ma- 

." i;e;-ralis, (lue fomes febrilis corrigi, atque expelli 

debet. Regendus praeterea febris motus eft, vt 

V. * e;tiam ejus ope id confequamur, Demum fy mpto- 

* matiSus/, at^ue aiiis malis, quae hifce febribus in* 

terdum fuperueniunt, mature, prudenterque oc- 

' currendum., Si materialis cauifa latet, aut corrigi» 

expeilique non £aciie potefl, aut ejus indolis eft, 
quae naturae vires fuperet, vt in perniciofis, et 
fnalignis, aut corruptiuis vfuuenit, tota curatio 
cortici peruuiano cpmmittenda eft, qui mirabili 
quadam virtute omnes intermittentes, dumnaodo 
, * primariae, et legitimae fint, non vero fymptomati- 
cae aut fpuriae^ cito, tuto, et jucunde vincit, et 
depeiiit. 

§. CVII. 

h primis Aduertere in primis animum oportet ad cauflas 

tHani^ftas f^^^otas, ^t mauifeftas, quae febri occafionem de* 

refpiciiH' ^erunt. Vbi ab animi pathemate, veluti ira, ve- 

*^* hementi terrore , cupiditate, fimilibulque orta fe* 

bris videatur, tunc vero fimile eft, nuUura aliud 

vitiom corpori inefle, fi tamen cauflam ejufmodi 

' fufficere credideriraus, quin humoribus aliquid la- 

bis illatum fit. Itaque vt ipfa tollatur, autconfo* 

piatur, fufEcit animi quies, tempore, aut fomno 

proquYanda, vel aliud pathema excitatum, quo 

prioris efFeftus quodammodo deleatur, quemad- 

"^- "^ ' ihodum fingultui, aut leuiori haemorrhagiae incut 

fum terrorem remedio efle faepe videmus. Si vero 

a frigore, aut a cohibita tranfpiratione indufta fuc» 

ritfebris, probabile eft, ientorem fanguinis inde na 

^ •. -1 ^ tam 



t * 






^ # « ^ » l^ 



tttmpcrmotum febrilem refolutum iri, et pcrfpi- 

rablle retentum per fudores^exiturum.^ Gurrt pri-. . ^ 

maeyiae peregrinis fuccis, aut inquinamentis ica-» . \ 

tent, febrimque alunt, ideoque . naufea , Imgua -^- 

/ordida, halitus fcietens anorexia, ^pJgaftrii, hy- 

pochondriorumque tenfio, aut grauitas morbuni 

comiUntur, aut anteceflerunt, aut fimilia cacochy- 

liaegaftricae indicia adfunt; emeticis, cathartici% 

cly/leribus,. potu largo, faponaceo, incidenti, fa- 

lito, atqHeabftinentia vtendum eft, vt fordes om- *, 

nes eipurgentur radicitus. Id autem in juuenili- 

bus corporibus, et fanguine plenis, praemiffa ve- 

naefeilione, promtius, tutius, feliciufque perfici- 

tur. Turgente bile, vt faepe in biliofis tempera- Qid4f$ 

Wis, aeftiuoque tempore, quo febres arden-**^' 

twtnnaturam facile indount, turgere confueuit, 

praeterea, quae leniter furfum, aut deorfum eji- 

f^unt, fubacida quoque in vfum veniant, vtpote 

quaealkalefcenti, aut putrefcenti humori obfiftunt, 

^uidcjuid contra obmurmurent, fi qui adhuc funt 

Syluianae hypothefeos feftatores. Fieri tamen ali- fi?' fi ^ 

^uanoo poteft, vt cruditas acida primas vias op- acUai 

peat, febribufque contumacioribus cauflam fup- 

P^vtet. Id vitii cognofcitur ex vifiu f^rinaceo, ^ 

crudo, vcgetabili , acido jam, vel ad acefccndum 

^''^nOi mftibus acidis, facie pallida, ventre tumi-» 

"^> cj^crementis viridibus , acidumue fpirantibus^ 

^tate, aut fexu ad acidum fpontaneum prpcliuiori, 

Auncprofefto abforbentia, acidumque emendan- 

^^* cuin eccoproticis rhabarbarinis feliciflimc ce- 

l^unt. HiQQ magnefiae albae , pulueris oftrearum 

^'^calcem redaftarum, faliumque alkalinorum fixo- 

[^^ ad intermittentes quafdai^ febres f ugandas ce:: 

''"^fita virtus. 



M 3 f cvm. 



.X 



,i8«^ 



Dx ''vmBJtjivi 



§. cviu. 

Q^^ fi Interdum fanguis diathed inflammatoria , fiue 

^^,&^pent:ore calido, aut copia, aut acrimonia biliofa, 

99^ aut praua alia iimili qualit^te a naturali ftatu de- 

fle£lit, quod praecipue in continuis jam ab initiO) 

aut ad continuitatem pronis non rarum eft ; tunc 

fanguinis miftio, et diaeta feuerior requiritur, pra©' 

tere^, quaediluunt, refrigerant, et acritudinera 

Aif «wiwnotam emendant. In diuturnioribus intermitten* 

*"*^^'' tibus febrihus non nunquam lentor humorum fri- 

gidus, /lu^ mucus iners, vix acer, difficulter pu- 

trefcens occurrit, qui vitlma arteriarum, venarum- 

' . . . que reticula, aut circumppfitas cellulas, in quibus 

tardior circulationis motus efle videtur, infarcit, 

ac lentefcendo obftruit. Hujufmodi vitium pk- 

rumque comitem habet foli^ajuni partium atoniara, 

iipo faepe ab hac, vtcaufla, dimanat. Tuncfol- 

vendus mucofus humor eft amaris, falinis, s^cribus, 

calefacientibus, et ieniter excitandus vifcerum, 

vaforumque ^ omnium tonus , firmanduf^jua corro- 

V horantium yfu. 

f CIX. 

Qf^^fi « Si veffe noxia effluuia, putridi paludum vapores, 

Jg^ *^miafmata epidemica, aut fimile quidpiam veneni 

inftar febrim genuifle videantur , ad antifeptica, 

quorum latifliitia fupellexeft, confugere iliicooper* 

. tet; fed ceteris omnibus antecellit cortex pcruuia- 

nus, dummodo optimae notae fit, et liberaH rna* 



OwiiAhu, vt opus eft, adhibeatur. Si febris demunt in-, 
J^^^^^Jj^termittens, fecundaria, aut fymptomatica elle 
MrJAMi cogncfcatur, vt ea eft, quae a ftrumis, a fcorbuto, 



a lue venerea, ab hyfteriqa, aut hypochondriaca 
paflione, a catarrho, a rheumate, atubercuhs, » 
phthifi pulmonari, aut alio morbo primario, ^ 
^mptoma, interdum pendet j omiiTo tum cortice» 



. 



te uidHcaci, et febri, licet intermiinonibus 
litio&e, toUendae impari, tranfeundum ad ea 
reniedia, quae primario morbo accommpdata funt, 
kfe in iis perfiilendum eft, 

§. CX. 

Haec generatim difta ob oculos femper habeat, 
opoitet, quicumque febribus intermittentibus cil^ 
nnk manum rite admouere cupit. Praeterea 
fiiaedAm ei fcitu neceflaria fuperfunt de re&a fan^ 
guinis miiConem, aliafque euacuationes inftituendi 
ndone, vt faz aliqua Tyroni quali praeiuceat^ 
cujusdufhi fyrtes, fcopulofque in dubio certami* 
oe, iflcertifque rebus ad rationis , experientiaeque 
normam vitare poffit. Et primiim quod ad famiW5w/«Wr- 
piinis miffioncm attinet, haec communi fere om- JJ^jj^^*** 
niiimopinione.reprobatur in intermittentibus prae* 
iertim epidemieis, etiam vernalibus, quia per eam, 
vtisTDKNHAjtfivs tcftatur a)y faepe efficitur, vt 
perniciofiores reddantur , longiufque tempus per« 
iurent, adfcitis int;erea grauiilimis fymptomatibua 
noQ (ine vitae ipiius periculo. stdbnhamio ac-' 
ceditTORTivs, qui eamdem omnino obferuatio* 
^ adducit , affirmatque eadem die , qua fahguis ' 
^vena miflus eft, faepe febrem e fimplici dupli- 
cem *) fierL ^ Fatetur tamen id ipfym fponte , et 
«Dehujufmodi caufTa pluries euenire; tumque illud 
a venae fe£Uone priaeflitum effe, cum eam in febri- 
^^ aefliuis fine prudenti rerum omniuni confidera* 
tione adhibitam viderit, 

^) Obftri^, micL fia. h cap. V. 

*) Nocnam fanguinis miflionem repetitam, atqut redu- 
plicari inde febres vidit hamazzinivs in ConfiitutioM 
fjpidmica rurali a% 1690., in qua febrei^ rntermittentci 
Do pluuias immodicas, et annonae caritatem, in primis 
'^ruptiiMi graffabantur. Vid. 1. c. §, 9. et 41, ^ 

M 4 $• CXI.. 



i 

,1 

j 



184 *>« FB&RIBV.0. 

§. CXI. 
oms ratione Itaque ratio, et cum ratione con]un£la experien- 
^fre^deC' ^* fu^dent, hic diftinflione aliqua opus effe, nimi- 
stinfangHi'T}xm ncque femper fanguinis midionem in hifce fe« 
^^^j^j^*'bribus pertimefcendam, neque certc in omnibus 
* indifcriminatim et efFufe^dminiftandam. Nam et 
anni tempu$> et febris naturam/ atqoe aegri aeta- 
tem, temperiemque coniiderare oportet, ante- 
quam quidpiam deliberetur. Verno tempoie, quo 
corpora turgent fanguine , humores rarefcunt, et 
expanduntur, et quodammodo ad fe fe defaecan- 
dum propendent^ fi febres eo vergant, vt plerum- 
que folent; fi aetas, et temperamentum, et reli- 
qua confentiant, cur non poterit vtiliter humorum 
copia per venae fe£lioneiti minui , fpatium niajus 
in vaiis parari, vt naturae nlotus expeditiores {a&i, 
citius, et facilius fine fuo potiantur? Quid? fi 
etiam paullo acutior fit morbuSt et pulfus vehe- 
mentior, pleniorque? Nonne in tanta vaforum 
plenitudine, fiinguinifque concitatiori motu in- 
' flamtnationes vifcerum , congefliones , canalium- 
que ruptiones liceat per fai^tnis mifiionem prae* 
cauere, atque auertere? 

" $. CXII. 

Aeflatet et At vero aeftate, cum parcior fit fanguinis? quan- 

^^mimis^^^^ ob fubtiliorem partem in vapores refolutam; 

ednttemt, cum humores omnes ad liquefcendum inclihent; 

cum fumma fe vbique prodat eorum ad alcalefcen* 

tiam , et corruptionem procliuitas ; cum bilis co- 

piofior, et feruidior praeualeat, non temere vena 

fecanda eft; nimirum non, nifi in majore fangui- 

nis aeftu, in diathefi inflammatoria, vaforum, ha- 

7 bitufque plenitudine, atque aliis hujufce generis 

conditionibus. Multo minus autumno fanguinis 

miflioni locum efle, plerique fcriptores arbitrantur, 

quia 



R 

\ 

b 
.1 



•7 



Ilf TSRMXT T.ENTI9 VS. . Jgf 

quk difperfa fubtiliori humorum parte, vapidam, 
quae retnanet, atque efFoetam credunt. Quare eo 
tempore febreS profe£lo ientae, et diuturnae ple- 
rDraque videntur, ficut craffos , lentos, inertefque 
ii<|uores decet. Attamen quandoque incidit, vt in^ 
tempeftatibus etiam, quae jninus fanguini mitten- 
do opportunae habentur , ejufdem conflitutio ob \ 
aliquam iatercedentem cau0am ad inflanimationes 
proniiTTma fit , aliterque de venae fe£ilione fentien- 
.dumjubeat. ' 

§. cxin. 

Prae ceteris febris ipfa , ejufque fy mptomata Sj//ffitfo fi^ 
animaduer|]onem ijfierentur. Vehemens ejus gra %[^j^^L/^^ 
dus, aut ad continuitatem magna procliuitas vetiae ht. 
ifefiionem expofcit, item grave aliquod fymptoma, 
vticoma, delirium, pleuriticQS doior, fanguinis 
fputum, fumma fpirandi difiicultas, eamdem exi- 
I gunt , modo cetera non aduerfentur. Neque fola 
fanguinis mifiio, fed cucurbitulae etraih, atque alia 
reuelientia praefidia optime tunc adhibentur. 
Verum haec, vt cuilibet manifeftum eft, non 
ntione febrts tantummodo , fed adjunQorum 
fymptomatum caufia conueniunt; neque in be<* 
nijnis, atqueexquifitis femper, fed potius.in per* 
niciofis , tiut corruptiuis opportuna vcre funt, 

$. CXIV. 
Aiiquid etiam dicendum eft de tempore, quo7V»»»^«j» ?«» 
mitti fanguis poteft. Apud Gallos in fummo aeftu!'^;^'^;^^** 
febrili mitti fQiet, nec aliter faciunt plerique Italo- 
nim. Apud alios vero, et praecipue Gaieni,, ve^ 
terumque feftatores die ihtermiflionis , aut faltem 
febre ad finem properante tantum. Sedfineceffi- 
tas vrget, quouis febris tempore refte mittitur, ex^ 
cepto primo acceflionis ftadio, quo certe hominem 
venae fefib jugulare poteft; quidquid contra aut 

■ M 5 agant, 



:l86 



B.B FBBRIBVtf 



agaht, aut judicent nonnulli,*'quos nouan^ cup| 
di^as audace9 reddit , aut temeritas adjuuat. 

$. cxv. 

bepurfran» Quae de fanguinis miflion^ ex sydebhamio, c 
^wmc. YQj^^jo retulimus, eadem illi habent de purgatio 
ne, affirmantes, fimilis omnino.efFe^s^ quosvi 
^ derunt a venae feOiones etiam purgationem, prae 
fertim. in conftitutione epidemica , fubfequi. Mi 
nus tamen noxiam purgationem, et vomitionen 
f uiiTe in memorata rurali conftitutione ( $. CX.^ 
Mutinenli deprehendit ramazzinivs, dummodd 
prudenter, atque intra moderationis limites adhi 
berentur. Alias morbum pertinaciorem reddebant 
deterioremque. Imo mathabvs geor0i [Ari 
piccoi di medicar. p* 6i.) narrat in Dertonenii di 
tione quod9m,autumno/ip6nf/ tertiano ttfpo retur^ 
Tintes frequenti purgationt traSlatas tethates euo/ip. 
omifTa autem purgatione ex cohfiUo eximii Mti^t 
MORO fere omnes fanatas. Ceterum non pauci vo 
mitionem laudant, in quartanae potiilimum initie 
et interdum, prout res.pofhilat, repetilaro. £' 
enim materiam, quae morbum facit^ promte, e 
celeriter tam eprimis viis,'quam e remotioribo 
locis educi, aut charad:erem, vt vocant, qufm^ 
neruis tamquam febris prpxim^m caufram, aut po 
tius proegutnenam *) ponunt, tolli, et deleri, e 
fic contumaciores febres exftirpari alTerunt. Ali 
' contracane pejus, et angue emetica reformidani 
aut inutiliter adhibita non femel jFuifTe narratii 
exemplis in medium allatis. At nobis media vi 
iiicedendurti effe yidetur ; nimirum enieticis tui 
vtendum, quando magna putridae, aut vifcid^ 
faburrae copia ventriculum grauat, aut biiiofo ht 
snore deprauato turget cyftis fellea, hepar, et du« 
4enum« Id autem indicant cauffae antecedente 



et procat^r£Hcae ; faporamaras; naufea, ftomachi 
pdus, de quibu$ aegri, dum mdne euigilant, ia 
primis queruntur; flauus oculoruni, faciei, aut 
vrinaruin coior; appetitus deje^lus; hyppchondtia» 
lut epigaftriam tumidum. Interdum etiam hoc 
purgationis genus a fola febris diutumitate, et per- 
tinada,aut ab autumnali temporeexpQfcitur, quafi 
vehementiore q«adam concufllone opus iit, vt fo- 
inesfebriiis ab interioribus vifcerum latibulis excu- 
tiatur. Sed antequam emetica adhibeantur, tem- 
peramentum, a^t&tem, vires, vitaegenus, pe^lo* 
ris, etcapitis conformationem , morbos antece* 
dentes, aliaque perpertdere oportet, vtram coiW 
ientiant. Lenia item apud nos eligantur, atque 
vbi vafonim aHqua plenitudo appareat, non niii 
poftea per venae fe£Bonem deptota propinentur **), 
Betempore, quo dari debeant^ opportuniore, 
(iifceptatur inter au£lore$. Alii tempus ab acce& 
tone remotiflimum ; aiii quam proximum ante ac- 
ceflionem praeferendum exiftimant } atque his fuum 
^uoque caleulum addit h a en i v s n). At fpafmi, 
^tturbae, quiae inoipientem acceflionem comitan- 
^% ab emetioo ita augeri pofiunt) vt medicum 
itinde poehiteat temeritatis. 

) In omnibas tnp^bit rolent P^thologi ponere caulTam 
P^%menam , fiue praedifponentem , cui fi fuoemeniat 
^aiSprocataraica, fiue occafionalis, ex v^riufqae con-» 
mn dicont otiri caoflam morbi proximaitt. C\. swn* 
^sivs (Cowiii. «flt ^ 75fw) iu febrimn iiitermitten.tiuin 
(«tiologia hanc ipOim fequitur do£lrinata» agnofcitque ia 
^^n\i qnamdam matationem, fiue chara3erem| quq 
P™efenre, vti caufla proegumena, facile ex leui qaacan- 
jueoccafione febri5 cxcitattir. Hanc charafierem etiam 
l^fficere (ine humore vilo, fiue fermenio, fiue fomite, ad 
'Porim ftatis horis reuocandam , non dubitat. Qo^re fer, 
!V*^nuti videtur ipfe quodammodo aduerfari. Eju{^ 
JP|nionem amplexus eft albrbchtvs tiibar (Qe aBione 
"•«w. ntru^ in/nhrilms. Gmhig. 1774.) aiUque nupe* 

riores. 



t 



I 

ffiorei. Sed miae de hujurinodi hypothfiT in 'irtriimqtid 
partem dici pouunt, videantur apud XRNKA tiifi. fihrtm 
jmtrmiu voL i. a §. ^7. v/^«e ad 5, 52. 

*•) Ncgled^a hQJufmodi cautione^non mddo polmonod 
vafa lacerari poflunti verum etiam cerebri. Internao^ 
cerebri haemorrhagiam inueni in cadauere homini», qn^ 
poftemeticum ilupidus h&us intra vigpynti ^^atuor hom 
grauifiima ex apoplexia periit. . , . . 

a) Rat, mecL T. XL cap, i. 

Pamna va" V«lidiorem alui du£lionem compljLiresTonTivttl 
jwlwii/. ^^"^^ damnant; damnau^r^t etiamsYDitUfHAMivs 
modo laudatujL, nec immerito : ham «quo4 purga* 
tionis amatores fibi proponunt, primas nimirum| 
vias et vifcera a prauis fuccis, bbftruftionibufque 
liberare, vix vtiquam aflequuntur. -Vkesfotm 
proflemunt, tonum vifcerum iabefaflant^ crudita- 
t^m augent, febrefque reddunt diuturnioFes , imo 
periculoiiores , inprimis, ii corrpptiuaQt, autpef' 
Laudatur niciofae indolis etiint. Qjuamquam vero exercita- 
J^*^^^^^tiflimus TORTivs iteratis ^iperimentisr id didicit, 
furgam. non tamen is efl:, qgj omnem purgatidi rationem 
ir^jiciat ; bUadam videiicet, lenem, etxCircum« 
fpediam. Licpt igitur, vbi»purgiandi indicationoa 
defit, lenibusinedicamentis, et pro humorum pec- 
cantium, anni temporis, aetatts^ teiTip6i:amcnti, 
cpnfuetudinis, vitaegeneris ratione diuerfis aluum 
ducere. In biliofa conftitutione » feruidiori anm 
tefnpore, fimilibufque cafibus la^s. ferum aut (im« 
plex, aut ex tamarindis deco^lum, aut cremore 
tartari imbutum fufficiet. Cremor itehi tartari 
vnciae pondere in aquae fontanae feruentis duabus, 
, . vel tribus libris folutus, et potui datus blandiflime 
repurgat. Si. acres, et tenues fucci.ventriculum 
ad inanem vomitipnem, aut inteftina ad dejicien- 
dum fruftra proritent, nec materia turgeat, oleo 

|rel oliuarum dulci ,.>el amygdalino recenter ^t^^ 

* • • ' ^ ^ '■' ' igoii 



9 

V 



IlTTEll MIT,T«1f VVBTtf« S89 

ignis ope exprefTo , et ad tres, vet quataor xrncias 
ex jure tenui propinato molefUae hujufmodi 'egre^ 
j^iefedantur. Quod ii paullo craflior, aut copio- 
fiormateria in primis viis haereat, et tempeftas 
autumnalis, temperamentum pituitofum, aliaqua 
hujus generis conxrurrant, lenientium virtus augerl 
potent. *Hinc vel faies medii, et amari cathartici, 
velcaflia, vel manna, vel conferua florum perfici, 
vel eleflaarium lenitiuum , vel rhabarbarum , vel 
fpecies Hierae iimplicis Galeni erunt conuenien'* 
timz, Ql. BECCARio de me, auditore olim fuo» 
optime merito in vfii erat bolus, qui redpit flo- 
rumcalSae et conferuae maluae^ vtriufque drach* 
masduas, et rhabarbari elec^i drachmam femis; 
^uem fuauiffime purgare ipfe aiebat. Interdum fo* 
li^ clyfteribus optatum floem confequimiir, quitu- 
tiHimifunt, et, quoties opus eil» flne vlioaegro« 
incommodo iterantur. 



§. CXVII. 

Expiatis primis viis vtiliter vfurpari folent quae-* 
^m ex iis, quae pecqliari humorum, aut foitdarufn 
partium vitio cognito-opponuntur, et veluti remd* 
tauauffas emendant, quaeque //'Ari/ttgd vulgd Mrifi/is 
ctiamappellantur, quia interdum febrem et ipia^*^'^ 
tollunt. Primum locum pbtinet ferum laclis fim* 
P'^^) vel inco£kis herbis amaricantibus alteratum^ 
^t per aliquot dies jejuno flomacho fumendum* 
Deinde veniunt plantae quaedam, vti Cichoreum, 
Taraxacum, Eumaria, Agrimonia, Carduus Bene- 
"'(tus, Chamaedrys, Centaurium minus, Abfin* 
tWum, Ruta, Marrubium albiHm, Cardiaca, Pen" 
^^phyllon, Securidaca; item floresChamaemeli a)i 
^snaceti, Agerati A), Arnicae montanae r), Ucuti 
ftiam radices Pruni Sylueftris , raali: Perficae , Ser- 
pentariae virginiAnae, Lappne inMJpris, Gentianaeij 

aut 



290 



»9..rEBRIBV« 



aut cortcx Nacis arboris rf), fecundasJTnaitiii 
Hippocaftani f), Saltcis *), Aurantiorum, Cafcaril* 
lae, Lignura Quafliae, fiue ejufdem radix/), Baccae 
Cupreili, et platitae omnes antifcorbuticae, inpri- 
mis Trifoliiim fibrinum, ex quibus deco£la **), di* 
luta, fucci, , eitrafta, tiod:urae, pulueres, ele£ba- 
ria, pilulae ^ mixturae varii generis parafitur. 

i 

; «) Chamaemelutn ceiebratum primam fuit a neche^ 
IPO, ab AETio, deinde. a mortono, a PiTCARifio, 
SL CARTHEVSKno , a LANGlo , aliifque. Viii. lamgk 
Mi/c. veHtat. fafc. i. p. 79. b) ViA Saggi di Med di f. 
Paolo dair Arm P. 2. p. 2dk. nella nota. t) coLLm 
Armcae infebrilms viresy fiu^bferuat, P. K • d) febvrk 
innot. ad Grantium de febrib, e) Vid. CL awt. tvrrae 
*Lettera^ ed alcune ojfervazioni fulla febbrifuga facoltk ddt 
Ippocaflano, quo in libro hiftoria hujufce remedii, qaod 
prinius mistichkllivs edmmendauit, vfque ad nodn 
tempora compreh9nditur ; nousfque pertcuUs excelleni 
ejuf^em vis afleritur, et vindicatur. Anno verp fuperior 
re 1782. prodiit Commentarius jo. francisci zvlattI 
Cephaleni, angeli diSiflimi yiri Hlii, quo ornatiirimuf 
adolefcens duodecim medicas periclicationes remedii hujns 
vires explorandi caufla in Nofocomio Patauino diligeiitiffi* 
Hie inftitutas profert, quamm euentus Ci. tvrraic obfer| 
v^fta omnino aduer(atur. Nec rarum efl , in hujufmodi 
experimehtis , ex leuiilimis quandoque cauflis, medicof 
. quiimplurimum inter fe dUfidere. Veriim fi HippocaftAfio 
locum iilter febrifuga denegat fuis experimentii zvtAT* 
^i^, aud^oritate tamen Cl. jo. marsilti Botanices Pro* 
feflpris Patauini, et pericuUs complurij^iSs cum Pataaiii 
tU(n Parmae hSds permotusi alio fehrifugo ditandam me« 
dicinam comendit, Datifca videlicet cannabihaf cuJQI 
egregiam aduerfus ' febres Intermittehtes. facultatem con* 
celebrare non dubitat. Vid. ejus Offervaz.fopra la facobi 
f^^ifrgf^ delT Jppocaftano. Firenze l^ga. p» 17- Anti- 
febrilinni quoque medicamentorum claflem adaugeife ftu' 
^it Ci. RVDQi,PHvs BVCHHAVs. h euim Hafaiae ann. 
1781. fuas obferuationes circa radicis Gei Vrbani^ fiue O" 
fubpkyllatae vires iH febribus praecmue intermittentihuSf 
aliijfque morbis inftitutaf euulgauit. Centum et viginti trj' 
bufl medid» biltorya^ praefej^itifluaa» notti.>ojus remedii 

virt» 



Iir TSRMITTBHTYBVS?; 



?9r 



?ire$ deinonflrare anntrus eft. Si experimentoruni nnme- 
ruS} fi aii£loris fides, (i confidentia,' quam vbique oflen- 
tSLt, confidetentur; i^uUus profe£(o de 9intifef>rili Catyo- 
phyllatae virtute dubitauerit». *Sed nefcio, quo adnerfQ 
lirofiat, vt faepe quae alibi reroedia laudibns extolluntur, 
l^reai apud nos in Italia celebvitatero omnem amittanr. 
U ipfam vehementer ^oleo contigifle Geo vrbano , qnod 
ilnoftris auide receptum, et multiplici ratione tentatum 
votis nequaquam fatisfecefit. Exeipio tamen O. rauCk 
ASTJVM K, Protophyficum Mantuantim, qui miram hujus 
remedii facultatem antifebrilem expertus eft in febribus 
intertnittentibus diuturnis, et admodum recidiuis chjnae 
chinae non ampiius aufcultdntibus. Vid. ejus Mm. efifi* 
ktorno k MalattU eorjk in Mantova n^l iy%2. infert. 
Yikm, Vll OpufeoL mecL Prat. p. 98.' 

*) Species falicis, cujus corticem adhibendum votunt^ 
t^falLx vulgaris alba. Decerpitur cortex ex ramis mino- 
ribus trliun , vel quatuor annorum , qui craflitiem ab vno 
ddquatuor polhlbes habent, ficcatufque in puluerem redi- 
gitur. Hujus adtem pulueris fcrupulum vnum , vel duo 
dari debent quarta quaque hora tenTpore integntatis. Sic 
quinquaginta aegrds, et vltra, fine vlla ndxa perfe£le a 
fe fanatos aiterit etmvnovS sjone. Idem in pertinaci- 
bus quartanis, aliifque morbis, qul difiicuher remediis 
aurcultabant, puiueri corticis &lids addidit quintam chi« 
nae chiiiae parteifn » qua ita ejus vires augentur , vt aegri 
repente conualefcant. ^teque vlla praeparatione ante 
bQJus remedii vfum opus eiie dicitur. Pkihfopfu TranJ^ 
«Siow. Vol LllL p. 195. 

/)Vid. SebafHani Siveruy auditoris ollm noftri, CofH* 
^ntmuSi in quo medicatne Quafjpae vtret experiduhtur, Ti* 
ritt'17^6. Sed exiguas omnino Qua(iiae vires antifebri« 
ieseffe^ fuis experimentis oftendit Au£^or. 

**) Cl. HAENivs ad curandas febres intermittentes 
commendat fequens deco3um: 

&c. racL Gramin. 

Taraxaci an. Ukj* st^ 

Minut. coficif et comuf indantur m aq, 'purae qu, ti 
Jiecoq. ftr bihorium, ' 

Qoktffr^ pratlo expreff, lib. iij. aticL 
Oxymelfimpiic.tih.fem, 
SaL Pchfchrefly drachm. vj, . 

M, detur^ vncia quouis bihorio, 

Vid. Rat, medewL Patt. XL cap* /• ... 

fi. cxvia 



A 



'• ^ 



1 '« 



X92 , DB rXBRIBVS 

$. cxvrii. 

' His, prout e re fore videtur, adjici pofTun 

Sftlift mt^ii.faUs digeftiui ^iQiy tartari^ abflnthii, tartarus vi 

triolatu$>'poiychre(his, de duobus, (iue arcanun 

duplicatum, nitrum vitriolatum, digeftiuus svi. 

vif, mirabilis gt.avb£R]i, tartarus folubilis, (imi 

lefque aiii. Multa aUa cpmmendantur ab Aufkiri 

bus, quorum fingula perfequi longum nimis effet 

- Rmeru et Nott tamen filentio praeteriri pauca quaedam de- 

Cr^iii *^-bent, vtpote vfitatiora, et longa experientia apud 

multos.velqti comprobata. Tale elt ulud croi.li] 

et RivERii ex fale alkalino fixo, et acido vitrioli- 

Sfiecificum co*) conflatum^ aut illud aliud, cui nbmen S]p^ri- 

Moriom. ^MWMORTQNi, ex floribus ^hamaemeli, fale ab- 

ifinthii, et antimoilio diaphoretico conftans **), 

quo au£lor eas intermittentes viciflfe narrat, quae 

cortici peruuiano refl:iterant, quae fecundariae, aut 

fymptomaticae, et fpuriafe fortafle fuei;uht. Lau- 

iai rfww<>-aantur quoque Sal ammoniacum ad drachmas duas 

macitm. bihorio aute acceflionem datqm ***), Camphora 

pafiinAcae coWo appenfa, aut intrinfecus fumta, femina Pa- 

femtna. ftinacae ad drachmam vnam , itemque teftae ouo- 

rum in caleem igne reda£lae ad drachmam femis 

bis, aut ter in die adhibitae, quarum savvage- 

S1VS a), aliique teftantur vtilitatem. In Hifpania 

FeirifMgum he(\VLeTiti vfu cQjmmendatifllmum eft avoonii Fe- 

Andonu. brifugum ex Fabarum Oaffee faturatiore deco£lOj 

kt citrei mali fucco compofitum *♦**). 

*) Sic paratur: Rec, aq. cichor. vnc. iij. 
^ah ahfinth, alcah dracL fem. jpirit. fulph. aut vitriol 
gutt. XIL vel fcrup. j. M. kauriaeitr duahus horis ante ac» 
- cejpanem. 

**) Specificam Moctoni fic dercribitur ab audore fuo 
(JDefebr. intermitt. cap. VL exercit, /, p. 50.) 

Rec. Flor. chamaemel. fubfi^ff. pulv. (jplus mirtus pre 
aetate) fcrup. j, 

Antimon. diaphor. 

.^ • Sel 



• ' 



( 

jxrTittiirYYTKirTX^ftTS. rf^jf 

S^, (AfiniL an. firupuL fem. 

K f' puh, fmenHut in kaufiu a^$^mf^rjulafui 
tttfffrau'^ aut informam hoU^ aut 'piLatm fnucilag, guwm, 
tri^iicmk redaSus, fexta quaque hora ver biduum vel tri* 
km rtpetendus» Ijiflorias hoc remedio curatarum fe« 
irjQm vide fis apnil eumdem /. r. eap. IX, p\ ii^,etfeq. 
***) Nocet calidioritemperamehto praeditis, et facita^ 
mteiQuttentes in ccrnttnuas commuot) quod non iemel 
Viiieeomet ipfe, videront^e alii. 

fl) mfolog. ch 2. Feb» imerm. ord, 3. 

**") AVDOMii Febrifugum fic habet : 

itt, Caffee tofl.i et trit. drachm, fexj eoq. in aquaa 
ms tribus ad dimidias. Refid, decantat. add.fltcci citri 
mar binas. M. caUde propinatur aegrojejuuo aptfrexiaa 
uwpore. Aluum, et fudorem mouere cUcitur. . 

i. CXIX. 

wERtttoTivso) nonfpernendum vtmtSmrti te- 5*4 
ftatur oleum animate dippblii ad guttas quinqucj^'^^'^^''^ 
ttviginti hauftiim, eoique tertianam fugaffe refert; 
MKNABvs b). Sulphur quoque minerale a drach- 
madimidia adynamaUquotiesanteaccedfioneni in* 
geftum a ettmvlt.ero, rvlando, riverio,* 
aliifqiie^) inter antifebrilia recenffetur. Interhaec 
locum aliquem inuenit ^ariter ^Kermes minerale^ 
fujus femigranum infantibus febre intermittente 
^orantibus bis , ter , quaterue in die ingeftum 
fummopere prodefre, au£lor eft OEoFFRovvsr*)* 
Adftringentia etiam ejctoiluntur. DecoftumPlan* 

tagiflis poft DlOSCORlD£M, et gerbezivm se- 

NAcivs adhibuitad febres contumaciores d). Gal- 
lasa drachma femis ad vnam omni quadrihorio rb« 
NBAVLMi vs e). Alumen crudum a dimidio fcru- 
pulo ad vnum ex decofto centaurei minoris quin" 
^ue horis ante fehris ingreflfum datum fummopere 

COnCelebrantHARTMANNVSjORVNLlNrTlVSjfiTT* 

ajvllervs", atque alii/). A ftypticis autem 
iiujufmodi remediis confuitius putauerim omni* 
no abftinere. Nec tuta, ncc innocua omnino 



« 



m 



0B rXBKIBTft 



effe, fuadetratlo. Denique Aqua XoU ftfiitim ptt 
btduum, aut triduum iine alio alimento a veteri' 
bus primum, nunc a seh Aciog) et DrDEtoTioi) 
tamquam certiffimum antipyretkon propcnitur. 
Opium etiam non nulli *), et Theriacam ante ac^ 
ceifionem dandam jubent , necdefunt, quivene- 
fift, etinprimis arfenicum, vt fkiccivs, nucem 
vomicaiP) cicutam, fabam fandii Ignatii, arancas, 
^iaque aut abfurda, aut naufeofa, vti vrinam hu- 
manam, autvacciham, puluerempyrium, piperi 
fuadeant. Sed pieraque ex his aut noxia, aut M* 
iia faftispericulisdeprehenfafunt, prae primis ar* 
fenicum, a quo Ci. viriHAKmvs, sxiiRCKivJ 
Archiatror. Caefar. comes, et qvah i^i i vs pluriraa, 
et fermeincurabiiia mala prqfeSa (i) teftantur. 

«) Ohferv. defebr. feaion. 2. §. 3. k) Difftrtat. dimh. 

Miuen. in America vexantib. §. %A. c) tRNKA i c. P 2* 

/eff. 2. cap. K $. e. c») Mat, Mel T L p. 126. «0 tRNKA 

l c. cap. FIIL §. a. e) Acad. Rtnfides&ienc. dfi ?^ 

*«. I7II. /) TKMKA /. C. §./. p. 50S. g) L ^- '**• ?' 

aap. %. h) Avis aux Gens de la campag. chap. 20.> p< 155' 
*) a. BEKRTAT quia verofimilius putat, a fpafini8|"' 
termittentes oriri, quam ab obftru£UonibHS, praefertim 
quando magno cu^ horrore inuadunt» idctrco medica* 
an^ntum ex dpio, quo fpafmi toUanturi praebet. Vtitor 
autem kudano liquido sydkiihamii, in infantibtts ad 
guttas feX| in adultis ad viginti» ex diltico centaurei 0t* 
norisi hora vna ante acceflum horroris. Sudorempt^ 
SDOueti ii aeger ledulo fe contineat. Ipfe tertianasie 
curafleait, quae corticem chinae] fpreuerant. Vid. Ces»»- 
Upf. VoL VI P. 3. p. 517. 5 18. At|neque hoc tutamre- 
medium eft,. Nata inde noui lecfadia, et vix fupersndt 
fymptomata. morisotvs, etiam oeslandks muitonuA 
experientia annorum edo£itig memoratam berrtati ta^ 
thodum nuper vituperauit, et rejecit. Vid» Jpumal 9f. 
Mid. Janvier 17%%. p. 2?. 

( I ) HAEN. Rat. med. T. XL p. 64. 6f . «TORCKiV* 
jinn. med. l.p»7^ 80. QVARiN./iAr. meiend* cap» X"» 
P* 138- . 

fCJDC 



i. cxx. 

Praeterea a nonnullis topica quaedam. et propo*T'^f<» /» 
twmtiir, ct magno in pretio habentur. Duo tan- ^l^l^^ 
}m fpkarpia \ac commemorabo, quae mohto- 
w tamquam vfu comprobata defcribit. Alteruoi 
n Terebinthinae venetae, et puluerisOlibani aequia 
partibus conftat; alterum vero ex 0ielidonioflia« 
]ore,etRuta cum fiiliginis, fappnis veneti, etfalia 
nariai idonea quantitate contuils, atque aceta 
acemmo fuba£Hs« Vtrumque carpis nuuiuAim ad^ 
moaeri folet biiiorio aiite qipuani febrim. Neque 
reticendum efl^ nuperos quofdam non infimae no- 
tae medicos praeciperci vttotumeorpuspaQiaisca*^ 
lidis aliqua ante acceifum febrileni tempprepf^rffi-^ 
cetur, et deinde deco£him aliquod fudoiiferuni 
praebeatur, vt prouocataiic fudore frigus arceatur^k 
Id Ihs felici(nme tentauit Cl. a zdRCKi \Bay. 

« 

') Am.mti. 2, f, l6t. ttfeq. 

$. CXXL 

Detimm magni intereft, quomodo aegii ii| qcui-''^?^ ^ 
vis acceflione gerere fe debeant. Initio acceffionis,]^Jj^^ ^ 
quo frigus fe exferit, mnturius vejle mutta aeger te» 
gendttf tfi; admouendaque Jicca et cahJa fomtnta 
parttbasi quae ma jdri'frigore afficiuntur, £i,c tameni 
tf^ nifitiim^ vt ait cki.s vs , vehtmintiffimi catpref 
intipmt^Jed pauUatim increfcdnt a\ Apotu, quo- 
ad £eri pote^ , abftinendum elTe docent pieriqua 
cUnicorum > quanquam eo tempore fitis quam ar« 
dentifiima ad bibendum folicitet. A pQtu enim» 
praefertim frigido, et copiofo non modo frigus 
tnoleftius, diuturniufque redditur, verumetiam 
naufea, vomitus, anxietas, etturbationesinternae 
inuakfcunt. Nihilo tamen minus, vbi fitis into- 
ierabilis efl, potUs calidiufculus concedipoterit^ H 
iedexigua^ etparciorimanu; quofauceshumeden* 

N 2 tur» 



IM 



VEBRXBTi 



tur, morbifica materies ^lluattir , facitiufque pro« 

• "^ 7*pl^rtt aft «Scretldiiefti, dt fpafticae inteiiibruin, ex. 

' teriofumque partium ' cohtraQiones relaxentur. 

QtfO ^tiaifi tehdere videntur liniihenti neruina, d 

i^omatlea , quibus fcrobiculus coi^, et fpina 

iorftifciiideinungipoffanft. Okum nuciftae, bal- 

fififliilTl l^^uistnim), dletf m flilhtitium eerae, fuc- 

^iii) terebinthinae» lauehdulae, dtque afia ejufdem 

§§t^fi§ iCd id opp^rtvbi ^Se foient. Intrinfecus 

T^fc^M minime d^ritur, qiiae calefaeiunt nimis; 

ilam' faepe febrim' eiiai^rant. Calotft autem dif- 

ftMfdi c&epto , KtM larg^ii potu vti, OA acidulos 

fk 6p6tt^ty temperaris, itque aritlpHogifficus, 

^ plrttcifertim fi yelieftiertt«: ifeftuet cot^purf. Qood fi 

1 ^ft aliquot horas fudbr non eruthpat-, ^ut lente 

pMideat, neque calidtis potus eum fatis pttAici&t; 

adjuuandus tandem eft tnfitft?, aut incbSis potioni 

floribus Chamaemeli, Sambuci, TiHae» Acmcae, 

aut fummitatibu^ Cardui benedidi. Centaurei mi- 

noris , < ChamaedryoRt, iinuliumque. 

r. V .• t .^y ffoJHnf r. 3. eap. XL 

* , '. 

' , §. cxxn. 

rwr#j rsth. ' Nec minus tefeft, qua raitioM fcbricitantcsfl^' 

triendi iUnt. Generatim eo tenuior Ti^us elTede- 

bet, quo bremora integrit&tis interuaHa; paulle 

Bberalxof , quo lotigidra. Nihil cibi dandum eft 

pnope dcc^onem , et multominus inipfa acccl* 

lione. Alioquin vomitul, amtietas, aut febris va- 

hementior, et longior ftibf^quitur. Nequeco 

iempbre fomno induigere Meet, fed qiiam longiw' 

me ab co, atque in remiffionibus tantum. Rem^^' 

tente febre, aut jam finita Acceffione, quod tuti^ 

eft, iK)ftri jufcuia concedunt, ouaqoe forbiltf* 

(§ Quando vero diutumior eft morbi continuatio, a^' 

quid etiam carnium et Titii dUutioris dant diebus^ 
^ febrc 



j " 



IVTXHlII^TTJE,NTIf T9. 

febre vacuis. Expmentia enim docuit , . in liiibet 
{ebribus tenuiorem vi^us ratlonem, quafido tra» 
huntur , virib^s maxime noxiam ejOfe* Diebut 
item, quibus accefdones non fiunt, leniter exer- 
cericorpus expedit, in primis antecibun;^, aut 
fricHoniDus vti, vt ne vires, et folidahiin partium» '5 

\iicenunque robur penitus elangueant. 

$. CXXIIL 

Hac prope ratione benignae intermittentes, etQuand^ kt 

itpuratoriae curantur , quin ima folo diaetetico^f**^^ ?^ 

ikepe regimine adhibito, pierumque exa£Hs aliquoc 

circuitibus primum mitefeere, deinde penitus de- 

flnere confueuerunt. Ni vero hoc eueniat , diu- 

que trahantur ; aut in vtero gerentes, aut in puer- 

peras cadant *, aut contra ii febres de corruptiuarum^ 

^Mt perniciofarum genere fe prodant, cortice chi- 

i2ae chinae, qui omnibus quibufcunque aliis reme- 

diis virtuteantipyreticaantecellit, moxfupprimen- 

dae funt. Itaque aliquid de ejus vfu ad fiftendas'^ c^rticif 

febres dicere nunc conuenit. Primis illis tempo- 

ribos, quibus diuinum hoc remedium innotuit, in- 

fundebantur ejus bene in puluerem attenuati binae 

^acbmae in vncias aiiquot vini meracioris, et de- 

inde vna cum vino propinabantur duabus horis an- 

te acceflionem, et quidem grauiorem, fi febris du- 

plex erat. lila acceflio non cohibebatur, fed futu- 

ra, qua^ ei refpondebat. Bis aut ter ad fUnurtum 

repetitiwi remedium, fi optimae notae e£kt, quaf- 

cunque accefliooes auertebat. Sin minus, augen- 

da erat dofis > vt quatitas quantitate fuppieretur. 

Hinc it^tis periclitationibuscompertumeft, eor- 

ticem» vt fuamvimexerceat, egere tempore, quod 

non minus fit viginti quatuor horis. Quam ob 

remnonpropeipfamacceflionem,. quo in cafu vo* 

mitu fa^c reji^itur ,. fed quam longifllme a vjgntuni 

N 3 acceflio- 



acceiCone dari optimo coniilio coeptus eft ; vt nt 
mirum tantum temporis corpori adhaereat» quan< 
tum ad fuam vim exercendam opus habet. 

$• CXXIV. 
tSmf mMf^ Paullatim autem cortex tanta celebritate inch^j 
wi#. TXixt^ vt per totum ferme terrarum orbem nofl 
modo ad febres, verum ad alios etiam morbos ca« 
randos adhiberetur. Hine ejus copia et bonitas 
minuicoepit; deinde etiam fieri non potuit» quin 
a mercatoribus lucri percupidis variis mixtionibQS, 
et aitificiis adulteraretur ; hinc vires ejus medicas 
a prifca illa, atque admiranda efficacitate non pa« 
rum defecerunt. Neceffe igitiu' fuit fenfim remo* 
4ii dofim adaugere, vt quantitate eflicacitatls de- 
fe£lus compenfaretur. Imo noftris temporibus ea 
ipfaremedii quantitas, quam tgrtiv.s ad febres 
perniciofas vincendas neceflariam fummo cuni ge- 
neris humani beneficioinuenit, etpalam fecit>etu 
fatis ampUor et validior (fi cum vetere, et commu- 
ni illa, qqae adhiberi fplitaerat, comparetur)noa 
raro ob remedii adulterati, aut eifoeti imbecilUta' 
tem, atque inertiam vix exfpeflationi refpondet. 
, Quare hodieadeo varia. multiplexquechinamchl* 

nam adhibendi ratio e% vt non facile di^o Medici 
, , reperiantur, qui in vni^ eademque conueniaat 

$. cxxv. 

ium^fjj^ A^d plerofque tamen id vnum ratum , fixxi^' 
ftiMjkm^Mif.qm videtur, ad benignam febrimJfiftendamtreS) 
aut quatuor remedii drachma^, aut, quodfummum 
eft, tres quartas Vnciae partes fuffioerei id pi^^^ 
rices non valde diifitas , opportune, etprudentcf 
diuifas. Sed praeftat in benignis quoque febribus 
bis faitem quolibet dietantumchinaechinaeprae' 
bere, donec vncia, aut fefquiunda abfurota ejus 
at. £t quoniam huj^finodi febre% peftqcftnid^ 

fierinti 



* 

4 



i 



rXTBRMITTt]rTlBV9« 199 

fierint, fiicile reuertuntur , id praecaueri dportet; 
continuato ejus vfu, et data perdiesaliquotdrach- 
jnafemis, velvna, donec aUa nimirum vncia ab« 
ibluatur. Neque alienum eft, juftis interuallis. 
eamdem medendi rationem repetere ad dies vfque 
quadraginta ; quibus praeterlapfis vix vnquam reci- 
diuae fiunt. At, vbi febris non folum beni^a eft*, 
fededam exigua et lenis, et fola[tantumdiuturni- 
tate mdlefta , tunc cortex minori admodum dofi, , 
tt fere in modum alterantis dari poteft , vt peni* 
tus ea exftinguatur., 

i. CXXVI, , 

Corruptiuae vero febres largiorem dofim *) poftu*/* nrrMptU 
lant, ideoque toto remiflionis , intermiflionifque*!^ ^J^^ 
interuallo quarta vnciaeparsbis, vel ter fumenda 
eft, quoufque febris deceuerit. Febri omnino co-\ 
hibita, drachmam vnam bis in die, manenimirum, 
et vefpere adhuc funiere expedit, donec ad duarum 
vncianmi pondus peruentum, fit. In P^^^^/^f^^^pf^ 
demum, atque ad acutas vergentibus major adhucw»//. 
temedii vis pro qualibet vice adhibenda eft ; quae 
tamen fic definiri haud poteft, vtomnibus, et fin- 
gulis cafibus accommodetur*, fed pro rerum, et 
cafuum ratione variari debet. Vniuerfim tamen Generttiim 
/dreUceVinperniciofis comitatis ($. LXIX. LXXOj^^^ll; 
vnciani^ chinae chinae requiri, vt accedio proxima» 
quee exitum afFerre poteft, auertatur, nec inter« 
dum eam fatis elTe, cum faepe experientia oftende- 
rit, ad acceffionem, febrimque omnino tollendam 
amplius fefquiuncia opus effe. Pro vario autem I 

ieteruallo, quod inter vnam, atque alteram accef- ^ 

fionem intercedit, breuiori videUcet, aut longiori,^ j 

vt TORTivs accuratifiinie docuit, diuerfe etiam 
totum remedium partiri, et diuidi debet. Vbi 
breuius ioterualium eft, primo ftatim remifComs 

N 4 tempore 

J 



N. 



XrPQ .DB rKBniBYS 

tempore Yncia dimidta> i mo in grauiori metu dracb ' 
mae fcx corticis vno hauftu propinandac fu^t> ^^^' ^ 
^or deinde aliae, aut fex diuifira reliquo, quod 
fupereft, fpatio, fiue remiflionis, fiue intermiffio- 
nis illu4 fit j ita, vt fingulae dofes feofim de- 
crefcant, atque earum minima ppftremo loco de- 
tur, nempe aliquot ante horis, quam febris acce- 
dat. Quando autem longius integritatis interval- 
lum eft, tunc poteft remedium in plurcs adbuc 
partes diuidi, et majus inter vnamquamque par- 
tem fpatium relinqui; vt prima .et alt^a afliimtio 
tres drachmas non excedat, reliquae vero drachmas 
duas aequent. Etenim tota artis prouidentia m 
eo confiftit, v^ fex illae drachnoae, au£ vncia, 
aut fefquiuncia, quae adfebren) perniciofam comi* 
tatam .arcendam opus funt, ita jdiuidantur, vtante 
exitialem acceflionem, quae exfpeftatur, etpraeca* 
veri debet, ex. toto abfumanti^r, hac tamencau- 
tione , vt prima corticis pars' aflumenda omnium 
reliquarum fit maxima. Nam, fi contrario modo 
fieret , optato fine noii potiretur medickmentuflis 
quia prima ejus dofis impar eft febri fiftendae, etfi 
temporis, quo agat, conditio ei non deficiat; 
poftcri ores vero fero nimb fuperueniunt , vt febriu 
cauflae obfifter» poflint. 

•) CL RAMAzziNiVS lu rurali cwflitutiom epidmicA 
ann. 1690. nanat corticetn peruuianum nun fatis pro^ 
pere celfifle. Febres aotem iilae de generc corruptif^' 
rum era;it, et cuni primavum viarum cacocbyiia coinpU* 
cabamur. Si Cl. vir primas vias rite prius repurgalTet, 
deinde largius et diutius corticem cito dedifjTer, queroad- 
modum cerruptiuarum nat;ura poflulat , fortafle caaflam 
non habuiflet, cur corticis dati eum poeniterer. Id cgo 
expertus fum in eptdetpia quam fimillimay atque *D 
eifdem omiiiao cauflis profeSa. 

J. CXXVIL 



V IVTXXIVITTJEMTXBVS. gOl 

f. cxxm 

* 

Eodem ferme modo variatur corticis adhlbendi 
ratio in eo perniciofarum febrium genere, quae, -. . . 
yiia continuitatem, acutamque indolem afTu- * 

fflunt, fubcontinuae vocantur. Nam, prout ceie- 
fior, aut tatdior cft earum ad continuitatem acutam I 

progreffio , fic largior , aut parcior effe debet cjusi 
oMatio ; quam etiam pro re nata p^ecedant opor- 
tet fanguinis miffiones iteratae, aliaque generaiiora' Jn fuhctmt» 
auxUia, vt fupra (§. CVI. etc.) traditum eft. Ita-^f "^^^;;^ 
^ue fF ex calore, et fiticula, aliifquef fignis (J.LXXI.fw/;r. 
CU.) jam memoratis; intermifflonis die fuperftiti- 
bus, fi ex frigoris diminutione, acceffionum pro- 
duftione , ct grauitate cognofcamus , febrem jam *^ . 

p^fon/wiiflm efle faftam, circuitu nondum ex toto 
tamen obfcurato, quod eanim proprium eft ; proti-» * * 

nus mane diei, <juae vacua fuiflet, dentur drach- 
inae binae, vefperi tantumdem, die vero venturae 
icceflionis , horis aliquot ante, drachma vna, aut 
paullo amplius ; accefljone demum remittenteite- ' ' ,' ' 

rum duae drachmae, et fic porro, donec vnciarum -. 

duarum pondus infumtum fit, febrifque difcuffa. * 

Minime vero ex vind tunccorticem dare ccjjpuenit, 
fedex aqua quacunque, morbo acuto magis ac- 
commodata. Quod (i continuitas jam inualuerit^ 
obfcuriorefque circuitus faftifuerint, accedentibus 
infupcr grauioribus fymptomatibus, videlicet ar- 
tuum tremoribus, motibus conuulfinis, fubdelirio^ ' 
vrinis fubjugalibus, voce tremula, fin^ltu, aliif-' 
que id genus, yalidiori forma his obuiam eundum 
cft. Tum prima corticis dofis fit trium, vei qua- 
tuordrachmarum, aitera duarum, deinde fefqui« 
drachmae mane, et velperi, demum drachmae 
Tnius, et fic pauUatim imminuenda, donec vncia, 
&ut fefquiuncia confumta fuerit. 

N f $. CXXVHli X 



U0% DX FKBftlBTS 



/ 



j. cxxvin. 

fkhrt jiAia^ Sublata per corticem febre non flatim ab eji 

j^I^^^J^^vfu defiftere oportet , fed in eo adhuc per ali^ 

€i$ vfMt. dies coutinuandum eft, imminuta pauliatini do: 

vt omnis febrilisjfomes penitus exftinguatur. Quaii 

diu autem id fieri debeat, prudentis medici, et (ii 

guia attente perpendentis efto decernere. ' In Yfl 

verfum tantum corticis ad febrem praecauei 

daA^) nam facile reuertitur, dari debet, quan 

tum ad fiftendam adhibitum fiiit. Iftud auter 

praeftat in quatuor partes diuidere, quaniravtt 

nono et decimo quouis die in minores aiiquot do 

fes partita, et juftis interuallis tributa fumatur 

i2l««*» Nec diffiaiUi ratione (§. CXXVII.) cortex adhibec 

jS^tairMmJ^^^^ eft iis febrib^s, quae ob anticipantes acceffic 

Afltf. nes continuae fiunt, et peculiari nominej vt a/w 

eontinuis proprie diftis 4ifcriminentur,y«6ifl/rfl«^^ 

(§. LXXI.) appeliari folent. 

§. k:xxix. 

i*i fMres In more medicorum pofitum eft apud qualdaii 
JJJUI^^2J![nationes chinam chinamparcamanu, fedbreuiio! 
^^ interuallis repetitam, adhibere, ad drachmam vnafll 
nimirum tertia, vel quarta quaque hora , done^ 
febris feffet, vel ad idem pondus fingulis diebu| 
per aliquot hebdomadas , v t febris reuerfio arccai 
tur*). Sed ej^perientia docuit, vtiUus certiufq^ 
largiori eam dofi pro qualibet^vice , quanquam lo^ 
gioribus interuailis, adhiberi. Priori enim txm 
cum febrili fomiti fupprimendo non valeat, autifr 
brim non fiftit,-aut fub ipfomet remedii yfu, q^ 
do defierit, eam repullulare et recidiuam fi^ri» ^ 
quaK|uam impedit. Accedit praeterea, quodfomfi 
moleftifiimeinterrumpantur, capiendiquecibinop 
difficiiius inueniatur. Quae omnia, altero, W 
dlxi , modo , conmiodifiime euitantur. At v 
Miplion vtimur corticis dofi, faepe accidit, vt >, 



ivslasetuf. Si hoc poft primas tantum doles, vtJE2«Ai m»» 
^\mimque fit, eueniat, finere oportet : ^n veroj^^^i^f'* 
Tlterius alui fluxus producatur, aut ingrauefeatj^ 
tum Uiafiordio Fracaftoriii aut Tkeriaca A,ulroma» 
dti, aut Laudano Hquido Syienhamii feorfum datis^' 
vel chinae chinae prudenter adjefUs cohiberi de« 
W', ftuente enim aluo, cortex prius defcenderet) 
prodiretque, quam morbi cauflTam emendaflet. 

'} Haec methodus, fi vnquam locum habet, in pne» 
m, moroiifque foeminfs, et naufeanubus aegris tau- 
tBflunodo tenuri poterit. 

§. cxxx. 

Peflime igitnr confulunt fuis aegrotfintibus, qul^'*'" 5^ 
corticem cum aluvun ducentibus conjungendumff0« ^'iiJht. 
ptoponunt, aut eo maximamcuram dirigunt, \i^^»ifi^ 
coofeftim aluo demittatur. s y d r m h a m i v s a), et 
TORTiv»^), multique aHi r) obferuarunt febrim 
jam cohibitam dato cathartico, quin etiam emetico 
iterum exfufcitari. Id negant alii, qui feiicius ca- 
tharticis admixtis ; quae aut deprauatos humores 
educant, aut obftruaiones, nefcio quas, . referent,^ 
aut maia, quae a ligneo, et fty ptico medicamento 
fiVv coflfingunt, auertant, febremtotlicbntendunt. 
I^go v4k> prioram,* experientia du£his, feq^uor ra^ 
tiojieii^ et, fi purgandi indicationes adfint, aluum 
fciande, et repetitis vicibus, vt fupra (J.CXV.CXVI,) , 
pofai, expiare foieo, antequam ad corticem deue- 
niun. Tum a catharticis angros prohibeoj item* 
queab iis onmibus, quae aluum laxare tioflunl; 
frudibusiiempei oiertbus, beliariis, fimilu^ufipai^ 
Quod fi aluOs praeter modum adftriiCla moUiii 
^uandoquedebeat, foli clyfteres, aut rhabarbaii 
grana aMquot innoxie id praeftabunt. Non omit^ 
tamtamencum svDBNUAMiorf; etswiBTBN'io#} 
advertm-i febres «utumaales^ poft^pam chinft 

«hina 






404. '<(> FSBR.IBW; t 

-cbina fappreflae fuerint, Gatharlim faeperequL 
nam ea negle^, yel recidiuae fiuat, vel aliimoi 
fuccedunt , vt arbitrantur. PurgatiQnem aul 
(lanc poil quadrageOmam a febre finitadiemii 
tuendam folum monet sydbnhamivs y dandui 
que yefperi paj;eg0ri^um > ite cathfurfeo^ irritatiod 
febris reuocetur. Cauendum praeterea a nimia c| 
borHm |*epletio|ie eft , atque ab aere &!igidiore a| 
aliquot hebdoniadas^ ne deprauata digeflio, autia 
hibita tranfpiratio cauflampraebeat, cur febrij 
recidiua repuUuIet. 

Mar; maL T. i. }9. 2S0. swibtbn. $. 757. gort» 

J. CXXXL 

PMh^s cm- Praefentiflimum Chinae Chinae praefidium, quo*] 

'''"^*' f«r^"S^^ modo vfurpetur, fiuedilu^ti, fiuedecoai 

fraefiat, fiue tinfturae, eitrafti, elixirii, fyrupi, eleftuarii» 

piiularum , aut pulueris forma, tam ore fumtum,} 

quam ano injeflum miros femper efFe^lus praeftat 

^ Fidiffimis tamen ex obferuationibus confbt, nul- 

jEani praeparationem fimpUci ejus puluere, dummo- 

do reoens *) ex optimo » et t^nuiori cortice peru- 

viano fit confe^us, efEcaciorem, aut pra^antio' 

rem effe, Peculiares ver^ circumflantiae interdum 

faciunt, vt vna potius forma, qua^.aliaaegrotan- 

tibus commodior , )i|cundiorque ^xiflat , ideoquo 

SMond^ aBaaXtetz, alteri pra^feratur. Et quaaiquam oire af- 

i^JIT^^^^^^flMfttu.m et dj^lcftitum valentius procul dubio ag*ti 

'non f^amen efFe£hi. caret, fed lentiori, etiam ^^T 

#eris ope fubt^datum. Tum decoSumfatui^*^".^' 

|ut,e^tra^m in aqua, aut Ia3:e fQiutttmmAg^^ 

buic v&ii a,ccQmmodatum efl, et pueris iu primisi 

oui a remediis etiam eduleatis, ntque elegantiori- 

^idati^rdjminuiiie.abhQrrexit, aMti((}4e> ^^^' 
• ^ vomitus 



XNTkRMJTTENTXftvr. 



1105 



vomitus perpetuus , aut ex ntorbo , aut ex medi« 
cainento vexat, non ][>arum profieuum. 

*) Pnlojs efainae.chinae» Hcet in p^de, aat ?arcoiif 

flbofisfenifttur, plQtiiDani deperdit fuajrum viriiiin. Opor« 

m igitar eam in pnluerem tum folum contiindi , et re» 

digiy enm eadem vti volumus. jb: Fnin. MAVTTXt 

Dijjm. ie Corrke pentuiano exftat in Thefauro Differt4h 

tiofi. tnj^c^mat. etc, edvard» sakdifoiitii VbL t^ 

p. 177. Raterddami 1778. iu 4, in c(wi diligentiflim^^ 

trafror hiftoria cofticis hu}u$ botanica^ cbymica» e( 

medica cum notis bonitatis ejufdem. Notae bonitatit 

Ibnr hajufmodi:. exterius cortex peruuianus eife debel 

fcjber, aiper, {ofcas, pallidis pait£lis hinc illinc ma^ 

ealatosy mofco qnandoipie canefcens; interiot laeoiSi po* 

litus, colore cinnamomi, fed paullo obfcuriori, ec fer- 

rogineo; in frufta dii&a£tuSf 'et foii aduerfus oftei^dat 

pan£b iplendentia , ' ac fi ineflet nitrum cryftallinum, 

odore (it mucldo, et leuiter aromatlco , fapore aroma^ 

tice araaro, leuiter ftyptico; dentibas friabilis, hoft 

riicidos, non ghitinofas, non iigneur. Addi poteft, opor» 

tae, vt (it e ramis minoribos» /jiinioribafquedecerptus, 

Comra fnfjpeda eft exterior facies alba/aut plane flaua^ 

qoam Eauedinem inducere foient curcumae fadice adul- 

teratores lucri caufla, vt quofcunque alios cortices peru^ 

viano fimiles reddant. Si fapor.ejus. fit:nimium amarifv 

tQm indiciuai eft, corticem focco aloes faiiTeimbatamynff 

effoeu)» ^pareret Reiiciendui ovrnino eft vetus, vermir 

bosexefas, corruptus, craiTus nimis, et nimis lignpfosi 

itenK|aft.4Ue, qui jamdiu in puluerem tedaflus obfoieuerit. 

Oerariis ejos fpeciebus, et adulterationibus, itemque vi* 

rjbos, rfibpfq^e confulatut CL mvrratvs, Apparat. Id^» 

dicmia. VoL i. fub nomine Cinchonae ajpdttafif LafHf.} fi»ft 

Chmchiuae n. 20I. }>ag, 546. nam ibi locupletiffima au£to- 

rom feries opportune inueni^tur- commemorata. Legi 

qaoqne debent e^ , quae de variis chinae chinae fpecie- 

bos, earuin aualyfi, et viribus tradonturinvo/. ^.proatfir./ 

1779. Reg. Soc. MecL fart. hiftoric^ p. 2$2. et feqq.. vbi 

pneftantior corticis fpecies qaaedammbri coloriscelebra- 

tor, quae olim adbiberi folita fuit, fed rarior fafia apuil 

nos deinde defaeuir. Nunc iterum in Anglia in vfutii 

reaocatur, poftquam SAVMOERsivs ejus laodes typis vul- 

g«ut. 

f CXXXIL 



m 



%0$ I^K PSBRIB^C \ 

$• CXXXII. j 

Mtmfthm r#« Noti ergoaudieiidi funt imperiti quidatn homl 
m^Um ^. jj^^ qyj multis de cauflis praeftantiflimum hocd 
remedium •criminantur, neque ftdes habenda vitu 
berationibus quorumdani Medicorum, quiexpraa 
ponceptis opinibnibus de eo judicium tulerunti 
quorum tamen hodie exiguus adeo eft niimeruj 
iBtiAih apud Germano6 ^ et Gallos^ apud quos olinl 
male audire folebat, vt ejus oforibusiilentiumjam 
impofuifTe optimam magiftram experi6ntiam , di« 
cendum iit. Npn obftru£}iones , non infarfio^ 
progignit , et fi qui a febre ipfa , in primis div 
turniore geniti fuerint, eos pattliatim reCbluit, et 
referat; non ventricui6 infenfum eft> cumpotius 
cxceptis paucis cafibus *), eum firmet, et recreet; 
hec febrim fopit tantummodo, fed penitus exftim 
guit, dummodo. fatis valida manu» etqutmdia 
opuseft, adhibeatur, etcrifes, quas promouero 
ccrto folet **), nOn impediantur negle£iu diaetctici 
regiminis, 

' *) Interdam ttnta cft vcntriculi fenfibilin», «otwlii 
ejus idiofyncrafia, vtreuera ferri id rcmedmtn nonpoditi 
fiift arte qitodammodo contcmperetur. Tum vcl \iMt 
▼el extra£ti forma, vel eum muciUginofit, ai|t demulce&» 
, libus' junSum faepe tutius aflumirar, 

**) Modo hanc, modo illam cxcrctioncf» promooeii 
fcd praecipue ct femper perfpirationem augct, albeh* 
9IN. Commefit. Acad. Bwion^ T L p. 405. eORTuC»^* 

Mirf,,Tn 52. §. a7.\ 

$. cxxxm. 

jMrisn^f^ At, inquis, eo curati faepe in fehrem rcUbufr 

^ ^^anaiis^^* Hoc vero nec perpetuum eft, ncc folius cof 

mmiMs. ticis peruuiani yitium , cum aliis quoque medica^ 

tnentis, quac febres intermittentes propulfant, 

commune id effe foleat. Sed quando poft febr^^» 

^o fttblatas, relapfus hujufmodi contingit, non idco 

ifleft' 



inefficax, aut infida e)us virtua illico -diceiHla e((« ; 
Flenxmque aut medici culpa , qui efFoetum nimis 
remediumy aut nimisparca mami^ aut non fatis 
dio dederita) , aut aegroti, qui diaetetica prae- 
cepta neglexerit) reuocari febrim crediderim. Sae^ikv^ fH 
piffime etiam id £eri verofimillimum eft » quod^^**^^ 
cauiTae remotae, a quibus febris primum orta eft,^ 
Tti aSris , regionifque conftitutio, aut cibi, et po- 
tus deterior indples , aut numorum cacochymia, 
aut vetus vifcerum primalabes perfeuerant; nec 
niirum proinde eft, .fi vtprimum, fic iterum, et ^ 
terdo, et quarto febrim non reoocent piodo/ fed 
etiam excitent;, atque inducant. Quare faepiffimo 
accidit, vt aegri non perfefte reconuaiefcant, nifi 
ct aerem, et regionem, et vi£lum, et potum cum 
&lubriore commutent, peregrinentur , equitent^ t 

vehautur, et antiqua vitia, quae morbum fouent» 
iperientibus, antifcorbuticis, martiaiibus, aut^an- 
tivenereis medicamentis oppugnent. Hinc fortafte 
Tatio petenda eft, cur contumaciftimas interdum 
febres intermittentes, tam periodicas, quam erra*» 
ticas, et vagas, aut recidiuas, a'ut chronfcas de« 
yiQsis narrent Clinicorum nonpauci, adje£lis cor«- 
tid fuccis andfcorbuticis, faiibus mediis , chalybe, 
mercario*) dulci, aliifque alioquin nuUo modo 
neceffariis b). Aqms quoque medicatis tam falijs» , 
^ catharticis, quam acidulis, et ferratis febret 
liujufmodi exftin£bis noui* Semeftirem tertianam 
aqua S. Chriftophori in Aemilia, quae falfis adnu-^ 
meratur, potui largiter data radicitus fuftuli. Ne- 
que rarum eft , ruricolas a febribus aeftiuis ad 
&utumnum protenii^ folo continuato , et largo efu . 
^arum, man^ rore adhuc madentium, evitibus 
rccens decerptarum quibufdam inregionibus con-; 
valefcere folitos effe. 



V, 



^ ^i 



< l 



••IH 



•■♦ J^ •» «l* J I,»- ■»••"* 

AOS . • • bB fEBRrB VS ^ 

* «) GORTBHfvs Compend. mei, Trafi.^f . $« 33. mqi 

coiTfjr jS. magna^ cotpia cUtur^ febrim fifiit fint rtttii 
Veram id e&) pluries» et plufies comperi. Confin 
tur id obferuatioK^ei et experientia Cl. gvsmani galj 
Tii, qui {Conment. Inftit, Scient. Bohon^ T. f . P. 2.p. 22 
iu quibufdam febribiis perdifHcilibiis ad- iquinque, fex, 
' vltra vnciaroiA qaantitatem adfcendere debuit, vt eas 
fringeretf et cohiberet. Hac eadem quanti^ate opus t 
ia epidemica cenftitutione ann« I76f. quamalibi(^agg. 
Med, Prat. di P. P. Dalt Arm. P. L p. 37.) defcripfi. 

*) Mercurium dulcem praeter riverivm, laudant^ 
verftts febres intermittentes schvlzivs, vogelii 
fliicHNKRv^, tvfiwiGivS aliique; led praecipue ra 
mirifice prddefife, slit rRiDCmcvs casimirvs MSDicr 
cum labes vener^st fimul fubfiit. Nee Mercurius crodc 
fua laude fraudandus eft. CL jos&ph benvsnvtvsI 
auadam epidemica conftituUon^ febrium pernidofaruq 
quae in continuas petechiales facillitne degenerabant, cd 
ticem folum imparemiis fubigendisdeprehendiflenarpi 
cfHcaciifimnm vero fa£ium additione hydrargyri. Addi 
bat aotem Hydrargyrt fcrupolum cuilibet cordcis dradj 
inae, (icque ejus vim noup, et felici eKperimento aaclaq 
' fummopere fuifle teftatur. Videatur ejus Differtm 4i 
ftorico ' eviftolaris ad C/. virum Bartkolomaeum BeccariiOi 
fua efiiemicke febret in Lucenjb Dominii quihufdam pffjj 
gtaffantet dejtrilantiir etc, Lucae 1754. Aliquotanteanflii 
PVMONIVS coepit chinae chinae adjicere magnam TarttV 
emetici dofim, nempe (inguli)i chinae chinae vnciisgrsoi 
quindecim, aut viginti, aut etiam viginti quinqueTarH 
emetici, vt quartanas contumaciores expugnareL Bjw 
exemplum fequuti funt alii non pauci deinceps. Mii^sH 
fur autem omnes , tam magnam Tartari emetici dofim nM 
yomitumf nec catharfim i^ouer& Sed fcire conaeniij 
corticem ipfum, vt Aypticareliqua, refoluere, fiue»J] 
ajunt, decomponere tartarum emeticum, etpraecipit^ 
ejus partem regulinamabam]^l(ixuiiddi tartarei dejeawjj 
Experimenta, quae id oAendunt, a CL cornktto iv 
ferantur in vol 3^ Reg. Soc. Akd. PaHf. in part. h$^ 
y* 249. hinc Tartari emetici vis emetica omnino deftj[W 
tur; vt deftruitur, fi cum magneiia albai aiiifoeabu»' 
bentibus probe mifceatur» , 

b) GORTER L c. §. ead. cortici nihil etddendumy «J^ 
fynrptoma aliter exigat. Symptomata autem faepe slitef 



IflTTJKItMriTTXWTXa.lrS. 5109 

cxignDt, qnoram ni ratiohabeiitur^ faepe cortex ipb 
effe£lu caret. His igitor medendum qaandoque eft idoiieia 
Qiedicamemis , aat haec cortioi adjicienda funt , vt votit 
tefpondeat« Hoc etiam animaduertitur a CK GAlkatio 
loco fuprsp citato; quod in tertiana dyfenterica er fan* 
guinis miffionem , et cafcarillam, et paregorica adhibere 
Jebuerit, praeter chinam chinam , vt morbum depelle* 
ret, quamquam dyfenteria fortafle tum complicata potioa 
ciim certianai quam ejus fymptoma dicenda fuit^ 

$. CXXXIV. 

NuUa enim pcr fc iodiget additione, fi (ehres^^^^*^ 

purae, fimpliccs, primariae, non con^plicatae (int \aMthKt. 

aegriquc aut venac feclione, aut purgatione, aut 

tliis pr aefidiis ritc ad ejus vfum pracparati, vt dc« 

cet, fuerint. Ampiius triginta annis hoc pene di- 

vino remedii gencrc vfus fum, nec vnquam vidi in 

liifce, quos memoraui, caiibus aut efFe£lu caruifTc^ 

v\t mala poft fe rcliquifle, quorum falfo infimula- 

tur. Neque ejus laudibus quidquam detraliit» 

quod minime notum ftt,, qua rationc febres iftas 

profliget ; nam fiuc acido fale, iiue alkalino, iiue 

vtroque, fiue gummofo, autrefinofoprincipio, quo 

fatet ^ illud agere velis , iiue antifeptica vi, {iue 

ftyptica, fiuencruina, fiueftomachica, fiuevho 

modo, fiue aKo malueris, nobis perinde videtur. 

Idrnum ccrtc nouimus, quamquam modum» quo 

agit, fapientiores fe ignorare fateantur, tutifli- 

mum, efficaciflimumque in manu cxercltati, etpc- 

ritimedici efTe, et noftra hac aetate ab ignari vulgi 

calumniis fatis, fupcrque per do£liifimds viros*^ t 

^indicatum. 

*) Innumeri fere fcriptpres exftant| qoi de corticift 
(eniaiani viribus , redoque vfa nbn modo in febribus^ 
Terom in aliis etiam morbis praeclariflimas obferuationes 
ccliderunt. Sed pro millenis profe£lo erit J. h. rahiT . 
M. D., qoi Volumen frimumi quod infcribitur Adtier» 
firia MedicB - PraSic^ ^ Turici an. 1779. editumimpen« 
Fi/./. P./. O diti 



jlKIO 



OB ^FBBRIiiVS 




diu vt abfoliitiflima eraditione vndtqoe conqtfiika, et in* 
terpofito vbique aequiffimo judicio oftendatm' vfus Corticis 
Peruuiani falutarisy et noxius, Sciendum tamen e(l boc 
eodera volumine, qnod pagini^ 408. in g. conftar, conri* 
neri tantum priorem partemi quae fiftit Corticis Ftruuiani 
vfum in Fehribus tam intermirtentibu», quam continuis 
cujufque generis; aheram anidiflime a nobis exfpedlarii 
qua de ejus vfu in aliis morbis Cl. Au£(or, vt fperamus, 
diflerens , parem dodrinae vbertatem commani omniam 
bono nobifcum coinmunicet. 

QVOTIDUNA INTERMITTENS. 

§. CXXXV. 

Sl^uotidianaintermitteos*) quodnam febris ge* 
nus fit, vel nomen ipfum ftatim fignificat 
Titem febris, quae fingulis diebus eafdem, 
ijifdfiariMftf* finiilefque habet accefliones, et decefliones. Di* 
dffirentiac. Q^^^i (qIq^ Jj^ vefamy fiue exquifitam^ et in^»- 

riam , iiue notham. Vtraque a tempore diei, cjuo 
inuadit, videtur indicari \ fed hac de re non fatis 
conuenit inter Au£lbres. Quidam enim, inter 
quos veterum plerique , illam horis pomeridianis, 
vefpertinis, aut noaurnis fuos circuitusobiretra- 
dunt; aiii contra, in primis neoterici ^JC^»j^/<7/ff 
vocant eam, quae matutinis horis, fpuriamy quae 
vefpertinis «ccedit , et decedit. Re£lius fortaffe 
iliam diurnam^ hanc vejpertinam, et noSturnatnf 
cum HippocRATE dicercnt Attamen, quoniam 
quae vefoere, aut noSu accedunt, plerumque lon* 
giores efle foient, quam fHatutinae , iiue diurnaey et 
non parum a reliquarum intermittentium indole, 
fi communia fpe£lentur fymptomata, difcrepant; 
jdeohae, fiue vefpertinae frequentiusTJ^tfrw''*'^'' 
nomen , illae, fiue diurnae exqutjitarum mereri vi" 
dentur. 

*) Negant non nulli fcriptores qnotidtanam intermit' 

'entem vere inueniri; qaod ijpfi eam non viderint. ^^ 

^ accoraca 1 



* 



XKTK.RHITTXMTIBy8. 



211 



accnma aliorom> noftraque obleraatio eof deceptot 
fuille eaincit. 

i. CXXXVI. 

Quotidiana item vel e&Jimptex vel duptex. et 
fortaffe interdura triptexy prout nempe femel, bis, 
aut ter intra vnius diei naturalis fpatiura, fiue 
nydithemerum recurrit. Duplicem, fiue redupli- 
catani egomet ipfe piuries obferuaui. Scire autem 
licet, raro in hac inter vnam. atquealteramaccef- 
iionem veram intercedere integritatem. Praeterea 
huic quoque febri communes funt reliquarum in- 
termittentiufti difFerentiae ; atque adeo benigna efle 
poteft, vel perniciofa% 6t maligna; vel corrupti- 
vq; primaria , vel /ecundaria ; vel fymptomatica ; 
Wiodica; erratica; taruata; partiatis; Jporadica; 
t^mica; epjdemica; etficporro. 

. *) Perniciofae quotidianae miruni e^emplam proftat 
^^^iario MeaUco ann. 1757. menf Aug. p. 98. Ipfemet 
^m Auaor vANDERMONDivs cam memoriae prodi- 
*f. Enbreuemmorbihiftoriapi. luuenis quidam vigin- 
ti annorum ceterum fanus , primum aliquot febris quarta- 
nae acceffidnes paffus eft, quaedeindeiHtertianamtranf- 
niQtaraeft. Sanguinis miflione, emefi, catharfi, et de- 
tt^mcortice peruuiano febris depulfa.filuit per binof, 
'^^ tres dies. Sed ei mox fuperuenit quotidiana conti- 
^'«. vefperi quotidie accefliones habcfi^s a delirio vehe- 
^.^nn comitata , et calore magno. Mane, id eft, in re- 
Mjonibus aeger immobilii , et ftupidus , fere aphonut 
Videbatur. Toto coj*pdre rigebat, nifi quod fiibinde 
^Nnmm fobfultibus conuellebatur. NuUus in toto cor- 
Poris habita cal^r erat praeter naturam ; pulfus debiiis, 
paruas, et celernmus ; abdomen planum, et rigidum, pe- 
^'«tentus, vt chorda, fedline tumore; obtutus defixus; 
verba interrupta, mutilata, incongrua; quereiae de dif- 
/^ltatemingendi; ds ficcum , ariduraque; lingua, cum 
^'et eam exferere, tremula, et motibus, vaiiisimpedita; 
«Qsclaufa: iot;um paucum* et rariflimeemiflrum^etjarai 
ahquot diebushaec eum^confiidlabant. Enematibus 
^naity et laxantibusi pota aqueo teraperantii fale feda^ 

a tiuo 



> 
f 



\ 



f 

tiuo Homb^rgii , «t corti<iis pemuiani Wi] largtore in i 

jnidionibuaadiiibiro febris, quaeabinrermittenriorigin^ 
d^cebat , cum omnibus prauis ejus fympromatibas prol 
gata eft« Hanc fpeciem Amj)lumerinam Jpa/modicam i\ 
sninauit SAVyAGK^ivs. Mihi videtur faiifle quoficUai 
Jubcantinua ftrniciofa taai ob conrinuitatem, ^uam obd 
lirium, et fpafn^os, a quibus fllpabatur. Quetidianam p 
riter jperniciofam^ fpafmis, et conauiiionibus comttatai 
extenfam, et fuhintrantem vidit casimirvs mkdici^ 
Vid. Comm, Lipf Supplem, 2 ad Deead, 2*p(tg* 90^,itjt\ 
Ante hunc vero galeativs defcripiit miram quocidiana] 
febrem ci)m fopore, et conuuUiua quadam » er.fpafino 
ca, affedione conjuh£lam, comitatis perniciofis adnum 
randam et propera coiticis vberioris exhibitione curaa/i 
Vid. ejus defcriptio in Vol, V, ftart. 2. Gomm. Acad, Bon 
p. 220. Nouum genus quotidaauae perniciq/ae albo cut^ 
tumore comitatae a Cl. stohckiq (Ann. Med..%, p. 163 
defcriprum hic addam. Quoridie eadem hpra aegri p 
bmnia membra primo formicarionis fenfam percipiant, d 
inde dolorem reniiuum , dilaceramem. Hulc fuccedit td 
tius cutis tnmor alfous, fed moiliSy et f!accidQ$cammagnj 
pefloris anxietate, (iti ingenti, puifuj>aruo, inaeqoalij 
intermirtenti. Increfcente aceeflione anxium deliriuni,et 
continua membrorum ja£^atio fuperueniunt. Haec ple^ 
rumque quinque, vel fex hpras perdurant ; poftea fcm- 
nus, et quies fponte obrepit, fudor copiofus eroanat, e( 
nunor vniuerfae cutis cum ipfa febre euanefcit. Poft roa- 
num aegri valde debiles remanent, cuoi pulfu lenro, et 
paruOy et appetitu languido. Saturata infufa amaricantia 
abfinrhii, cenraurei minoris, chamaedryos» fumariae, 
cardui henedidi, radicum helenii, pyrethri, gentianae 
plerifque remedio effe teftatur auclor» Quibus yero poH 
jpaucos paroxyfmos vires dejici vidit , cortice peruuiano 
bpus fuilTe fatetur, qui tantos illico praeftitit effeSusy vt 
mn tantumfebris cejjkuerit^ fed et omnis tumor dsfjtarueru^ 
€t breui redderint viresy etfanitas. Notandum eft, ir\S^i^ 
nes in paroxyfmo auxiffe febrem , et anxietatem , exrrf 
paroxyfmum yero ad reliquias tumoris refoluendas m^ 
tum contuliflre^ 



« 



Cii»/«' 



V 



Cauffai et Symptomata, 

§. CXXXVU. 

Cauflke, et fy mptomata non diflFerant a genera* 
likus iis, quae de intermittentibus vniuerfim lo- 
9uentes enumerauimus. Speciatim vero in hac 
frigus tcnue eft, vt joooci lommii verbisvtar; 
nempc fine rigore, aut eiiguo tantum horrore in* 
cipit; caior fegniusr, et magis inaequaliter feexfe- ' 

rit, et mitior, humidiorque apparet, licet aliquam 
acrimoniam nianui tangenti exhibeat. Febrilis 
raotus plerumque lerito paffu progreditur; faepe, 
adhorasotlodecim, et vltra protrahitur, antequam 
definat. Id vero nequaquam , vt perpetuum, ac- 
cipidebet', nam exftant apudclinitosexemplaquo- 
tidianarum, quae breuiffimis circuitibus contine- 
bantur. Phlegmatici, torpidiores, cacochymici, 
P^ri, foeminae fr.equentius in eam incidere di- 
cuntur, praefertim autumnali, atque hyberno 
tempore, aut tempeftate praehumida. Neque ra- 
fumeft, quotidianam ab aliis intermittentium ge- 
i^eribus per fucceffionem et quamdam pertodi mu- 
tationem deriuari. Siidor, fl tegitima^ et exquijita . 

tet, licet non muitus,> ea tamen remittente 
erumpit ; liullus vero, aut ferme nuUus, ii fpuria^ 
et notk. Vrina pariter poft remiffionem in iila 
pwditpauca, fubjugalis; lateritia; in hac vero 
^ulta, alba, tenuis et minime fubiidens, 

«• CXXXVffl. 

Ad fpurifs in primis fpeftare videntur Quotidia-^^^^*^ 
^ ftaindariae , et Jymptomatieae , quae frequen ^i,,. 
^iffimae omnium clinicps exercent. Harum duplex 
2«au8 conftitui poteft, alterum, quod a morbo 
^tum corpus afficiente, alterum, quod ab aiicyijus 
^^^tum partis vitiq fit. Morbi totum corpus affi- 
i^ieutes fpeciatimfi^ithjp.ochond|:kca,hyfterica, 

O j fcorbu- 



:n4 



OB PBBilIBV9 



drUeae 



fcorbutica pafTio, aut (Imili^ aliii tbtius corporis 
afFe^o , vt eachejtia , cacbchyraia , lues venerea, 
arthriti$. Qui vero ab alicu^us tantum partis labe 
pendent, atque huc teferri poflunt, hi in obfcuris 
praecipue> et latentibus quibufdam pulmonum, 
aut vifeei^um abdomtnalium afFe£tibus confifhinti 
Vnde hujufmodi febres et oriuntur, et fpueotur. 

$. CXXXIX. 

I 

Ci^tuisMse Quotidi^na ab , hypochondriaca, aut hyfterica 

^^^/'affeOiione proficifcens, frequentiflime occurrit 

Eam pierumque antecedunt grauioraanimipathe- 

mata, in primis moeror , et triftitia , et taedium, 

dyfpepfla, vifcerum imi ventris obftrudiiones, alui 

adftri£lio, interduni immodicae haemorrhoidum, 

vteri, alui euacuationes, fpaftici, et conuuifiui af- 

fe£lus, aliquando etiam epileptici; faepiflime vero 

catameniorum fupprefiio ; aut difificiiis, et parcior 

eorumdem fluxus. Initio acceflionis pedesfrig;ent; 

caputcalet> etdolet; frequens ofcitatio , etmin- 

gendi neceffitas eft ; vrinae tenues et percoiatae, 

faepe magna copia, redduntur ; coir palpitat ; p\il' 

fus inaequaiiter fubfilit, pt crebrius folito micat; 

tufficula ficca interdum vexat ; refpiratio quodam- 

modo arQatur, fenfus quidam quafi globi oefopha* 

go infixi percipitur ; ventriculi regio tenditur, at* 

que intumefcit, et quafi infolito pondere grauatur. 

Poft aliquot horas omnia remittunt, -etpaullatira 

febris fine vila fenfibili euacuatione foluitur. Co- 

mitantur ieam vigiliae, appetitus dejeftio,.prauus 

oris fapor, fitis, et totius corporis languor. Vir- 

pnes, in primis veftalcis , hyftericae, et vitaege* 

nus, cui addi^ae funt, jamdiu pcrtaefae, prae ce» 

teris ea corripiuntur. > Saepe' edm poft vehemcnteJ 

^ motus conuulfiuos , aut poft fanguinis miflionem 

vidit antiqua amicitia mihi corijun^lus, et io&tit» 

0iedicft I 



nrTKRMIT.TBNTIB V*. '^l^ 

niedica olira praeftantUrimus fstrvs yAvx.vs 

DALfrARMIVSa). 

i) Vtd. Saggi cU Midicim Pratica P. 2. p. IQ8« « >M 
El coffl addicam. Faenza in 4. 1768* 

§. CXL. 

Similia quotidiana laborantibiis a fcorbutica af- Qi»ti^fw 
feaione eueniunt ; fed in his praeterea niaculae,-^*'^*^^ 
fuggillationes; ecchymofes corpus deturpant; mem- 
bra, in primis crura, doloribus vagis, et punftio- 
nikus confliflantiu: ; halitus oris foetet ; gingiuae 
&ccefcunt, turgent, nigricant, aut intenfius ru- 
bent, fanguinem facile fundunt ; dentes vacillant, 
faepe carie exeduntur, aut decidunt ; vrinae rubent, 
cito perturbant ur, - fedimentum rubrum, inter dum 
irenulas iucentes demittunt, et fuperficiem exhi- 
W coiore variegatam, et quafi peliicula guadam 
pingui, aut falinis cryftallis confperfam; Majorin 
iis quoque crurum imbecillitas , ettprpor, pdpi- 
t^itio, puifuum inaequalitas, et debilitas, et ad • 
^uemuis corporis motum ahhelatio eft* 

, $. CXLI. 

Siacachexia, aut cacochymia, a ^^^ ^^^^^^j^Z/^/?C 
aWhritica.labe, aut alia lymphae vniuerfae dy fr^ii,/fi,»/irr. 
ctifia proguat , externus habitus, color cutis^ 
^^ematofi tumores, rheumaticae affeftionesj dor > 
iores articulorum, modo vnam, modo aiteram par- 
tem occupantes , fluxiones, vtvocant, ct diftilla- 
tionescatarrhaies, glandularum conglobatarum ob* 
ftniaiones, . indurationefque ; aut, cumvirusvey 
flereumcauflam praebet, gondrrhoea, vlcerapenis, 
buboncs pra^efli, dolores artuum in primis noftu 
ingrauefcentes, puftulae cruftofae f aciem, etcaput 
praecipue multintes , tophi, gummata, exoftofes, ^ 
^iaquc fyphilitica fymptomata dlagnofim atten- , , 
^on, et fagaciori medico conuii^iiftrant. 

. : O ♦ §• CXLIL 



# 



sxtf 



VKBRIBVS 



' \ 



• \ 



§. CXLIL 

N9fa^ fM- PaullodifSciliorcognitueftea, quam pulmonuq 

fiaanaf p4r/-«^bdita vitia, vti tubercula cruda, incipientta, ftr 
mofa, ' aut phthidca alia quaecunque diathe(is fi 
vent. Tufficula ficca, et refpiratio aliquantoiral 

,.. peditior figna haberi folent hujus magis propria 

Sed haec quoque in hijjlerica , atque hypochondrim 

• ' ($. CXXXIXO praefto effe folent- Si tamen hyj 

ftericae, aut hypochondriacae, fpafmodicaeuealiu^ 

.afFe£Boiiis figna deficiant ; fi habitus corporis te^ 

!nuior, et gracilior fit; fi coUum longum, peflus 

' depreffum, atque anguftum contra obferuetur; i 

hereditariae labis timor aliquis adfit ; fi morbi an- 

tecedentes peftori.praecipu^vimiutulerint; fituf- 

ficula > ♦ et refpirandi difficultas etiam extrafebrim 

' ' aegrotantem non deferant, aut ad quemuis corpo- 

ris citatiorem motum excitentur, aut inten^antur; 

ii decubitus in alteiutro latere tuflxm magis mo- 

. veat, aut refpirationem iaedat ; fi fputa glutinofa, 

aut falfa, autdulcia, aut ftriisfanguineistin&in* 

terdum prpdeant; fi demum febris erratico, etva« 

go typo fuos circuitus obeat, fi macies corpus ex* 

tenuet; fihaec, itiquam, t)mnia, autpluracon- 

currant, de pulmonum abdito quodam vitio, a quo 

quotidiana febris fymptomatica *) oriatur, ' jure, et 
merito erit judicandum. 

*) Ad hanc fpeciempertinet/eWx<'ifffnifttr«r/pf5«ri' 
lit.^ quam vidit defcripfitque Cl. storcicivs {Ann^ mei % 
f. 167. edif» n9v, Amftelodam.), In hac puimooes ninco 
yifrido» et dutinofo.obftruebantur^ Kque erat morbui 
primarius^ rebris vero fymptomatica* Nil mirum ergO) 

6 cortex friiftva datus fuit, 

• ' • '• • < ■ ' ■ . ■ ' , 

:- ^ $: GXLIII. 

*«^^^^^^« Abdbminis vifccra , quAndo ab liis quotidiani 
IW «wrwr®ft> pl®'^""^^^® antiquisinfarftibuSi atgue obftru* 

£iionibua liU>or^nt . Hepar, pancms , ixeni 0ie' 

fent^rium 



IirxSRMXTTBllTJBV^. dl^ 

feaferium frequentius hujttfroodi vitiis obnoxiavi» 
ientur. Deteguntur aut manus exploratione, .aut 
funffionum noza , et laefione. . Si igitur alicubi 
inafius offendat aut tumorem , aut duritiem, aut 
dolorem , aut inflationem, ibi fedem habere mor« 
bum, facile patet. Sin autem nihil horum manui . 
objicitor, aut ambiguum negotium videtur, pro« 
fpiciendum eft, vtrum ciborum conco£Ho/ chyH- 
ficatio, bilis fecretio, faecum egeftio» vrinaeco^ 
lor, murmura veutris aliquid vitii prae fe feranti 
(fioi yifcerum illorum oppiiatioui thbui poflit. 
iQridus quoque faciei color , aut fub Aauus , aut 
fuboiridis, abdomen vndequaqu/e tumidum, vrinaa 
paucitas , praua vi£lus ratio praecedens, aquarum 
P^uftrium potus, glutinoforum ciborum abufus^ 
i^io, atque acr ipfe, in quo aeger degit, no^ 
P^m lucis .afFerent« 

Prognofir, 
§, CXUV. 

Omnis quotidiana febris diuturnitatem , et ion ^ff^Arnm 
^tudiuem affediat ; fed prae primis fymptomaticsi^^^»^^. 
^ iecundaria. Hinc faciie in continuam lentam, 
iut heSicam d^generat, nifi, cum pura, et pri- 
niwiaeft, ejus progreflionem intercipere artis ad* 
juniento enitamur. Htfftmca^ ii/poehondriaca, aut 
fp^finodiea ($• CXXXIX.) contumacior eft , magif* , 
^uemedicamentisobnftit, faciliufque, (i alii quaa* 
^^ fubftiteriti reuertitur, ad magnas fpeciatim an» 
^i temporum mutationes, Seorbutica^ etfi perti-* 
^^ et ipfa, et diuturna ilt, minus tamen pericuU / 

uabet, dummodofanguinisdyfcraiianondumcon* 
^mati fcorbuti naturam attigerit. Ceterum^ haec 
?ioque, vti et ea, quae a vifcerum abdomiiialiuni 
^tiis ($. CXLIII.) gignitur, i.nonraro in hydrop^n^ 
^aliaexitiofioramala» acutasmmirumfebres, in» 

O 5 flamma* 



^I» 



DX IfBBRIBTtf 



flattitnatorias, fuppurationes, abfcefiuiiie temuna-| 
tur. In phthiiim vero fa^pius, aut tabem pulmo^\ 
nkn (i. CXLII.) fypkilUica , rkeumatkai arthritica^^ 
et tatQthymica ($. CKXXVUL CXLI.) tranfeunt. 

C u r a t i 0. 

§. CXLV. 
Pritnaria, iimplex, pura curari debet, quemad- 
niodum in curationegeneraii febrium intermitten- 
tium ($• C VI.) praeceptum eft. Lenium tamen 
purgantium, et falium neutrorum vfum haec ma- 
g;is expofcit, et bene fert, quia plerumque priroa- 
rum viarum pituitofa faburra eam, .luii gi^nat, 1 
certe alit, et fouet; Saepe his ibUs exAirpatur, 
aut fakem itamitefctt, vt cortici peruuiano confe* 1 
ftim cedat. Malignaj et pirmioji^ aut eorruptiua ; 
continuo poft venaefe£lionem,, aut purgationem^ 
ii indicetitur, antidoto fuppnmenda eft/ Spuria, 
etii primaria, cathariim adhuc magis requirit, at 
per epicrafim, etquandoque, quia cum Ijrmphae i 
vitiis conjungitur, aut ab his originem tnihit, an- i 
ticatarrhaiia, et fudorifera Vemedia etiain fiscpoihi*' I 
)at. V In fecundariis, et ia fymptomaticis ad 
morbos primarios animum aduertere oportet. 
Quae pulmonum infar&us, catarrhum, rheama, 
aut cruda et iymphatica tubercula. pro -caufla 
agnofcit, {§. CXLIL) chinaechinae viitiafpernatur, 
imo ab ejus v&x intendituT) atque^ ingrauefcit. In 
hac contra proficuum plane eft,. fanguinem parce, 
fed iteratisvicibusetperinteruallamittere; bechi- 
cis oleoiis, mucilagineiS) et demulcentibus tuiTiin 
lenire ; congeftiones, concretionefque ly mphaticas 
fero laflis , decod:is herbarum pe^oralium Ifimiter 
«perientium, atque attenuantium, fapone venetOi 
afellQrum puluere cum fucco fumari^e, aut hede- 
rae terreftris fuba^o reibluere. laterdom jura te- 

nuia 



IVTXRMITT&lTTXBVs. ftip 

imia ranaram et cancrorum .flutiiatilium,, quibus 
foanis n^ftuttii' ad aliquot cochlearia adjeflus (it; 
alias iac dilutum^ et radicis chinae, autarundinis 
noatanae decodia magis profuiflfe vjbfa funt. 

§. CXLVI. 

Quotidianae hyftericae, aut hyppchondfiacae ^^^*^* 
(§.CXXXIX.) cauflfa cum multiplex ftt, proejus va- 'driJHH ^ 
rietate curandi etilim ratio difFerat , neceffe eft. '•*'^'** 
Quando a neruorum fyftemate nimium mobili, at- 
^ue ad fpafmos proho ea fit, neque febrilis fomes 
valde multus/neque valde confpicuus arguitur, 
vtpote animo potius afFe£lD , quam corpore, tunc 
fptifmodica j fiue tonuutfiuay fiui neruofa vuigo no* 
ninari confueiiit , curarique debet animi quiete» . 
^^tque hilaritlate, anthyftericis, et neruinis, vti ca- 
iloreo, camphora, mofcho, fuccino, gaibano, et 
praecipue opio ante acceftiones dato. Mox ab ini- 
tio 5!Ei.iliv8a) fuadet vfum corticisperuuianicum 
cardiacis, et chalybeatis copulati. Verum hocce 
remedium vix aliquid praeftat boni i^ febre hu]u$ 
fpeciei, quae cortice plerumque nequaquam tolli* 
tur; et fi quando cardiaca , et chalybeata dari de- 
Wt, tum folum debent, cum malo corporis ha- 
bitu, chlorofi, vifcerum atonia ftipatur, aut diu- ' 

tumitate corpus vn iuerfum fregerit . Horis a febre 
vacuis vt extra lediim aegri maneant, et deambu- 
lent, quoad fieri potdfi:, imperandum eft. Sic 
enim viribus profpicitur, et febris pauUatim tem* 
peratur, obferuante dallarmiq. At fi nimiae 
euacuationes morbo occafionem dederint, tumde» 
bilitatiindenatae, humorumque acritudini occur* 
rendum eft analepticis, corroborantibus, et euchy* 
mis aliinentis. Contra vbi confuetae euaeuationet 
deficiunt, aut imminutae funt, aut vifcera ob^ 
firu£U vidoQiurj omm cura iUae reuocentur^ haee / 

rero 



«30 



DJE FBBRXBV^ 



vero referenturft{>erientibus» fepooaqeis, gumnfu^ 
iis , et tonicis, Hic puFgantia» nl mitiffima fu^ 
rint, fummopere noxia efle foknt. lu cafu pertJ 
' naciore aeiris mutatio, ve3:io, rufticatio, aniKH 
quaeuis obleftamenta omnibus reliquis artis prae 
fidiis antecellunt, fenfimque febrem arcent. 
* "" u) SMiim/Pyttohg. metkod.f. tmfU^i^. 

\ ; ۥ CXLVIL 

f !!!*"^!ff Seorbutiim (§. CXL.) fuoci- recentes, aut concffc 
winttM ct re^ti hef*barum cichorei, beccabungae» acetpfae, na- 
^JtkMs, •^''ft*ii'tii aquatici, cochleariae, rapH.%ni r^^dicani, trit 
folii fibrini, fimiliumqu^ temperamento aegrotan* 
tium accommodati, potus acidul^^ti^ frudius matu- 
i:i, vi£lu8 vegetab^lis, pere^in^tio, aquae ther« 
males, laftis ferum, Uc ipfum egregie profiint. 
$^ccos pkntarum antifcorbuticarum cum chins 
china. fubaftps fummis laudibus efFerunt adiierfus 
diuturnas , rebellefqi^e febres ; ideo fprtafle quod 
faepe a fcorbutica iabe ortae, autoomplicataechi- 
nae chinae purae, et foli renituntur, ^ifi ejus vii 
additione antifcorbuticprum acuatur* Rheumati' 
camy arthriticafny eacochymicam , ueneream^ fiue 
fyphiliticam tollunt ea, quae morbis primariis tol- 
leadis idonea funt. Demum de quotidiana di* 
cam, qua'm vifcerum abdominalium obftruftiones 
^9Hdianaf{§. CXXXVIIL CXLIIf.) anteccdunt, non fubfe- 
mwi^^s^' <iu^ntur ; quamque ideo ad fymptomaticas retuU- 
mus, In hac obftru£l:iones , vt ejus cauffa, pnus 
auferendae funt falibus neutris» rhabarbaro, ex- 
tiradis amaris, decqtlis aperientibus ; d^inde cor- 
tice peruuiano vtendum, et ferrp. Raro fanguinis 
mifiione opus >eft« Interduni tamen fi ifcbris yehe* 
inentior videatur,. et timoreni inflanunatipnis in- 
(putiat, n^c quidquan^ aliud contra indicet, fanguu 

tum e braCihiPi . tum e veuis h^amorrhoidalib^ 

. ' -. mittt 



J 



I 

I N T K RMITTXNTJBVS. 8^1 

mitti poteft. Sin vero.fanguinem educi omnino 
vetent resaegrotantis infummb dilcriminepoiitae, 
tunc antiphlogiftica, atque en^mata feruorem, ae« 
ihimque febris, syDKNHAMioobferuante) mirifice 
compefcunt. Ceterum quando obih^diones febri 
/uperaeniunt, vt ejus fymptomata> inutiiiter de- 
terendavifcera non funt, neque catharticis^ neque 
aperieotibus , fed ad corticemJlUco properare ex« 
pdie. £o enim non folum febris, fed etiam e)us 
effeOsi protinus euanefcunt ; quod millies expertus 
fum, Lienes praegrandes, qui in acceftionibus 
enormiter intumcfcebant, detumefcebant vero non 
panim finita acceffione, folo cortice peruuiano, 
quo febris £ftebatur , continiuito ad priftinam mo* 
Um, et fedem faepiflime redegi. 



TERTIANA INTERMITTENS. 

§. cxLviir. 

In hoc febris.genere acceflio tertio quoque die, 
fiue alternis redit, deceditque, iic, vt inter 
vnam, alteramque dies integer excurrat afebreva- 
cuus. Hinc tertiana intermittens Jimplex tunc ei Tett^ans 
nomeneft. Si vero accefliones quotidie fiant, ttPmpUx tt 
^uotidie eas integritas , fiue intermiflio fubfequa-'^'^''' 
f"f, ita tamen, vt alternis folum diebus tani hora 
inuafionis,* quam circuitus gradu , et duratione 
fimiles inter fe reperiantur, atque adamuflim fibi 
^efpondeant; non fimplex, fed duptex tertiana 
i«^^r«i«(?fix habetur. Haec autem duplextertiana, fi?*"*^ 
^fl quotidianum typum, fiue ordinem feruet,gir©rtViii»#. 
^'ffert tamen a Quotidiana (§♦ CXXXV.), in qua 
^ccefliones quotidie quidem recurrunt, fednon 
slterne, vti in illa, fibi inuicem refpondent. 

§. QCLlXv 



\ 



f $. CXLIXr 

TertUn» Interdiun in ea die , ,qua tertiande iimplicts ac 

^'*'^ ' ceflfio rcdir* deberet, vnius loco binae continguni 

accefTiones, intermedia die libera reli£la« Hani 

sAVVAGBSivsaX vt a terttana dupltci, ,de'quj 

fupra , diftingueret, tertianam duplicatam vocaui^ 

TrjfUx, Triplex vfero teriiana efle dicitur , quando alternd 

quouLs die binae accefTiohes, vt in duplicataxt* 

deunt, intermedio vero vna, vt injimplici. Taleni 

defcripfit scksi^cicivs, et BReNOBLivs, quoi 

. excitat idem savvagssivs. 

a) Niffolog: fmhod. c/. i. 0. 3. G. X >. XFl 

§' CL. «... 

Itgitima tt Animaduerfione prae ceteris digna m. Tertianae 
99tba. febris communiffima diftinftio in legitimam ^ fiue 
exquijitam , fiue puram^ vt alii vdcant, et in 00- 
tham^ fi\xQ fpuriamj Gue exten/amy quamjvNCjcK- 
, Ko placuit etiamy«^co«ri/i«flwi appellare. Tertiana 

igitur tegitima ea exfiftit , quae iex , vel oQo 
horis acceffiones fingulas abfoluit, vel faltem nonj 
vltra duodecim hbras, producit , nuUifque prauis 
fymptomatibus ftipatun Haec verno, et aeftiuo 
tempore frequentius corripit, atque hisferefignis 
fe prodit. 

* Tertiana tegitiina, 

§. CLI. 
SSgna tfr" Protiuus ab initio , ficque deinceps , altcrnn 
^JJj^^^-f^diebus, modo nofturno tempore, modo diurno 
accedit cum rigore, vel frigore breui, quod toti 
corpori pun£lionum qt;arumdam fenfum affert. 
Rigor interdum tantus eft, vt aegri non modo 
contremifcant, verum etiam dentes dentibus alli- 
dant, et membris omnibus, fpeciatim totodorii, 

et fpinae traftu vehementer doieant. Saepefrigo- 

ri* 



v 



IirTSRMITTB«TVBVS# 9^^ 

ris tempore quaedam conftri£liants , anxietatifque i > 
(^ies a dorTo ad fcrobiculum cordis vfque pro« 
tenditur, refpirationifque adimit libertatem. In« 
terdum frigus refrigerationi iimilius eft ; quod po« 
tiiliniuin incidit, vbi leuiqr morbus tehet. Sub ri« 
goris finem plerumque naufea mouetur, aut vomi* 
tusbUiofus ; aut foluitur aluus^ bile fortaiTecopio* 
£us in duodenuro per febrilem fpafmum exprefla* 
Tum Galor per totum corpus, exterior^s praefer^ 
tim partes fe difFupdere incipit , et paullatim ita 
iiicrefcit, acerque fit, vt aeger ob aeftum, qugf 
ej:uritar, ftraguia, et membra quaquauerfum in^ ^ 
condite pro^iciat« Hinc fequitur refpiratio he^ 
quens, ingens iitis, dolor capitis, peruigiliujm» et 
(juandoque vaniloquentia, etleuis mentis aberra^ 
tio. Pulfus ingruente acceftione eft paruus, con* 
traQus, obfeurus, faepe rarus ; mox magnus, ve- 
hemens , elatus , frequens euadit , nop tamen in- 
aequalis, aut certe parum. Poft aliquot horas 
luatur vniuerfa cutis ;. arteriae placidius micant, 
atque oborto fudore febris cum fuis fymptomatibus 
fe fe reJmittit, deinde penitus deiinit. duod intra 
memoratum oBtOy vel duod^im horarum fpatium 
accidit. Tum aeger bene fe habet, viribus folum 
ahquanto languidior. 

§. CLIL - 

Tempore frigoris , fiue in primo ftadio vrinaefi»^' vrktsf 
prodeunt)tenues, decoloreset aqueae; in altero,^"^/'' ^^^ 
et tartio, iiue augmenti , et remiiHbnis fubflauae/''^'/"'''»- 
aut nibrae, paUciiTimae, maleqiie olentes, fed non 
ita croceae ; vt in aliis tertianae fpeciebus. Ne- 
que adeo foedatur lingua biliofo glutine, neque , 

ftomachus valde fubuertitun Peculiare vei^o, et 
fere proprium huic febri eft, qualibet acceilioQe; 
poil primas, ttteuiQrem et niitiorem paullatim fieri ; 

juuenes 



J24 



nm YEBRIBY» 



juuenes vt piurimum, fangUineos^ biliofofue, alioj 
' quin fanos , . et nuUa fanguinis aut vifcerum alb 
labe afFe£lo$ corripere; horis matutinis potiu^ 
quam vefpertinis exacerbari, no£iemque futura^ 
accefiioni praeuiam, infomnem reddere, ajtoue ir 
requietam. Quod etiam cognouerat Auftorlibr 
fexti £pidemiorum , vbi fcriptum eft : quag fem 
propius ad tertianae naturam accedmt , his nox ant\ 
BUeffionem imptacida ejl Hinc qui duplici tertian^ 
laborant, no£les plerumque infomnes traniiguod 
ii horis antemeridianis accefiiones habeant: fin 
vero pomeridianis, cum potior noci:is pars a febm 
'ingre(fu iongius aMit,. in eamque cadat if^-vo^SSx^ 
aut integritas, jnajorem no£lu quietenl obtinent^ 
et placido fomao reficiuntur: 

P r g n f i s. 

§. CLin, 
HiPj^pCRATEsa), Tertiana^ in^it, exquijtain 
pptem adfummumcireuitibusjudieatur. ItemAuQot 
CoaCarum6): Tertiana exquijita quintdy autfept^ 
mo, aut adfummum nono circuitu terminatur. Hip* 
pocraticis oraculi% adftipuiatur stovnhamtvS) 
qui non folum quatuordecim diebus hancfebntt 
fpontefoluiteftatur, fed etiam falutarem effc pro* 
nunciat r). Id ipfum docuerat antea i. o m mi v »' '^ 
et nuper sKNAcivs, qui fcriptum reliquit, b^ 
quandoque toiU jlagndtionfs , , aperiri vafa mir^n^ 
quibus imminebat obfiruSliOy addi robur partibus^ ^ 
inprimis vitalium funSfionum orgams ; eMminMP^ 
fudoris fpiracula noxios kumoresf liquidis remancntif 
bus nouam induci crafim,y feu totum immutari iwffi' 
fise) habitunji. Morbi folutionem ex vrinis omin»' 
batur GAiENV5/>; fi rubrae effent, autjflauefcefl* 
Jcs cum enaeoremate, poft quartum circuitufll 
eam esSp^Stabsit i fi rubrae tantummodp ptodiren^ 



•> 



• • • 



TNTSflMI^TTBKTXBVSr. ■^Stf 

pdft ftptimtitn ; et pofl; tertiutn futuram, (i p):im4 
die dejicerent fedunentuni leue, et aequaie. Verum 
kicerta haec omnino eflfe folent ; neque meiius ef 
vrinis febrim folutum iri, nofcitur, niH tum^ cum 
copiofiores fluunt, et ad naturaiioremilatum ref« 
deuQt. Frequentius crtfeos imminentis indiciuni 
pmbent puftulae, vel fciflfuraecircalabiaapparen- 
tes. Qaandoque in fummo febris ardore maculae 
idcDtimerumpunt, morbillos, «\xt purpuram vrtu 
totm aemulantes , aut peticulis fimiles \ fed mini« 
mehaeterrere debent, nam fudore manante, re- ^ 

raitteateque febrili motu euanefcunt, nec quid« 
juam mali portendunt in tertiana iegitima, a qua 
ikas malignitatis notas , quibus eae fufpe£lae red* 
iantur, abeife pro certo habemus. 

i) Afh. 59. fcB. IV: b) N* 148. Op0r. f. 89. 
i) Mwi Qbjerv. / i. p. Ilg. «) De recondit, feffr. interm 
»'». etc, l l: cap. 20. p. I26. 127. /; SE28AC. L C i U 
«p. 10. p. 64. et 65. 

Curatio Tertianae $xquifitnt» 

i CLIV. 

Plemmque, fola quiete, potuaqueo, acidulo, 
^olucnti, viftuque tenui curatur. Reliquum fuis 
^iribus, motibufque praeftat natura» In plethori* 
cis fanguinis miffio ; in aliis, fi faburra, autbilio* 
^a colluuies primas vias inquinet, purgatio lenis 
naturae conatus feliciter adjuuat. Interdum vtra* 
]^t opus eft. Raro corticem peruuianum poftiilat, 
't tanc folum, cuth febris moras neftit, et dtutius, 
luam folet, trahitur, aut cum e (implici in dupli- 
'^ni commut^tur. savvagbsivs ejus drach- 
nam quarta quaquehora, integritatis tempore, 
h noauquefumendam jubet, donec acceffiones 
">n am^ius- redeant; deinde per dies feptem bis 
potidie, et tandem femel per feptem alios. Verum, 

y^LLP.i. P quod 



jsrftS 



bB 9BBtlT&^IF 



fianae 
tbae. 



^uodfuprifl (§.CXXIX.)monit^meft; incbmtiioS}», 
ct taedji pkna haec corticis adhibendi ratio eft. 
Reftius binaedrachmae mane et vefperi, dielnter- 
mifGonis,' dantur, donec fefquiuncia, aut vtici^a 
^uae captke-fint, et (imulabaflafebris-, deindeaiia 
^ncia in 08:0 partes tributa prophylaxeos caaiTa» 

Tertiana notha. 



ter^ 



i. CLV. 

Abfoluto detertianaexquifitafermone, fupereft, 
vt de «o/ia dicamus. Habet haec, vtilla, acceffio- 
nes alternis diebus, fed longiores; calorem vero, 
ardoremque, fi plerifque fcriptoribus credere veli- 
ihus, minorem. SinjvNCKERo aures praebean- 
turfl), calor m^jor, et diuturnior in notha eft, 
guam in exqnifita. Id vcro.fQrtaffe evtenit in ea, 
qtiae ad ardentifr naturam accedit , vt quandoque 
fif ri poffe arbitratfuur, Sudor etium in fiathaoiwJiS 
erumpit, fed minori copia", etparum leuans; in- 
terdum fiutlu». Nullus item anticipantium, aut 
cunftantium acceflTonum certus ordo obferuatur, 
ne.c rigor valde magnus eftj diutius vero protra- 
hitur; * non tamen aequaliter vniuerfum cbrpus 
affligit. Quilibet cJrcuitus ad decem et ofto hora?, 
interdnm vltra extenditur. . Nunquam feptimo, ' 
f aro quartodecimo, faepius priino et vigefimo cir- ] 
cuitu finitur. Circa vefperas vt plurimum adori' 
tur; no£lu inualefcit, et fomnum faepe aufert. 

, a) Confpefl. m,dic, Tlmretk. PruSic. Tut. 80. n.2* 

, -, , I 

$. CLVI. ' 

Non folum lingiia mucoflauo bbdufta cernJttirf 
verum etiam tota facies flauefcitquafi, vtinifteri- ; 
cis. - Exferto calore, concitatus quidem pulfus, et 
frequens deprehenditur, non veromagnus, vtin 
excjuifita. Crocea magis vrina apparet, et fedimen- 

tom 



r > 

IKTBSMrTTBKTXB ySk M2^ 

ttim lateri contufo. fimile deponit. Cibi prEefcefca 
fadidium, amarus oris fapor, et floroachi dolor, 
fiue gaflrodynia, fmo cardialgia ipfa aegros peiv 
laepe di£:Tuciant. Addit j vw cke h v s, tuffim quo- 
^ue adefle, et poft quaralibet acceOionemaegros 
conqQeri de languore fuperftite, de lafStudme-aD- 
tuum, vertiginofa capitis grauitate, iiti, calore, fto- 
machidebilitate, agrypnia, aut fomnointerrupto, 
etperturbato. Quae fi quando incidant, me qui- 
demjudice^ de perniciofa natura fufpicariliceret. 
sAvvAGBSivs nteminit.de aliis etiam fymptoma- 
tilius, tamquam huic fcbri propriis, nempe de! 
linguae ficcitate, doiore capitis, et fiaciii typtpeir- 
mutatione. Saepe ^ enind poft quatuor , aut quin- 
quecircukus eam contintiam remittentem» hoc eft, 
trltaeophyam fieri, fcribit; quam mutationem, 
vWimminet, indicari a breuiffima intermiffione, 
fcapyrexia, fudoris defeftain remiffionibus,nullo- 

^ue leuamine, quo ^eger ad reiidendum aliiciatur. 

» 

Prognofis. 

/ $.. CLVII. 

Rariflimum tamen eftj, eamincontinuammuta-^'^?''^'^'» 

^^ quoulbue fimplicls tertianae ordinem feruatiiVo//fcff* 

^uentilunium vero,^ vbi duplex fafta fuerit. 

^trfikiofa ctiara ratio»e fynaptomatum, videlicet 

^oniitus, cardialgiae, alui fluxus dyfenterici, deli- 

^l^ aliormnque, qi. ae eidem interduni fuj^erue- 

niunt, fieripoteft: at tumnonj/^ttm^folum, fed 

ftiam malignae , et ptrnkiofae comitatae naturam 

^nduit. Communiter tertiana noiha e corruptiua- 

rum genere eft, ideoquediutiflinie protrahitur, et 

PWies, fi quando fupprefla fuit , reuertitur, et 

^^crudefcit. Hinc faepiflfime , poftquam diu ipfa 

^■euueiit, tonufque vifceruntlabefaftatusabeafit, 

^epar, lien, pancreas, mefenterium iafarciuntur» 

/ P a N iiitu- 



-qtAlg . liK FEBlfllBVtf 






intumdcunt , indurahtur ficV vt deinde cuchexid] 
hydrops, et febris lenta fubfequantur. Nonfera* 
f)er tamen obflru£l:iones ejufmodi habendae funt 
pro effeflis , quae e}us diuturnitati debentur , ac 
fuccedunt. Interdum enim eam antecedunt, «t 
comitantur, et tunc ab his flauus ille faciei, totiut 
qtie corporis color, quem in ea obferuari fupra adi 
hotauimus , repeti fortafle poteft ; quamquam is 
, vt plurimum a fpafmisabdominaliumvifcerum, e^ 
duodehi inprimis, qui choledochi oftium ciaudun^ 
bilemque refluere in hepar, venafque cogunt, pro- 
ficifci*) videatur; nifi etiam maiueris interdum id 
vitii in pituitpfdm, vifcidamque faburram, quae in 
ventriculo non minus , quam in duodeno coile^ 
fit, choledochique oriflcium obftruat, transferre; 
vel in ipfam bilem , quae copia et lentore praeter 
tiaturam peccet y atque in biliferis canalibus con« 
gefta refiftat, haereatque. Quemadmodum enim 
in tertiana iegitimay vt ejus concitatior motus, ca- 
lorque acrior dftendit, acrimoniamquamdamcali- 
dam, biliofkmque, fic in notha pituitam potius, 
crafibfque humores, et bijis inertiam praepoilere, 
verofimile eft. 

*) Quando iftericukcolor ab ejufmodi'caufla,vtfebris 
fymptoma tantum eft , in quaiibet acceffione ipfe appa« 
ret, aut in ea jntenfior euadit, et contra iri intermi(fio« 
nis interualio eaanefcit, vel faltem moitam diluitur; &• 
que cum ipfa febre accedit, receditque. 

Cutatio tertianae nothae. 

§. CLvm. 

Quare fi ex antecedentibns pateat, jam pridem 

obftruaa vifcera efTe, fi temperamentum, corporis 

habitus, vitae-genus, viSus ratio, aetas, anm 

tempus cruditatibus congerendis, lentifque humo- 

ribus accumulandis , et condeofandae, coaceruan- 

daeque 



Iiri-XRMItPTKMTIBVSr. 



M9 



iaeque bili accommodata videantur ; illlco profpi- 
cieoJum eft, vt plenitudine primum vaforum, fi 
qua eft, per venae feftionem ablata, aut fympto- 
jnatibus, quae eam ppftulent, per eamdem mitiga* 
tis, faburra primarum viarum deturbietur; pitui- 
tofi et vifcidi humores, hec non amurcofa bilis at- 
tenuentur, foluantur, et foras emittantur ; atque 
obftrufla vifcera liberentur. Itaque id praeftari 
oportet aut emetico , il aetas , temjperamentum, 
anfli tempus aeftiuum , aut autumnale, et reliqua 
ferant, aut cathartico, etiam iterato; quod fem- 
per tutius eft ; et faponaceis, incidentibus, amaris, 
itque in primis falibus neutris apte, prudenter, or-* 
linateque, vt alibi praeceptum eft, adhibitis. Si 
K quamdiu d^us vifum fuerit, vfurpatis febris 
nK|ue decedat , neque mitefcat, mature ad corti- 
cemperuuianum tranfeundum eft, vt ea quanto- 
cius definat. Neque expedit exfpeftare, donec ob- 
feuftiones omnino fublatae fint ; nam quae reman- 
ferint, poftea comn^odius,, ettutius aperientibus 
i^edicamentis , atque amaris , ,in quorum vfu diu 
perfeuerandum eft, auf erentur ; et contra quae diu- 
^niori morbo fuperuenire poffunt^ fic optime 
praecaueri potervmt. 

i. CLIX. 

Cum vero flauus faciei, corporis, aut vrinarum 
•°lor (JaCLVIL), rebus omnibus bene perpenfis, 
} Me ob fpafmos regurgitare coafta, aut a febrili 
oniitc hepar ($. LXXX VL) aggrediente *) potius, 
P^ a lenta bile, craflifque obftruentibus humo- 
iDUs oriri videatur, cortice item audafter febris 
'Ppugnanda itlicaeft; quo non mbdo febris, fed 
^iam ejus fymptoma iftericum euanefcunt. 
^uod fi perniciofarum comiiatarum, ^ut fuhcpnti-' 
«flrMOT grauiori aliquo fy mptomate, aut continui- 

P 3 tate 



2^0 DB FEBIIXBVSt 

' I 

tate fimilitudinem prae fe ferat'^ fine vlk cunftatione | 
vel in ipfis initiis ad corticem pariter confugere 
oportet; quo nihilad perniciofum, venenatumque 
principium, quod morbum facit, fiue eraendan- 
dum, fiue expelleridiim valentius , nihilpraeftan-! 
tius, nihil innoxius. At febris haec faepe recidiua 
reuertitur, praefertim autumnali tempore. Tura 
lenia purgantia, incidentia, et amata iteranaa 
funt, ctdemum, ni decedat, chinachinadiu,libe- 
raliterque adhibenda, cui tandem cedat, neceffe 
eft; modo diaeteticuiii regimen ejus vfum fruftra- 
neum non reddiderit,. aut infirmauerit. 

' * I 

*) Mos vulgarium eft roedicoxuni , fimulacvidentaun- 
gine corripi febri intermittentelaborantes, acorticeperQ- 
viano eos prohibere, et folis purgantibns, atque apeiieU' 
tibus addicere. Interim febris in dies fit grauior,. aut pf|' 
tinacior, et non raodo morbuj regius, ejus fymptotna, a • , 
tiores/ radices figit, yt ex periodico, qualis ab initioewf, 
afliduus, perpetuufque euadat, verum etiam heparo> 
ftruitur, atque intumefcit, ct quae fortalle priqs aberant 



mala, yere acce.dunt. Quae omnia euitari fine moleu . 
et fine noxa potuiflent, d^to propere antipyretico; (^^ 
centies mihi feliciter ceffit. Non roe tamen late^, viro 
doftiflimos , . experientiflrimofqne docuifle, faepeinie n* 
bus hujufce generis, praeferrim autumi^alibus, i^^^^^ 
hunc colorem leuioris, occukaeque hepatitidis, ^^^ 
lentus, craflus, inerfque fanguts venas poi'tararti oppl6" 
inducit, indicium efle; tuncque datum corticem exap • 
rare malum, perniciemque afFerre. Ego vero arbitror o»f 
rendum eflTe, vtrum ifta hepatitis, fiue leuis,fioe gtauis tuer< > 
primAria dicenda fit, an fymptomaiioa? Sipnt^^f^^^^^ ^Jj 
tur, profefto tunc nocet cortex peruuianus > ^P^^^i, 
febrim, quac htpatis infiammationis eo in cafii v^lPi^ 
eft, nuUo modo fugare queatj augeat vero *P^'*"J.^'^?Uf 
mationem, Sed tum lebris continua porius efle w^^ 
neque verum terrianae intermitrentis typum, ^^^^^^ug, 
ncm tenet. Sin autem febris primariu^ morbus eit > 
paiitii vero fymproma, tolie febrim coitice P^^.^"i^ J 
ct tolletur quoque hepatitis* Quo vero ceitins vjn^ ^.^^ 
corcex exerceat , neceile x>rius eft, vt fanguis f(^^^> ^ 



. \- 



Jir T.-*RMTTTBWTTBVS. - ftJJ. 

rofnqne mttt«tar, qu^ma^modum in terdana fkuritica 
. (eri oportet) de qua*infra 0]^urraiiius. Diatheiis enim 
infIimni;itona, nifi cura antiphlngiftica, ef praecipue f^n- 
guinif minione imminuacuri corcici& antifcbrilem facuUa- 

ttm irriiam facit. 

» 

Tertiantt Choletiea/ 

f CLX. 

£x perntcioiis febribus comitatis raRxiTplerae* 
que typum tertianae feruant. *Ergo de his, vt 
earum diagnofis, tum curatio reffe inftitui pofllt, 
flgam (ingillatim initio a Tertiana chokrtcn fa£lo. 
Haec circa acceflionis ingrefTum , in quo de more 
vomitum biliofum ^ interdum etiam copiofum, et ^ 
fimilem 'alui dejeftionem cieri, fupra (§, C. CI.) 
praemonui, veh^menti ftipatur, et fimultaneafur- 
fum, deorfutnque e.xcretione humorum tam qua- 
litite, quam quantitate peccantium, qui modo 
fnteri funt, modo uariegafi^ et bile vt pturimum' 
prajina^ vet aeruginofa refertl His vomitibuf^ et 
iejrSiionihus copiojis et crebrif non nunquam adjun' 
gitur fingultus, vox fflwf/?, et<!]uaficlangorifimiIis, 
oculofunT depreffio, ,angor fiomachi^ fudatiuntula 
firca frontem^ pulfus /xilis, extremorum perfrigera^ 
tio, aut liuidus coior, cuncla fcihcet, quaepropria 
fuot cbojef ae morbi, a qua tamen diftingui debent, 
quia fymptomata haec febris folito grauiorist^fFeflra 
funty'^ eamque fequuntur ; ea vero remittente paul- 
latim cefliknt, neque redeunt , nifi noua ejus ac"' 
eelfione periodice redeuntea). 

«) TomTii Therap. Special, K 3. cap, u 

C u r a t i 0. 

/§. CLXI. 
Haec . igitur , quocunque tempore apparont, QtMh 
quamquam neque omnia vna concurrant, ^^^^^^ch/ertcM 
femper ejus , quajpn dl^mus , intenfionis fint, fe- 

F 4 quenti 



\ 



- — 



quenti tamen circuttu intenfiora fiunt, et mortem 
minantur, nifi eodem, proximo non euitandam, 
intermtdia quiete nequidquam juuante. Quarepro- 
tinus » ac cholerica hujufmodi afFefliQ fe prodit, 
non folum eam cardiacis^ alexipharmacis, et pare* 
goricis compefcere oportet, verum, abfoiuta ac- 
cefHone, cortice validiffimo modo (§. CXXVI.) ad- 
Jiiberej vt proxirna acceffio, fortaffe exitium aila- 
tura auertatur, aut faltem ita infringatur, vttem- 
pu<« deinde fuppetat ad fubfequentem aliam pmiitus 
inhibendam. Praeftat vero hoc in cafu corticera 
ex vino porrigere, aut in boios fyrupo quodaip 
gratiore redaftum ; fic enim facilius remedium reti- 
hetur, et fertur, vt optatum eflfeftum Gonfequa- 
mur. Quod multo certius euenit, fi aliquid etiam 
cortici adjiciatur Theriacae;- aut piafcordii fra- 
cASTORii, vt quae remanet ad vomenduni^ «t 
egerendum propenfio confopiatur. 

Tertiana Dyfent^rita. 

§, CLXIL 

Sitto Affe^ Tertianae cholericae valde affinis eft affeSiOy ftfi 

r^*r ^ ^"'dixnm , femidyfentertca pofius , quam ehoteriea : in 

qua nimirum qualibet acceffione, humoresinprifnis 

biliojiy et alius \etiam naturae tam acres ac erodentes 

. excirnuntury vt poji ipfos mucus cruentus 4xeat tafn 

furfum^ quam deorjum cumttnefmo^ et torminibus^ 

Jiomachique dotore^ perinde^ ac fi iUius membranat 

diutlkrentur^ atque erojGonem fubirent ; et reuera 

oefophagus ab A«ffM}W mr^/i/raij^/ii, etVQtnendi 

conntu erodi videtur* Haec tamen cruenta, et do- 

lorifica excretio minus habet/^fnWi, quam chole- 

rica ipfa, niodo defcripta«). Febris enim etfi in- 

tenlior videatur, etfngultumy et Ja&ationem irre' 

quietam, et croceum vrinarMm colorem, etJingua^ 

ariditatem^ etyiairi/imfecumtrahsit; aUeatamea 

. abeft 



J 



I 

ihe&fiinefia illa extremorum perjrigeratid ^ angor, 
ct fudatiuncula, quaruni in defcriptione cholericae 
ineQtionem fecimus; et pulfus magis, quam in 
illa, expanduntur. Quoniam vero facil^exfim- 
plici in dupiicem, et ex duplici in continuam mi* 
grat,autinflammationem aiiquam infert,non parum 
et ipfadifcriminis continet, atque eamdem omnino 
(J.CLXL) medelam requirit Ci. aALBATivs6) 
duas obferuationes habet, in quibusvtilitercortici 
peruuiano admifcuit cafcarillam. Sine hac addi- 
tione cortex mitiorem quidem febrim reddere vifus 
cft, non vero dyfenteriam fiftere. HincCl.virin 
cam fententiam vergit , interdum non fatis ipfam, 
Chinamchinam valere adperniciofasfebrespenitus 
iubigendas. Sed animaduertere oportet, febrem 
iftam , ^e qua ille fcribit^ fuifTe continuam remit^ 
tentein, et fortafle proportionatam, fic, vt non 
inirum videatur, fi morbus cortici ex toto non ob« 
temperarit, nifi multo ferius, quam in vere inter* 
mittentibus, et (implicibuf euenire foleat. 

«) TOHTivs h c. b) Commcnf. Acad, Bonon^ T« K P. a. 
p. 22L et 222. 

Tertiana fubcruenta , vet Atrabilaris* 

§. CLXIII. 

Aliud fymptoma perniciofum,, quo^ Tertianac 
comitatae fpeciem conflituit, eftquidamaluifluxus 
aquae, in qua carolotafit, perfimiiis, quaim nimi« 
twivtteres Jluxum hepaticum dixerunt. Hincfebris 
Juberuehta appeliatur. Solet autemjisrof^ nunquam 
vel inuadente j vei etiam declinante accej/lone placide, 
et frequenter laxari aluus, tantaque ferofae, etfub* 
cruentae materiae copia deiicf, vtintrapftucashoraf 
nullo fere fenfibili aegrotantis incommodo eum nil talq 
primo timentem ad fummam tandem deducat virium 
imbecilHtatem. Tunc pulius fit xninutus, et exilis; 

P f cxtrema 



d34- ^ *>K fbbrtbtst 

cxtrema irifigniter frigefcunt; vox gracilefcit;oca« 
liqiie veiuti incauantur. Intereia nuMsi Jitis moleftat 
' jiiens vlget; n^cJe alia re SLegGT.tonquerstury niftdi 
fummavirium projiratione^ ac procliuitate in lipothf 
miamj fiue animi defeftionem, quae facile quoqui 
vel -e leftulo furgere volentem corripH. Decedente 
febri fenfim fedaturtumultuf^ qui rara ad diem inter» 
mlfftnnis producitur. At (l producatur, vae aegro 
die fequenii, m quam cadit proxima accedio. Re» 
currente igitur cum acceflionibus perniciofo hujuf- 
modi alui fruxu, et vires cum febris augmeAto acqui* 
rente, breui, hoc eft, intra duos^ veltres ab inuafione 
Jymptomatis circuitus aeger certiflimo exitio fuc- 
cumbit. Interdufii tamen in obefis hominibus, 
non adeo exitiaie malum dcprehendltur ; fed, pri- 
inq morbi impetu quodammodofuperato, potius 
in diuturnitatem definit. Verum fi loco ferofi, et 
fubcruenti fluxus, fanguis ater et nigricans, modo 
concretus, modo difHuens, modo ex vtroque ge- 
xiere coaiefcens copipfe, ©t adlibrasaliquotdejicia- 
turi func febris atra ilaris dici potcfl:; et certiu$, 
citiufque fub placidae cifjufdam defeclianis fpecie 
mortem arceflit ,(?).. V^traque autem fpecies corti- 
ce adhibito (f. CLXI.) feliciflime, etprodigii inllar 
curatur. 

a) TORT. /. r. ibk , 

TertiMnA Cardiaea*). 

§. CLXIV. 
Cardiacae^ fiuepdtius cardialf^icae nomen, ctl^ 
thalitatem accipit tertiana a cardialgia, quae eam 
comitatur. Initio enim acceflionis, rigente, aut 
horrefcentc adhuc aegro, aut incalefcere jam inci- 
piente acerrimus oris ventriculi morfuSy .fiite floraa- 
chi dolor exoritur, cum exigua vt p/urtmum aut 
1120/21 vomeadi cupiditate. Sijcjumeodemfrequens 

. aniau 



animi deliquiiinij pulfus exilis, facies tlrppocratica, 
luftuofa fufpiriacobjunganturs^/^^w.^ dotoriUe^feu 
mrdkatio tnmferbx^ vt quandoque pro exjpiratione 
rtddantur eletngoreSf et t;/tt/a/«/(namficveracardi^l- 
jiaafimpUci gaftrodynia diftinguitur) ; vitaeperi*' 
culum imminet , eo certiUs , et prppinquius, quo- 
longius fymptomatahaecprotrahunturi etcontra. 
Quacunque autem in acceflione, fiuefecunda, fiue 
tertia (nam raroinprimaidaccidit)haecinfurganjt, 
Muendum ejl^ ne vno adhuc^vel attero ingruente 
circuitu de vita fit a^utna). Vix enim quintamac-» 
ceffionem tale fymptoma attingit, quininterficiat, 
Scire autem licet, quando enarrata «^haenomena 
vna concurrunt, legitimam effe tertianam eardia"' 
m; quando pauciora, et leuiora , j[pttmw. 

*) Ad hanc fortaDe fpeciem referenda eft illa , quatn 
^efcribit mortonvs cxerchat, I. de joroteiform, fehr^ 
mvrmitt^ gen, cap. IX^hiflor, 13, etfi a fpafmodiapbrag- 
matis, et partiam relpirationi inferuientimn eam appeliet^ 

fl) /* ib. . \ 

Tertiana emetica Sauva^efii» 

§. .CLXV. 

Huc referenda videtur Tertiana emetieas avva-- 
Gtsii, in qua fub accpflionis initium ingensvomi-, 
^us bilis flauae , et viridis , aut mucofae pituitaei 
cietur cum non leui cardialgia, calore, atque in-^ 
tenfiflima fiti per plures horas grauitei: affligenti- 
ks. In Cafdiaca aeque, ac in Emttica vitenturC/^w/ib 
otnoia-j quae vomitum, aut aluum mouent, ex^ 
ceptis tantummodo dtluentibus potionibus, atquer 
enematibu^ blandiflimis. Solo Corticc periiuianoy 
omiffi&aliis inutiiibus, quibus fruftra^vfos effe in- 
terdum medicos obferuatione conftitit, curatio ten- 
tetur. Sanguinis miflio non nunquam in;febrilxs 
acceffionis augmento^ fi pulfus validi, et vehemen-i 

• tes 



.. ^ 



3^3^ .- D« rj^nninvs 

tQsfint, fi inftammationis, in primis ventricuium 
ocGupantis fufpicio vrgeat, , locum habere poteft. 
Non raro enim ventriculuminhujufmodifebribus 
inflammari vidi , LipyriamquB morbum ^emulari; 
quo in cj^fu ante corticis vfum vQnam femel, aut 
bis fecjari in brachio oportet, 

Tertiana Diaphoretica. 

§. CI.XVL 

Fraudulentior,;:et cognitu diffic^ior cft febris 

tertiana diaphardkaj' vtpote qnsie nuUo praecedenti 

prauitatis indido tertiaqae benignae inftar inucS 

cumhorrore, etrigore, etfrigore, cui deinde io^m 

calor fuccedlt. At Jlatim fudor aliquantum certe 

praecox erumpit, quo febris prinium fubleuarivide- 

tur, licet poftea reapfe intendatun Intenditur 

vero, quo vberior fudor manauerit. Poftea fudor 

refrigeicit, id quod fraudem in primis detegit. 

Sudat enim perpetuo aegrotans etdiffiuit vndequanut 

frigido fudore perfufuf, fcque perpetuo algens, tt 

fadansjcut cera liquatur , difjotuitur, et defcit. In- 

terim putfus celer ejl, minutus, ac debilis; refpiratio 

fit anhelofa et frequens ;^ Yives vniuerfae exfoluun- 

tur; fola mens tucidijfima perftat , etfentk homofe 

paullatim mori. Quod nifi in illa ipfa atcepne 

(inors accedat, in proxima certiflime exfpeftanda 
€ft, Non nunquam diaphorefis non ita mature 
apparet, fed tantum circa acceflionis remiflionem. 
Quod etfi rarum , non minus taroeii perniciei, et 
malignitatis reeondit. Nam, fere tota feliciter 
tranfafta' acceflione , et jam aA tempus declinatio' 
91 proximum perdufta, incipit aeger minuto, 

ipauco, vifcido, et {ngido fudore perfundi, inal- 
gefcitque totus , vt marmor, et morte , quam fa- 
cies Hippocraticapraemonftrat, declinationis loco 
fuccedent* de medio toliiturfl). At tantam per- 

niciem 



mciem fola china china praeproper^ adhibita 
poteft auertere. 

fl) TORT. /. r. . 

Tertiana Syncopalis. . . 
§. CLXVII. 

Syncope vera, fimplex, et folitaria, nimi^rti 
neccardialgiae comes, necdiaphorefimfubfequens, 
faepe fe perniciofae tertianae accefiionibus adjun- 
git. Syncopakm tunc febrim vocant. Qui tali fe- 
b corripitur, licetnuiio dolore cohfliaetur, /rf^- 
ptnter tamen, grauiter^ tt abfque caajfa manifefta 
%«rt, exfoluitur^ et animo deficit^ dum praeci- 
pue fe de iatere in latus conuertit, vel brachium^ 
vel manum tantummodo tentat loco mouere. l*ui- 
fum praeterea exhibet languidum , paruum, cele- 
i«ni, obfcurum, fubinde deficientem ; fudore te- 
nui circa colium, et frontem madet; ocuKseftca- 
viS) et caligantibus ; atque ita viribus omnibus de- 
fctuitur, vt odoramentis, cardiacifque perpetuo 
indigeat, quibus reficiatur, recreetur, et, quoad 
fcripoteft, deliquium imminens, quo tamen cre- 
<^o afficitur, praecaueat. Si haec durante febris 
^^pnento, aut ftatu perfiftant , etfi deinde omni- 
"ocefrent, ct tranquillaintegritasfubfequatur; ni 
^inien futurae accefiioni dato largius cortice pro- 
fpiciatur, fortaffe vitima inftabit vitae dies, 

Tertiana algida. 

§. CLXVm. 
Frigus etiam quoddam mortiferum ab initio ad 
finem vfque ac^eflionumquafdamtertianascomita* 
^' Hinc atgidae appellantur. In his nec cor- 
P^s, vt fplet, recalefcit, nec pulfus attollitur. 
Sitis ingens interea vrget ; anxietas fumma angit 5 
^^ facies cadaueris imagiAein refert. Si in ipfaac« 

ceflioney 



^ffioni9, qua f^^le iihxd fytnptoma fe primiua 
flftit, febricitans non pereat, aegretpoftea, et poft 
longum tempus incipit pauxillum calefieri, et pul- 
fus, qui antea erat depreflus, fe fe non nihil ex- 
pedit, ita tamen, vt parum riaturali frequentior, 
ccleriorquci percipiatur, cum miti ad manum ra/or^, 
fVOce paululum rauca, lingua nonnunquamjcabray 
vrina aut copiafa^ ettenui, sLm^pauca^ ^/intenfius 
jubra. In eoden^ ferme ftatu totum integritatis 
^tempus perfeuer^t alioquiii iatis tranquillus j atre« 
.deunte nouo circuitu, vt plurimum fatis concedit. 
Interdum algor nec valde protrahitur, nec pulfus 
adep fubit, nec defideratur quaedam yaporofi calo- 
ris redintegratio. Quando hacc fiunt, diuturnio- 
rem potius fore morbum> quam lethiferum, quan- 
doque fignificant. Quam citifiime ergo huic quo- 
que per corticemperjuuianum eo, quefn diximus, 
ei^caciori modo occurrendum eft. , . . 

Tertiann Lethargica. 

':.' §' CtXIX. ^ 

Graumm denique fymptomatum, quibus perni- 

;Ciofae febres tortii ftipantur,'agmen clauditfo- 

jkfiripHo. ^pprofus afFe£lus , modo comatif fomnolenti , niodo 

ietkargiy moda riiri, imo interduq;i fipoplexiaff 

, hemiplegiae^ afHnium morborum fpeciem referens; 

qui non vni folum tertianae, fed omnibus aliis in- 

termittentibus febribus fuperuenire confueuij. 

Hinc iehxis comatofa^ lethargica^ carotica^ apople- 

Sfica, hemiplegiaca j aut Cmpliciter yoporo/a pro di- 

verfo ejus ly mptomatis gradu apud Auftores no- 

minatur. Perniciofum hoc fymptoma incidit 

tam in initio, quam in augmento acceflionis, et 

^ cum eadem proportionate increfcit, donec, remit- 

tente ea, paullatim et ipfum difcutitur. Non eua- 

nefcit tamen ex totO; cum etiam i^ntermiflionis 

tempore 



/ 
I 



iirT«*^ITT«irTIB^V«. BJf 

,1 

lempore vt plQriintim aliqua in. rommitn propenfio 
remaneat; jtta^, . vbi id contingit, affeStum paulla* 
tiwradices agere, atque in idibpathicum tenderefa* 
U admonet. Quajpropter, J! negligatur , lethargus 
m^ vel attera aeceffione leth^lis y nullaque arte 
fuperandas, fortii apoplexiae injlary euadet,. in • «/^ 
phmisii aegri, vt wi!:RX.uoFivsa) animaduertit, 
{cnes iam iint. 

4 

i) Ohferuation, de Fehrih. fraedfue intermitunt, , et ej» 
am genere continuis^ SeS, i. §, 3. 

§. CLXX. 

Spporofus autem hujufmodi aiFeflus quando int 
cipit, aeger quidem ab eo facile excitaturprimum, 
fed mox in oumdem recidit ; pauilb poft magna 
obliuione rerum omnium ante geftarum tenetuj:\s<>t>er/j a^ 
fic, vt, fi quid aut dixerit, aut petierit, non am ''^''•^ ^^^'^ 
plius recordetur , interim dormitans, etnonnum' 
quam obldqCi^hs, dut balbutiens, et verba muti- 
lans, aut vnum pro aiio profferens, non fecus ac Ji 
ttui apaptexia-mlifiguae paratyjhrt iegenerante faret 
ifUniut, Tandem fic veterno opprimitur, vt fu* 
pinus jac^, etnaribus ftertat, nec vUa voce, aut 
trte, aut v^icattoneexcitaii.quieat, .aut, fi ali^ 
<|mtulum eiLCUti videatur,- iterum.ftattmprofun» 
^iorifopore^Dccupetur, donec remifetente accef* 
£one pauilatim mens , et fenfus redeant. Qjwdji 
Vf^a^ vet attera t/iV^ reuiutfcat, \Afmperpaullo dif 
ficilm fit, et ferius^ aut fi fopori accedat fingul- Gwwtt». 
tus, tum tiriia ad fummum i vel quarta acc0jff!ore$ 
certiirimam .fcre mortem, ni cortice anteuerta- 
^ro), occumbit In ipfo autem foporis tempore 
ea omnia in vfum vocari poffunt ^ quae lcthargoi 
aut apoplexiae opportuna funt, nimirum fanguinis 
fttiffiones, cucurbituiae,' epifpaf^ica, fritlioncsj 
'lyfmata acria^ atque odoraiiaejata naribus .admo^ 

veada» 



'94^ -'■ DS ySBRIBVS 

venda. Haec tamen nequaqnam impediimt , qu( 
, minus praxima acceinone teterrimus affedius rei 
vertatur. Hts igitur omnibus , quact fymptomatj 
nliquT) modo leuando feruiunt , curatio per cm 
ticem fuperaddi debet, vt febris fy mptomatis illiui 
OhfirgoHo. eauffa remoueatur. Hic vero non praetermittam» 
fenior^s hac febre correptos, quamquam admirabili 
hoc remedio femel, iterumque feruati fuerint» ixi« 
terdum tamen poft aliquod tempusin eamdemrc* 
labi, et praecipiti apoplexia rapi, quinantidoto 
vti liceat , vel lenta et continua iEebri confumi,' 
quemadmodum inihi pluries ^obfeniare conligit 
Credibiie enim efl, ^cerebrum tantamiabemagra* 
viilimo hujufmodi fy mptomate accepiffey vt deint 
de ieui negotio idiopathice afEciatur, fine vlia &* 
^lutis ^e. 

d) TORT. L. C. . . 

Tertiana xatarrkatis Morandii% 

§» CLXXI. 
y Atque haefunt praecipuae,'Ct frequentiores to* 
mitAtarum fpecies^ quas tortivs obieruauit, et 
|ioft^Forum memorjae concredenda^ duxit: quam* 
quam non negarit^ ajias, atque kiias ^e, quas cum 

XVOOVlC.Vll MKRCATVS, tUm.RlCHAT^DVS MOR* 

TONvs commembrarunt. £x his totidem » ac ha* 
bet TORTivs, depromlit morandVst morah- 
iJi vs, quarum quatuor propriaexperientia illuftra» 
vit, etfi ab alifs jaj;n vifas ; tres vero ipfe primitf 
omnium ptotulit, iliifque addidit a). Harumigi' 
tur prima eft teriiana , vt ipfe vocat , catarrha&h 
quia catarrho quafi fufFocatiuo ftipatur. Accidit 
enim quandoque, vt^ ineunte.tertianae feWissc* 
teilione aliqua, pulmones veluti catarrhaii coUuuie 
obrui videantur; fiue id vere a ferofo, mucofo* 
fue humore in pulmones irruentei^ iiue a fpafmp- 

dici 



dtcs tantum pe£loris oppre0ione pandeat. Hinc 
fenlim refpiratio (\t perdifficilis cum intus quaii ebul- 
lientis, et fpumantis materiae (ibilo, et ftrepitu* 
liaie h(Am juxta febrit motum adjungitur pe&oris 
fMtitdQ; ft JQStatkx imquieta; vox humiderauca; 
fam turgida , 0(uU fulgentes ; fudores cirea frau* 
ttm, tt peStus; pulfus exitisy et demum virium de^ 
feSju tom ad extuiliendum, quam ad exfcreandum ; 
ita n catarrhum fuffocatiuum praefentem diceres. * 
XefniUente, atque euanefcente accefnonc omnia 
ih fymi^to/nata fedantur; redeunte vero, iterum 
refurgunt) atque exacerhantur; vt jure metui po& 
£t, ne inlra quatuor, aut quinque circuitus, n 
quo primum apparuerunt, exitium ineuitabile af- 
ferant. Remedio vero eft cortex mature, et ralidc 
iatu^ , quemadmodum Cupra praefcriptum eft , aut 
infra dioetur , vbi cl. Au£loris eo vtendt rationem ' 
csponeintts. Non tamen durante acceffione negli- 
genda ea funt, quae catarrho fuffocatitio mederi 
{olent, vti venae fe^lio» bainea pedum tepida, fri« 
diones artuum, vapores aquae calentis infpirati, 
Wkica inpideutia, oxyhsei fcilliticum, fpiritut 
{uliginis, gummi ammoniacum» diluta herbarum 
telolu^tiun^ , et {imUia* 

^ AA hane fye&^t tertiana perni^ofa e^tar^chelU^ er 
^imic^ Bos^i, (Poltfoltk, T. I. p. 2f O.) quando nlf 
&)irum catarrhus , vel afil^rna earn comitatur , et perniciot 
^m efficit. Ailhtnaticae pariter ab adhmate comitame^ 
perniciofae biiias hiftorias refert^ g albati vs (/ c. p 217), 
ia qnibus CQrticem peruuianum vtiliter adhibuit. Sed in 
'< febris non iQtertnittel^at , fed remiiteb^it tantprn, TOiiff' 
vs quoque de ejufmodi perniciorae fpecie mencioQeiii 
>t, f(^d ex MK^CATi tantum et corghii raedici Man« 
nt experientia, a qtiorum aitero jniram aflhmaficae fe- 
>s hiftoriam mntuatus e&^ ^ 
■ a; De ^uitmfiam tertianis pernici<fis commejttatioj cap. |. 

# . • 

^Vtil.P.r. Q Tertia' 



DE FEBRIBVS 



Tertiana Cotica. 
§. CLXXn. 

Mfth. Interdum tertiana, inchoante acceffione, vterum, 
yel inteftina \fpeclatim aggreditur; atqne hinc do- 
lorcs vehementes earum partium cum fenfu moio 
torfioniSy modo moieftifTimae tenJioniSy modo/r/- 
n^itus cujufdatn et tremoris^ pulfu paruo, anxietate 
fumnta, fpafmis, conuolutionibufque intemis, vo 
inituritione, vagis corporis exteri6ris viciffitudim* 
bus, fudore non nunquam frigido, fiti, et linguae 
ariditate ingenti eam comitantur. Haec vero non 
femper omnia , fed modo plura , - modo pauciora 
; conueniunt , et prout febris decedit , reuertiturque, 
abeunt et ipfa, et redeunt. Dolores autem hujuf- 
« nodi femper magnum periculum portetidunt, et 
tum potiflimum , cum obfcurato acceflionum typo, 
aflidui cum ipfa febre fa£li ex fymptomate in mt- 
bijum effentialem tranfeunt , breui lethalem futurum. 
MORTONvs colicas hujufmodi faepe cumimmodico 
vomitu , lipothy miis , extremorumque algore con- 
jungi vidit a) , interdum etiam cum aphthis tuin 
CiirM$h. <yis> tum faucium. Tempore acceflionum niM 
vtiiius videtur enematibus > fomentis , jure puHi 
copiofe haufto , theriaca , laudano , aliifquc fpaf' 
mis laxandis idoneis^ et fi timor inflammationis 
fubfit, pulfusque, et vires confehtiant, iknguini 
ihiffione. Soluta vero acceflione, ftatim corti^ 
tota falus committatur. Interdum poft fugataifl 
ope corticis febrem oculorum ophthaimia fucccr 
dere vifa eft b) , quae phlebotomiis , et cathartictf 
de more curanda eft, atque iterum, fi febris re» 
deat, cortice, quod fine noxa deinde fieri folet, cxi' 
pugnanda. 

a) t}e iproteiform, fibr. intmn, gmo. Hifi. 
h) U ib. ^ > 



lifi. itJ. 17- ^^ 
Tertitli 



N 



JNT£RMlTTKir TtB VS, t^} 

Tertiana arthritica. 

§. CLXXIII. 
Pernicioram quoque febris indolem indicant do-D^^i^j^ 
lores, vniuerfum corpus infeftantes, rheumatifmi, 
aut arthritidis inftar, et febrilium acceffionum cir- 
cuitum fequentes. Initio hi tenjiui, grauatiui, pref" 
fmi funt, et liberum membrbriim motum impe- 
diimt; deinde vibratites^ lancinahtes ^ velhcantefque 
imt, Ad hos accedunt aejlus mbdo volatiei^ modo 
ardentes , circa febris Jlatum praecordiorum anxitta^ 
ttfy putfus deprejfio^ virium collapfus ^ et Jitis inex^ 
plebilis. Solent dolores ifti cum febre euanefcere, 
iterumque cum ea redire periodice. Sed ii , finita 
acceflione, aliquid eorum fupereft ; noua redeunte, 
ita increfcunt, yt fatile in fpafmum definant vni- 
verfalem. Praeterea interdum accefliones diutius 
protrahuntur, et continuitatem afFeflant^ X)bfcu- 
riori quotidie earum typo reddito. Quo in cafii 
periculofa circa abdominalia vifcera fymptomata ' 
enafcuntur; vnde hepatis^ lienis^ aut vtntriculi in" 
pimmatio imminet^ v€i faltem fe^ri tentae, et habi" 
tuali fplenica pathtmata fuperueniunt. Haec omnia 
data tempore china china auertit, febrimque de 
more jugulat. Sub ipfis autem dolorum , et fpaf- Oirgii^ 
niorum cruciatibus in hac febris fpecie, quae dolo- 
rem vniuerfdem rheumatifmo fpafmodico fimilem 
inducit, vt ait mortonvsu), ipfe non timet ve- 
naefedione, emeticis, vejicatoriis y et paregoricis, 
iu primis laudano liquido eum mitigare, et demul- 
cere. 
tf) L. c. Hiftor. 12« er 22. 

Tertiana Pteuritica. 

§. CLXXIV. 
Nec minus perniciofa eft tertiana, quacum iolor Difirf^ih, 
pleuritidem adamuflim referens confociatur. Ac-^ 

Q 2 cefliones 



.t; 



^ M4 D£F£BRIBV« 

cefliones vt plujrimum antecedit vertiginofa capitls 
perturbatio ; deinde horror incipit, qui magis, ma- 
- ^fque increfcit , vfquedum naufeam, car^ialgiam, 
et. Yomitimi excitet. Interim pauUo infr% mamil- 
lan^^ aut circa eam dolor acutus, et pungeos, quan- 
dpque obtufus tantum, et grauans, fed jugis, in- 
ter^um cun^ ardoris fenfu conjunftus , plerumque 
infpiratione recrudeffcens fuperuenit, quern reliqua 

. pleuritidis figna non deficiunt, vti pullus celer, 
durus, non raro inaequalis , refpiratio pafua') fre- 
quens , difijcilis , erefto capite , tuffis moleftiflima, 
fitis fere in^xftinguibiiis , cumV^ris non dubiaama- 
ritudine. Circa febris fiatum aegri vehenienter 
aeftuant, delirant, fputa exqerttunt varie colorata, 
cruenta, et puri fimilia , vrinafque enxittunt craf- 
fas , turbidaSj quales jum^ntprunl* NeiC ranim 
cft, adep malum augeri, vtp^ripneurtiOniam fufFo- 
cantem cum exteriorum partium perfrigerationc 
OtratH, imitetiira). Quando haec febris ipfius vicesfub- 

. eunt, ideoque ejus fymptomata haberi debent, non 

folum corticis citum yfum poftulant, vt in aliarum 

curatione febriun^, perniciem minitaptium, verum 

ea quoque pmnia, quae verae pleuritidi conue- 

.t., niunt, atque; in primis iteratam fanguiriis; miffio- 

. nem ; quae adeo nepeflaria eft , vt faepe ipfe vide- 

, rim , febrem cortici non obtemperaffe, nifi jC*i^g^^' 
ne prius largiter miffo , hoji{ eft diathefi inflamma- 
toria per feftionem venae quodammodo retufa. 

. Nec quidquiwn metue.n4um tui^ eft ab remedio, 
quod alias in inflammationibus vulgo male aydit. 
Tutiffime, atque faiuberrin^ tunc adhibqrii cer- 
tiffima obferuata euicerCi 

^) MORT. lciHifipr.2%, 






/ 



i 



Teriia' 



I 
I 



IHTXllMlTfStlTlBVS.- t^f ' 

Terfiana coeea Morandiu 

§. CLXXV. 

Tres, quae fequuntur, tertlanae fpecies , eoeea^D^crifth, 
fcorbuticaj et petechizans z i^ouakuio primvLmy vt 
ifiejine arfogantiaconteniita)^ et obferuatae, ct 
cantae fiierant *). £t primum , quod ad coecam 
pertinet, haec incipit a laflitudine, debilitate, ofci- 
tation^ frequenti , pandiculatione ; deinde fe exferit 
korrore^ rigorej tremore^ pallore extremorum^ an^ ^ 

xietate^ naufea^ dolore eapitis grauatiuo^ obtufo^ 
vomitu^ pulfu deprejfo^ citatOy duro^ aliquaque ver^ 
tiginofa affe&ione vijlonem aliquantifper htbetante. 
Calore, et febre inuaiefcente, fuccedunt inquies, 
garruiitas, obliuio, vifus obfufcatio, iitis, fopor, 
linguae tarditas, delirium, coecitas, facies iu£luo- 
fa, vrina fedimentum habens lateritium. Simulac 
vero renuttit febris , paullatim vifus reftituitur, ob- 
jeaorum imagines primum confufe, mox clare, et 
diftinae cernuntur, mensredit, etrefipifcit, fu- 
pcrftite aliqua in foporem modo, modo in garruli- 
tatera propeniione: quae, vbi remanet, fupereft- 
que, opportune admonet, non omnem e cerebro 
cauflam excuifam efte , fed ibi figi , ac ftabiliri, re- 
mediaque iUico^ vet faltem ante quartam opportu- 
na expofcere, ne fera nimis poenitentia nos fubeat. 
Necene ergo eft continuo aluum'lenire, venam fe- ^«''v : 
care, alioque epifpafticis reuellere, et corticem va- 
lidiffime propinare. Coecitatem ex hujufmodi 
cauffa in quodam medico aetate, atque ingenio flo- 
rente ; patria Caefenate ortam , et poft febrem 
difcuiTam corticis ope, diu adhuc permanentem 
iblo contitiuato' antidoti hujus vfu tandem curatam 
perfefle iatttus memini. 

MQRAMO. {. €: COp. 3. 

*) Nempe jain ab aiino 1729* $ quo epidemieae cuidam * 

Q 3 febrium 



— ♦ 



^46 



Bfi FRBRXBVtf 



febrittm pefiiiciorarutii^ confiitutioni ipfe. interfiiit, mQt 
tofque ferttanit. 

. , Tertiana fcorbutiek ejufdem*). 

§. CLXXVI. 

t>tfiriptio. Haec Kfcorbuto^ cujus fymptomafca prae fe fert, 
nomen habet; fed pernitiofa vt dici poffit^ (nam 
nuiculae regaiaris fi^urae^ colorifque rubefcentisy 
quae remittente acceffione euanefcunt , a legitima, 
et benigna tertiana faepe non abfunt) hifce fe debet 
patefacere fymptomatibus. Initiujrn acceflionis fa- 
cit fenfus quidam fpafticus perfrigerationis, quia 
regione lumborum orfus , fenfim ju^^ta totius dorji 
tonsitudinem ad fcrobicutum cordis vfque porrigitur, 
proceditque, cum vomendi conatUi cum rigoribus 
toto acceffionis tempore inordinatis , et in fiatu ex- 
afperatisy cum atigiiftiis et anxietatibus praecordiO' 
rum^ dffiili refpiratione\ eum deliriis^ aut fom^ 
profunditnte y cum pnruitate putfuSy ac deprejjidne^ 
cum vrinis nimium craffir^ cum maculis irregularibusy 
tatiSy viotaceisy parumque in dte quietis euanefcenti- 
busi Vbi febris hanc fequitur fymptomatum ^ratio- 
nem , non temere fidendum eft ; nam verfus quin- 

^ tam accefiionem haemorrhagia narium vel intejlino' 

rum occidet, vel pofi feptimam y fi non occiderit, « 
alium ipfa morbum^ et praecipue in tabem^ vethydrO' 

CMTgth. pem migrabit. Salus hic quoque' a china china*"*) 
exjpe£lari debet, quamquam non me latet, non 
defuiffe olim medico^, et quidem non ignobiles, qui 
ejus vfu viam fcorbuto parari crediderint, idque 
pofterosetiam, atque etiam monuerint, vt caue- 
rent. Sed hodie, poftquam compertum eft, fcor- 
buto quoque chinam chinam remedio effe, vix 
fidem vllam amplius obtinent. Graffabatur hieme 
«nn. ^76^. Fauentiae fcorbutus epidemicus, et 
trauifjime grailabatur. Omnes ab eo immunes ex- 

, ititere, 



ftitere, quibus cortex peruuianus ob praeg^effas' fe- 
bres autumnales perniciofiflimas, et fumoiopere re- 
ddiuas[ diu, et iiberali manu (x) datus Aierat. 

*) Tertianae fcorbuticae metninit quoque jcttmvllb- 
Rvs, quem deinde fequutus eft savvagesivs. Verum 
Tertiana fcorburica etTmvllsri maxime difFert a tertia* 
na fcorbatiea MORANDfi* lUa fcorbuti rymptoma eft, 
benigiia plerumque y faepefpnria» pertinaciflima, dintuf' 
na, fiicile recidiua, folis antifcorbuticit curanda, raro chi* / 

nae chihae obtemperant. Vid. ettmvli*. Colleg. PraEt^ 
Jed. XV. cap, 2. oper, T, 2. jtag, tnihi 324. et feq. Contra 
iiaec MORANDii primaria eft, perniciofa, breui exitium 
nfierens, cortice iltico fuganda, cujus fymptoma, non 
cauila, fcorbutut (apparet. Vid. fupra ^. CXL. CXLVII. 

**) Si qujs tamea eodem (tempore antifcorbuticis putri-« 
dae difToIutioni occurrat, et praecipue acidis mineralibut» 
eo felicior erit euentus. 

a) Sagg. cU Medic. Prat. di Pietro Paelo DalF Armi 
P. I. jt'« 37* Giunta*^ nempe^ hiftoria epidemicae conflitu* 
tionii ann. 1765. a me addita* 

Tertiana^ peteehizans ejufdetn, 

«. CLXXVII. 
Horror in hujus febris accedionibus dimidiam^A''*'''* 
clrciter horani , aliqiiando integram , raro diutius 
aegrum pertinaciter concutitj interimque dolori- . . 
bus torquetur dorfum , vfe inquiunt, tenjiuis^ re- 
pcnte viribus exfolutis , et crebris iipothy miis in- 
tercedentibus. Calor horrori mox fuccedit , nunc 
fatis quidem tolerabilis , nunc ingens , fed femper 
cum praecordiorum anxietate conjunftus. Pulfiis 
effe folet paruus , celer , depreffus ; fomni immi- 
nuti ; caput imbecillum , parumque dolens ; vrina 
aurantio colbre tinfta, craffum fedimentum exhi- 
bens. TertiOy aut oEtauOy quod tardiffimum eft, ^ 

fibris circuttu effiorefcunt peticulae rubicundaey vet 
liuefcentes^ et circa collumi pjeElus^ humeros copiofae, 
cum injigni animi angore^ delirioque febris ftatum prae* 
fnonfrantibus. Quae omnia intermiffidnis tempore 

Q 4 ; ^ mitefcunt 






JI48 B< rftdlftTB V8 

inttefcuht ^uidem *. noua verb acceifione reforgiint, 
titque exacerbantur, exceptis peticulis, quae etiam in- 
termiffionis temporfe ^flidu^e perftant. QuaAlquara 
iiaec febris, tefte morandio, vtpluririuimprofpere 
£niatur ^), interdum tamen exitium vitae commi- 
Aatur. Quare abeodemmonemur, caute prognofim 
tamdiu difFefendam efle, donec certa boni, aul 
itiali exitUs indicia fe praebeant, Bonum augurari 
licet in primis ex peticuU^, fi pof^/eptimam erupe- 
rint, atque ex pulfU) ii magnus^ (i validus, ii aequa- 
lis fuerit; cbntra malum ex iis circa tertum pro* 
^euntibus, etpulfu paruo, inordinato, inaequali, 
et inibeciUo, Praeftabit ergo, fi quidjudico, intam 
ancipiti rei euentu ad corticem**), vtadfacrara 
ancoram, confugere; quandoquidem tutiiSinuni» 
«t certiiiimum eft iftiufmodi praefidium, 

*J Peciculae enim quandoque b&nignafe funr, liecper- 
niciero aut niali^nitatem recondunt. Tales fuere in ter* 
tiana petechiaU marcc:lli oqnati (ie mei, hiflor.li^-V 
€ep. 14 qoain excitat SAVVAGf&siv's. Sed teitianaejuf- 
modi non erar pevnicioGa, vt ea, quat amORaifoiop^ 
techizans vocatui*. Petechi%anti vero hniQj^ropius accedit 
tertiana e^iclemca fetfchialis ^, qtkam obferuauit. an. 1652. 
in Dania bartholinvs. Vid. Biiut. Polvphh^ T. I. 
f, 25^. Igitur, vt dignofcatnu«, vtrutn peticuiae lytnpta' 
«a pertiiciofum exhibeatlt, jnecn^, ifeliqua etiam lyihpto- 
nata ad examen vocentur , ne er rdr^ implicehtur. 

**) A90RANDIVS (/. c c^p. 4.) banc prop( nit corticis pc* 
ruuiani adhibendi rationem akuerfus fingiilasy de quibus 
egit, intermiftentiufn febrium fiiecies y plus minus efficac^ra 
pro Aiajore, vel minore periculi proximitate. Cum ritiw 
ad exitium properant catarrhaiis^ coKcay fleurfticJi , ^t ^; 
<w, fic valtdiore methodo indigent : contra leniore arthn- 
tica, JcoHmticay et petechizans ^ q.uia hae lentiore pal5 
Vitam adimere folent. Itique fi praua fymptomatai qu«« 
antecedentes omnes acceOiones, pracfcipue.poftrerharo, 
^ohiTrara fuht, ita intenfa vifa fihr» vt in celerem morfera 
rehdi^re mbrbum fignificent; totis viribus futurus acceffi» 
iliico arcendus eft. Cum prinium igitur febris acceilio 
praefens remittere inceperit, mox cbinae chinae drachnise 



\ 



ZHTX1IMlYtKirT^^VS« ^49 

lex vna hanfhi porrigancnr, deinde aliae tres poH tret 
circiter horas, iterumaue eadein qoanticas poit alial trei 
hotas; et demum poft quatuor iterutn eadem dofia. 
Froiligata fic certiflitne proxima accefliope, detur dracb^. 
m rna qaotidie per o£liduum , deinde alternis diehus vf- 
^ue ad vigenmam diem. Tom quinque vei fex (iue cor* 
tice tranraclis diebm, iterentur drachmae dqae, et demutn 
(juinto quoqu^ die femidrachma per tres alias vices. Cuni' 
vero non adeo proximum vrget periculuQl, lenioriq«e mo* 
^ igete Hcet , tunc prima vice quatuor corticis dracb- 
tov dare fatis eft , desnde bins^s ab'a8 poft quatuor horas, 
6t vnam non raodo qooqdie per fex dies , veruni etiam 
pki ahernis diebus ad vigefimum vfqoe ; demum quinto 
^uoqae die femidrachmam ad diem vfque quadrage(iqioni« 

$. CLXXVIII. 

Huc fortafle fpeilat Urtiana vrticata plancho- Tertians 
»"fl), in cujus quauis accei|Jone apparebat pv^^ fiariZtns 
pura vrticata ; et dece^ebat , febre fudotibus euaV/ir. 
nefcente, CuTfitur haec quoque cortice peruuia- 
^Oj diluentibus, et blandis eccoproticis. Fortaflfe 
^uae a wbDEi.10 vifa, etfcorbutica tettianab) ap- 
pellata fuit , HVt ad vrticatami aut ad petechizantcm 
referenda eft. In quoui§ enim ejus circuitu erum- 
peUnt maculae injlar petechiarutn. Curata auteni 
fuit Jure viperino» Symptoma purpuram fcarlati* 
«amreferens tertianis addi poffe, non eft, ctir du- 
"itemus; nam quotidianam cum hujufmodi exan- 
themate conjUnftam, et mali moris, vidit Mort- 
'^onvsc)., Exanthemata quoque miliaria non raro AOSarit. 
'ntermittentibus fuperuenititit rf), nec femper fu- 
^Qri, et i-egimini calefacienti debentur. Quidni 
^^Soettertianis? Ego equidem quibufdam in con- 
[^itutionibus pluries vidi fine regimine calefaciente, 
'"^0 cum refrigerante, tertianis intermittentibus 
luperuenir^ puftulas miliares, papulas vrticatas^ pc- 
'iculas, aliafque exanthematum fpecies. savva &w Sat^ 
^^sivs, etcvLLENivs fpeciebus tertianarum ad- JJ^^^- ^' 
^umerant Tirtianam Mitiarem walthibriO» ^' 



2JO BK FEBTTIIBVS 

perperam ; namwALTHTEinvs veram febrem m 
liarem eo , quo citatur, loco defcripfit , non te 
tianam comitatam exanthemate miiiari : nec obfta 
ab initio febrem illam primis diebus fub tertiam 
intermittentis fpecie lufifle; cjiim hoc faepe eidei 
folemne fit, nec ideo cortici obtemperare folea; 
nifi tum, cum reuera intermittens fuanatura fuerit 
exanthema verofymptomaticum/). 

, d) Journal de Aiidec. Tom, 17. jtwig. 75. b) Medici» 
SeptentrioiK BONETf T. 2, p. 552. «^ 22. fuh, fm 
c) De iproteif. febr. intcrmitt. genio exercit, i. cap. 9. ii 
ftor, 24. d) GASTELLiER Effai fur la fievte miliaire, b 
troduQ. p. 21. e) l^ofol meth, claff. 2. ord. 3. Geti. 10, 
/pec. 21. CVLL. Gen. morb. cl, i. Sec. j, Gen. i. Tertim 
efflorefcentia cutis ftipata i. f) Vid, noNCALLl £«rop. 
Medicin, p, 151. vbi fValthicrii epiftola. 

$. CLXXIX. 
Anae eomi' Comitatis accenferi debent non paucae aliaeter- 

tatts febrt- , 1- r' 1 r * . 

kus addi tianae, etli non lemper, neque adeo, vt iupenus 

fffunt. expofitae, perniciofae , neque vaide frequentes, 

' quarum tamen aliquam mentioflem faciunt Nofo- 

logi. Interdum accefiiones vel hyfterifmum, vel 

• fufFocationem , vel flatus immodicos, et borbo- 

rygmos, velmotus conuulfiuos, vei fpafmum, vel 

epilepfiam periodice comitem habent. , Hinc ter- 

tianam hujufmodi fymptomate comitatam vocant 

. h^fttricam a\ hypochondriacam b )^ £onuulJiuafnc\ 

Jpofmodicam d) i epilepticam e). Nec defunt, qui 

lyngodem^ nempe fingultum excitantem/) videriD^ 

quam alii verminofamy vtpote a vermibus ventncU' 

lum irritantibus ortam , licet non fatis id comp«r' 

Sittae extiwtvim cffet*), vocare maluerintg). Quae autefli 

^i ^^^^"^- fyphiBtica a deidierioA), autyrflW(7/a ajvNCKi- 

Roi), ^ut fcorbutica ab ettmvllkro/), et bar* 

THOLiNofw) dicuntur, fimilefque. aliae, B.ut ffjn^pi^' 

fnaticae ^ tSLntMm funt, aut compticatae^ ,fic vt a" 

eomitntas minime pertineant. 

a) WJ5D«' 



J 



rWTERMITTBNTrBVir. 2$t 

i} wEDBtivs A. N. C. Dec. i. A. 7. ohf. 19;. et Medk. 
pr. BONETi P. 2. //*. 7. ParaUipom, 4^. 22. p. 552« 
) DVNCAN-BAijNB £]^flw A Af^flL d*Edimh. T. 5. P. 2. /?; 
37. (*) Qaotidie recurrebac febris cum mocibus conuul* 
ioitet rpafmis. An certiana duplex? c) wedel. /. c 
!) Micht, I. Band. p. 24. fr. casimtr. medic. T. u 
id, {mm, LipfUnf, fuppL 2. ad decad. % p, 204. et ftq. \ bi 
imen Au£lor obreruationes habec de quotidiana fpafniia» 
t coirauiiionibus cof»i>a/a , exten&^ et fnbintrante, mom 
IM\ nifi forcafle mauis, eam fuifle certianam duplicem 
mmlm^ communicancem , conuuliionibas, ec fpafmis 
mm, t ) CALD£RA Trik tned, p. 225. lavtter 
(^ vid bienn, cap» II. caf 2. f) ramazzimivs /. C. 
I/.p. [4. 

•) RAMAzziNivs enimuero, eo quod in ilfa epidemi- 
conditutione faepe vermes complicari viderac, facile 
•njecluram fecic, (ingulcum, quo febris tertiana fimplex 
^mr^ a vermibus excitatum efle. Sed quonam re- 
iWo eum fedatum fuifle credis? Febre nirairum per 
wticem fublata. Ni ergo fingultus febris fymptoma fuit , 
'tj cortici non certe obtemperaflet. Quae enim ei tri- 
i^^tdrrit ambelminthica, incerta valde, fi non ii6%itia, 
^ Nec ex ejofmodi felici curatione , * meo quidem judi» 
Oj mairis ea euincitur, aut elucefcit. 
SJSAVVAG. / c.fpec. ig. CVLI.KN. /. c. 4. h) Dc morh. 
"-M 4. t) Tah^ go. HOFFM. 1 1. p. 12. /) /. c. m) l c. 

§. CLXXX. 

SingQlis hifce comitath ($. CLXXIX.) varia pro Quarati^- 
^^ptomatum ratione adhibenda quidem curatio«<? curamut^ 
^j <iualem nempe hyftprifmus, hypochondriafis/"^* 
^nuulfiones, motufue epileptici alias pofcunt , et 
l^e ceteris aatifpafmodica, nerulna, atque ante- 
^^tica, praeter generales euacuatianes , quae a 
^thora, aut cacochylia indicantur. Sed cortex 
|fuuianus his quoque neceff^irius eft^ ^ qui eas vel 
'^^ vel aliis, quae mpdo memoraui, remediis 
"^Jitus certiftime difcutit. SymptomatUae vero 

^^tantur , quibus morbi primarii , quorum 
•^ptomata funt ^ yel & tomplicatac fucrint , mixta 

cura- 



452 



DB kEBRI]p^4 



curatione opus eft, febri nimrrum, et morDO, quo- 
cum copuUtur, accomimodata. Hinc Jyphilitiht^ 
fcwbuticae , verminnftte antiuenerea , in primis mer- 
curialia, antifcorbutica , anthelminfrhica, et fic 
porro, opism ^fferunt prafeftantiffitttam. 



c 



QVARTANA INTERMITTENS. 

$. CLXXXf. 

um accefliones <Juart6 quouis die ordinatc 
fiunt^ et vacuuhi duQrum dierum interuallura 
relinquunt, tunc febris Quarti^na intermittens ell. 
Deferipm. Haec* autumno praefertim , atque hieme infolefcit; 
horifque vt plurimutn pomeridianis fuos habet cir- 
< cuitus. A frigore ingenti, dolorifico, flelaffante, 
atque pffa ipfa quafi frangente, fiue ofteQCopoin- 
cipit. Poft primam acceflionem, in qua plerum* 
que aegri non admodum rigent, tantus in fubfe< 
quentibus rigor, et trelmor eft, vt dentes inter- 
dum^ etiam f^tis firmi inter fe collifi e fuis alueo- 
lis eiiciantur. Solef ^rigoris tempus ad duas, trej,, 
aut plures horas protendi, diutiufque aflligere, 
quam in quotidiana , et tertiana. Calor fuccedens 
frigoris intenfioni nequaquam refpondet, fed ieuior 
eft, qu^m in tertiapa, major tamen, quam in quo- 
tidiana, faltem vt piurimum» atqae ad quinque, 
vel fex horas cum aiiqua capitis moieftia , et graui- 
iate protrahitur. Peinde fenfim ^emittit, et fudo- 
re exiguo, interdum etiatn nullo, foluitur acceffio. 
Ptilfuum Ttiicatus inchoante frigore , imo toto ejus 
curriculo parui , prof undi , inaequales , tardi , ^ 
rari exfiftnnt, neque, accedente calore, quariiquain 
celeriores, aut crebriofes fiant, ad eum ynquam 
^adum perueniunt celeritatis, et frequentiae, qui 
in ttertianae vigore deprchendi fofet. Vomitus, 

atque alui folutio plerumque abfeftj qttemadmodum 

ex 



I.NTJlRV^TTif I^T^BVS. 



ajj 



I ' 



1 

exsYDVNKAMio anixsaduertit ^a\va.g.i^sjvs. At- 
tamen ante eos aliter vifum eft GALKNoa)^ quico,- 
piofiores excretioftes Quartanae attribuit, quam 
Qoqtidianae > vomitvis in primis piituitbfos , vrihas 
tenues, ^uofas, et albas. Intermiflio vero nunc 
perfefla confequitur, nunc ittiperfefta, proi^t fudor 
Dianauerit , vel deftterit. 

a) Differ. fehr. L 1. Cap, 5. de Tifp. cap. 5* t)e Crif. /. 2* 
iflp. 4. ex TRNKA /. c. P. I. cap. 4./! 

Bif/ifdtitiai. ,. ^ 

f CLXXXII. 
Atque haec de Qtiartana kgitimn intrfliganhiri 
nam in ea, quam fpuriim fiue n^thehn dicunt, rtmO* . 
frmptomata, praelertim caloi», llttS) peruigilium, 
rehementius vrgent , accfeflSones diutiustrahuntur^ 
et faepenumetd ad perfeftam apyrexiam rtequa- 
(|uam pertingunt. Praeterea vtplurimum haec aliij 
febribus tam continuis, quam interniittentibus fiic*» 
cedere confueuit. QuartanA itktii-KYx^Jfmptex efl?/ 
qi^lem fupra ($. CLXXXI.) pofui^ aKa dupkx^ du-- 
fkataj tripltx^ et tripticata* - yi'dupBcpSiCC^onei 
duobus priini^ diebusi r^ertunjfuy, . ^ertio Ubtr<> 
manente, fic tamen > vt aoce(Hoid prtmae diei ac-i 
ceffio quarta die rediehs; fecufidae vero ea , quae 
quinta die rec^irriti fimilis fit, atque ad amuffini 
refppndeat. Si quarto ququis die no^ femei , fe^ 
bis accedat febris, ^cedatque inteirm^dia biduo 4ir. 
bero, dupUcat^ dicitur. Tniplex autem «a effc, iii> 
^ua finguHs diebus quotidianaein mpdum acceffio* 
neshabentur^ fed primae quarta, feoundae quinta^* 
tertiae fexta aeqii^ri d^b^nt. TiipUcata demum vo- 
catur, quae quarto quoUbet die tj^ntummado corri- 
pit, f^ tres habet intra idepa nychth^merum fic- 
ceflfiones. H^ per iex menfes confli^i^jtun^ fuifl^e 
tuoviVM narfat sAvvAaJ^sivsa), taa^dem opo 

" " • chinao 



2^4 D^ V£BftYBrS 

chinae chinae cum falibus alkalinis fixis commijita 
curatum^ 

. 4) NoJoL cL 2«. g. ll.Jj>ec,i6. 

§. CLxxxm. 

Quartana infuper, vt de qviptidiana, et tertiaij 
dic^um eft, communibus illis difFerentiis, totle 
jam inculcatis fubjicitur. Quare et ipfa diftingiu 
tur neceffe eft , in benignami pernmofam^ mita 
tamy primariam^ fecundariam^ jymptomaticami m 
pticatam^ et iic porro. Quartanam cataleptm 
yide lis apud boj^etvm h), comatojam apud ca« 
BOLVM pisqnsmA)» epikpticam apud schoI' 
wvM^), Ai/yfm^lii- gpud MONTONVMiQ, «^'/'ArJ' 
gifaoi apud LEMERYVM^), amentem apud syo£f 
hamivm/), Jpleneticam apud SENN&RxvMg), cl 
«^TTMVLLiiRVM A),. arthritifqm apud mvsgra^ 
vivMi), fyphiliticam SLpud mojmrovm/), et balj 
i,;p N I V M » ), et F t* A T K H V M u) , fcorbuticam apud 

3ARTHOLlNyM p), Ct TIMABVM/?); quod SA?' 

VAassiv$,,.et>cvx4L£Niv5 erudite aduertunt 

* «) Polyak, vol t: p. gb^. et savvag No/oi »»''*^^ ^: 
n. orcL K.g»: XXIK cae/deffif. fpea.j^ . h) OhJtrvA 
morb, a cottuv ferof. otf 167. i6g, erfiq. ad 174. ^*^ 

§79. ^gO. : rf) P^retol exerc. i. £flp. /X k. X. ^f X^. Vi 
'auvag, fp, 9. ^«r citat Diar. erudit. f) De morb, ^- 
eap. V. g) Defehr. h) Colleg. Confult, caf 7^!; 0/ 
arthrit. fifmptom, cap. IX hifi 4. et 5. /) £)(?: (^^'^ 
Imrg, vol, VI. art. 47. obf 9. «i) £>>«. /. 2. p. IJ'; 
n) W/^rt;. /. Ul p. 676. 0) De mei. Damc. Di^, i^' 
p) Ub. VIIL caf 1%: 

Prognofis. 

$. CLXXXIV. 
Quartana alias omnes f^bres diuturnitatc lofl? 
fuperat, excepta fortaffe quotidianae fpecie ^^fS 
ac in primis fymptomatica, etfpuria, quibus cott" 



IWTSRMITTJEMTIBVS. dSJi; 

veniunt ea, quae paflim memoriae prodita funt de 
ejus pq|-tinaci({ima natura. Plerumque autumno 
incipit, Ct tota hieme, fi fibi ipfi relinquatur, pro- 
fequitur, donec vere aduentante pauUatim definat. 
Atftiua^ et fpuria breuiores eflfe folent; ideoque 
fcripfit HiPpocRATEsa); Quartanae aeftiuae pU" 
rumque fiunt breues ; autumnatef vefo tongae^ et ma" 
xime quae prope hiememincidunt. Raro vltra annum 
producitur; quamquam plurium etiam annorum 
quartanae contumiiciores , Interdum vifae fuerunt. 
Infolita, et vix credenda diuturnae quartanae exenl- 
pla, per oftodecim fcilicet, triginta tres, et qua- 
draginta etiam ofto annos affligentis exftant apud 

JO. WIKRVM, et WOr.FCiANGVM GABELC O V K R V IVf, 

aliofque mirabilia feftantes 6). At non audiendus 
omnino eft hippOcratks, vbi inquitc), omnium 
ffhrium tutiflimam, et placidiffimam efle quarta- 
nam; neque tanti CALENr locus, in' quo eam pe- 
riculi expertem prohunciat d)j faciendus eft, vt 
oWiuifcamur alterius^), in quo grauiter eam etiain 
vexare, et in iethalem hydrbpem interdum defi- 
nere fatetur, experientia quotidiana id confirmante» ; 

a) Aphor. 2^,f€B^ 2. *) Vid. ha«c fufius allata a CU . . , 

THNKA in Hifioria Fehr. Intermittent, omnis aeui VoL i. 
1 1. cffp. 9.'§. LXXIK et feq. cj Epici i, III. 17. d) De 
trt, curand. ad Glauconem l. ). c« g, ^) Comment^ IIL in 
Biff, Epid. l I. «. 4. 

\ §^ CLXXXV. 

Imo quandoqueepidemicas, etmalignas, morti- ,Qb^j*^*^ 
ferafque ef fe qu^rtanas , praefertim fenibus , qui maRgna n 
plerumque,in ipfo frigoris ftadio enecantur, non ^'^^^f*^^^ 
modo FORESTvsfl), atque alii multiA) aflerunt, 
verum etiam nos ipfi pluries obferuauimus. Quare 
^d benignas, tegitimasy depuratiuafque coarflanda 
funt ea, qua^ aao^iRfiAAVio ^)} HqFFMANNod).^ 

aliifquo ' 



aUifque di^untur de Quartanne falubritnte» etde 

longaeuitate ab eadem exfpeaanda. Limitandae 

ZJmitifnJae^tern funt laudes » quasei impeFtit hifpocratu 

Uir^sQMar^ij^l^QQ verbis: j1 quartana correpti non admodun 

fonuutfionihus capiuntur; Ji uero prius cc^piantur^ it 

Qwrtana fuperuenerit, liberantur e). Nam non m 

4o epilepticos infultus cum ea conjungi, fuprain* 

jlicatum t{i\ verum etiam alios fpafltcos neruorum 

aflfeftus ab eadem natos noq raro yidimus, Nequc 

Vniuerfim, et abfolute vera funt, quae habet autior 

ffxti libri epidemiorumf) , flc loquens : Qui quartt 

fift veocantUy non vllo magno atiquo tfiorbo corripm* 

fur. Quod ji atiquo corripiuntur , quartana fm 

dinte^ liberantnr. Vtrumque enim faepe falftmi 

Jep^perientia demonftrauit. ExAant apud clinicos 

qbferuationes, ex quibus difcinrivis, quartanae, pra^ 

fertim hibernae pieuritidem, aut alios morbos acu? 

tQS non raro fuperuenire, neque ab eadetn eos, 

qVii jam erant, femper depelli. Noueruntid vel 

St quid *<>/r/^ntiquiflimig) Medicorum. Neque quidquam bo- 

iJr^^/^r^Ioi «ft fortaue a quflrtana profluxurum , quod ab 

id ««wirwaliis febribus tam. (Jontinuisi quam intermjttend* 

^er^huni^^^ exfpcaari, authaberi non poffit, vtvariisia 

#e«/if«/>^rr.ibds HiPFOCRATK^A) fpopondit« 

a) L r/r ohferv. ^t, fchxil tt %^. h) Vid. THSiU 
(, c. c) De cognofc. et curamL morb. $^ 745. i) Md 
Syft. T. IK P. h feEt: l c. 2. Thef patkolog §. H 
e) Aphor, 70. feSl. K f) fe^. Vl n. 9. g) Cm. IJJ- 

h) Apk 5. feB. y, S7- A^* '^* P<^^^- 354- V^- 5^' 
fea. VL 52. fe6t. VIL Coac. 4^9. aph. ^ofeO. W# 

. .f> yo?- Vl Coac. 475. iJ^2.477' 479^ 

§. CLXXXVL 

Reeidiua ]^ecidiua autem valde eft quartanai ie|d qualibet 

^M eft. ^j^g mitior, minufque pertinax fenfim euadit» ^ 

plerum.que^ poft aliquot tum circuitus facile, a^ 

Iponte decedi^. Vetus etiam opinio obtinui^ ^^^ 



rNTBRMlTTBXTf By$l* \997 

;|m femet hac febre laborarit , nunguam in eam« 

iem relabi, Verum id a srihskbti j miyiin* Sm fimt 

MANNI, MARC^ DONA+l, OASIP. a REIBS, WIBMIl/^f //*^rif- 

MAOAi, BKNivENUQVB pDieruatis o) ommno re i» e<fffr ^ 
fellitur. Vt tertiana, et quotidiana faepe in quar^'^-/^ mcidtn; 
tanam mutantur, (ic quartana in tertianam, aut 
quotidianam vicifTim degenerat ; imo interdum in 
contiQuam, et lentam; quod minus tutum.eft. 
Grauidas ad partum vfque cpmitari ea dicitur;;j^ grattijts 
pofthac qeffare, fed in infantem natum transfundi,^'''^'»*^- 
qua deinde hic coiifIi£letur.. Non folum fudoii^;2fr'^^' '««• 
bus et temperie vema, vt aliae intermittentes, fol-^X^a/irit*' 
vitur, fed etiam non raro fcabie *), purpura^ hae- 
morrhoidum fluxu, ptyalifmo, vicufculislabiorum, 
vrinis nigrisa*) fuperueuientibus. Interdum fu- 
runculo in buccis nato ex vogelii teftimonioA) 
tmandatur, itemque abdominis, tumore , aut diat- 
rhoea. Contra, ii quartana tiffeSdsfanguitexfiari' Skngidnts 
i^if.uxeirity maiumjr) portendit; et multo perni ^I*V .1*': 
cioiius adhuc elt, eum concretum magna copia 
&no dejici; poftridie enim mortem fubfecutam» 
teftis eft HEVRNivsflQ. 

*) Vid. loca apud thnkA /. c. a*) haew. Rat, med^ 
*<Jwiw«r. T. 5. p. 174. (*) Sed iion rolani Quartanae fca* 
i^ie fului vi(ae func ; verum eti^m aliae febres injtermitten* 
^^5, maxime redidiuae. Hac excretione intermittentes 
recidiuas autumnales anni l"65. verno tempore vidi judi- 
caras. h) De cogn. et curand. morb. §. XIX. c) HiPf^ 
^*. 3./eS. FIII. c[) In Hipp. aph. 23. feS. IK 

Curatie. 

$. CLXXXVIL 

Iftha^c febris', antequam cortex peruuianus e«* 
Snofceretur, qpprobrium medicorum paflim habeba» 
*^r, quod vt plurimum quaeuis artis.adjumenta 
%rn^retur. tlodie vero nqn item ; nam ejut 

*"«/./.?./. R ope 



«58 



0S FBBllSBy^ 



ope Aeque, ac itliquae intermittentesy. fiidiie ftib' 
jugari confueuit. Paranda tamen cideifi via faepe 
eft fanguinis miffione*); qua fola-in manu infti- 
tuta diutumas quandoque quartanas deuiQas pe^ 
hibent; emetiqis, catharticis , falibus tam/;rir, 
quam neutris , atque aperientibus y amarifque me' 
dicamentis, prudenter, et opportune adhibitis. 
At le^tiflimus, nec effoetus fit, oport0t, vt ro- 
tis omni ex parte refpondent ; dandufque eft libe- 
raliori, quam atiias folet , manu, tie optato effedu 
careat. Compertum enim hab^mus , fub pardo- 
re ejus vfii iebrem aut nihilo minus inuiftam pro« 
gredi, aut, fi vifta eo< fuerity facile pbft aliquod 
tempus recidiuam fieri, quae iterum iargiori, et 
validiori renfiedii fumtioni cedere folet. , Si igi' 
tur febrim, quando ea irehtementior vrget, lar- 
gius datus cortex fupprimit , cur non ^dem nio- 
do fumtus ejus reuerfionehi auertat ? Augenda 
igitur ejus "dofis ita eft, vt dauflfae, quae <Juarta- 
nam «ffiGit, iFotietque, fiue majori, fiue diffici- | 
Jiori fubigendae fufficiat. Quod non femei ^' 
pertus fum ego, exemplo a perniciofarum cura- 
tione dufto, expertique funt alii exercitatifTuw 
virifl)w ' ' 

' *) GI. SToRCKivs (Ann. Med. 2. p. 164. ed. AmfiM- 
l/^^9.) binos ex quartana laborantes habuit, qufbus W^ 
tempore apyr^xiae erat fortis, aequalis; appetitus bcnuJ» 
et vires vnljdae. Febris, qaalibet acceffipne fiuHo fo^*'^^ 
foluebatui-, (jum febris vehetnens ptogrederetur ^t vireJ { 
infringeiet , maciemque induceret , dedit corHcem, ^^ 
incalTum. Vncia ejus data neqde mitiorem reddidit fc- 
brim , neque frigus imminuit, fed longe majus, et niolC' 
ftius faaum eft. Altero iiltegrifatisihterualioauxitdofim 
ravedii ad vnctam cum dttnMiia; fi^d fruftra. TJihfeX' 
traftum adhibuit eadem dofi, eodemque efFeflui necmi* 
ruro, cum extraftuni minus eflficax eft. Multa tentaoit, €| 
quidem fudorifera; tandem fricliones in frigoris ftadio a^* 
fpinam dorfi , et os facrum paiiiirs laneis vapore campbo* 



I 



rii6 imprii^gnatis adhibmt, totumque dorruni, et eorpuf 
iirdem, ftragalifqxie tegendos curauit. Sic fudore elicito 
ambosreftiruir. Nuilam mention^m feeit de purgatione, 
nallam de f^nguinis midion^. Pulfus etiam apyrexiae v 
tempore erant validi. Num depletis vafis » expiatifque 
primis viis cortex irritus fuiifet? Num fefquiunda, aujt 
binae ^tiam vnciae cum dimidia cbrticis fumma e(l dofis, 
qaa data , in quartanis generonorem fere donmpoflulan* 
ubu8 ejus inutilitas appareat? . 

9) TRMKA /. c, P. 2«yi5. 2. ctfp. X. quod totum legen« 
dam eft , quia omnium audorum d^ chihae chinae vfa 
iententiae ibi afiferuQtur, Sed nullibi plura, quae ad c6r« 
ticis deledtum , et praeparationem , et vires fpedant re» 
peries, quam apud ramniVM Adv, Med. fra5i. VoL 1« 
/e^. I. neque faniora conCilia, quae ad ejufdem vfum re- 
fpiciunt, quam in fe£l. 2) in qua re£(e et vere de alioruaik 
obferuationibas fentemiifque judiciumfertur. 



s 



§. cLxxxvin. 

Non diffiteor tamen, interdum pecuUaria quae ij*^* eortki 
4am humorum, aiit vifcerum vitia cum cauffa ^^ Jiei**^ i„ter^ 
brim efficLente confociari, quae j^on modo, vt^«» t^J^K 
cortici pertitiacius reluftetur, fed etiam vt leuif- 
fima de cauffa reuluifcat, praeter morem faciunti 
Quamobrem interdum maxime proficuum eft cor- 
tici adjicere modo falem ammoniacum, modo ra- 
iicem gentianae, modo fuccos concretos planta» 
rum amaricantium, aut antifcqrbuticarum , mo- 
do extra£lum Cicutae*), modo mercuriiim dul* 
cem fepties , aut nouies fublimatum d) , mbdo 
chalybemi Hinc innumerabiles apud auftores , 
compofitionum hujufmodi formulae inueniuntur, 
ct fummis laudibus ad quartanas in primis.con' 
tumaciores curandas h) extolluntur. His ad- 
denda quoque eft vis deftrica, qua fola Quar-' 
tanam jam ab aliquot menfibus afBigentem mc- 
^ia in hieme in Clerico fugaui. Poft quarali- 
tet ele£l;ricitatis applicationem fudor largu» ma-' 

K % nabat. 



a6f 



OK 



FA-BRIBTS 



nabat. Sic paucos intra dies febris omnintf di(> 
cuffa eft. . 

• i ' . 

I 1 

*) Qui Cl. ANT. s-ntocKii Arcbiatror. Caefareor. Ca- 
'mith libellutn de Cicuta cum ad)e6^i$ aliorum obferuatio- 
tiibus, Vittdohonae ««»• 1761. recufum perlcgerit, co- 
gnoueritque ejus vires medicas muitls in morbis, non 
mirabitur , Cicutae extradum corticis facultatem in p^r- 
tinacidimis quartanis augere poiTe. Narfauit mihiMedicus 
praeftanti^mus, amiciflimufque frambaglia, fe in qoa- 
dam epidemica febrium intei^mittentium conftitutione, 

Siuando vifcera abdomihis' ob(lru£(a reperiebat, vfam 
eliciflime extrado Cicutae tSe » et quandoque hoc folo 
iiebres pertinaciores fuperafle. 

d) Calomelanon tvrqveti riveiuvs vocabat, vt 

videre ed in ejus obferuationibus medicis. Hoc interniit* 

tentibus diuturnis, et rebellibus feliciter medebatur. Imo 

celebratidimum ejtis fpeeiiicum antiquartium , quo quar- 

tanas chronicas cito tollebat, calomelano potiorem faam 

vim debere, verofimillimam efli et(i vera ejus compolitio 

xiunquam innomerit. Si vero conje^uris locus detur, in* 

^er varias, quae de Antiquartio riverii exftant opiniones, 

Cl. TRNkAE in primis videtur probandsi , qui iiiud con* 

ffaire autumat ex Mercurio vitae^ iiue redius praecipitm 

«nWmoirii,,. inpatinaterrea vitreata ad ignem exficcatOi 

idonec non araplius fumet, Calomekno Turqueti, et Did' 

grydio, Vid. trnKa L c. P. 2. /*^. 2. cap. 3. §. XCIL k 

Sequens etiam compofitio a quibufdkm babetur pro vero 

lciVERil Antiquartio. Rec, Merc, duk.gr. XII. ^ Mart. 

diapkor. gr. XKyfulph. aurat. antim. gr. IV. Mf, fndv. 

Deturlquatuor horis ante accejfionemi et refetatur deincefS 

ad tertiam vicem. Sed RivE^iRiys negat, fe vnqpam anti- 

inoniatis remediis vfum eiTe. Debet etiam confuil jo. 

HENR. scHVLzii Diffcrt^ de Mercurialium vfuinfebpequOr' 

tana curanda^ . ' ^ . 

h) Vfd. trnka Z. c. Xh di Febrifugis cmptfitit §. 
CXXVIH., vbi fpeciatim varii generis forfnulaWx clario^ 
vibus fcriptoribus depromtae adducunftur. Y 



§. CLXXXIX. 



2N TXRMITTBlfTIB VS. %6l 

§. CLXXXIX. 

Mercurii autem dulcis, aiit calomelani egt^e- MercurH 
gia vis ad quartanas eradicandas merito c^lebra-^^^^j^ J'^ 
tur, praefertim fi luis venereae, ' fiue fyphilidis 
aliquid fubiit, quod eam alat. Verum etiam ex- 
tra hujufmodi .fufpicionem miros faepe efFeftus 
praeftat, tdm folus, quam cortici adjun^lus, non^ 
jnodo catharticiy fed etiam alterantis in mpdum» 
Vtor ego feiiciter ad quatuor, vel fex grana, in 
fingulos dies, quae cortici admifceo , diuque ejus 
vfum produco, fic tamen, vt etiam minori dofi 
contentus interdum fim, aut etiam fubinde in- 
termittara, fi ptyaiifmum moueat, aut aluum ni- ' , ' 
mium laxet. Cl. HOFFMANNvsa) commendat 
pulueremy vt efficacifilmum aduerfus quartanam, 
in cujus compofitionem ingreditur Mercurius dul- 
cis. Idem quoque. celebrat eleSuarium quod- 
dam6), nec non Infufum vinofum , mirzc efRcsL- 
ciaer), ad quorum exemplum quilibet alia, at- 
que alia pro varia indicationum , et circumilan- 
tiarum ratione poterit fibi componere» et com- 
parare. 

fl) Mei. Rat. fyfimat. T. IV, P. I. feS. i. c. 2. fne- 
tmLmti. %. VilL Puluis autem eft hujurmodi : Rec 
JPuhi. ' corric^ ficruv. iraqkm. iij, Regui antitn, medicin. 
drachm^ ij, Mercur^ dulc: rite parat. , croc. Mart. tenuijf.f 
Arcan. cUtplicat. mynsicht. an. drachm. j. ol. deftiltat. 
Mmh. gutt. iv. M.f\ fndv. 

N£. Mercurius non terendus ci^m puIuerCy feiicufjpide 
tantum cultelli phmifcendus eft, 

Defis pulueris eft a drach, fem^ ad drackm, j, cum Roob > 
Sittnbuci , vel juleb. rofar. in ekS» form. reda&. D. mane et 
vejperi tempore apyrexiae, Recens debet parari ^ nenoceat; 
fii tum deturj nifi robuftis , feruata opportuna viEtus ratia* 
ne. Laudatur etiam ab aliis. 

b) L. i.fe3. i, cap. i. §. IX^ 

R 3 Ele&ua- 



] 



969 ..HB rBBRIBTtf 

^kSuarium antifebriU Hoffman. 

Rec, Roob. Sakibuc. vnc. fem. Pulv., cortie. feruuian, 
drachm, vi, fuh, ftor, chamom, vulgaris drachm, ij, Ex* ; 
rra6i, cent, min,^ fulv, caryophytl am drackm. Jem,^ fyr^ 
acetaf. citri vnc.j. etfemif, At fiele^. 

NB. AdcU quandoque: fotefi antim^ diaphor.t TKfTMC., 
vel fal etiam ammoniaci drachm, fem. Fimto faroxyfmo 
altera quaque hora detur drackm.fem, 

Pro iis vero, quifunt tenerioris texturae^ etftomaekum 
' hahent imbtcittioYem ^ parari fotefi remedium in ^orma U- 
quida fici * ^ 

Rec, Cortic, chin, vnc, j,^ cafharill:^ cinnam. acuti^ fti 
tartari an, dracK j. Aqu. ftor, chamom. vulg, *lib; j, vini 
^ntumdem. Pigerantur leni calore, Colat, adoL fyr, corti;. 
aurant, vnc, fem. 

Dof, vne. j, quouis bihoriOi vel vnc, ij.- 

c\L.c.§,VU, 

Infufum vinofum Hoffm, 

Uec. F'Arar, htlleim, «ig^. , rad. polypod. querni^ fol 
fenn„ s. s. an. vnc, j. nerb, abfinth. , centaur. minor.^ 
card. bened,y trifol. fibrini an, m. fem» Rafur. ligni Co- 
lubrin^y cortic, chin.^ auratit, recent, an, dra:h, iij. U' 
matur, Mart. vnc. fem. Tart, Tartarifati tantuntdetn, 
Cont, contund irrorentur drachmis duabus fpirit, fal 
amm, vrinof. Mifceantur^ n dufibus vini menfuris infun- 
dantur. 

' Omnibus indicationibus curatoriis fatisfadt ; da quopa* 
Wino tentpore quotidie liberalis haujtus fumatur. 



$. cxc. 

I 

_^ f^rf. Chalybe vero nihilpraeftantius eft, vbifebrcs 
U€MmMeat '"^^rmittentes cujufcunque typl diuturnitate foli- 
'darum partium tonum, fluidarumque crafim pef- 
fundederint , fic, vt non folum raalus corporis ha- 
bitus, verum virium kngiior, et coftionum de- 
prauatio confequantur. Tuhc enim tonica corti- 
>cis vis impar eft ad corpus firmandom, atquead 
febris^ etfi eo« cobjibita fubinde fit/ reuerfionem 

impe- 



r 



' ,' 



% 

jinpedieridain. ^ Hinc corticis adaMgenda vlrtus eft 
Ivel chalybis adje£Hone, vel interpofito opportime 
ejus vfu. Hunc in finon ALLEKivsa) decoffum^ 
«graOT*)-commendat, cui interdum pro delica- 
tulis adjiciendam fuadet 7/«fl?/irflm Burgundkam^\ 
Egoquoqiie non lemel allenit au£loritate du£lus 
corticem cum chalybe conjun£l:um forma licjuida 
ad praecauendos febrium recurfus b) fummo cuia 
afgrotantium emolumento adhibui, afTertafquem^- 
dicameuti hujufmodi vires co|nprobauit 

4 ^9^^' vnittffyi ffud. praB, cap. i. artic, 48« 

*) DecoSum nigrum. 

Rtc, CorHc^ Pcruuim» fulrx. vnc. ij, chdhfh. cur^ tarti 
J^aep. vnc. j. coq. m aq. font. lib. iij. Unto igne ad , /ifc 
/. tt jm. addend. Juh finem coSioft. cinnamom. acutiff. 
irachm, ij, Colatur, add. af . ahfinth. magis comfofir^ 

♦*) TtnSura Burgundica. 
Kic. Cortic^ feruv. pulv. drachy a^, 
Calam. aromatic, < 

Cinnam. an. drackm. j. ' 
Cmic, aurant. drackm, ij. 
Cochinetk Hrach. fem. 
Mactra 'per hid^um in vin. alK VHffhfOnenf. Uh. ij^ et 
jt». fihretur etc. 
^f. cockJ, n. iij. vel iy^ 

*) HAMII.TONIV9 (dt Prax. regul et fehr. miliari 
^» 9.) praeftantiffimum praedicat falem abfirithii ad prae- 
caQendas febris reuerfiones. Formula vero, quaegocorip 
ticem^ et chalybem con;ungeoe foleo, differt aliqtian- 
^ ab Ula ALLENii modo defcripta« Eft aatem lia* 
jfllmodi; 
^. Cortic.feruuiani contuf. vtic. ij. 
Umatur. Martis vnc. fem. 
Tanari alhiff. vnc. j. 
Aq. fior. chamom. 

Vmi aWi m,. lih. j, fem. ' , 

, Ihcoq. ad tertiae fortis confumt. Colat. vnc. ii}* vel 
^^* dtntur aaotidi mane, tt repet. fer dies XXX., velXL» 

jR 4 Edulcari 



^ 1 1 "i 



2t64 



BK .FEBJtrB.V9 



N « 



Eduleari pofeft addittone fyrttpi aUcu)US grattoris proi 
^ libjueht, , 

§. CXCL 

Oedematap §j ocdemat^ , aut aqua intercus, aut obftru&io- 

ftruBiones nes a diuturniori praefertim quartana , luperue- 

quananae niant, fola china china diu vfurpatacum ipfafebre 

nicntiscor' tolluntur; in primis fi aeger non modo a febrit 

tici ^<'^«- diuturnitate, verum etiam repetitis catharticis fue- 

rit eneruatus. Demum chaiybis vfu firmandus eft*) 

Oedemata praecipue difcuti dicuntur fale Tartari 

ad grana XV vel XX iingulis diebus mane per heb* 

domadem dato-| feiiciufque idobtineriajunt, £et 

, di luto Baccarura luniperi- contufarum fal iftud prai 

bea tur a). Qui hifce (^. CLXXX VII. ad CXCL) o 

portune vti nouerit: bmnibug aliis arcanis, atque 

autidotis, quae paflim ab au£loribas celebrantur, 

facile carebit. 

*) Labor^bat quartana intermittenti «b aliquot nenri* 
bus illufti*is quidam |arifconrultus Alexandrinus^ aetateilo- 
rensy et bono alioquin corporis habitupraeditus: ex qui 
non folum ei magnb oedemate pedes , crura, et femon 
intumuerant, verom etiam vrinae fubftiterant, etqaa* 
parcifnme fluebant, rubraeerant, craflae, et iateritiae 
cnm ejufdem generis fedimento. Nec deerat nioleft» 
iitis. Paciei , totiufque cutis color ad pallidum , fiaQlun- 
que vergebat^ . Abdomen flatibus diAendebatur. Lan- 
V guebant vires. Appetitus erat pene deje^His. Hin^non 
fine caufla vehemeoter timebat afcitem fibi immioentem. 
V Ha6Venu8 catharticis pluries iteratis, falibus neutris 011* 
gna copia fumtis, et diu continuatii, decodis 9aax\h 
atque aperientibus febrem depellere tentauerat , necra- 
lem eflentiaiem Cliinae Chinae, quem magni, licetioH 
merito faciebat, experiri neglexerat; fed incaffum her- 
cle. A china china in pollinem reda£la, et vatido modp 
fumen^A) cane pejus, et angue iibi cauerat. Diuturni- 
tate morbi p^ne fraSus fe Ticinum transfercndum cu- 
rauir, quamquam jam hiems ingruerar, vt opem ^^^ 
malis , fi qua eflfet ; quaereret. Febris quartanae adhnc 
reguiaris typum feruabat, ad coatinttitatem.ameii affn- 

' mendam 



IITTEilftttTENTtB V iT. 



i$f 



mendafii propf ndeut, Cun£(a corapfv diU^enter ferutatQl 
in eam fententiam veni, morbum principem quarrsinaiii 
adhuc effe, cetera incommoda vt ejus fymptomata hahen- 
di, originemque fuam debere nimiae fblidarum partium 
atoniae, flttidaitim verq aqubface diffbliuioni, .et tehui- 
tad. Au^or igitur fui, vt dimiflis quibufcunque aliis 
medicamentis , extemplo folum chinae chinaj^ pnluerem 
optimae notae, er iargiori manu fumeret, confidererque, 
eo [ulo febrim non modo defituram « fed reliqua etiani 
lympromata contiinuato e^us vfu prbfligatum \v'u Ita 
enkaero fadum. Hinc illico febris deceflfit, nec am# 
plios reuerfa eft ; oedemata paullatim difcufia ; vrinat 
vbertitn fluere , ^ appetitus reuiuifcere , vires inftaurar^ 
Yno verbo priitina valetudo redire. ,Poft qus^drageiimam 
ab incepto, continuatoque remedio diem bene valens 
domum repetiit. Ad- corpus vero etiam atque erianfi' 
firmandum proximo vere<, quod aduentabat, ei fuafl, v^ 
dia dndhrra marcis vinofa Boerhaavii vteretur, fequc 
moderato motu pedes, aut ve£^us exerceret. Quo f^ 
Suni eft, vt priftinum robur, firmitatemque recupera- 
«t. Aliquot j|am anni exa£H funt, ex quo conualuit. 
Noper cl. viram, qui me peramanter cOnuenic, ita proi^ 
pera vtentem valemdine vidi^ vt qui fiunoujiili aegrM* 

«j LANGK MifceK veritat. Fafc. i. p. 6J. 

Febris longiofa intefuofla bttbettte{, 

§, CXCII. 

Q.uod ad reliquas intermittentes lorigioribus in- 
teruaUis diftinaa^ ($. LXlV. LXV.) fpeaat, cuni 
hae neque natura differant, neque quidquam habe-» 
ant quod curandi rationein Variari jubeat, nifi per 
"^ fenfim oninino definant, iifdem prqpemodum 
artis auxijiiis, quae in curatione generali febrium in- 
^^rmittentium (§. CVL) propofuimus, et demum 
jortici peruuiano et ipfae libentiffime obediunt. 
Mem dicito de febribus laruatis , et topicis 
\% LX VU.) j fiue potius de morbis periodice re- 
^ertentibus fine manifefta pulfuum mutatione; 
^^ni non quidem aliud poftulant curationis genus, 

R S quam 



»$f 



■DE FEBRII)V8 KTCmt 



. quam quod febres intermittentes, quarum nattoain 
' fequuntu^. . 



9 » 



Subeontinujit. et fub^ntrans. 

§, CXCIIL 

• Quae iehti^fuhcoTitinua, 'qn^efubintrans' (§. LXIX. 
J^XXI. ^XXVII.) a nobis dicatur , jam fupra expli- 
catum ^ft. In eas inigrare, et verti poteft quae- 
cunque febris intermittens , ikie quotidiana, (iwe 
tertiana, fiue quartana fuerit Quando id euenitj 
protinus poft generales euacuationes {$. CVIII. ad' 
JCXVI') ad corticem eo, quem tradidimus modo 
.($. CXXVII. CXXVIIL) deuenieadum eft. Naturam 
enim intermittentium, etfi non amplius intenaifc^ 
tant, adhuc tamen fetinent 



n i i i ■ j. i i i i nainn I 



iNsn- 



INSTITVTIONVH 



ME DICINAE 

P R A C T I C A E 



^^\ 



VOL. L PARS ALTERA, 



* . 



l I 



PARS ALTERA. 



DE FEBRIBVS CONTINVIS 

CONTINENTIBVS. 



I i 



, $. CXCIV, 

Coatinuas continetites *) appeHauimus (§. LXI.) 
ea$ febre$, quae vno quafi tircuitu fua ftadia, 
lae tempora percurrunt , et avvoxpt a Graecis di« ^wcbh 
JiiDtur. ' Hihcjimplices , fiue vnius circuitus prae 
tf quis febrium generibus et videntur effe, et repu« 
kntur. Ita tamen earum continuitas accipienda 
I vtnon quouis tempore, vna, eademcjue febris 
I, atque eadem fymptomatum intenfio vrgeat^ 
Umprincipio, et reniiffione morbi omnia mitio« 
Afint; grauipra vero in augmento, et ftatu^ ^ 

pemadmodum in aliis morbis fieri confueuit. 

*) Scireautem oportet, mortonvm febres, qiiai alit 
^ittmef^ et fynecheas vocant, CBrtinentes nominafle;^ 
Doa fane, et infolita vocis vfurpatione; quod errorene» 
Qiludio fecerit, non facis liquet, . 

$. cxcv. 

Non tamen putandum eft, vt appo^te, reSie' HMensm 
iemonent tortivsa), i.iEVTAVDiv5f6\ sav-'*.*'*^**^T 
AGEsivsr), MAENivsif)) aliique optimi harum 
^m judices , hu jufmodi f ebr^s ^fine vlla omnina 
auioris intenfionis viciflitudine vfque ad finenv 
ocedere. Nam etfi neque, vt RemttenteSy ftati$ 
libufdam horis manifefto ingrauefcant et remit- 
*it, neque iiitermifllonem habeant» yt Intermit-^ 

tentesi* 



y 



ZJO 



DE FEBRIBrS 



_v 



• 1 '. • . 

ientesi pleriiifique tamen matutinb temporent 
nihii deferuefcunt , fiue paullo lenius affligunt: 
paftu vero, vetY^fl^ mpridiem, yej ad felisocc 
fiim , yA exT quaturtcjue cauffa euidehti ,- vti med 
la, animi afFe£libus, fermone, vigilia paullatin]i 
lente inualefcunt, vel demumejc ipfa cauffarumk 
tenfione, aut jymptomatuiTi> accidentiuraque v 
cumulattdil&^ fubtnde et fine ordiHe^exacerbatitili 
Nbn ergo tantafti in iis effe quifquam credatcont 
nuitatis vnifoVmitatem , vt nuUa vnquam rerailli 
nullumque incrementurti obfepaetur : nam vno vi 
idtero tempore riiitius, aut grauius habent ae^ 
tantes ; fed.hujuihiodi variationes neque adeoiiu 
nifeftae, neque adeso oon^antes , ordinataeque i 
in vere remittentibus , effe folent. Quod fi ptal 
animaduertiffent illi, qui continentis vocabulf 
ibriftim, et prout rigor fignificatus exigit, fum( 
runt, fortaffe non^dubitaffent, an vnquam vj LXI 
liujufmodi febrea^ incidant, aut vifae a quopiai 
fucrint, cum licet rariores, nonrtam^n dimcortBi 
^fiugiant ditigentiam t). 1 

4) Tfietap. fpcial: l ;i, cap. VUI. p- (J^. *) W 
ie Mid, liyr. i. fiEt. I. f, 2« c) 2Vo/^/. methoi. cl 2. «« 
i.tharad^ ord, er gen^ i d) Defebr, djuifDmlVi 
fchol^ I. e) Vid. SfiLLivs Rudiment. Pyrefolo^, fti " 
6^«. I. p. 94, jub fin. qui prdpria Qbjeruatione tM^ 
hujufniodi febres cognouir. 

§: cxcvt 

In hifce fanguinem praecipue affiti, atqtie 
ftatu naturali peculiariterdefcifcere, plerifquepfll 
babile vifumfl) efl:; quod tanta continuitas vix 
pdffit fuftinere, ntfi primarius ejus fomesini 
ftngdine infidef et ; hinc ha^ febres venofas nund 
pauit BALLOMivsA), vt a^afirictSi fiue foniitei^ 
in abdomi.ne, aut inteftinis habentibus cas dilHj 
giieret. Fieri interdum poteft, vt ih vcntre quidei 

^ fomit 






' / 



fomitls origo fjjt^ fed tanta jam Gopia in fanguinen^ 
infliucerit^ quae ad febrilem aeftum eodem tenore 
adlinem vfque raorbi alendUm Valeat. Quae pri- 
mo modo fit jfebris continehsy dicitur primariiifTinq 
tjfmtialisf qui^e fecundo,^ fecundaria. Hinc ifttel- 
ligitor , qua ratione febris intermiftenf ] aut remit-' 
]itiimcontinentem^ qtiod faepe accidit, tranfmutari; 
interdum pollit; • — 

tf) Vid. SELI.. /. f. ord, I. h) Oper. T. I., L, %, epidef^^ 
f. 7J» eiii. Uievarf, 

§, CiCVlL 

Si quis taitien vclit, non femper inhis (§. CXCIV.) 
fanguinem vitiari, aut infici, neque in oranibus 
febrilem fon\kiem eidem inefle, fed quandoque aliis 
inhumoribus , et praefertim in lymphatico latice, 
J^liifque in fedibus etim cohtineri; imo etiam pon 
nro Berups , et cerebrum , et reliquas folidas par- 
tespotiflTmvtm laborare, autafEci; non repugnabir 
^us, duitimodo tale vitium ponatur, a quo febri- 
lis motus i^a fuftentetut , Vt cohtihenter ^ et fine 
notabilibus rertiiffionibus fuunu cUrriculum abfol- 
^'^t. Variae enirit ephemerai*um, et fynochorum 
W^j itemque lentae neruofae, atque hefticae, 
(jme ad continente^S* referri fol6nt, vni fartguini 
^uacumque Mtiohe vitktd non videntur tribui 
poffe; quod ]anl veteribus ipfis fuit optime anim-' 
''luerfum^ et proihde varia caufTarum tumratio; 
^ufti fedes fingulis adftgnata eft, vt in feqUetitibus^ 
perfpeftum fiet7 'Praecipua autem febrium geiier^,*' 
^^ quibus feorfum hic agendum erit, tamquam coH-' 
^^'^(ntium ordin^ cpn^prehenfis, furit ephemera^ Jyn^, 
'ithns imputris , - fymchus putrisy, ' < continens tenta 
^f^igndy nmgja di^a, 'atque he&ica^ 

EPHE^ 



^7^ 



t * 



D« rXBRiBv^r 



E P H E MER A. 



^#r« 



i. cxeviiL , 

alitd ephe^: JEffbemira Graecis , Diaria noflri$ eft ca {ebri|l 

quae vnica acceHione intra diem vnum, fiue Nych-' 

thejnfierum, yel paul^o amplius fpatium terminatur. 

^lium e^im curriculum abfoluit, modo feptem, 

modo duodecim , modo decem «et o£lo ,, aut etiaia; 

quatuor et viginti horarum interuallo» Interdud 

quoque ad horas, quod fummuni eft, trigintafex 

EpbemirA extenditur. Quando intra hofce terminos coricla-! 

fimpi^x, fiue ^^^xxT ^ fifnplix y et-isgitit^a plerifque nominatur. 

^'/i^,/.Vlterius^vero produEla, vt tertio, autquartodie 

ve /^/vrw» tantummodo decedat, nomen epHBmerae exUnftti^ 

feu plurium dierum; vel etiam /i?6ri> iimpliciter «?•• 

iinentis apud quamplurimos obtinuit. 

§. CXCK. ^ 

Epkemera Scirc auten^ pportet , eam , cum diem vn«m ex- 

•^^^^'''^^■^^.cedit, non femper continentis in modum, neC; 

w»/. femper .vna dumtaxat . acceflione decurrere, feJ 

quandoque rdmittentium more alias , atque ali» 

iuccefliue mipores habere acceflSones, donecexto-: 

%o finiatur; vti pluries ^ nobis compertum elt. 

^6«nfr/fsed, quando id euenit, pierumque ephemen 

^^ "^*^. 7y m/7/omflrira eft, non prirnaria ^^ et tunc potiusad 



mkt. trt 



remittentes febres rcferenda vldetur^ Si verop 
maria fuerit, et tamen pluribus, vt cRxi, acceniC' 
nibus ad 'finem perducatur, quod interdum euenir^ 
etiam concedimus , tunc ea fortaffe non inepte i^ 
flicata^ aut triplicata ephemera dici pofTet 

§. ca 

Cutjpt et Pura,' et fimplex ephemera fere fcittper a cattw» 

H^** mouetuf euidentibus, vigilia, mentis contentione» 

curis , moerore , ira , aeftu folis , calore baln*^ 

exercitatiouea labare^ laflltudine» temulentia, r^P' 

tiofl«f 



tione, inedia, nimia euacu^tfone, fubito frigore^ 
fumo carbonuin, (iniili^urque. Quod tamen, ga« 
iKNoa) judice, etfi ab ephcmera infeparabile fit, 
aliis quoque febribus , quarum non paucae a caufia 
quadgm euidenti faepe incipiunt, commune obfer- 
Fatur. luuenes) vt plurimum, fanguin^aque teni* 
perie praeditos, et ceterum f^nos, et beneanteha* 
beotes in primis adoriri folet. Non eam, inquit 
iOMMivs^), cibi antecedH faJliJtum y no» fpontaneu 
torporis lajfitudo , fed neque grauior jQmnus^ muUaue , 

ojiiiatio , neque horrof^ aut frigus : verum repente 
tota accedit , neque grauiore incommodo , ' vbi jam effe 
toipit, molefla efi ; dolorem intelligojapitis \ atqtU 
vtntriculiy itemque naufeam, aejium^ corporis inquie- ' 
tudinemj et hufufrnodi. Totum vero ,corpus fuaui 
calore perfunditur, qualis i«irfl/;mi/ix, aut vino 
fdrSis percipi folet: fuauitas enim caloris perpe- 
tJium, et proprium hujufce febris fignumr) exfifiit. 
Cutis mollis, atque liumida eft. Arteriarum autem 
motus protinus magnus eft , fed modice celer , et 
frequeas, ^nec vehemens, aequalior tamen, liberior 
cum moUitudlne, et juftioris ordinis, quam in 
prima ftatim reiiquarum febrium acceffione effe 
confueuit. 

s 

») De^differ, febr. lib. X. cap. y. text, a. b) Medicin. 
•4^. l l.febr, diaria. c) galen. /. c. 

§. CCI. 

Celeritas autem pulfus magis in diaftole , quam^^** f*^' 
*Q fyftole fe prodit j quod minus arteriae vellican-<*r^/^r. ' 
tur, ideoque minus celeriter contrahuntur. Parua 
^^im cauffaa) eft, quae arteriarum fibras irritat, 
^tque ad contraftionem allicit. Vrinam nihil, aut 
parum certe mutari in hac febre ajunt, excepta ea, 
^uae in ejus fine prodit, quae aliquanto faturatior, 
•t concofta effe perhibetur. At alii& infeparabilei 

y^U.P.ik S et 



a74 ^B FKtfRTBTS 

ct proprium videtur primo ftatim dic cam conco» 
qui. Non foluitur profufis fudoribus , vt febres 
mtermittentes , !fed faepe aufta folum infenfibili 
perfpiralftone ; interdum eopiofo halitu, et humido 
vapore, aut madore; interdum etiam fudore, fed 
miniihe muito. Hoc tamcQ nequaquam perpe- 
tuum eft : non raro enim vidi febrim hujufmofi 
^ iargis fudoribus, luiemorrhagia nariuro, vomitu, 
aut alui fluxu^ itemque puftuiis circa iabia enatis 
foiutam. 

a) SCAKDON de cognofc, et curancL morb, Uhi^ cap.i 
p. 65. in ccmment. b) qalbn. l c. 

$. ccn. 

Qude rartut Ncquc pcrpctuum eft, eam fine horrore, et fri- 

eonttfiganf. g^^^ rcpentc , inopinatoque inuadere : nam com- 

. pertiffimum habeo , noii raro ab horrore , aut fri- 

gore ipfam exordiri ; imo etiam cuhi dorfi, capitif- 

que dolbre, naufca, aut vomitu donjungi, q^^d 

praecipufe euenit ephmerae extenfae^ {iMepluitM 

dierum , eique potiflimum , quae aeftiuo tempore, 

1 et in quibufdam anni conftitutionibus quafi popU' 

lariter increbrefcit. Id etiam conftantiflimura, ^ 

pene folemne eft in illa , quae cryfipelas extenus 

erupturum antecedit , quaeque ideo ephemera tff 

Jipelatofa a quibufdama) appellatur. Quamquani» 

vt iibere dicam, febris haec nequefemperepheme- 

rae modum feruat, ideoque in^pte a non nullis ad 

ephemeras^) refertur, deque ad febres puras, ^ 

foiitarias fpeftat, fed potius ad morbos exanthcma* 

ticos febriles , de quibus fingillatim , et feorfuni 

aUbi diflferendum 6rit. 

a) SYDENHAM ohferuat, med. circa mdrk acut. hifior- if 
XurTit. fea. 6. cflp. 6. p. 322. edit. Batav. 1700. h) vofiEt. * 
' / Gen, morb. cL i. Gen. 68., et de cognofc. et curand. praecrf' 
' human, corpor. affeS, §, XLVIh 



/ s 



eOXTTItt'. COJTTINENT. «7? 

$. can. 

Ceterum vbi iine frigore ^ aut horrore aggredi* Qum^itA 
tor, faciie hoc ipfo a febribus intermittentibus, ^unt^uTef 
remtttentibus diilinguitur ; quia hae fere femper VLremmeHti^ 
fiigore, aut horrore inchoare folent. Verum fi^^^^^f '** 
frigtts, ^ut horror ejus initium faciant, tunc fane 
non ita pianum, atque expeditum eft, eam ab illis, 
autab aiiis eantinentibus certo internofcere. Tunc^''^'» ^fyf^ 
vero ex ejus progreffu dilucidanda res eft. Nam fi^ ^*'*** 
longior acceuio f uerit , vti eft, quando diem vnum 
excedit, tum intermittentis,- aut remittentis accef- 
iionem fuo circuitu fuperat. Synochos vero ob 
breuitatem non adaequat. Verum haec omnia plu« 
rimum variantur. Hinc faepe accidit, vt non ni(i 
poft ejus difceffum a reliquis difcerni queat; Qua* 
re diariam omnem curaffe faciiius interdum eft, 
<fiam nouiffe. 

Prognofif. 

§. CCIV. 

Hinc fere fequitur, vt haec ipfa prius noeere 
it, quam cognofci. Plerumque tamen, fipura 
*t hmgna eft , periculo vacat , non item compHca' 
^^ et matigna , de quibus infra verba fient. Ge- 
i^sratiin biliofos homines negotiis deditos facilius, 
^ ?rauius occupat. Quando in extenfae modum 
^^^anfcurrit , timor eft, ne in fynochum imputrem, 
aut putrera vergat. Primum cognofcitur ex majo- 
^saeftu, .majoreque faciei rubore; alterum vero 
^<^rij docente AvicKNNAfl), fignificant remiffio 
iine fudore, aut madore , aut fi cum Aidore fiat, , 
«ne tamen apyrexia , atque horrlpitatio; pulfus in- 
^^^lis, celer, paruus, contraftus; caloracer, et QuMd^t» 
"ccus; dolor capitis, finondefuerit, perfeuerans ;/^^,^X^J 
^^ omnia demum intenfiora fymptomata : quam ««^ putrem 
T^am tunc dubitari iicet, ephenjerane ab '^^^tlo^aTj^Vai- 

S 3 fuerit/'»w4 



v-V 



\ 



jt7& BK VJCBRIBT0 

fuerit, an ipfa jam fynochus putris. Quod fi <auf« 
fae vehementius corpus afKciant, atqu6 homo fic 
ciiHmo habitu fit, diutiufque febris, . quam' ejusna» 
tura ferat, protrahatiu:, in he^cam permutari 
eam pofle, vetufHinma opinio eft. Id autem indi' 
cari dicunt a calore ad carpum, fi manu tangatur, 
magno, a febri afiidua , et continenter aequali , a 
calOris in omnibus membris poft pibuni incremen- 
to, a-pulfuduro, paruo, fedaequali, atqueareli* 
' quir deinceps hedicae indiciis. Verum hic quo- 
que quaeri poteft , vtrum ephemera tunc tranfeat 
in he£licam, an vero ab initio jam heftica fufrit? 
HiPPocBATBsA) omnes febres, quae a bubonibus 
fiunt, ma/a/ appellauit , ^rSiGter ^phemeras. Rart 
ftutem febris a bubonibus ephemerae inftar occu^ 
rit. £jbf/?j9iiratorfa enim e(fe folet, et per varioscir- 
xcuitus procedit, plus minus grauis, etlonga, pro 
diuerfa tumoris natura, ex quo oritur. Verum 
efto ephemera. An quia a bubone , non ideo ab- 
folute mala? Bubo malignus et peftilens, fieata 
excitarit, quid erit ipfa lethaiius ? Limitanda ergo 
HipPocRATis fentmtia videtur. 

a) Lib. IV. Fen. i. Trad. I. cap. g. i) Aphorifm* fl[. 
fea.IK 

. , . §. . ccv.. 

JUttohgh, Ephemera pura , et primaria ab vna, vel aJter» 
cauifarum euidentium; quarum frequentiifiifl>' 
fupra ($. CC.) jam tetigi, fine vlla majori fanguini^ 
humorumque labe praecedente, vt monet lvdmti* 
oivsa), procreatur. Per eas quippe vcl fenfibili- 
tas folum, vel irritabilitas ita concitaturj vt febn» 
lis perturbatio non ingens, neque diu permanfura 
confequatur; vel aliquid acre inipfofanguineeuol- 
vitur, vel in eumdem infertur, velid, quodex- 
. cerni debuiifet , retinetur i% corpore , et tale eiti 
vt aiterutram, quam memoraui, vim *) afficiat, fei 

facile, 



eOITTIK* CONtlNXNT. ^ «77 

Sicilc, et breai e corpore emitti poflit. Neque et 
illis tantammodo cauffis eam progigni crediderimy 
vemm etiam ex fanguinis copia , congeftione , do* 
lore, vuinere, contufione, fraftura, luxationei . 
partu laboriofo , difficultate catameniorum , lai^ 
;n mammis congeftp, tumoremque dolorificum in* 
[erente, catarrho, iimilibufque aliis ; et tum ephe^^ 
mtnent feeundaria^ K\xt Jymptomatiea^ a pura ilia,^^.^*^^^ 
et Icgitima non parum diuerfa, Non ergo femper 
tb inqainato fanguine proficifcitur , vt excrementi» 
k haberi queat, quemadmodum nimis praepro-* 
pereqvAKSNKoA) yifa eft. Namque haudillico 
mementitiis febribus adnumeranda eft, quod nulla 
foftione, vt loqUuntur, purulentaegeat, etcito, 
ficileque foluatur ; cum id potius cauflfae leuita* 
tem, et facilem emendationeni , aut ablationem 

^ificat, quam impuram excrementitiamque natu* 

ram. . ' 

J) hfia. Med. Clinic. P. i. cap. i* f CCXXXIX. 

) Morbum fpiritaam ephemeram ex praeconceptaopi*. 
nione crediderunt veteres.. Hinc fortafle cel. scardo- 
»A (De cognojc. , it curmJL morb. Ub. IV. ciep. 2. p. 58. n 
J<4)ad eos acceflit, com fcripilt, prpximam ejus cauflam 
eaelpiritaum concitationem. Id aatem oitendere putat 
snimi pathemata, famomqae carbonam» aliafqoe hujuf* 
^odiremotts caoflat, 'quibus ipfa exdtator, etneroi in 
F'nii& afHci videntur. Verum non omnes cauiTae remu- 
<^e in neroos agunt. Non immerito igitor, vt opinamur, 
pofirum et coTiiliratum a nobis eft, fefifihilitatmj aut iV- 
^j^^hilitatm^ aot vtramqu^ vim in ephemefa commoueri, 
^^a tamen , vt inde orta febris non ingens fit,' et cito con- 
qniefcat. 

^) D« VUvr^contin. T. 2. p. 349. 

$• CCVL 

Ephemerarum difFerentiae non paucae reperiun-Di/#r#»/iW. 
^r apud au£lores. Vfu non carent quaedam com- , 
^unes, quibtts diftinguuntur in primariasy feeun^ 

S 3 ^ dariaSy 



J27i 1>S FEBRlBTt 

dariaf^ fymptomaticjas ^ Jporadicasj epidimicai y be^ 
fdgnas puraSy complicatas^ malignas^ Nec valde ab- 
fuin, vt etiam m./7»/ficb/ diftingui|po(Iint; nam 
non video, cur cum fanguinis procliuitate quadam 
ad putrefcendum conjungi quandoque nequeant. 
Rehquae a cauifis, quaie eas mouerint, du£laefacile 
poflfunt omitti, cum diilibet medico eas indagantl 
in mentem veniant*). Sic pariter illae, quae a 
tempore , quo periodice quafi, et de more redire 
folent, menjtruae^ bimefires^ trimefireSy annuae di- 
cuntur, notiflimae videntur. Nofologia) inter 
cphemerae fpecies coUocant febrem laSfeam putf' 
perarum; quae tamen raro ephemera efl:, etcum 
plerumque remitteittis typum ha;beat, alibianobil 
peculiaj^iter defcribetur. 

*) Inter vcteies avicennas, et inter recentiores fo- 
HKSTVS epheroeras diuiferunr in tot fped^s, quotfunt 
earum cauHae euidentes ; ideoque apud edfdein aiia eit 
. ephemera ex triftitia et moerolre; alia ex fpe, et timore; 
alia ex meditationei et cogitatione; alia ex ira; exvigi- 
!iis; ex fomno, et quiete; ex gaudio; ex metu; cKla- 
bbre; ex euacaatione; ex dolore; ex fyncope; exhraft 
ex iitt; ex oppiiatione; ex fatietate naufeatma, etreple* 
tione; ex apollemate; ex f|ccitate, et afperitate; ex calo* 
re vel aeris^ vel balhei; ex conftipatione afrigore;exYi* 
no; ex cihis calidis aliifque fimilibus cauili& BucfpeS^nt 
epkemerae fymft^maticae dolorum, vqlnerum, frafhiraruoi, 
Ittxationum, contuiionum hopib^manni , menAruae, f^^^ 
catameniales ramA7Zin]1, et FRSitiDii, cn^elafoj» 
syDENHAMii, et SENNR£Ti, aliaeque apud iiAVVi; 
6ESIVM coramemoratae , qaarum curatio cum a roorw 
primarii curatione omnino pendeat, idcirco facis erit e^ 
indicafle. 

a) SAVVAO. 1. c. 

^C ur a t i 0. 

f ccvn. 

Non negligenda tamen eft cauffaram euidentium 

oonfideralio , quia earum vaxietati curatio accom; 

jnodarA 



CONTIir. CONTINKNT. ^79 

modari plane debet. Praecipue vero fedulo quate- 
lendum eft, SinJifnpUx ephernera ilt, an extenfi, 
ix^benignay sldl primariaj Sinfecundariay Siut fympto^ ^ ' 

mtica? Vbi fimplex efl , leiiique ex cauiTa oritur, 
curatio fere abfoiuitur fola abftinentia, auttenuiifi- 
mo vi^, copiofo pptu, tepido, temperante^ blan- 
diflinie aperiente, et diapnoico, interdum inje^lo 
clyfmate, quo aluus eluatur. Potui autem detur Qinnam p^ 
vel aqua puriflima , vel fucco iimonum acidulata/*^ dandus. 
veldecoftum hordei, vel foliorum Theae, vel flo- 
rumfambuci, velemulfa, vtvocantur, ex femini- 
bus frigidis. Si aeger fanguine abundet,^ut febris 
ei pUthora orta iit, quam tum plethoricam nomi- 
nant noftri (id vero cognofcitur ex lauta viftus ra-fl5«»*/^ 
tionepraecedente, exliquQr\im vinoforum largio-^J;^^^^*"^^' 
re yfu, vita deflde, otio, temperamento fangui- 
iieo, habitu corporis pleniore, confuetarum excre- 
tionum defe£hi, faciei ruhore, venarum pjenitu- 
fc, calore totius corporis, viuidiori arteriarum, 
temporalium in primis , pulfatione; fpirandi ali- 
<iua difflcvltate , membrorum torpore , et grauita- 
te, pulfu roagno, et plene) quam citiflime fangui- 
nis copiam minuere oportet venae feftione ^ tunc- 
^ue praefertim, cum doleat caput, aut timeri pof- 
K ne f ebris vltra producatur *, quod maxime vfu- 
i^enit, quando fecunda jam die nuUus fudor pro- 
lumpit, nec febxis mitefcit. Quo in cafu etiam 
iterari fanguinis miflio debet. Simili ferme modo 
curanda quoque eft ephemera extenfa^ itemque 
fymptomatica^ m^tum inflammationis (§. CCV,) af- 
ferens-, non omiflis interea^ quae propius ad mor- 
tuin primarium refpi^iunt. 

$. CCVIII, 

Nec praetermitti poifunt ea , quae faburram de Quano^ 
ventriculo, aut inteftinis excutiunt, fi febris a cra-^*''^'''''*'"^' 

S 4 pula, 



dSO BB FEBRIBTSf 

pula , a vino , a repletione, a foecibus retentis or» 

tum duxerit, quemadmodum id ex anamneli, %« 

B»heHm. nifque conjun^lrs faciie innotefcet. GALSNvsa) 

• eos, qui baineo affueti funt, vbi.febrisjamdefierit, 

lauandos jubet ; reliquias morbi, i| quae fuperfunt, 

balneum difcutit, corpus humeftat, et refrigerat, 

Hodie vero, cum rarior fit balnei vfus, quiete, par- 

ciori viftu, perfpirationis cura, et ieni primarum 

viarum expiatione id praeftamus. Atque haecdc 

epktmera htnigna , et/?Mrfl ifttclligantur. Compli^ 

catae enim, aut malignae u)ih omnino ratio eft. 

Et quidei* quod ad compiicatam attiriet, prout 

qum ea complicantur alieni affeftus, aut piurcs 

. cauffae eamexcitant, varia etiam, atquealiena, in- 

folitaque phaenomena exhibet, quae aliquantulum 

etiam ipfam ctirationem, atqiie exitum variarepof- 

funt, quod in fymptomaticis ephetneril{§. CCV. n.*) 

quae ad compiicatam plerumqu^ fpcftaot, potifli- 

' lAum elucet. 

d) De Art. cur.ani. ad Glaucon. L l. p. ^I. i$ 39. ^h 
Junt. in g. Vemt. 154«. y 

r 

EPHEMERA MALIGNA. 

, $. CCIX. ^ , 

Qittdtphe- Mettignam ephemeram voco eam, quaebreuitate 

mr^a wi/i-f^i ^,jj.f^g ^ ^^ continuitate continenti ephemeraJ 

omnino adaequat; periculofis vero fymptomatibu! 

longe fuperat, vtpote quae cauifam habet vencna* 

tam \ animalibus et vitalibus viribtis infenfiorem, 

difficilUme fubigendam, et plerumque lethiferam. 

D0 ^idmi^^^^ vero cauffa ifthaec vel fponte in corporc 

'^* gignitur, vel a communi aeris infeftione diitianat, 

vel pcr raiafmji contagiofum communicatur, "C 

quoque vel fporadica eft , vcl epidmita , vel a con' 

tt^io. Rariffimus quidem morbus eft, cujus tamen 

_ . non 



cowTiir, coNTnrKWT* ASt 

< 

non defunt funeftidima exempla. De tpidemica 
igitur primum verba faciam, et praefertim de ea 
Yulgatiffima fpecie, quae ephemera fudatoria a «av- 
ViGssioA) nuncupatur. 
i) Nofohg. Method, cL a. Gen. l.fjpec. 7. ^ 

Ephemera fudatoria*) epidemica, 

• § CCX. 

Morbus ab eflTufis fudoribus, qui eura comitan- ^f^***'' ^ 
tor, nomen obtinuit. In Anglia primum obfer 
varicoepit, quoad nouimus, anno i^Sjintcrmi- 
utesHENRici snf^TiMi apud portum Mllfordien- 
rem. Eodem quoque tempore, Loiidini a die vige- 
fima fecunda Septembris, vfque ad Oftobris finem 
caput extulit, vt narrat caiv? anglvs. Deni- 
que quinquies aeftiua femper tempeftateBritannian^ 
mifit; primum fcilicet anno 1485» fiue, vt alii 
volunt, 1486, fecundum anno 1506; tertium an- 
^oisi7, et tunc ingenti adeo clade, vt trium fere 
horaruin fpatio plures optimatum, plurimos ple- 
t^eiorum, imo in guibufdam oppidis dimidiam in<> 
colarum partem deleuerit. Quartum rediit anna 
M28) tuncque aegri intra fei horas vita exueban- 
*^, Rege ipfo henrico octavo in fummum 
QJfcrimen addu£lo, cum plurimi ex aiilicis Proceri- 
o"5 interirent. Quintum, poftquam anno 15^9 
^otum Belgium, totaqi inferiorem Germaniam, 21e- 
l^ndiam, Brabantiam, Flandriam, Daniam, Nor- 
^^§iam, Galliamque peragraflet, iterum in Angliam 
^^ multorum pernicie pedem intulit. 

*)Sifwmyma. 
^^iumera Britannica schemckit, i>bfirv, fnedic. p. 76^^ 
^«^or anglicuf wrrxisii Phatmacop. ratimal. P. /. fia. V. 

'^'3*p..479. Ftf^f/ i^g/icil RATMVNO JQ. FOIITIS, dM 

^orik p. ^j^^ Ffbris fifiikntialis cantngicfa vnius diei 
^'^Ji ANGu de Ephem. Dritan. Hydronofus FORBiSTr, ohf^ 
***♦ i. Vh ohftrv. j. tifdropyresos ^ fud»r anglicus , et 

S j fehris 



2i2 DS VCBRXBVS 



« 



fikris JuAatprm seni?euti defibrib. l. IK caj). XV, Epht- 
•' mera feJHhns, er co«/agio/i fracastorii, deMorh.con' 
ta^. /.2. cap. 5. Ephemera peftilentialis quihufdm , et p0^ 
cf|b»e MBVTAVDio, PrScif^ de Mtdec. Fratiq, h i. p.41. 
Sudorifmis morhus xuitaviS« hafuettt galus. 

D i a g n f i /. 

$. CCXI. 

jjjpitf^tm^a, Pl(5rumque qpidemice graffatur fingulari in ali- 
qua regione poft humidum , caliginofumque coe« 
lum, tempore in primis a^ftiuo, aut autumnali, 
foletque tres, vel quatuor jnenfes tantummodo 
perdurare. Jncipit morjbus ariiagnaviriumja£hra, 
animique deliquiis. Interduqi tremor ingen? , ct 
fiorror conuellens antecedit, deinde ac^r fubfequi- 
tur cutis mador, qui mox in fudores profiififfinios, 
ct continuQS conuertitur , faepq non prius defitu* 
ros , quam vita defecerit ; quod vt plurimum iotra 
quatuor et viginti horas cpntingit. Fere femper 
infolitus ad^ft interiorum partium aeftus, atquear- 
dor, fitis inexplebilis, ingens cum defperatione ti- 
Jnqr, anxietas fumma praecofdiorum' , ventricuE 
aegritudo qu*aedam cardialgica, lumbQrumquedo- 
lor. Interdum accedit cephalalgia, cordis palpit»' 
tio, quae etiam morbo depulfo, remanerediufolet' 
Septima ab ifagreffu morbi hora omnia increfcunt. 
Tunc delirium fuperuenit, major virium dejecttOi 
imo .exfolutio, et profundiffimus fonmus. Ho* 
decima quinta malum extremos habet labpres. Ra* 
riflime vomitus infequitur, licet ftomachum dolot 
vexet, quod in tanta ejus anxietate mirum eft. 

§. CCXII. 

qu^^rtjpt^' Pulfus jani ab initio celeritate, frequentia, inae- 

>«//•• qualitate febrera teftatur •, interdum etiam fit ^^' 

gnus, et vehemens* Refpiratio cita eft, atque an- 

helofa. Robuftiores malura hoc praecipue adori- 

^ .. ' .^ r^ tur; 



\ 



hir; infantibus, fenibus, paupectbufquefaepepa^r 

cit; reliquos ferme omnes et cprripit, et eneoat; 

Indigenae, etii m extevas regiones emigrent, non Qjfimaik 

tamen fuga incolumes feruantur : aduenae contra'*"'**^''* 

m vnquam media in epidemia hac lue infici vifi 

runt. Infuper lanimaduertendum eft, raro hae- NufO tw^ 

morrhagias a^grotiantibusfupeirueitire, neminem-**''"! ^*"^ 

.. .i i.f ^ .-/•.11 • ^xantbcmoi* 

(jueex u&, qm>nac»iebre corrcpt» ftrnt, buboni /^. 
bus, aut exanthematis obnoxiumeffe folere, ct fi • 
([uaeinfumma cute puftutae erumpunt, morblUis 
Ciniles effe , rariflimeqtie id ?iccidere, lifque dum- 
taxat, qui jam e morbo euaferunt. Nam faepe per 
plures menfes nofturnis diffluunt fu^oribus , vnde 
cutis rubore fuffunditur, Hinc aliquam fimilitudK 
nem habere videtur cum febn miliarifuddtorja, . vul"^ 
iolafuette tniliaire sawagesxi a]^ quamquar^ 
h.tc Tibfph^mera fudatoxia vere difcrep^t, qx^oi pu- 
fcilas miliares citiflime, et jam interinitiaadcutim 
propellit , atque ad fept;ijfnajn , aut decimam quar- 
tamdiem protrahitur» 

«) Nofol meth. ch ^Il ord.' L GiP- V. fvec. g. . . . 

$, 'CCXIIL 

Probablleadmodumvidetur, fubtiliffimnm; ei^'"'^ r"*- 
^ummopere noxium venenum id elle, quod mor- 
l^um efficit. Fortaffe aliquid in ipfo aere incogni- 
^^, at venenatae indolis continetur, quomodo- 
cunque natum^ aut a putridis terrae effluuiis fup- 
P^ditatum. Quod verofimile redditur ab humida, 
et nebulofa ternpeftate, quae morbum praecedere 
Wet, atque a magna vi auium fub arboribus, cum 
^"Anglia lues haec defaeuiret, necatarum inuenta, 
^uae fub alis abfceffus ciceris magnitudine gere- 
oant. Poteft ' ctiam virus- iftud corpori!)us, quiit 
^liunde veniat, imnafci ; nam praegrdffae humidae. 



\ 
t 



S84 



Dr PEBRIBV» 



et calidae tempeftates , aerifque conftibitlones H« 
xando folidas ' par tes , perfpirationem. cohibendoi 
humorefque ad putre^inem;^ procliues reddendo & 
vntuerfam oeconomiam aninudem peruertunt, vt 
iiliquid intus gignatur^ quod veneni inftar agat; 
epidemicamque periltcioiifiimam febrem inuek, 
non alitef foluendam > quam prolufo, et eontinua* 
to fudore^, qui nimirum illud noxiuni) et fubtiliffi* 
mum venenum expellat. 

P r g n f i j*. 

§. CCXIV. 

vSaeuiflTmum igJtiii: malum eft , et celerrirae le< 
tjiiferum, quippe quod, vbi primum inaiiquamd* 
vitatem impetum facit, finguUsdiebu^peftisinftar 
quiiigentos, aut fexcentos occupat, etfermeom- 
hes intra quatuor, et viginti horas de mediotoUit. 
Quidam intra fex, vel feptem horas intefimuntur, 
et fi ^ui diem int^gram fu^erarit, eos codualituros 
efle , plerumque iicet fperare. Iri tuto tarnen res 
eflV nequit , nffi ielapfis viginti quatuor horis ; fei 
tunc etiam timori adhuc locus fpperejft, ne aegerin 
eumdem morbum relabatur. Qui morbi vimelu- 
dunt, efFugiuntque, afliduis pene, copiofifqueto- 
doribUs feruantur : illi contra, quibus fudores non 
fatis diu manaht, vel illico pereunt, vel in magnum 
difcrimen addufti febre peflimi moris fubfequente 
periclitantur *). Scd id fortaflc eueni t iis, • qui non 
ephemera hac^ fed alia febre malimoris, aiiquid 
epidemicae conftitutionis in fe recondente correpti 
fuerint; quod neque nouum, neque difficileom- 
nino putauerim. 

♦^UBVTAVDivs, (Pricis cUMidec. k l. p«g. ^?-)"*"^^ 
qoo fundatkiento, fcribit,^ non nallos ad diem quartani) 
feptimamque peroeoire felicite^ pofTe. Fatetur tamcn 
ipfe, id rariflimum efle. Nobis vero etiam ab efhem» 



i\ 



CONTJir. CONTINSMT* ASS 

iiatmae natura ommno alienum videtur, cutn wtiuf diH 
mhus a cAio anglo efle dicatur. Puto autetn, lisv. 
rivoivM deceptum fuiiTe defcriptione, quatn euulgauic 
BOTRRVS illius epidemicae febris , quae apud Bellouacer 
lm\i anno 1750., aut alterius, de qua mentionetn fecic 
rANDERMONDXVS in To$no XII. Diarii Medici^ qaarnm 
neQtra fuit ephetnera fudatoria ^ vt mox infra animaduer* 
m^ licet pro tali habiu fuerit* 

« 

C u r a t i 0. 

§. ccxv. 

Experietttia edocemur, non alia qaam fpontaneafi5«*'«*>» 
cutis excretion^ malignum virus , vnde hujufmodi^H Icbu^l * 
febris nafcitur , melius, certiufque exp^li. Sudo- 
res enim quocumque modo imminuti, abrupti, aut 
fupprefli mortem certiffime afFerunt. Quapropter 
omni cura enitendum eft , vt; fudor libire prodeat, 
iiuque continuetur. Aegroti diligentiflimc a fri- 
S;ore arcendi funt. Si fudores fponte remittant, 
''wgulis impofitis, diaphoreticifque me^icamentis 
reuocentur. Inter haec primis illis temporibus, 
<iuibus id morbt genus apparuit, celebrabantur hoc 
nomine Terra figillata, Boius armenia, Didiamnus, 
Carduus BenediSus, Zedoaria, Tormentilla, Nym- 
pl^^ea, Borrago, Aqua acetofae, et fc^biofae, alia- 
^ue hujus cenfus , quae non modo fudoribus pro- 
'nouendis , . fed etiara malignitati petdomandae ac- . 
commodata credebantur: quorum tamen non nul- 
'^ nodie vix, ac ne vix quidem apud nos hujufmodi 
'^^dem merentur. Neque fudandi finis fiat, nifi 
J^ginti quatuor horis exa£lis. Tunc primum et fi5*»*^ 
"^^gula minuere , et fudores quam diligentiffimeyi«^^w fit^ 
^Dftergere, fine periculo vt plurimum licere , fe- 
j^^t. Interdum vero, praefertim in robuftiori- 
^^s , fudores , iterum , atque iterum , ad duodeci- 
^^m vfque vicera ciere oportet ; quod tum ma- 
^® necefiarium ducitur, vbi venenum non fa- 

tia 



j 

i 
i 
i 



286 DS FEBRIBT^ 



'1 



tls expulfuiti videatur, morbufque non tx toti 
deiiiire. 






§. CCXVL 

Ptrih^ Sed inter fudandum prudenterviribusprofpiccrj 
IT^kfele «^cceffe eft. Si hae languere ob fudoris nimiaii> 
%pwuat. copiam inciprant, erigendae, reficiendaeque funS { 
cardiacis, aleMipharmjlcis, atque antifepticis raedif 
camentis, vti vino, fucco mali citrei, granatorura, : 
acetofae, aliifque in pefte , maiignifque morbis ad* i 
hiberi folitis ; fudorque ita gubernari debet, neei. 
■ X' ♦' aegor prorfus fueCumbat. Obferuatum-^nim eill( 
,.!. nimio fudores eiiciendi ftudio, dum fupra vires ftra^ < 
gulij onerabantur aegri, magnam eorum partentj 
dcr^ii/f/Vf fuffocatam efle» Cardialgia quoque non parumneif 
^mhus fide-^^y^ jj^^ l^ morbo faceffit. Huic igitur occur-> 
rendum docetsAvvAiF£Sivsa)aquaflQrumauran-» 
tiorum, cinnamomihordeata, mero, confeftionftl. 
hyacinthina, aut Kerraefina^ Theriaca, a (juibus 
illud etiam boni praeftatur, vt vires recreataefu- 
dori ferendo pares euadant. Acetum quoque, 
aquae theriacales^ omniaque acefcentia videntur 
hic effe conuenientiffima. Fortaffe non m&le cef* 
• fiffent camphora, liquor anodynus mneralis noff^t 
, M A N N I , Mofchus , Spiritus m i n d is rkjr i , aliaque 
hac aetate fummopere.celebrata. 

a) L, c« fub fii, capit, de ephemera, 

§. CCXVIL 

Ntcetfan-^ Quod attiuct ad fanguinismiffionem, noxianun- 
rtttfOs m/j- quam non deprehenfa haec eft in hujufmodi lue, 

nec vllo modo per fe opportuna effe poffe videtur. 

Neque audiendus eft boyervs, qui in ea conffi- 
* B£suvais,tiitioney quae non multisante annis Bellouacos*) 

mifere afflixit, venae feftionem non parum pro' 

fuiffe narrat; nam idem auftor, re melius perpen- 

fft, fateri poftea debuit, morbumiilumabfpA^'»'''^ 

fudatO' 



I ■ . • 

Jiul/iforia fuifTe yalde diuerfath d). Difcrimeii 
I cnimuero cuique patebit , fi defcriptio yttrforix yfn' 
g&i, fiue ephemerae fudatoriae conferatur cum de- 
fcriptione morbi Bellouacorum, a mat.ovinio in 
Hiforia mbrborum epidetnicorum ete> Parijiis obfer^ 
vatorum b) typis edita. Catharfis quoque nullum CatharP 
locum inuenit, nifi interdum in morbi fine, eoquc^" ^^*^" 
•jam fuperato. FortafTe 'ingruente Inorbo non in- Quid dee* 
vtilefiiiffet leniter vomitum ciere. Notum enimj^-^*'*^* 
eft, quantum emetica morbidi fomitis partem ejiv' *' 
■cere in epid^micis , Jcontagiofifque morbis poflint, 
quantumque fudoribuspromouendis faueant. Magnt 
etiam intereft , quo reginline diaetetico vti expe- 
diat. Generatim primis quinque ab ingreflu mor- 
l)ihoris omnis potus profcribendus eft, poft has 
concedi quidem poteft ; fed loco alimenti fit. A 
carnibus omnino aegri abffineant, nec Jnterfudan- 
ium fomno, in quem proniflimi funt , indulgerfe 
vnquam finantur, nam nifi omili ftudio euigilare 
cogantur, veterno obruti exftinguuntur. 

«) LIEVTAVD, fy^i<ypf> vniuerf. Prax, med. 1 1. feS. I.yi- 
ior, anglic, yj. 31. eiUt^ Patav, 1777. Febris autem, quam 
inno 1750. BOTKHVS in Bellouacis curauir, erat quoddatn 
fcbris maHgnae putridae genus, cui nomen miliaris fud(h 
«/•«impofitum frit^a SAVV AQKSto(NofQl.mtfu>oL cl. IIL ^ 
i"f. 9). A noftra difTert quoque ea, quam vidit, de- 
fcriplirque anno 1759. vandermomdivs (^Journal de 
Mii T. XII, V' 554)* N**" ®'*^ ^^ ^P^* ^^ generc milia- 
num, quae producebatur ad feptitnam vfque diem , per- 
peram vocata la fuette. 

^) Hift. Acad. Rotf. ann. 1747: p. 565* ' 

- X 

§. ccxvni. 

Nolo (juidquam hic defiderari eorum , quae ad 
r^imeri hujus acutiffimi morbi conferre vfus com- 
probauit. En polydori viroilii in hanc rem 
^uberrima praecepta: Pojl aegroimitium ^ inquit 

ipfe^ 



a88 02 psBRiBvs ^ 

ipf<?i pturima experimenta^ et vb/eruationes^ ajn 
vantibus^ et laedentibus faStas ^ ita vfuuenit^ ut n 
fnedium vnicuique promtiffimum inuentum Jit^ qm 
hujufmodi ejl. Si quis interdiu fut^ore corriphbatui 
cum ve/tituprotinus cubatum eat; fi noBfe et in leSo 
tum quiefcat , nec fe e loto moueat^ vfque nd vlgki 
quatuor horas lexaSfas; interim ita fe ftragulis onerti 
quo non prouocetur fudor^ fed fua fponte motkti 
Jlilleti cibi nikit capiat^ Ji tamdiufamem tolerarepof 
' Jlt , neque plus potioms confuetc^e , ac .calefaSlae hoih 
riati quam modice fatis fit ad fitim ex/iinguendafik 
Jnter hanc curationem inprimis caue^t, nHe manufn 
quidem^ ^ut pedemfuum refrig^fandi^ recreandufii\ 
caujfa, extra firaguta proferat , quod faccre lithsk 
efiay Noftrum nequaquam eUe arbitror quid» 
quam in hac regiminis ratione carpere^ tamquam 
ad fuperftitionem vfque eue£la ; nec , qliid hodie 
fudoriferorum yituperatores di£iuri fint, follicito 
inquirere; cum vna omnes reliqui Voce affirment, 
in, hac peftilenti ephemera iftud fuifle praefentiffr 
mum auxilium^ quemadmodum in quamplurimis 
. morbis virulentk ab eorum exordio efle confueuit, 
vt, id quod noxium eft, atque volatile» citiHime 
euaporetur. 

d) WILL1S10 referente Phermae, Rational. P. LfeS.y' 
€»p. ItL pag, mihi 479* col a. 

Ephentera fudatoria fporadica* \ 

§, CCXIX. ' 

Fphemera Rariflime hic morbus (§. CCX.) iporadicus occur- 
/uaatoria y\j^^ velTaltem rariflime, quodfciam, apudmedi' 
' ^' cos de eo mentio fafta inuenitur. Vnus LiEVTA'* 
x>iVK memoriae prodidit, fe in hominetrigifltaan' 
norum , qui e leui morbo conuatefcens laete Nofoco- 
iDium Verfalienfe deferere parabat, eumdem iem 
vidiffe. , Is eoim ixx h\xsic Jaeui^mum fudorem (hoc 



X • 



^, jphifhetiim fu4iatQ¥iam) fubito incidit^ quo infrn 
ptiimpdieim horafy ' Variir frujlra tentaiis, raptut 
fkita)i Curatio fporadieae non erit abfimilis ab ea^ 
quam Ibpra (f CCXV.kd CCXVIJI.) recenfiii; do- ' ' 
nec experientia, et tatio meliorem, efficfacioreitl* 
^ue defexerft. 

a) SynvpJ. atof, l l. feSi i, Pv 31. 

* Ephrmerflf 'gangrmenofaJ 

. \- $. CCXX. - ; ; ' '-" ' 
Ad cphemefam malignam (§. CCIX.) redlicieridi 
quoque videtur rara qaidem, fed'noft ita, vtephe- 
ma fudatoria ($. CCX. et CCXIX.), fpecies illa- 
quae ob gangra^ahi iri islliciuae^teriori parte ciWI^ 
fime fubfeqtienteiti , "et praecipiti fato enecantemi 
l^ngfaenofa dici poteft. ' Hsiea Jporhditd effe foj^jt, 
nunqudnfi, ^uoad mihi h^ftertifsliouit cbgndfcere, 
epidt/mica.' Prirfij$'*6mtiium ed,m AeTcnpiltH^ p-iiippoeratis 
pocRATEs^ breui jg'uiderri , vt foletV^t lu(5uIentit5EP^^-^^^^^^^^ 
rna hiftorid'^). ''^.^tf-^jTft ipfrinmi' verba: Chimtt 
Tkfo pidis dator%xepii fottir a digito ^magno , eriB^ 
^mhulanti: deri0uf^, ea^^fd'die\ horriduSy anxidfur; 
f^rw fubcaiefdUUs ; noSieldtlirauit, Secunda tumo^ 
f^ totum pedem^ ^i circa .talum fubruber cum con^ 
^5^tei pklySlkenae vatude^ nigrae: febtis acutai 
furebat: ak atuo autem ftnctra^ ..biliofa^ fubmuUi 
froditrunt: Obiit fecUnda die' apHncipio*^); ^ 

«) I. epid, aegr^ IX^ .. ., 

*) VtQr verlipne, qua vfus eft HiwoN..MB|icv^iALii8 
iu Praete3, Jnjan. in Efid. Hippacratts htfioriaf. . 

f. CCXXL 

GAtETTvs m commerilrario , ' quo halfib Htpt»o- Gaknrad 
<?i«ATis hiftoriamfl) breuiter explioal!, rcitiYi^mtaf^^^J^/^^^ 
^ veneficunl aliquid a natura in crus protrufum, 
vnde dolor, tumor^ fet puftulae nigrae orirentur^ 

VoLl.p.iL ' T exilti- 






MP 



VM v?frBLKI^-V.« 



exiftimat , fed tanta copia , vt ea pars- omne vitiutti 
^Tecipere nequiuerit; lde,oque x^Uquum aA.caput 
^delatum defipientiam,' et mortem perpetf affe, ' N<* 
MereunaHsyaliie a cSAt.BNi feutentia abefrCl/ MERCv&iA-Lis, 
<V^«''. qui. itidem venenjun qupddap^ in cQrppre ^nitum 
arguit , quod pedem in primis occuparit , graui& 
mumque doiorem, deinde gaugraenofas ^tiam 
phlyftaenas in eo*procreauerit,** et demiim vcnena- 
tos, putridofque halitus ad pifaecordia, 'et ferebrum 
tranfmiferit, atque iila, quae memorauimus, te- 
^errima , exitipfaque fymptdmaU indpxerit. • Vt- 
cunque res fit , certum , rat^mque habendum effe 
putp, ; febrem hoc ipalum ephemira$ malignap^^ 
modum comitatam elle : dncertum vero, ac dubiuin, 
^ jm primaria , vei ftjmptQmatica emitwt ^ cum non 
•latis ex hiftoria cpnftet, dolorne;, an ' febrisi ante- 
cefferit; quamquam verofimile ,^t, ebdcm,tempo- 
, - >^ . ?*!? > - 9^Q 5^' 4^Iere coepit j,,etiain febrem accjjffiffej 
,t..\. ..,;..naip deciibuit eadem die Crij:o et }\orr\iiiianxiofusy ^ 
f^r^um Jubc(^lefa,&uS: Huc &rt^i& pertinet hiftoria, 
guam pktrv>s a castrq reJfipxtWde muliere qua- 
dam febre maligna cprrepta, ifix^^ Jljatipi ficuni^ 
4ie coep\t xonqueri (fy acuiijjimo polUcis dextrip^^ 
dolore , qui intra horas vigiiiti quatuor aegrot^ntifk 
4^ medio fuJluUt. NuUa quidem ibi raentio &8* 
eft^de tumote, iut nibpre lociaffefti, fed pr^^a^ 
. ^ tile videtur,. ad dolorem ^gangraepam accefljffe, et 
fubitae mortis cauffam fuifle; nifi illud hic accidiffe 
quis velit, quod fecundp epideniioruhi', fefiione 
prlma,' narratur de Temeni nepote^ pui ex morbo 
forti ad digitum decubuit^ qut cum nanjuficeret id 
fufcipiendum y recurrity et ntertua efi. Sed Hippo- 
t: cratipae (kitpnis hijtloriae - muita iSmilior eft ill«> 

quam memoriae prodidit carolvs ric^a^ hiSci 
verbis: lurisconfultum ./^Ar/[a ,TAffl/i«oriiwi domu% 
qua adfotum itur ojitorium, ^febrir a cpenajpnhendit: 
' . . no80 



\ 



mSm hboriofam tramfegit. Pqftridie ptr totum 
ftdem ad talum vfque tutnor fuSrubery ac tenfusvat^ 
ii apparuity eujmr in\ eentrb atrum quid aierat y ae . 
Jvkigrum. Injama correptut efi. £x aluo mere bi* 
lofa pbtrima proteffigire. Paullo poft cqmuifionibus a 
tapite fuboriis^ ceJeri fato interik^ Ingenii erat tetru 
Aaimoium^ atroque vuttu^ abque hominum conforiia 

mmo aUenur ceu mifanthropbs ailter. 

. < • 

n) In prim. EpidMtppocr, cmment. IIL N. 26. 

h) De febr. malign, pun8. fe&. ^. aph. XLL joeg.'6u 

c) Omflit, epid. Taurin.aher. tiifi.6. P* 43« 

' §. ccxxa. 

Si quis forte hippocratis hiftoriam, eiqueli- jtrtabtfi^ 
milem caroi«x~ AtCBTAs ad Eryfipfelatis. mioddam'«*A^-^lw 
genus fpefciare, judicet, coqtra ac KXPPocjiATi ^;/g. •^ 
ifS) (SALENO, MSAtfv^iAL], aliifque commen-t 
tatoribus vifuln eft j > omnem , vt fpcro , de eryfipi» 
late fuipicionem au£ei«t^ xion .abiimiUs abferaatTo' 
«egrotationis ,- quae .nobilesn quemdam virum im^ 
roatura, et celerrimwtnprte non pridem interemiti> 
MorbicQm eo, :de^o:HgimuS) fimxlituda,?.'et ra-f 
f^) malignaque ejus.natura, pauci^! cognita, neo 
i medicis fatis notata poftulat ,< vt aliquanto fufiu» 
^ iiobis exponatur. Is; quinquaginta tres annos m« 
^us, temperamento fanguineo, et bona cocpotia 
habitu praeditus, mediocriter carnoitiSj imaginan^ 
ii vi, et inenius -^^tti^ icutiduna.pollens , jam. ab ali« 
^^otaimis, poftquBm nimirum firigida, imo geU<« 
"^) vt CL cujufdam Medici au£loritati pareret, fibi 
«aput non femel adfperfiflet, queri coepit de quibuf-^«tf«iif>5/. 
^am capitis incommodis, et praefertim de quadam 
^J^^S) vt dicebat, inahitate, et confufione, ob) quam » 
kciione, . et.ftudiisIUtemrum, quibus affueuerat^ 
^bltiaere cogebatur. Hinc veheineati aiagebatur 
' -^ *. Ta ^ ' metii 



> ,^ >w 



meta ind^deDdi ^ut In anlentkim, mi in a^oplexim 
Attanien difertG) nitidev ^. topiofe, fi \quis aliufij 
loquebfubar, . memoria. adimmbili'^ vaiebat.} * et cuni 
ki conuiuiis , tum in ooi^uentibus nobilium homi* 
num, acumine^ngenii, ideairttm pedptcixitate) ja** 
dicii praefhtntia, atque ek^quii facili vbertate omi 
nes in &ii admiirationem .trahebat. Ipfiptamen af^ 
feuerabat , id a fe quidem fieri \ -fed^non fi&Q fuin>« 
ma animi:Qphtentione>. atOM^ indiiGibili totius«men- 
tis ^9]pat|i^, ; Qe^erum t|ene appetebat, comede- 
bat abunde»; .digerebat perfefkiv' nafituraliter 4^ji' 
ciebat, fomno tranquillo fruebatur, atque omnes 
vitae fun£liones re£t;e. pblbati^ fic vt faniilimum 
eum dixilies. 

§. GGXXlHw - • ' 
^iMi^ii/inr .iln^edmicpuIfiKS. eilerant^.^ou^ mihi non femel 
^*^.!. vifi funt (nom me quoque plttries confuluit^^ pauUo 
Ifequentioreq ^ duriufeuliv atqti» iqaequales;, plu^ 
mipus prd^mft}ori^ vel minori m;ebti$ perturbationet 
'Kmomh . vero ' deiipiendi:^^' aut . repeate . obeundiH 
quo ailidue; confli^batur^ . aogebat psistneleftus' 
qjuidamitenfionis fenfus , quem circa vniuei;fum c», 
put ,. : intitnunfiqitt cerebrum ' :oontineoter ; .perdpere 
&' dicebatv Quamobrem quotidie femel, iterum' 
^ue^ imo. orebrius medicum -aut ad fe arceffebftti; 
aat eonueniebat ipfemet, vt fcunreodem dbt? fua^a* 
fetodine ageret; tantoque mortis » iutftukitiae.pai 
vore preniQbatQr, vt Iod^us^. a domo ftifi abeiffl 
Bon auderet» Hac igitur'trifti,')et.meiaQdiobca af- 
fefiione oecvipatuis miilo v)nquam> modo. inihici po- 
tait, vt longiusiter in texteras regiones capefiere^ 
quemadmodum plbries ei a medioi^,' quosrconfu* 
kbat, prop0.iitum, inctdcatumque fiiit;. aiit ciufl 
:vQcore), quae aetate, etipeoieitorebat> cdncurabe- 
i^, aut pauUo remotiora inlloica^ quam.ibiebat, 
fb fb ti^yiasf erri fineret. ' \* - 

.. . . Y ccxxiv 



.•.'.V4«x; 



V 



t * ■ 

f CCXXIV. ' . 

Tandem itielife OftobrL an. 1779 pro^dme ielapfi^ jfei/wj» 
poftquam leuem dotorem theumatico fimilem » qui ^^^^*' * 
collum, et fcapulas.corripuisrat, foliftjue friSiom- " '^ 
ks cito decefferat , effet colKjueftus,. Kjuadarm die^ 
cum, .nod;e tntnquiUo fiMtino tranfaCla,, e le£lo 
contueta hora, nefope decima fexta italica, vel pauU 
lo fcus ftirgeret , deambulansr de vno in aliud cu- ■•. • * 
Wura , repente fenfit fibi cru» {miftrum dolo- [ 

^e i]uod!tm impeditum. Aderat demore Chirmy^ n^ ^ 
gtts; qui iilico furatm, nam iri hac infidere . dolo* ^''**' '* 
KmafTerebat, diligenter fpeoulatus cft, manibuir' 
jue etiam contreftauit, vt, qua , aique vnde dolfr- 
wt, detegeret. At ea et coiore, et raoUitudine 
^m liaturalis apparuit ; contre£lata nec magsb 
*i doluit ^ nec vliam duritiam , ne quidem into^ 
riorem, aut aitius abditam tangenti exhibuit. Id- 
circo Chirurgus , ne rem fiegligere videretur, to- 
^ffl crus manu aqua reginae Hungaiiae ittadidj.^ ,. . ^ 
^rfricuit, cuitique vtpote valde meticulofiim bono . . \ 
'ffeanimo juflit, Dolor autem leuis ita fuit, vt 
"^pedimento n^n effet, quo minm prtofiim, veh- 
^ti confoeueratj apud amicum foras prodiret; 
i^oftprandium, in qUo non defuit ei appetitus, do* ^^*'*''- 
^^incmxit. Ipfc etiam leuiter inhorruit, et fri- 
uit Hbc accitus Chiriu^gus (erat hora circitcr 
gefima fecupda italica) cum pulfum fcbrilem i»- 
-nilfet, videretque eum vix pcdi affe£l:o infiftere 
'*e doiore poffe , fuafor fuit , vt domum fe trans- 
fendum curaret , vt in lefiulo conquidceret , me- 
cumque, quoniamfebricitab^t, ^iam cohfuleret. 
•?«e nofte iogruente domum curru ve£lus eft, 
»las vero nec defcendere, nec adfcetidere potuit. 
^ceffe ideo fuit , vt a duobus famulis geftaretur. 
^ autem veihementer mirati funt corporis pondu^, 
folitamque \gratiitatem. A^gro dcmufm iti le£bite 

T i repofito, 



'I 



DB 7BB1ITBT9 

repofit6, Medicus, et Chirurgus itenim cnis in" 

fpicere ,- contre£lare , et rimari : &d> nihil in eo vi- 

Stiffuch detii deprehen^unt. Sufpicantur idcirco doioreia 

Eryfipiiafe. iftiufmodi prodromum cffe eryfipelatis crupturi. 

Quia vero dolor acerbior videbatur, cataplafn» 

emolliens, quo leniretur, admouendum ihterim 

cenfent. Mora quartk no£lis jufculum tenue for* 

Nfx fVrf4»illauit coenae loco. Deinde doloris tormentuflj 

IXL"* *** auftum eft, vt cataplafma, quod molefte, aegrc-; 

t^aumw^ #/que ferebatur , , remouendum f uerit. Noniamen, 

ff^r^^ eo dctrafto, mjnuebatur. Interea fitis raagnaac* 
cefiit. Vrinae rubrae , et quafi fanguineae pro- 
diere. Nox ferme tota infomnis, ac irrequiett 
fiuit; liam hora tantummododecima, nempepad* 
lo ante auroram infequentis* diei ^ Nob. vir aliqaan 
tulum conquiefcete coepit. 

^. ccxxv. 

Tum^r /tf- poftero mane cum febris nequaquam rcroitteret 

praidurus, uolor accrbc excrucuiretV fura tota tumeret, « 

praedura effet; exfpediatum eryfipelas non app»'^ 

ret ; et' pulfus magnus , yalidus , durufque ivss^ 

retur; medicus injefto prius enemate, quo ato 

exoneraretur , mittendum e brachio fanguintf 

' ^^s^' duxit. Detraftae igitur decem vnciae fenguifli* 

qui non fqlxun firmius concreuit, fed crufti^ 

.etiam inflammatoriam, fiue, vt vocant, pkuwl 

u^^'*"cb' ^^^ exhibuit , valde craffam , et confpicuam. "Jj 

* rftrgus. ca meridiem arcefii tur alius chirurgus , & 

doftrina , atque vfu probatiftimus , vt dolcns c 

intueretut, iuumque de inorbi genere judi 

ferret. Hic ruborem ijuUum exteriorem, 9 

in eryfipelate effe folet, offendit, vti ab eo po^ 

mihi narratum fuit; contra vero inuenitpedis 

ticulum, tendinem Achiilis, et mufculos fi 

, enormiter tumidos) tenfos, duro»; quod in ^^ 



CONTIW. COWTTWBNT. 



ajy 



pelato, morbo fcilicet cutis, nequaquam videre eft;" 

Hinc conjecit > aliud mprbi genusilludeffe , quam Stiffich 

putaretur; et quoniam aeger ex patre afFeftibus ^^'^^!'^^ 

podagricis obnoxio natus erat, fUpejrioribufque die- 

bus rheumatici cujufdam doloris ad colium, et fca- " 

pulas indicia non defuerant, aliquid arthritici inali 

fubeffe judicauit. Quam ob rem au£lor fuit, vt 

totum crus praedurum decofto emolHenti, et 

difcutienti, in quo fapo venetus folut^s effet, cali- 

de foueretur, vti continuo faflium fiiit. 

§. CCXXVI. 

Hora vigefima prima ejufdem diei fubfriguit to- 
to corpore cum pulfibus depreffis, et paruis. Ex- 
Acerbari" tunc febris credita efl ; verum hora vigeff- 
ma tertia pulfus in eodem omnino deprefiionis fta- 
tu pergebant, nec quidquam fe fe erexerant ; quod 
fane fatifcentis naturae potius , qu^m nouae accef- 
fionis effefturt videbatur. Dolor crufis aliquan- 
tum qiinutus erit , tenfio non nihil mollita ; color • 
vero dubius. Erant enim, quibus fubliuidus ap- Sjgnaim- 
pareret, dum aliis, etiam non imperitis, non item.'_^J"^^^^^ 
Si qua igitur cdloris mtitatio contigerat, vix haec 
fflingui poterat , ambiguaque videbatur. Hora De/Mum. 
^iJarta vefpertina incepit defipere, et quodammo- 
do furere ; tentabat enim e lefto exfilire, anxiu^, ir- 
requietus , anhelans. Pulfus , qui nunquam inter 
haec fe fe extulerant, parui, obfcuri, inaequalps, 
crebri multo magis euaferant. Hora decima ver^ 
lus nouam lucem deteriora omnia cumpuifuum 
tanta imbeciliitate , vt pene deficerent. Tunc co- 
lor cruris raanifefteliuidior; refpiratib rara , anxia, 
difficilis; mens perturbata; fingultus frequenspro- 
^iniuni exitium indicabant. Breui enimuero fen- 
fuum expers faftus , afphy fticus , ftupidus , ad ho- 
ram vfque decimam tertiam eum morte coliuftatus, 

T 4 tandera 



Mots, 



ag6 



d;» rsBSiB v9 



1 

tandetn t^bjiit; die niiTiirum^^fecunda^ ad fiiieni pro- 

.; ?. perante,.ex quo dolor inceperat; horis veroqufi- 

^ draginta circiter ab ingrdfu manifeiliore febris ^^- 

CrMns cofifr :^\xe adaufto cruris dolore. Dut^i animam agebat, 

ntgrtcans, ^^^^ totum a pede ad coxisndicem vfque, vt a me- 

dico peritidimo , <\m acci^us huic tragoediae inter- 

fuit, accepi, flriis fatis confpicuis in longumpo^ 

reQis-, nigricantibus, et liuefcentibus notatum ap- 

garuit Cun^a haec ex fide, et fermone eorum^ 

qui Nobili viro adftijterunt, confcripH. Non eninj 

potui ego> alibi occupatus, eidem praefto effe. 

§. ccxxvir. 

An sryfij-, Praecjsps adeo, atque inopinata pernicies Qiagnae 

^^ ^^^cunflis admirationi fiiit; medicis rero , < et chirur- 

rhf gis, qui in auxilium occurrerant, difceptan^di cauf- 

fem praebuit. Alii enim eryfipelas maiignura, 

quod cito in gangraenam abiiflet, accufabant: alii 

arthriticum humorelm acerriraum , et fortaffe fua 

, e fede ad interiora demum conuerfum. Nec facile 

decerni poterat , quoruni potior effet ratio. Nam 

abfuit cutis rubor rofeus , qui eryfipelatis proprius 

eft, et contra non cutis, in qua tryfipelas fedem 

, . habet, fed interiores, mufcula^refque partes do- 

luerant, intumuerantque : et fi qua gangraena in- 

fequuta eft, prout nigricans cruris color vltimo 

vifus indicabat, non ab eryfip^late, cujus nuUum, 

An tnefAfla^2i\xt certe valde anceps indicium exftitera.t , profefta 

ci humorts}^^^ vidcbatur. Arthritici porro humoris tanta in- 

terdum feffe ppteft m^lignitas , y t plurims^, e% letha- 

lia mala, imo fubitam mortem ab eo illatam fae- 

pius viderint clinici. Neque nobifmet ipfis defi- 

ciunt exempla gangraenae , et fphaceU ab ejufmodi 

cauffa progeniti. At nunquam a^itea, arthritide la- 

borauerat vir illuftris, neque articuli folum, fcd 

fura praecipue in eo afFeOia fuit^ ncque adeo pr^^ 

■ \ ' ceps 



/ ^ 



s 



ceps gangraena nrtl^rl^icos dol<>fi^.) .qwndo^aof 
fubfequitur, fubfequi confueuit... Q^aid v6ro.49 
metaftaii arthritici humqris fentiendum putem ? De; 
tumuit certe non nihil crus affetlMm, 0t praed/gi- 
rum; dolorque mitior eu^Ht fecui^da die ingrueot^ 
ad vefperam. An metaftaiaos id fignum? Se4 
commun& id qwque g^ngraenae .^afcen.ti^. Si 
yero cruris tumor, et dolor ex eo r^mifit, fubfe« 
dit(|ue, quod iUiiic arthriticae materiae pars miaxi^ 
ma receffit , cur t^mei^ crus qigcicauit , cur g^ 
paena foedatuj»r7 -s 

§. ccxxvin, 

AffecHo melancholica, qua jamdiu 'tnotrehniAfi a strs 
wjrotans, aiiquam de atra bile in abdominis vifce-^'^ maUtmi 
ribus coaceruata , et demum repente mota , ' atque 
in clrcuitum aQa fu^icionem creare pdffct. Cerr 
tum ratumque cft , atram bilem interdum tantani 
acritatem cotitrahere, vt veneni erodentis, corrum* . 
ppntifque naituram adejpta .peflimas febres, et mor- 
tiferas , quocurique feratur , fiftaturque , partiunl 
Werationes faciie inferat. At nulla in nob. viro 
coloris, aut liabitus atrabiiaris fignificatio, nulla 
vifcerum abdominaiium labes , ntiiia haerentis fan^ 
S"'nis in iis. indicia, nulli flatus, nuili borbo- 
Tgnii, nulla digeftioais, reiiquarumque funftio- 
lum in imo ventre deprauatjio antecelferaat, . vt 
o^pertiflimum mihi eft. * 

f. ccxxix, 

Efgo, flue ab arthritico humore latttante, ^t* Atti^u. 
^^anomah^ fiue ^h efy^pelatodPi fiue ab atr^bi* 
'^i id niaii 4«riuafidu|nr quis veiit, iliud f^mpet 
^m QAiiKNp, ffjt MucvK^Auj ver^fimiiiinium 
^edam, humo^^ip vene,nKtae iMoiis f^liife-, qui in 
"jufmodi viro pfruUatim g^nitus , et r^peo(;e wQr 
Jtus tantf^jDj^ p^jmiciem aft^uiegriit. ■ |§ toim juxl» 

T 5 OALK- 



398 DB FKBllTBVk 

CAi-BNVM* crumpens, non modo febfim cxcitap 
jpotuiflct, fi haec cuni incipiente morbo accefferil 
quod tamen in noftro acgro non fatis conftitit; ve 
rum et:iam partim a viribus vitae* inr ci;iis detrufn 
dolorem, tumorera, et gangraenam.; partim « 
cerebfum, pulmones, et prkecordia circuitu yitoli 
deiatus dclif ium , anxieta^s , diificilem reTpiratio- 
nem, et vitac finem praeftitit. Quod^fi in ipffl 
crure malignum humorem ct gcnitum, ct euolu* 
tum cum MKHcvRiALi malueris; ' facile intelligis 
dolorem ibi primum, tumorcmque cum febrej 
qucmadmodum fuprtt narraj:um eft, oriri debuiHe^ 
ct demufn g^ngraenam ipfiufmet cruris. Vides 
etiam, cur abforpto in venas necrotiqo, putriJo' 
que tabo , cordis , peftoris , cerebri , neruprunKjttc 
funQiones labefaftatae , imo cum vita ipfa cito de* 
ietae fucrint, Alterul|ra explicatione vti poteris, 
prout f^bris doiorem antecenerit , aut confequuta 
ilt, fiue,' (juodperindeeft, proutprimaria, autfe- 
qundaria febris ifthaec videatur ; quamqu^m intei' 
•dum ita febris et doloir fynchrbna efle poffunt, vt 
diftin£lioni huic nulius fit locu^^ quo cafu vtp. 

mariam eam haberi licebit. 

• . • .• . . ... 

Curntio. 
§. CCXXX. \ I 

In fiimmo igitur ifto vitae, difcrimine, atquead^: 

ccierrimo, iethiferoque morbo vix iuppetit, f o^ 

tantae opponas ruinac. Tnfetififfiraum vitalibi^V 

* • arilmalibufque facultatibus venentlm, ' itritabili^' 

tcm, fenfibiiitatemque dcftrufturum, cunfta cil*| 

fime corrumpeas poftulare¥idetur vd fui correft^ 

nem, vel euacuationem ,' et filnul mitigationej 

Jhdkatith fy mptomatum. Corr^ftio verb' vix fpcranda 

«^x. cUm neque peculiaris venetti natUra nobis tfota 

0cque antidotum vllum habcaniv^, , qeib illud 






tundi, aut iminutari queat; F^aeftabit ergo quan« ' 

ta pofluihus v«locttftte eju» euaQuationem moliri» • \ 

fiALKNVS (a)j. ^t ME«QVRi^Lis<6) in hujufinodi *[*^^*^ 

calamitate non dubitant protinus fanguinis miflio^ v V . 

nem proponere. Ea enim tum a dolore, qui irif 

flammationem cie;:e poteft , tum a febris magnitu? 

dine videtur expofci. . Sed magna tamen opus eft , 

prudentiain adminiflrando, hoc artis praefidio,- vbl 

venenata, et maligna fubeft humoris natura, qua« 

yitae viribus adeo aduerfatur, gangraenajmque,. aut 

putrefa£tionem accelerat* Jtaque fi plethora, ii 

aetas , fi corporis habitus , fi pulfuum ratio, fi ve- _ » 

hemens febris, fi dx>lor acutufr, et reliqua confeor 

tiant, .fanguinemvvtique mitti oportet, fed protir 

nus ab initio, et antequam putris corruptio priter 

valeat, et manu^quidem fufpeniki nec liberali^ 

Vbi vero .anceps mittendi fOTguinis indicatio eft^ 

tutior ejus detraftio per cucurbitulas reputatur> 

Deinde len iter , ; , fi qua, ia primis viis faburrae fvifpi* CuctirhitM^ 

cio eft, eccoprotico» medicamento, aut clyftere fa- * 

tis valido excutiatur. Parti.autem, quae tuiftet^ 

doiet, et .tertditurj "multoque magis fi caleat, et 

lubeat, hirudin^s' admoueri poITunt, vt quodamf 

modo detumefcat. .Sin hoc non fijfiiciat, crebri^i^^^**'» 

altifque incifionibus pertundenda, vt veneno ad 

exeunduiTh vk paiietur , atque auertatur gangraenae 

metus. Quod fi, vt in Criton$^ jam nigrae Ye{iiScarifica$h^ 

culae membrum foedarint, yitamque in eo emori 

ioloris, et tumoris immi«utio, eolorifque muta- 

tio oftenderint, neque fcarificationes. quldquam pro:- 

fecerint, meroyrjial.is modo memoratus fpem 

omnem in ejus amputatione efle pofitam arbitratur. 

Verura, quando hoc crudele auxilii genus vitarinon ^fA^wAi 

poteftj maturandum ftrenue eft, antequam gangrae- 

nofus humor totum corpus inficiat; nam eo infefto, 

fuperuacaneum, et prorfus inutile iliud eflet. 

V §. CCXXXfc 



1 l 



I ' - . 

-' .-n • ■ • - ^;-.*.^ cexxxi- • i ^.-^- • •■ *. 

AUxiphar^' Dutn haec agi|fituir^.>cutandahf c^tigentiffiiiH^ 

II!^ Jjttp^^ citi(Bme eft, ' vt venenum, qHodteujiqwc foerit, mU 

K/tfif/^ ttgetur^ crtqoe e icdfpore i^x^llatu^, ejufque tHs 

,fe£):a teterrinia inhibeantur. /Itaqise fttexipharma^ 

ci^; ^ntifep(f?clf(^ ©fficaciflrtlfiis^, ©t praecipue iisi 

iquae ftidoTes^rouocant , -inatd^e yti^conuenk. k 

his eminent jcartlphora, radik ferp^ntbriae vlrgt^ 

l^itfnae, contrayeruaei, polygilae,'Cortex peruui»-' 

ilos,c itiMT vitfioli, fpiritus.vMtm>E<iji^r^ varii 

lorma, ' ei faitis >valida, fed 'partitis vicibus d^la. 

VoUti&a. 'Nec aliena funt volatilia, ,vt fai voktule cGrnute^ 

, vi , viperarum ,i^iiccini', ' Ipirit&i^"' falii amrtioniaci) 

el celebris iHii'<^mpoiitia, qufie ^oonftat «x ^iritu 

fkRsr:'ammom»oi cum cmlde pi**trfj ^^ olco fuccifii 

iridiftie ' commixtis , quae a tvdro fiomen habei 

Horum aftibitem, et vim piu|iimf^m intereft co- 

piof^*, crebro, temperanti, atqUlf ahtiphlogiftic* 

•*'*'•-, pdilii, fubaciio nimirum, api^j^itoti*, et ni calido^ 

' ' cgelido certe fldjuuarc, et perficere. • Opportuniffi^ 

^um quoque-puto ftatlm ab initioj ih priitlis fi 

Viresr langueatlt/ extrorfum vira hioi^bi Jcantharidi* 

biis brachiis, vel fenioribus impofifcis auocar^ 

Loco autem dolenti noxik Aiht,- quae repriftiunfr, 

aut difcutiubt, ob timorem itietaftafei^s. 'Ab^hft 

igitur probe c^uere opprtet. Suffi^let ergo i^ 

lori, tenfioHtiv et fpafmo leniendis aqua tepens 

cum lafte r^itiijeta, ex qtia fpongia, aut lintea ex^ 

preflk imponi, et ftibinde rertouari poterurit. Pluri 

Uempori^ breuitfes, acutiflimuftjue mali citffus ^ 

togitari quidem permittlt, nedum fi^ri. 



»vyv\ 



«. f 



.1 .' ' 



S • -• ' 



^> . . > ^2 \ ^ Epketner» 



\ Ephmer4'o cohtdglhy JiaeYihiaJ^ke^pUridOX^ 

, ■.«.«^•...«.^ <♦*» ., w.H 

Haee edere {Niranti .j»pp^Lim:^%i^red^i)Qit 
Hterae, ^uas ad me <ie4it^lUl#n4i^MH4iihu)M^ 
m ^7go. arifucimfmift» V ej(pei:fiffitiiu{que. Medi^iHM ^.w^^vjh 
eKniaaeiProfeQbr pubticu$^ jeiki!^oipi^Qiiifi ,vmXM^mii v .-»-:,• 
quod VkidobcuiaQi^&v Medicus ocdintrius^ €k)Ar *''*"*"^ 
ooBvf RKiKLB]mv.e(« Zn Ua} ipK)fti^f^iP!de.f(^iK/^/A^^^^ 
initridi£itia9 quae in> milites atiiatciterT(«eutit, qmorf'^'^^ . »'''^ 
que. ab . ea ipio . eutktn Aon; poftutlr^ «, certioreftt.^^i(B(ftf »ffRitnu 
feoit<,« irafiifi^i^ffleeikm com<niil^«at . onijbfd^ f^\ 
isev qu^m.^^Aifffmi nialii^na ex^^iefiifiro pr^pefldo^ ^ 
ium tni^^ffffii^, ^ijue :ei\ff Qiiliagm ($; v.CClX*) repmtff 
erta, et isecrrfieis >»^ iafitUitirque fyi^ptomatibus * llir, 
pata e niedio fuftutibt. EKrcnba^jireirbit ipfa-f ^ ^Wx 
bu» funeftiifimam-hiitgiuaip escpre/nt :\ Mortms^if^ 
ioquit; quitqiMUilmf adf^ i^/mf»Siftifi^ Utmquc^ 
itd.fymptomafM i .qi$ttm^quoadturtimidak\fuit.i -q^ 
Ai^m Jtbrdm fmtrid/im appMmt:;^' * ^iejpl^ut:. mox 
MduSmum vtiMitMuuhimury mJtni]^aA\aU^rtmt<\jit0s 
tmbtm^ ' phtnm^jiympuJerMnt rMJkAe.,\x,D^,,i^rnfff^ 
^u/ sfiorum Amim < mritMe an^^piiu» t fu^iidHam 
^erieaiia fui conwSber^ etfjorteaAdt eigQrquaque^^ 
hm dtbeo , qmm^^^tieempm-tkdanunik nee iwi^tw^i 
^fli, ttK aeida^mmeralia fnre poii^:» FjmnidqkihmSirui ah m* 
fUwn-s qmmveihtaglumkocxafiui^ 
i^i If^meaiarumyhvtmiidfUury^t^wAufirtfiKf^eii^^ contagh 

^y proR/Hati^ Jhntio hic'.jmu»t£*:ire\iton ^JJ^^^IZTsyyhi^ 
fbmnet ifii.fvmy i-robujli Xtotj^HerAdos trHdidrjgSv^ptomafhus 
h*l et fen^ coHabiebantur'; falaii^it. w.yJaw? /jal*^"'*^'-^* 
^ ; oculi fmeimbrtui ^ ^ excamti^. \ ni^t \ acfnnine^^ 
fim^ et ,tuiir;*ri^ar^ extr^ma- fiipiriors^ ^t in^ ^^^^^l 
i**>^a inJprineipia^.palMda , paulio poji, p^da , fmaff;^^ 
* %»dr, fdgta;. pulfar debitiffimu^^' rjijpiraeio fumr 
19* aom; mmitantmiiimm^ipaUeiaf ifieddii'*^ aen^i 

nofaej 






L 



/ * 



i$M 






x><- 9iLnn:t»tii 



•*• j 



f^oJa€^% faetidaf'^^' (inffua humida tremta^ ohfiJTQi 

fitif paucay aluus tarda^' enernatiSus JotUcitata viri- 

disy cadauer redotens; hgpoefiondria tenfa; triftitw 

fummd. Subfirtim.tertia^y quartae^i etiamfeitat 

fXri inter anxietcdes maximas y freqUintia tmmi it{i\ 

sjsjieria fttmY €t conuutjiones fetuta ejl morsi Pueltafedccm 

^^^^.^ ^Mnorum y firtisi fanity chirufgi Jitia ^ pefcupidaHk 

•deudi cadauera j fatpeingrediebaturJocum<t ih'quoc(i* 

■.\ *u..\ ^uera ad humationen^^J/eriiabantur. * Haee diequa^ 

Wdti^i dtm^M eo tsuf^ ufA cadauera irakt '£fpopay 

ggtediretur ;-' itlico quufi temtdtnia faUd efi^ et ai 

Jmwi iubieulum reuirfa Jiatim inborrtntiprinmm^ dt* 

ind^ incatuit euni^ pulfu febriti^ atquer incepii^i vomi 

fnateriam viridimi aeruginojkmy -porraeedm; pauk 

poft aphona ^afit , et teuibus in^ jjrintipio , ^ fanAA 

tn&tmibus toio xorpore conuutfionibus: tjbrrepta fuiU 

dtMffiid ori indituni efif ipfa aut non degywi^ 

tiufi^mtomuit ;^ enmata ipfa ftatim dimifiL Sanffii 

rvena detra&us rdful vitii ojtemiebat^ ,fi fotito miojo- 

rem denfitatem exceperis, Pejl ^ iHginti qudtuor ^ kkas 

poiatus V ipfami^mdi, cadaueris Jimi&mam^; vptHftts vk 

i^t^' fenjiklis^. ictamr^ maxiUam i$^xiohiA fenebiii 

MMiutfiofies continaa^^ iejeSkonts^ c^inct^ inuotun^ 

riae niiphitipf^ ecuhtmricam fpirM^r*. :. iCuraui fMo^ 

efjfOeari hirudinps ^M^ wfmas \ ^mporal^es , et [pofi 

^m^es^^^iqtma aSqtcot^vncias ^ fanguinis^ ^traxensnU 

Jrg^ fiurhtmtk^^ repefstc^^ex MhamomiHa cumkr* 

gmri^dofi camph&rae^\^F\iirMfietiamappiicata ejuf 

'frtodSti fomertta^ abdomini / ^nuchae\^\ ef * €ca^smi(atM 

ir^tioribfis ^^ficwii^^ " Vi tetanus/^xitlaf inferio*- 

ris jhlutretur, adfmta catc^lafmatar^imeltieiitifiei^^ 

cttn^hora^ etjitccimi pernHxta^fed mei^a enc^ifum» 

i^odo ^^fi^^ fi^^ abinuajionf bordix^rmdi. \ Cbinr^ 

torttagiM^gbrUm^ it Injli^marioi^m pturiM^ quij^-^ dum hfoli' 

^^^lftam iltam debilttaiem veneni jam fvfceptipraenumiafa 

* anirmduertmsnt^ ftcOimxquaifiUnntjiuen^ Eta^ 



» V.-. ,« ,\ ^ •; • ,| 



« 



-tr 






wda pif dafum efnitki$m materh vifiida^ interdum 
Hiofay et fumtQ pqfimodum per, Apkrajtm fpiritm 
iiNoERERi €um infufo florum * j^mUoi f ortoqua 
nit copipfo fudore pmcUlum filicHer . ^uafirunt* 
^aQenus praeolarifCmus ii£iNi^jp;iNjyf{. Ad hano 
phemera^ malignam & contagio.,. fodr peftilenti, et 
ethifero oriundum referri pottsft primugnrpeftis ger 
ms, quod MafliU^re.aD. I720.ammane^ ftragem 
^didit. Eo correpti ixiordinaite horr^ant, cum 
mlfuparuOj.inoUi^. raro, aut frequenti.^ inaeqi|$U( 
;ontra£bo, et dfiparenp* ^Tanta veroerijb capitji 
prauit^s,- vt aegre iUud nttoUere poifent, ftuporf^ 
|t turbatjione. iiife£i:^ - veluti t^muleiMi. Obtutua . 
uus, et . obfcurata vifus acie$ terrorcim ^ et defpe-f 
rationem teftabaotur. . His accedebant vox tarda^ 
[ubinde intercifti ,: <}ueru|a; Urigua fere femper alba» 
iemum iicca, fubrubra; facies palUda, plumbe% 
^cilenta, cac}aueri$ iimilis , Upothymiae frequ^ilrr 
^ffinae, anxietates fummae, vires omnes dejedia^i 
ieliquia, fopore?^ aaufeae, et vomitus/ Qui fie 
^^rotabant , 4patio yt plurimi»n) a^iquot horarumy 
vniufue notlis , , vel diei » •autl ad fummum biduii' 
^ut tridui deficiebaqt ^ viribus vitae omnino dejftir 
tuti, vel trerndi-ij»^^ ) • motibufquef qontiulfiuis fuf-» . 
focati, quiri.extrorfumtumor vllusi . 4ut exanthema 
^lluma)erum^peret^. . ^- ..,: : -^ 

*) MVRATOR. Relazion. della Pefte eH Marfigltap, 4« 
^«ro vid;, defcript.' qoam dederont ' M ed. Monfpell, ci0-' 

30YMEAV, VSRMtyt et SOV^USR, ' • ' . » 

5. ccxxxui. ■." ^' 

Itaque quotie^cunque putridum contagi^m > . fiuft 0/rat.t§i,: 
^iafma fepticum hominem ingreditur, totumque. 
^eruorum fyftema afficit , quantocius danda opera 
'•^o vtfaliualis, g^ftricufqiie latex, quemlues in- 
^^) proximiori via expurgetur; ct quidquid pe- 

» nitius , 



1*4 






-im^^PMtfiKl^^» 



fAAxkr^^r^s-^i^ll^Mit^ c^ia ^iraculis etnatide 
tur, ahtifepticifijiieiiiedicaitientiscorrigatur. Quan 
Wi^ ipfifi cWfatib^-d»ftli€nit, quae venenatis, e 
contagiofis Tnot^bis^ sedhiberi foiet. Blandis nemp 
^ttieticis, poft fanguinem detmdum in plethon 
laniimv |>i^eiv(ilIi6<Ad'Aidorifi^f ]i , antifeptica, etle- 
idSeir fedMl^a ptx>peranduni eft, qualia funt fpiritui 
llfirld^reri, acfetum Bexoartic^rtij Aqua Theriacali^ 
f&^ cl^Udii^i^ Tlie^^ia, Diii^dfdianf Fracaftorii^ 
MithridatiuM, fuccus mali mediei aqua dilutus, de- 
^i^Sbn tatd. Cohtr^yeruae, Serp^ntariae Virginianaei 
MkiMe, Mmttil Ttliae, Mdlffae, S«mbuci > Cam- 
^tak-fti; 'MoiR^fUr,' 'irt aiife hujus-gerieris pr^d circumi 
ftatitJarum^ - t^^niperafiienti , aetatis^ fexus\ ma/ 
tennporis ratidne/ Nequealiena fiettlt omnia, quae 
reiwdidntia- "dicuntur , vti oanthartdes, cuti demO' 
i^i vt vefifcam ^xcitent, imp^fitae, cucuAituUc 
ftarificatae, fri£Kones, bainea pedum, ipfumque 
f^iraen diaphoreticUm; <Juale hbinleiniVs vtita 
($r (XiXXXfl.) ad venenatosr haiitus cito e cotpore 
eficpeiiendbs in aegrorum curatoribus expertus eft. 
Ih iiltl Mafl!!iettfi.e{)hcraera peftilenti ($ CCXXXII) 
*vt fi^rte eK ejus defcriptione pttet, nul^s erat fifl' 
g4iinis * miifioni- locus. Ef , . fi cuiquam detraSuJ 
M€ , paulio '0oft * is moriebatur. Emetica quo- 
que, et cathartica fruftra tentabaritur, quin iratf 
f|eplus' exitiui^ acqeierabaut;. . Neque cardiaca, 
etf fudarifera, a;d quae tantummodo confiigere 
folebant medici prudentiores , .. atiqaki boni prae^ 
ftabant; ni fortaffe interdun* vitam aiiquantulurn 
producerent.^ Indbttuta adeo erat, inuincibiiiff* 
coiitagesi' 



SYNO- 



J 



eoKTiN. cowTiirzirT. 305 

SYNOCHVS SIMPLEX ^) SIVE SYNOCHA. 

. §. CCXXXIV. 

Synochuf Jimptgx , fiue Synocha , vt aliis vocatur, s^ti$chuf 
iphmerae extenfae valde affinis eft, fed aliquan^''^'' '-^ 
tograuiory et longior. Ideo epnemeris a GALs-#;»/^«/;i<f«aiL 
»0 adnumeratur. Omnium breuiffima quatuor^ *-^""' 
dlebus , longiiHma vero feptem plertnnque finitur. 
Illam fynocham Ugitimam , hanc extenfam , quemad- ^pt^eba u* 
modum de ephemera diftum eft, diftinftionis cauf ^g^^^^^ '' 
fa appellandam cenfent non nulli a). Vtraque^H' Q/r mpu^ 
otks imputris nominatur, vt ab alio febris geM-^^^^^f^f 
re^ quae fynochus putris paflinl dicitur, apte diftin* 
fieque fejungeretur b). NuIIum enim humorem 
inilla putrefcere GALENVS, veterefque, qui eum 
fequuti funt , putabant. Hinc etiam fynochus Jim* ^^ fi^ 
flfx ab aliis di^a eft. Quanquam vero febris haec^*^^^ 
continuitatein^ continentem exhibeat , tres tamen 
diiFerentiae pro diuerfa incedendi ratione a Veteri- 
bus ei attribiiuntur. Prima eft ffomotona, fiue jfc^ EJus difim 
mjlica, quae nempe a principio ad finem vfque''*'^ '^*'- 
eumdem fere gradum feruat: altera EpacmaJHcOi 
fiue anahatieay quae ab ipfo ingreflu paullatim in* 
crefcit, donec remittat, et definat : tertia denique 
Pfiracmajlica j quae peft primam intenfiorem acr 
^^effion^m gradatim, et fenfim decreiicit vfque ad 
finem. At multis hujufmodi difFerentiae videntur 
imaginationis fiementa. Ego tamen non aufim ^-<«>^''/^ 
«»s, vt fiaitias, omnino rejicere, cum expenentia^y^,.^,i,i^^ 
iidicerim , magnam efle huic febri procedendi va- 
rietatem, nihilque videatur repugnare, quo 'minus 
caufla febrim excitans aliquandiu eodem in gradu 
perfiftat, donec fubigatur, vel aliquantulum fuc- 
ceffiue euoluatur, motumque febrilem adaugeat, 
ionec minuatur, atque e corpore feccdat; vel 
fenfim minuatur, vt demum ftato tempore tota eua- 
y^LP.lL V nefcat. 



30tf DE FEBRIBVS 

jiefcat. Saepe enim poft vnum, veLaltetulti diem 
febris remittit, licet fub vefperam non nihii, vt re- 
liquae continentes , intendatur , fed in dies leuius, 
donec prorfus cefTet. Proprium autem 7ebris 
hujufce eft a cauilis manifeftis oriri, continentis 
naturam habere, atque intra feptem aut ad funi' 
mum nouem^ics definere. 

*) Stfnomftna. 
Synockus imputris gal^ni , Diff, febr. l 2. Synochm 
fimpkx RiVERii, Prax. medic, l XPlLfec. i. cap. 2. Con- 
tinens non futrida lomMii, obferv, medic. p. 2. Synoch 
fimplex JVNCKBRI, Tab. jg. FeMs contineus^ fiue SynO' 
cha STAHLii Cafiial. min. caf S7- Sifnocha savvaossU) 
No/o/. MethocL claff, 2. gen. 2. Febris Synocha valcarev- 
GHii, De praecip.Febrib. %. XXllI. Febris acutafimph 
iJTORCELn , Ann, Med. 2. menf lulio 15^59. P^^^ ^^^^ 
fntafimplex LiEVTAvtoii, fynopf L i. fi&. i» Febris conti' 
ntta depitratoria^ fiue defoecatoria QVAESNABr, Traitidtt 
fievr. contin. T. 2» p. 354. Comtinens inflammatoria fin* 
plex 9£LLii, Pyretolog. method. rudiment. p. 103. Eflu' 
mera plurium dierum qvorvmdam. Febris continens^ fiut 
homotona^ 4tem feptimanaria aliorvm. Neque bic cre- 
das fynonymorum finem efle. Tanta enim eft hodie no- 
inina pro lubitu innouandi licentiai atque intemperantii, 
vt, nifi aliquantum coerceatur, eorum namerus excrefc^ 
re demum debeat in immenfum , et- plurimum memoriae 
et temporis reqdiratur ad ea fola (ine vilo propemodam 
fru£lu perdifcenda. Hinc nomina a Veteribus impolita, 
et per plura jam fecula a fcriptoiibus vfurpata» et(i intei- 
dum minus propria, retin^o libentius. Noua enimi vt 
vt plerumque aptiora, faepe tamen barbariem fapiunt, aot 
confuiionem pariunt, cauITamque praebent prifcoruin 
libros verfantibus, vt non intelligant, quibufnam veteruni 
haec recentia refpondeaiit, aut morbum pro morbo de* 
cepti accipiant. 

a) VALCARENO. L C. , 

b) GALEN. /. c. qui omnef febres pums vocaait, ^^ . 
effe credidit, praeter ephemeras^ in quibus hanc quoqae 
Synochum ponebat, ct praeter heiElicas, vti fupra, vbi<lc 
diuifione febrium agebatur, animaduerfum eft. I 

' Cau/at, 



j 



COKTIlff* COKTrvSVT« 367^ 

CauJfaK 

CaufTas eafdem habet, quas Ephetnera ($. CC.)} 
fed validius agentes, aut grauiores, incidentefquo 
in corp^s tion quidem impurum, fed fanguine tur« 
'gens, aut choiericum, aut ad efFeruefcendum 
aliunde procliuius. Hinc ejus etiam fymptomata 
fere conueniunt cum iis, quae in ephemera eflfe fo* 
lent, hoc folum difcrimine, quod ephemera^ vt 
paullo ante tradidi , repente corripit, et breui, fi 
vltra viginti quatuor horas extendatur, mitior eua- 
dit, breuique remittit, neque adeo intenfum , vt 
ab initio, caiorem comitem habet. Synochus 
contra lentiori paflfu, et veluti pedetentim ingredi- 
tur, atque in dies inualefcit ad quartam vfque, fi 
feptima die finienda fit , inde pauliatim decrefcit, 
et finitur. Raro euenit, vt diu in eodem grada 
coniiftat, donec tandem ex toto decedat. Si vero 
quarta die folui debeat, haec omnia, vti patet, ma« 
turius contingunt. Quoniam vero eaedem omni« 
no caufiae vtrique febri, ephemerae fcilicet, et 
fynocho fimplici communes funt, fed in fynocho 
validius, diutiufque quodammodo ^gentes ; necelfe 
eft, vt fymptomata eadem quoque id vtraque, fed 
in bac vehementiora confequantur. Hinc fa£luifi 
eft, vt a quibufdam tam veterum, quam recentium 
IVnachus haec veluti ^phemerae intenfior graduSi 
uue produ£lio ejus quaedam habeatur. 

^ ^. CCXXXVI. 

Praetcr illas fynochi difFerentias , quas fupra ^^ **W*« 
(J. CCXXXIV.) memorauimus, pro cauUarum va- 
rietate, quae eam ef^ciunt, aliae etiam, atque aliae 
diftin£Uones oriuntur. Quare alia e(l fafiguineaj, 
HvLe plethorica *) , alia choterica , fiue ardens fine pe^ 
riodo **), et fic porro, vt de ephemera. di£lum eft; 

V A item- 



nnuatm 



• \ 



308 DE FKBKIBV* 

itemque primaria^ fymptotnatiea^ fecundaria y Jpo- 
rddicaj epidemica eSe pote&y vti reliquimorbi, et 
iteruni fubdiuidi tfrultif ariam adhuc pro circu^iftan' 
tiamm ratione. Ad hoc febris geous transferri 
folet Synocha putrida sknnxrti a), quamquam 
faoc nomine non Sijnecham iimplicem, fed Synochumi 
vere ptftremt de qua poftea dicarn, exprefTerit. Non 
tamen is ego fum , vt omnem a fy nocha putcedi- 
nem , aut malignitatem femper abeffe contendam. 
Quidni etiam putrida, et maligna eife .poilic? 
Re3ius quidem praetermitti hic poflunt quaedam 
aliae fpecies, yt fcorbutiea lindsnzi b\ catarrhalis 

HOFPMANNI, HSNISCHIl, Ct RIVJERII f), tTagOt' 

da RAMAzziNli if) aliaeque a savvaqesio f) 
commemoratae , vtpote quae aut ad alios morbos, 
aut aii febres remittentes , intermittentefue perti- 
nent, non ad Synochos^ fiue continentes. 

*) Synonyma. 
^ Synocha pktherica; fynochd feptimo die foluta frid. 
HOFFMANNii De febr, fec. S. atp. i. ti obferv. 4. Spec. I. 
SAVVAGksii, Nojht Claff'. 2. Gen. 11. tthris fangmis 
Avicen, T. 2. p. 43« Synocha fimplex frid. hoffmanni 
Defehrib. p. iio. Synocha fine fvtredine sennertI) I^ 
febr. l. I. cjp. 6» ec L 2. c. 10. Febris inftatitia hevrniIi 
Sauuag. l c. 

**) Synonyma. 
Synocha ardens fpec. 2. SAVVAGSSii. Synocha biliofe 
SENNXRTI De febr. l. 2. cap. 10. Synocha caujodes MAN- 
6ETI Diblioth. Medic. Synochus caufonides gilbert. an gli 
fol. 56. Cholerica febris frid. hoffmanni defebr. fec. 2. 
cap. 2. ohf. 5. Synocha biUofa FERNELiiy Sennert. 1 1. 

eap.6. 

a) Defebr, l 2. cap. XI. Pleruitique eam nafci aututntt 
8ENNERTVS ab impedita tranfpiratione , et fanguine in 
venis, vt veteres loquuntnr, putrefcente, fitte potios lc- 
viter infiammato. Nam ftnguis putrefcens apud ipfoi 
sdem efl, ac phlogidicus, vt politea videbimus. Eam vo- 
cat ipfe putridarum fimplicijjimam (non fynocharumy vt 
aiale alii credum; multa enim putridarum genera, vt 

alibi 



COKTiy. CONTXlTEirT. 



• ■• • 



309 



allbi $. LVni. monniinn^ , veteribps erant) facillimamque 
furasu,,^ Duplicem putat eile, aliam puram et legitimamt 
glfim notham {iuejpuriam. lUam raro reptiroam diem ex- 
cedere, hanc ad decimam quartam etiam extendi, coSio- 
nifque figna in ea apparere. Itaque ad Synochos putres 
omnino fpedat, vel fi ad Synochum fimplicem veh'i, pro- 
fedo non differet a T^iroc^ fnnguinea^ et fkthorica. 

h) DeCeriptionem Synochi fcorhuiicoi^ quam dedit sav- 
VAGBSfvs, fi confulas; ftcile intelliges, vel fymptoma^ 
ticam eam fuiflle, vel cum fcorbuto coinplicaram, vel ob 
contagium a parentibns fcorbuticis fufceptum a Synochi 
fimpUcifi natura deiciuifie, lethomque ob veraop faqgulnia 
corroptiotiem die feptimo atmUiSr. 

c) SAVVAGESivs vnam , eamdemqne febrim «xiftimt* 
vit Synockam catarrkalm hoffmanni cnm caiarrho epicb* 
mco HEmscHn, et c\im feyre tpicUmica anontmi apud 
Riuerium inter obferuat. addit, ohf. X. et cum catarrha 
KiVERii cent. I. obf X, Sed , fi quid judico , non parum 
hajufmodi morbi difTeront inter fe, et fpeciatim a Synocho 
fmplici valde diftant. Singulorum defcriptiones vna fimul 
comparentur. Defcriptio febris epidemicae , qvam frid. 
80FFMANNVS vocauit Sifnoch^m cowpofitam A, 1729. ex- 
ilat apud eumdem L de febrib, feSi, 2* cap. I. ohferv. V. 
Sieam rite perpenderis, deprehendes, catarrhum epide- 
nicom fuiiTe cum febre plus minus graui conjun£lum^ aut 
(i febrem malueris eum appeilare, nequaquam, fiue dura- 
tionis tempus, fiue typi rationem confideres, febribus 
mtinentibus accenfendam eKe. Nam faepe , quatido gra- 
vior morbus erat, ad decimam^ quartam diem protendeba- 
tur, qnodSynocbo fimplijci minime conuenit; et praeterea 
vefpertinis horis exacerbabatur , quod quotidianis continuis 
rmittentibus proprium efi: vt nihil dicam de exanthema- 
te miliarif aut petechiali^ quod in ea ernmpebat non raro, 
exitioqoe erar. Nuper vir alioquin dofliffimus ad conti- 
nemium febriom clalTem retulit febrem catarrhalem hoff- 
MANNi, cumde ea fermo incidiflet. Sed puto non eum 
menrem intendifie ad liaec hqffmanni verba : Fluxiohes 
catarrbales ai vefperam exacerbatae caloris fecerunt incrt' 
mmum^ no&emque inquietam , donec decimo quarto vt plu* 
rimum die ^lifcederent penitus. lure igitur , eo quod febris 
ii^a vefperi ingrauefceret , noflemque moleftiorem face- 
let, ad remittentes a nobis reuocata eft. Sgnochus vero 
fpidmica fiompofita cum catarrho A* 1580* <«• henischii 

V 3 defcribl- 



X 



dercribStur in Cottment. in abstabvm yiag. ^Tf. Haee 
qaidem ratione durationis ad Synochatn tnagis acceditt 
nam quarto vt plurimuin cUe^ interdumy fed r^a, longiut 
frotrahehatur ad fepmnum^ it ndnum diem. Nalla vero 
ibi mentio fic de cuntinuitate continentii probabileque ef^ 
cum catarrhalis morbus efTet, vefpere exacerbatum efle» 
et mane remifliones habuifle. Quam ob rem, fi ad febrei 
referendus fit^ ad remittentes procul dubio IjpeSabit, non 
»d conrineiKes. Adde, uoFrMANNi defcriptionem noa 
parum ab iila menisckii difcrepare-: atque adeo non 
vnam, eamdemque morbi fpeciem compledi. P6tius cam 
HENiscHii morbo conuenit febrit epidemica 4* I580t 
quam Anonynms apud rivkrivm defaibit; quamqoan^ 
hujus defcriptio aliquantum.ab illa hbnischii defledar, 
neque ita azcurata, atque abfoluta fit, vt de fpecifica 
tnorbi natura aliquid dececni queat. l^ vnum c^rtum, 
manifeftumqae e(l , vtrumque morbum catarrhutp epide- 
micum-fuifle plus minus malignum, atque exitiofum. 
Catarrhus demum cum aiiis fympiomatibus ^ rjverio 
cent. I. obf X. defcriptus nuUa febri flipabatur, i4eoque 
aequaquam cum fuperioribus €onfi;adi debet» 

\d) RAMAZZINTVS {cohflit. epid. vrban. A. I59I-) ftkf^ 
ab aefliuo calore rnaxime genitas defcripfit. Febrts aurem 
^ae tertianae intermittentes erinty ac vt plurimumexqmli^ 
tae^ tt quae' die feptima f ac etiam citius^ pofl vnam^ vtl 
^lterampkkbotomiam per fudorem judicabantur (§. XXXIV)» 
Jn fequenti paiagrapho febretn tragoedam Abderitarura ex 
Z^vciAiifO comtnemorat, non quod ea, quam inillacon- 
(litucipne Mutinenfi obferuauerat , tragioeda efiet, fedvt 
oftend^ret, immodicnm aefiuth paufiam ejus fuifTe, ac 
proinde efle etiam poffe febrium tunc regnantium, adfyt^t^ 
quidem terribilium^ nec fine mentis emotione^ fed quu 
foftea die feptima , oborto fudjere , poft ceUhratam liberiH 
Vtanu phlebotomiam foluerentur. Febris igitur ifihaec RA- 
MAzziNii erat tertiana intermittens , cam diathefi' inflam- 
matoria forraite coiqpHcata^ ant ciim fanguinis nimia co* 
pia, ^t feruore conjun^^a, , nequaquam ad Synochos 
fpedlans. Jure etiam omitto Speciem feptimam^ nempc 
Synocham dolorum , et fpeciem odauam , fiue Synochafn ce- 
phalalgicam d. razovx, quas habet savvagestvs; nam 
fe-bris, quae comitatur dotoresy et pklogofes vuinerum, am- 
buftionum, pblegmonum, bubonum fuppurantiuin , ten- 
4inun)pun£lorutn^ asihritidiS} rheumatilmi, ne^bralgiae, 

proflal- 



CONTIir. CONTIlJElfT. 311 

prodatgiae a niarircis, alioramque mprborum mmqoam 
continens e(l] fed e^Cacerbans, atqae inaequaliter decur- 
rens, interdum etiam intermittens: ideoque male fyno- 
chis accenfetur. Nec quae atrocem crphdalgiam ex ver« 
inibas narinm caua obiidentibus confequebatur , a o. 
RAZovx ita^ defcribitur, vt Synocha fuifTe dici poflit, Ih 
ejus enim hiflioria (jfournal de Midecin, T, IX. p.415.) nec 
de typo febris^ nec de terapore, quo defiit, quidquam 
prolatum efl. Cur igitur Synocka fymptomatica dicatur» 
cQm ipfemet razovx eam nomine nou donauetrit? 
e) Nofol^ methosL L c. 

§. ccxxxvn. 

Magni autem refert , vtrum fynochus haec ^*'*** »«^ 
(J. CCXXXIV.) GtJimpUxy pura^ et vera^ an im-^^afa, ^et' 
pura^ anomaldj aut complicata. Hinc enim non^^P^^^^^ 
folum fymptomata, et procedendi ratio, verum 
etiam qura ipfa yariantur. SimpleX| et pura inci- 
pit plerumque fine frigore, et fine horrore. Totun^Pirtfr A«#. 
corpus fegnefcit, at qus^dam veluti .laflitudine 
fraQum, aut contufum videtur, atque aeftuat. 
Succedit manifeftior cutis mador. Caput vel dolet, 
vel grauius perfentitur. Facies praecipue tumet, 
rubet inten fius, et calet. Altior occupat fomnus ; 
inultum arteriae temporum pulfant; refpiratio 
^agna fubdifficilifquc efl ; pulfus plenus, vehemens^ 
creber, et velox, at aequalis, moUiiTque, eo cafu 
excepto, in quo primae viae vitiofis fuccis fcateant, 
ajrtav^rmibus infeftentur. Tum enim, antequam 
ejicianjkur, fpafmos excitant, vnde pulfus paruus, 
duriufculus , atque inaequalis efiicitur. Sed tunc 
complicatum malum eft. Vrina a naturali non » 

niultun^ aliena effe confueuit. Initio tamenj^ vt 
plurimum aquea, paullatim vero rubicunda, aut 
^lba, craffa, et turbida fit, praefertim vbi febris 
attingit tertiam, aut quartam diem. Mador autem 
cutis, quem cito apparere diximus, fenfim ^ugetur 
adeo, vt remittente jam njiorbo, aut quauis eius 

V 4 remif- 



St^ DB FXBRIByir 

remtflione inplenum fudorem prorumpat. Inter- 
dum etiam ii plethoricus, juuenifque fit aeger, vel 
quarta, vel feptima die fuperuenire vifa eft narium 
haemorrhagia, quae febri finem impofnit. Quan- 
doque fola etiam infeniibilis tranfpiratio id prae- 
ilat. Nec rarum eft, alui fluxu morbum quoque 
feliciter Iblui *). 

*) Synochus (tinplex, qiiam anno 1799, Jalto menfe 
curauit cl. storckivs {Ann, Med. ficundJ) (ic fub fthrv 
acutae JimflUis tituio ab eo dercribitur: Sywptamqta ejof 
erant leuia: exiguus fdtmmodo c^itis doloTy fitis mefUocris^ 
ficca tufficula , et fehris^ admodum mitis obferuabamur. 
Lingua fuit flerHmque alba , ocufi viuaces > raro turbiMj re- 
fpirutio natttrali fere aequalisy cutis wolUs. Aluus bcmt 
cowfiftemiae , w coloris^ fere 4pt6udiU f^omt prodUt. Vri^ 
me fub initium ftserunt rufae; finieme tertio morbi die tuf' 
Hdae, H quarto die fofuerunt fedimentum^opiofum^ aHuMt 
^utinofum (quale cakulo lahorantibus commune efi), Sat* 
fiffime quarto die ortus efi copiofus Judor per vniueifufn cor- 
fus^ et d^fiit tuftc febris^ et vrinae fenfim naturales faSet 
fint, Si vero quarto c^fudor uulius ohferuatMs fvit^ tusc 
vrinae continuarunt craffum poner€ fedimmtum^ et feftim 
dde citra omnem fenfibilem euacuationem ae;gri a febre Merati 
Juntf et vires fuas breui recuperarunt. Vltra fepfimm 
diemfebru acutafimplex (fic vOfcatSynochjitti) mnqum A; 
rauit. Tres tantum koc menfe aegri fuertmt ^ quibus fefti* 
mo die miliaria alha eruperunt. NikHomintts et hi$ iodt* 
eUe febris ceffauit; coeperufpt redire vires^ viguit^ afpe^^\ 
et omnis aStio , et fun^io , vti iis , in quibus talia non cofi- 
ttgerunt etc, Scire auten^ Ucet, praecedente inenfe Junio 
fuifle miliaria exanthemata morbum praeclpuum, fine/^- 
tionarium; cumque conftitutio epidemica £empef morbis 
antercuvrentibus aliquid fuppeditet fuae indolts, aot f^ciat, 
vt fuccedentes morbi aliquid pn^ecedemium in fe recine- 
ant, nil mirum, fi in hac Synochi fpecie interdum mil* 
ria ^ruperirit, benigna, et falutaria; quamuis conmianiter 
% Synocho abeffe foieam. ^ 

^. ccxxxvin. 

Atque haec quidem Synocbo fimplidi , et purae 
communiora. Suot tacnisii q^aedam cui^e propria* 

. . Ifl 



bifaf^umea^ quae frequentios^ juuencs, virofque ^«^"w«r 
plcthoricos, et fanguineis euacuationibus affuetos,'^^^;^]!!*'* 
quouis anni tempore, fed praecipue yeri;io, aut»*"'- 
aediuo corripit, grauiora ohinia eileniunt. Saepe 
ianguis copioiius inxaput, fauces, pe£lus, aut ia 
abdominis vifcera irruens, congeftiones quafdam 
quafi inflammatorias procreat; hinc manifeftiorti 
earum partium fymptomata fe produnt, vti turgi« 
dior, rubicundiorque facies, infignior ocu}orum 
rubor, et lacrymatio , , grauior capitis dolor , t^ta^ 
porum pulfatto, vertigo, fopor, interdumque men^ 
tis etiam aberratio ; in faucibus deglutiendi aliqua 
diiRcultas ; in ore fitis, atque e^riditas linguae, Si 
pulmones, et praecordia magis afiiciantur, mox 
vrgent peftoris anguftia, difficilior, et crebrior re^ ^ 

fpiratio, anxietas, cordis palpitatio, virium, animi^ 
que dejeftio, Quod fi ventriculi vafa fenguis op* 
pleat, haufea, vomitus, aut vomeddi cupidit^Sy et 
quftndoque fiflgultus acCedunt. Similis congeftio 
tnguinis in inteftinorum tunicis moleftiffimas in^ 
fiationes facit, aluum adftridram, aut liquidam et 
foetidain ; in mefentericis arteriia, et venae portae 
wmis dolorem fixum circa primam iumborum ver- 
tebram, decubitum infuetum, jad:ationem, et fi 
^inalis meduHa petatur, torpot«m, languorem-. 
queartuum, aut etiam conuulfiones , hoffmak#- 
''oa) referente, quitamen multa ex praeconcepta 
"opinione fibi confinxiffe videtur. Vtcunque res fit, 
/fl«gtti«fflfm detegunt temperamentum fanguineum^ 
et plethorae figna, 
«) Difibr.ffS. 3. cap. i, 

$^ CCXXXIX, 

Iti Sffnocha chotericai fiue ardente Jine periode CMtr$w 
(J- CCXXXVL), quae accenditur tum, cum cauffae^^**' 
1$CCXXXV^ inbiltafum, fiuecalidumet ficcuiii 

V $ corpus, 



814 D|C 'FBBRIBV«-r •>' 

Gorpus> altoquin fanum inciderint, nuUa^ quidem 

putredinis ex veterum mente tn pulfu , aut vrinis 

notae inueniuntur, verum c^lor acer in cutearid» 

• ferit manum tangentis, os «marefcit, appetitus de» 

jicitur, fitis, vigiliae, et capifis dolor cpagis excru- 

ciant. HOFFMANN vs his ad^ anxietates, aeitiiin 

internum, crebras deje£lione.s, viribus infenfas, et 

quafi animi defeflionem inferentes ^). Sed prae- 

cipua y et veluti pathognomonica ejus figna funt 

. oaior ardens, et fitis ingens a). In his enim ardeij* 

tium omnium febrium natura fita hodie a plerifijue 

reputatur. Diftinguitur vero a febre ardentepm 

dkoy fiuecum periodo^ quae ad intermitfentes, aut 

remittentes, fpeftat, quod nuUas accefliones, etre* 

mifllones manifeftas, etcertashabeat. fernblivs, 

aiiique in $ynocha hu jufmodi bilem praeter moduffl 

efFeruefcere , febremque mouere opinantur. At 

FERNELii opinionem, fi vnquain admitti debeat, 

ita accipiendamrite monet SEwifERTVsi), vtnon 

vera bilis hepatica, aut excrementitia pro hujufce 

febris cauflfa intelligatur, fed tequior,. calidior, at- 

que acrior fanguinis pars , cui biiis etiam nofli^fl 

veteres indidete; fiue, quod eodem recidit) f*^* 

guis ipfe, qui in cholericis praefertim, teBuior, fer- 

vidior, acriorque eft, ex. cauflfa euidenti effer- 

vefcens. 

♦) Sufpicor HOPFMANNVM hic falli; nam haec fymp^ 
Qiata ttim locum h^bent, cam a bijiofa iii pnmis viis con* 
gefta colluuie gignitur. Tunc febris biiiofa quidem eli; 
non tamen continens, nec homotona , .fed periodice es* 
acerbans, et remittens, fic, yt ad Remittentium claiTein) 
vt gaAricae omnes, omnino pertineat. At fi vnqoam in 
Synocha( biliofi hamores copia, axit quahtate peccantes 
primas vias oblideant, lii non vt caoiTa, fed vt effe^ 
jpiius febris habendi funt, aut, vt compliqacio quaedaffl 
gaftricae faburrae, cum febre ipfa conjungunrur, fic vt 
^ram excretione worbus tantummodo mii^uator. 

/ . a) Gtin. 



COXTtV. C02ITlilXNT« Jlf 

f) Gtffar. 8/fllf mnhed. cap. i.et 9. c^q?. ^.ttf,^ >cU diff, 
it.2. cap. z tt de crif % cap. 6, b) i Q. 

§. CCXL. 

Vniuerfira varietatem aliquam facit aut tempe- Varietat 
araentum, aut aetas, aut cacochymia, aut VitriSfi^"^!^^ 
onditutio, aut anni tempus , aut plurium caufla* 
umcomplicatio; quorum fi ratio habeatur, fym- 
)toniatum, atque accidentiurti houitas , aut diuer • 
itas Medicum nequaquam pccupabit, neque in er-> 
orem adducet. Facile enim ipie praefpiciet, quid 
;ui(]ue cauffae, aut complicationi tribui debeatj 
|uid proprium , quid infolitum, quid accefforium 
norbQ fit. Plurimum autem refert noffe, quinam s 

Tiorbi anteceffer int , quaenam fanguinis diathefis 
praeualeat, quaenammorborum genera potiffimum 
lominentur: najrti omnes tum febres fporadicae, 
aut intercurrente^ , atque adeo ipfa fynochus fim* 
plex mort)Qrum naturam quodammodo induunt, 
J^t aemulantur ; quo fit, vt non parum earum 
vmptomata difcrepent, aut praeter propria cuique 
"orbo, etiam aliena, atque infolita fe adjungant. 
l^apropter Syriochus modo tufllim, modo diar- 
rnoeam, modo lat^ris dolorem, modo peticulas, 
fJodo cxanthemata miliaria, aut aHa hujufmodi fe- 
wnitrahit, ytcatarrhalis^ mt inflammatoriae y aut 
°pm zMt petechiali/ ^ aut miltaris f^ieciem men- 
"^^r. Sic, opinor, interpretandi funt fcriptof 
^t quando Synochas cum peticutis^ aut miliariis^ 
'^fque morbis. compUcatas referunt. Atque hoc 
'^Ai putrida , aut maligna dici. etiam poterit. 

-' . §. ccxti. 

Ceterum Syilochus fimplex diftinguitur a Synocho^ Diferimm 
^vocant, putri, quod pofterior haecdiutius tra.j!^^ ^'p^ 
*^ur, aegros grauius fymptomatum cumulo afK- /'•*». *^ ^»- 
^^ fun£tiondique ^QQines euidentius, ,et pertinsv- ''^^"'' 

cius ' f 



I 



• » 



Sl6 BK FEBRI.BVtf 



cius laedat, et quod vere inflammatoria dt Pm 

terea, vt animaduertit QVESNAEvsa), SyoocM 

putris incipit cum horrore, pulfu ftatim contrafll 

profundo, inaequali, caiore acri, mordaci, arden 

te, vrinis t^nuibus, flammeis, coloratis, interdun 

aqueis, et pallidiSy diuque talibus. Itemaliaeffr 

hres in ip£b initio magnum horrorem, autlon^uj 

frigus plerumque excitant, fed fimul inter initii 

mitiores videntur, deinde fenfim ingrauefcunt, & 

nec iummum gradum ;3ittingant. Contra Synodj 

imputris 4iullo , aut certe leuiffimo horrore aggi^ 

ditur, et grauibus mo>; adfcitis fymptoraatibusl 

prodit, caloremque generatim non acrem, nifi^ 

hrica fuerit, comitem habet, qui calor fempij 

ejufdem tenoris eft, et fi vnquam remittit, breuii 

niam ejufmodi remifllonem effe^ ex stahlio& 

Cmpncatacet SAVVA.GES1VS, Pulfus infuper exhibet pfe 

^^/j?r w rumque magnos, et pleaos, nifi pum cacochyfe 

wwhyria. primai'um viajrum, vt fupra [§, CCXXXVlI.) animaJ 

verfum efi:, forte complicefur, aut n^alignitatefl 

recondat ; (nam in maligois pulfus paruus, debili 

humilis, atque inaequalis eflfe confueuit) etfumniani 

virium Uflitudinem adjun£lam plerumque habet» 

Malignitatem vero ipfa recondit , vel quod ex ve^ 

nenato principio oriatur, vel ea fit aeriis conftituj 

tio , quae malignos morbos gignit , vnde eoruip 

particeps et ipfa quodammodo fiat. 

0) ths Fiivr. contin, T 2, p. 294. 295. 

P r g n fi s. 

$. CCXLn.; 

p/entm^itf Synochus fimplex plerunique falutaris eB 
^^'''^/''quia Natura a fuperfluis humbribtis, inutiliW 
que excrementis per fiidorem, vrinas, vel a 
cxcretiones, interdum etiam pei? foiam auf 
perfpirationem fe fe exon^re-^in^ea aonitii 



i 



CONTXir. CQNTXKfiNT. ^I/ 

inc a QVBSNAEo a) inter depuratiorias t iiue ff^^ ,///«r ^. 
UQteriaf, vtipfevocat, coUocatur, hoc eft, in- 'i-'*''*^ .^''•^ 
reas feDres,^quae, quoniam a caulla facile per 
)rporis emiflraria iine co£lionis purulentae fubiidio 
aoimittenda profluunt, ideo acriticae ab eodem 
cuntur. Si piethora tamen fuerit iniignior/ aut 
m aliquod erratum v^l ab aegro , vel a medico 
Imitutur, multa timeri pofTunt, quae nimia va- 
rum plenitudo , aut vehemens fanguinis motus 
ferrcfolent. Speciatim pericuii plus habet, quam fi**»* f^ 
itemera, eoque deterior eft, quo crafflor, den- J!^^^ ^^* 
ijL aut impurior fanguis plethoram faciat, aut 
pmanifeftior fcorbutica labes, aut malignitas, 
it alia praua complicatio cum ea copuletur. Ne- 
aedifcrimine prorfus vacat, cum ardentis natu- 
ini aflfumit ; nam facite tum interiores partes in- 
unmatione, aut gangraena corripi poftunt, ni 
^^utapta medendi ratio fuccurrat, aut in heHi'' 
™j vt docet aAi.KKvs A), degenerat. In vni- 
srfum impura , et matigna ceteris perniciodor eft. 
*) L c. r. 2. p. 354. If) De cUffer. febr. l. 1. cap. Vlll 

C u r a t i 0. 

r 

^. CCXLIIL 
%e foia Matura motu febrili fe liberat. Ciim ^atura^ 
i^ni, vt vere, fapienterque fcribit s a v v ages i vs fl),*^^/ cJmmTti 
ijifce febris principium , feu occajla fit fanguis pu- ffnthim, 
[ ^^ plmmum , fed vel copiofus , velfero perfpira- 
|ontt^tt/, vel igneis particutis foetusy vet teuiter in- 
^JIfitus ptr moram ; in primo cafu eum refotuit na- • 
^« tn ferum perfpirabite motu febriti excitato ,• f/i 
^^ ^ontinuam feri fecretionem tantum molitur; in 
'f'0) poiu per jitim imperato ipjius feraorem exjlin' 
•^) ^t dilatatis vrinae , et fudoris viis igneas par" 
^fxhalat; inquarto^ ope caloris auEti vifcofita- 
^^inuit, jure igitur optiAo monuit valca- 

RKN- 



/ 



3X8 ' ' 0S FEBRX&VS * 

1 

]i£K<iitivs b)i non atiter metiuT Juo munere funi 
Medicum, quam Ji naturai ipJtprtuHpmm turaim 
vpus committati eos dumtaxat obices {Ji forte akm 
ndfint) totlendoy qni nempe vtites hofce motuf alten 
tit vet arcere quomodocunque poffint; inprimis autt 
phlebotonUam i Ji de ptethqricis agat^r degrotis^ i 
cejfariam ejfe^ atque tum maxime^ quum ob excedA 
tem fanguinis copiam , et aejlum tumeftunt ptus am 
vafa etC' 

a) Nofol elaf, 2. ortL i. Gen. 2. b) Di praec./ifbr, | 
cim. praliTc. §. XXUL pag» i J9. 

§. , ccmv. 

Sangmuis Vbi Igitur pulfus pleuus^ et maghus, aut duil| 

w'^ffo. • rubor faciei, et dolor capitis, aut grauitas, aut 
por, ^ut defe£lus confuetarum euacuationum , i 
fpirandi diHicultas, aut alicubi imminens, aut fal 
fanguinis congeftio (§. CCXXX!V11I ) id auxilii 
ftulant; vena in brachio fecanda eft> et pro fj 
ptomatum continuatione^ aegri aetate, tem[ 
et viribus fanguinis miffio repetenda ; (juod inl 
dum, cum ingens plethora, aut diatheiis infl: 
matoria fub(it, fieri debet tertia, aut quarta etiil 
Mintis fj)«-vice. In fynocho tamen cholerica fanguinis miffi 

vtntt i^^/^- cautius adminiftranda eft, folumque, vt aeftus, fei 
vorque contemperetur ; quod vna v^l altera veni 
fe£lione, ii cetera confentiant, praeftari fane poH: 
rit. Non enim largiorem et repetitam fanguiii 
miinonem choierica diathelis aut fuftinet, aut 
Cttcurlitw quirit. Ad caput quoque leutmdum faepe cucui 

^^^* tulae cum fcarificatione fcapulis , et ceruici adi 

Ventur vtiiiter. Pueris quoque, atque adolefc 
tibus fanguis mitti debet ; fed fi aliqua de caufla il 
itlis vena incidi nequeat, nec narium Ksiemorrhaj 

Htrudinet. opem fcrat, tunc hirudines collo, et brachiis^coini 
de applicantur ; idque infantibu^ praecipue conuestt 

$• CCXLV 



CONTIir. CONTl'NENT. 3f9. 

§. CCXLV* 
duodfi art^riae capitis validias pulfent, facie^, 'QMmui» et 
oculique tumeant, et rubore fufFundantur, ^^^'Vui^^t^mrii 
guiAlsmiflione noa juuante, aut e naribus gutta^ y»s mhH 
folurti aliqUot fcruoris ftiilent, prouocandus ejus^-^^^ 
irberior fluxus eft Vel fcarihcatione interiorum na- 
riura, vt AegyptiorUm rtios erat, vel cuimo ftrami- 
neofirmiori, vel calamo fcriptorio in nares adafto t 
licenim fanguine cdpiofius manknte vafa cerebri 
kplentur proximius , atque ejus inflammatio , aut 
lelirium prouidentiftime auertitun Quo in cafu 
Don nuUi (vt fed:ioaem jugularium venarum, atque 
irteriotomen in temporibus praeteream) venas fub- SeQh rmim 
iinguales incidendas jubent: at hujufmodi conii- "*''**'• 
lium ab aliis minus tutum creditur, quod aliquan- 
fc viderint , fanguinem inde profluentem non fa- 
cilefifti potuifle. Id autem haud timendum vide- 
^^) fi feQio prudenter inftituatur, et nuila fan- 
juis diffolutione putrida coliiquefcat. Si tamen jfifr^ rsthne 
f^alafortuna plus ilanguinis, quam oportet, efilue-. /^^-^' , 
i^pergat, linteolis duplicatis igipofltis, et digito '•««'«»' />«- 
compreffis, aut gelida in ore detenta, aut ftyptir^*^^^ 
cis admotis fifti poteft. 

§. CCXLVI. 

Poft primam , aut alteram fanguinis miffionem, Cacoehy/M 
fa«o quodammodo febris impetu, difquirere opor- ^/*''*"^ 
't) vtrum in primis viis cacochylia exfiftat, quae 
^rgatione egeat. Itaque, fi aliquod in viQu pec- 
atum anteceflit; fi iingua.albicat; fl maliis oris 
^Por, pondus ventriculi, naufea, aut vomitus » 
^Durram teftentur ; protinus cum primum febris 
^rerbuerit, idoneo medicamento leniter aluus du- 
^tur. Q^^ ratione id fieri debeat, quibus auxiliis,- 
^^tionibufque, docet Therapeutice generalis, at- 
^^ a nobis pluries atibi jam traditum eft. Sales- 

- neutri 



fCit» 



a20 OB FSBRIBVS 

neutri prae ceteris blandidime aluum foluunt« In 
Synocha cholerica praeferuntur ea, quae bilem leni- 
ter purgant, et fimul fanguinis feruorem mitigant, 
vti tamarindi, cremor tartari, ferum laftis, et fimi- 
iia fubacida^ aut facile acefcentia. Raro emeii 
opus eft* Si quid Tero purgationem vetet, aut 
nulla pur^andi indicatio videatur , foiis clyAeribiis 
tuac aiuus ienienda eft. 

§. CCXLVIL 

Refrige^ ' Ad aeftum porro compefcendum, letitorem(|Qe 

ranm. humorum attenuandum potui detur aqua vel fim- 
plex <:um fucco limonii, citri, aurantii, ribelio* 
rum, vel emulfa ex fe^inibus frigidis, vel exbo^ 
deo, aueria, gramine deco£);a, addito (ingulis tui^' 

Actda v^#'ftibus nitri puri tantilio. Si fucci modo Tncmonii 

ad manum nequaquam fint, aqua puriflima acui 

Aetih fo/''^oterit aceto, aut oxy inelle. Quotiefcunque magni 

fi'^' fanguinis tenuitas, et raritas in fufpicionem venit, 

vti in Sy nocha cholerica , atque ardenti vfu vcni^ 

nec feruor remedits modo propoiitis fatis obtempe* 

rarit, potui aliqMid fpirituum acidorum vitiioli 

yi^irdf* />/- fulphuris, aut nitri adjicere opus efti hofpmaic 

iidatpptHs.^^^ Veterum doftrinam amplexus hoc in cife 
aquae frigidae largiorem potum fuadst, et rocritis 
fane laudibus extoilit. 

$. CCXLVlri. 

Vbi fndor Morbo jam remittente, fi fudor fponte nonp^ 
tronciendMs.^^^^^ aut acgrc, aut imperfefte prodeat, proin^!' 
vendu» eft potu tepido, autcalenti, praeferti.n «*' 
iutis veronicae, cardui benedi£li, fcordii, florufl^ 
Xambuci, tiliae, papaueris rhoeados, copiofcto* 
j?iendis. Neque, fi cui magis arrident, folia iw 
Theae ab his excludi debent. Ad haec viftus ratio 
accedat tenuis, hume^ns, et refrigeraos. P^^ 

tella^ vt vocant^ et poma cqQl^ bis in die darip^'^ 

funt» 



cpNTiir« coKTiirENT. "Zn 

funt. CarmS) et pamta ex lis jura nuniitm Aiccu^ f^^iir/ 1^ 
lenta prorfus exuleEit. Ha£femis de Synockae (int- 
plicis, «t purtoria curatione. Nunc aliquid de Synocbi 
complica^a et magk impura«. Sl cum *ea catarrhti» J]^^^'^''^. 
vei pleuiritia , veldianrho^a, vel putredo, vel petis* 
culae, vel miliarta, vel .fcoi4>utiis compUcentin^ 
tom ea expedit experiri, qmehifce morbts oppoiv 
tune adhiberi folent, e iuis quaeqM locis huc trandh 
ferenda. Infoetlda gii^iuarumcorruptione, metu- 
que putridae fanguinis dt(rolnttonis ; poft ienem ^ 
vi duflioneni, moac antifepticis, fpiritu vitrioli act- . 
io ia primis potui largius inftillato , vtno rubro 
fubauftero, cortice peruuiano, aceto, fucco aiirte- 
tiorum, fpiritu MiMOfiRjCRi, aliii^ue malo obfi- 
i^ndum eft^ ne cita morte, vt folet, hominem ju- 
gulet. Symptomatica, fi qua qtiidem fynocbus 
vere talis eft , curari debet, vti morbus primmut) 
vndefit) poftulareconiueuit« 

Synocha malignH. 
§. CCXLIX. 

Sapra ($. CCXXXVI. CCXL.) non dubttautmttf 
inter differentias hujufce febris Synocham malignam 
recenfere. Ne vero dubitent alii , faeiet primum 
QVESMABt 0} au£loritas, qui certo ftatuit, febrem 
Synochum imputrem interdum conjungi cum a^ 
^toiW, fymptomatibufque fpafmodicis, vtpu^ 
tris, et ititica^ imo maligna videatur. Deinde qL Sti^rek^ 
«TORCKiv^ onniem dubitationem toUere videtur^^^l^]J^7 
referens, menfe Oflobri A. X7S8, dum febres mi- 
liares, et petechiales oondum graflari deftiteranti 
(nam fuperioribus menfibus fi^quenibi iHmae f uerant) 
plures Jmplici febre acuta i id eft Synbcho imputri, 
correptos fuifTe cum fymptomatibus mitioribusi 
*tque in^^plerifque curam teihperkntem fuffediffe. 
^er hos tamen dnaa loiemimis-vidit, in quibufl'' 

VoUPM. X infoUH 



^2ii DC FB^RIBVtf 

~A\ infotiii tendinum fibfidtus p§r totum eorpusitlico ab 

uiifio morbi obferuahantur. Jletiqua fymptomta^ 

vt ipfenarrare perpt y Jimiltima erant iis^ quaeprO' 

., ditura exanthemata praefagiebant ; etenim ocuti erant 

iorbidiy foties rubra^ refpiratio dijkitis, inaequalit 

€um tuffleula Jicea , et' rara , praecordia erant anxiSt 

taput t et tumbi ^vehemmti dolore vexabantur. - B 

4endinttm fubfultus aegras Jlatim in morbi priiu^ 

debiStarunti neque vilo remedio neruino\ camphotaU, 

etut opiatbi^aut cortice peruuiano his junSo, aut 

-vejicdntibus ad moderamen red^i potuerg, Pulfus 

fuit inaequalis, debitiSy muttuni febrilis , tinguah- 

-mida , gtutine fufco obduSfa , fiis tnagna » mens fii' 

inde praefens j fubinde turbata, Tendinum fibftdtui 

iadem vekementia femper durantes y demebantomnm 

'famnum^ ei vires^ atque morbum tethalem effectmt 

Amedia atexipharmaca excitarunt fudorem debttHan' 

tem et majora adhuc deiiria ; tenia Jlimutantia aegrai 

non mutarunti Jbta dituentiay refrigerantta frequin' 

tes tipothymias produxere. Vhde vna ex his atgru 

fub' initium quarti diei intet tendinum fubfultusy ft 

^ionuutjionesy 'apparentibus paucis petechiisj exfpif^' 

^vit. Atiera quarto die copiofas petechias habuit abj' 

^quevltotiuamine,\etfubfnem dieifexti, exjijientibitt 

^iifdem fymptomatibus j orto horrore b) obiit,_ ABj 

ni £Eillor , laculentiflimum exemplum Synockae m^ 

/ tignae cum curationis, etii infelicis, quam ei adM- 

buit expertifCmus vir, fpecimine. Quid veroio 

tanta temporis anguftia , tantoque fy ftematis ntc 

vofi vitio fperandum fupererat? 

* a) l c. T. 2. p. ^60. h) Attn. medk. i. menf. OSdf' 
2758* P* 33* ed. Amftelod. 

§. CCL. 

Nwa fi' Exeoiplum vero Synochaematignaej quod profertJ 
erit «Sr^ex 8TD£|i|fAMio a) qpvbsbabvs, non videtor 

..;famdeifl 



COMTIN* CONTISTENT* 



8^3 



tmAem vim habere probabilitatis. Sufpicatur fi- ^^«» p^rpi^ 
(fiiiem hujufce generisfiiiffe ncfuamFebrimA. ^6%^^^^^^^^ 
a .9YDRNHAMIO defcriptam ; multifque verbis ««^r^ i&<i- 
oftendere conatur, ejus defcriptionem^ etfi imper- *''*'^* 
feclam, nuUi magis morbo conuenire, quam Syno^* 
cho impufri malignae b). * Verum quaecumque fit 
ilHus natura, atque origo, de qua nihil hic defi^ 
nleDdam arbitror , nullo modo fy dochis aequipa- 
randa eft; quia non fohim manifeftas quotidie, 
no^urno in primis tempore, accefiiones habebat, 
tertianamque dupHcem> aut quotidianam conti- 
nuam referebat, verum etiam hon raro ex continua 
intermittens fi^bat , et cortice peruuiano tum vin^ 
cebatur. Quod vt continuis remitteQtibus, fiue 
Sijnetkeis maxime proprium eft, fic quam longiffi- 
me a continentibus , fiue. Syrmhis diffentit. 

«) Sckedul monitor^ de Nov.felrr, ingrejf, b) DesFieur. 
coBfw. T. 2.fea. z. chap. F. §. Ul p. ^6q* 

$. CCLI. 

Neque iis vnqu^m affentiar, qui ad Sy nochi im- Cttr enaei^ 
putris genus redigunt febres variolarum, rnorbiilo-f^^'^^''^! 
'^um, purpurae fcariatinae, eryfipelatis , aliafqueMf*«« r^ 
^ujufce ordinis; i).quia morbi iftiufmodi nequa-'^'"*"" 
quam febribus accenfendi funt, vt alibi (§. LVI.) 
indicauimus ; 2) quia febres , quae hofc^ morbos 
exanthematicos comitantur, aut antecedunt, con- 
^inentiura' naturam minime obtinent , nuUumque 
ftatum typum habent, et fi quem vnquam affu- 
^unt, is omnino remittentium, atque exacerbah* 
rium moreiti fequitur. Idem diSum. velim de fe- 
l^ribus, quarum, cauifa eft peculiaris aliqua inflam- 
inatio. Hae perperam a quibufdam Synocharum 
'^pecies habentur , dum e febrium numero, quiper 
^e ingens jam eft, nec alienis morbis augeri d^bet, 
omnirJBreiexpungettdae ($. LIV.) yidentur. Sic.in- 

X » liumera* 



rtmnir» 



324 1>> FKBRIBVt 

numerabilis •alioquin &briiim xohors intm juftoi 
Itmites» quos natura qonftituit, coercebitur. 

sVnochvs pvtris vetervmu 

$. CCLIL 

Vt epbemerfte Synochus iimplex, iic Synociu^ 
iimplici Synochus putris qusuB proxime acceditj 
vtpote quae^ii^ omni tmiffione^ ,tt intenjione pm 
dica a principio ad finm vfqui e^gii a). Totuit 
iuitem difcrimen in eo iitum efi, quod hitec, vt aii 
F£KN£Li v8 b)y mujfas habeit^ quam Jimplex^ Wi 
diores^ quae nempe non modo itijiammationem^ vtm 
$tiam putredinem areeffunt. ^rmmtLjo fubfcrilut 
NicoLAvs pisoc)y quando inquit : Synochus iili 
efi (i)ntinentium akera , in qua non mado fwng^i^ i^' 
. ealuit .praeter mturam , vt in Synocbo priori (id eft 
fimplici), verum e$ computruit. Quoniam verb ho- 
die variae de Synochi putris natura et fymptomati- 
bus exftant fcriptorum opiniones, vt difficillimum 
(it, quid boc nomine intelligere debeamus) decer- 
nera : operae pretium erit, antequam in ea defcr/- 
benda progrddiar, exqutere, quid veteres dehac 
febre, ejufque caufla primum fenferint, quidde- 
inde recentior^s, vt pUnius iter ad veriorem ejui- 
dem indolem et charaderem aperiatur. 

S^ockui jiutris^ vel fvtrji» NiC visbmH- ^ fi^^' 
fogth et curand. h i, iwp, ly, ^nochus putrida f^RNEO' 
Parhol. l 4. cap. V. Synocha putrida fortis de febrib.^ 
SENNKKTi defehr, L 2 cap, a/. Synochus 'putris, j!«'r' 
hris cottfmeifi- fiELLiNii defebrib. opp. T I. p. 161. •¥* 
ocha compofiia^i ^itae a vmrihufSifnochus futridq epf^^ 
, ^ur, jVNCKEai Tab. 58. Febrisfimplex cominf^ paSCOU 
iie Feb, P, 2. cap. 9. Rbris critica fimpk^ qvESNA« 
Desfieu. T. 2,p .2S9. 294. Febris continua ccutOj avset' 
cUns, aut inflammatoria bvchani Med f}dmefi. 1-2 (M'' 
4, V. 64. Fcbris continua beni^ta fpgrudka h% «OJ ^^^' 






V I 



, I 



coNTiw. coTitriNMvtr. g;^y 

V 

Vitrnr. Jur ksfievr, mgUes. Fehris coutinua pmrida bo«r- 
lAAVii de cogaofc. et a^rand, morb, §. 730, et likvtav- 
mfifnnpf l I. fea. I.. .^ . 

fl) SENNERT. fl2« /<?W^. ;. 2'cttji. XL b) Pathbl l 4. 
^^. f^. f) Defebrth, cogn, et curanA l, l. cap, IF* 

§. CCLIII. 

Snnor&f, yt di;ius retn ipfam repetam, iiue ^ir- Sj^nccbinm 
'mus (CXCIV.) febres fbnt eae, quas nullHe ccr- ^^"''''"^- 
ae accefliones, aut fane exiguae admodum, exacer- 
)ant, aut diftinguunt. Harum* aiiaa i)n/7afr€/, jpa- 
rw alias veteres vocauerunt. Imputfet^ quae 
phemeras etiam tani fimplices, quam extenfas, ^. * 

|ummodo puf as , compleQnLirttur, breui temporis ' 

patio ad finem properant, et plerumque ab eui- 
lentibus cauffis , aut a fanguinis copia, aefhiatio* 
^e, aufto motu, aut retentis recrementis, aut im- 
it|iffis hoxiis, atque alietiis, facile tamen, et breui, 
nifi malignitati jtingantur, excernendis excitantur, 
^ollainterim intercedente fanguinis, reliquorum- 
pe humorum putredine. Putres vero illae a Vc- 
^rihus habebantur, quae pari quidem cbntinuitatis 
?^(fu decurrun t , fed grauiora fibi adfcifcunt fym« / 

^^onmta, longtoreque terapore producuntur;' rie- 
l^edefinunt, nifi coftione humorum, vt vocant, 
iiriilenta, vtpote quae a fanguine putrefcente «), 
tpraeter naturam efFeruefcente orirl putabantiir. 
I^putredine igitur^ quam a Synochis imputribus 
beffe communitcr opinabantur, nomm accepere. 
*) sennkrt. /. c. Piso /. r. et reliqui. 

§. CCLIV. 

Praecipua^ quibus in hanc fententiam nAince' Argthttenta, 
^ntur, argumenta erant potiffimum duo, calor^^J^^*^^^^^^ 
^mpe peculiaris , quemin hac febre laborantibu8^«»<f«« cre^ 
^^^^ percipiebant, et fanguis e vena miffus. lile'''*''*'^- 
'^num adinotam acri cjuadam pun£lione mordebat, 

X 3 : quac 



3^6 t>S TXBRIIIVS 

quae juxta ipfds rion hifi a putredine ^ffe potera 
Hic concrefcebat illico, et crafTa, flaua, aut albid 
4Bt firma crufta vt plurimum obtegebatur. Talei 
fahguineai putridum, corruptum, aut purulentui 
dicebant. duam porro longe a vero aberrareni 
quantumque failerentur, ille nouerit, qui putreJi 
nem, corruptionemque m intima partium compc 
nentium» omnifque mixtionis refolutione iltaii 
Jion ignorauerit. De putredinis deinde generein 
ter ipfos nbn conueniebat> imo difceptabatur, vtrua 
fanguis, vt cet^^ri humores, putrefcere intra vaf; 

Jnmrfiffa poffet. Plerique tamen in hac febre putrefo 
yj^^^^^^^lfanguincm poffe afi[irmabant, fed hoc non ita d 

4ffitK piefidum\ ac (i quafi vniuerfus putrefceret («(^./if' 
fan ad extremnm corruptiQnem peruenerii^ morhuff 
lethaUsfit\ dum tantum partes quafdam ej^s, prae* 
cipue iclwrofas putrefcere, probabilius videbaturfl)- 
Hinc non nulli hujufmodi putredinem in ftbrM 
^ falutaribusy id eft benignis, quales plerumque funt 
Synochiy exiftimabant, non effe peifeSfam^ fidinh 
. P^fe&ami et fuppurationi Jmilem ; perfeSamy^ 
cffe, vbiyj?Wreffet perniciofay fiue lethalis b), 

a) smUkelt. L c. faknec L c. i) n ic. piso l c» 

§. CCLV. , 

Ms «X»-' Addeb^nt id confirmari cofliotie ipfa purulenta^ 
cujus manifefta indicia , morbo ad )udicationeia 
tendente, in fputis, vrinifquc apparebant: p^^i 
enim ipfum, quod et fputa^ et yrinarum bypoW^ 
refcrre viderentur, putredinis opus effe, cenfebantv 
Aliivero, et inter hps nuperiores non pauci verae 

putredinis intus obortae non faliacia iiidicia in ^^ 

febre, quam putridam vocari jure credunt, depr^- 

hendere fibi vifi funt, quod fudor, vrina, cxcr^^l 

menta alui, orifque halitus in hujufmodi iacgro^!^ 

^ foctere iUeant. Nec gangracnae, ct fphacefcl 

quibus 



« 



^ 



qcilbas interiores , exteriorefque corpoms/ partes 
Bon raro in hac febre corripiuntur, obliti funt, vt^ 
melius fuafa de fanguinis, humorunique putredioo 
opinionem fartam, te£lamque feruarent. Ha£lenu» . - 
quid Synochi putris ncMnine intellexerint olim, im 
tellig^ntque non nulli adhuc, paucis declaratum eft. 
Dicam modo , quanl;um putridae febris vocem ii/ . 
qui a Veterum fententia pauUatim defciuerunt, ex*" 
tenderint. 

§. ceLvi. : 

,Hac quippe febres omnes comprehenderunt, in FMtrtda^ 
quibus fanguis vera putrcdine comimpitur, et col ^^ ^^ 
liquefcit, fic, vt fanguis e vena miffus omnino iXf^m^doixtw^ 
fluat, nec vnquam, nifi aegre, concrefcat, aut in^**^ 
vaiis ipfis refolutus immanes haemorrhagias, aliaf-^ 
que immodicas , foetidifiimafque euacuationes pa- 
riat. Aiiis vero putrida^ fcbres vocantur illae, ' 
quarum putridusfomes in primis tantum vii«? infi- 
dere, pauUatimque in fanguinem inuehi vifus eft. 
Nec defuerunt , qui putrid^s eas dumtaxat dicen- 
das velint, quae vulgo malignae vocantur; atque 
hi vtriufque generis fupra expofiti fymptomata per- 
mifcent, nouumque pro arbitrio cpnficiunt. Hac 
tandera putridae febris denominatione alii ita abu* 
tuntur, vt vbique putredinem fibi imagin^ntur, fe- ^ 
requeomnes aliquanto grauioresfebresputridarum^ 
«enfui adfcribere non dubitent, 

$. CCLVIL , 

Verum, vt ad Veteres rcdeam , nonfinecauffa DigkBitB^ 
interipfos difceptatum eft ; quid putredinis verbo^J^^^J^^ 
generatim intelligendum effet, et quando putredo» 
et quoufque in fanguine humoribufque locum ha- 
beret? Perfpiciebant enim, deftrufla fanguinis, 
aliorttmque humorum mixtione, refolutifque eoTum 
elementis cum foetore infequente, vt plerifque pla- 

X 4 «et, 



3^i 



O.E. FBBBT»^ir 



eet^ quteyera, et pecfe£b.eft putodo, ▼itamfu-- 
periliteni nullo jnfodo e({e poue. Neqi^e enimuera 
ad pi^iftinam, perfe^mque vaietudinera corpus re- 
iire^ yero(imile eft, fi femel fanguis putreCidns^ 
reftitui ad naturalemcrafim, integritateii»que. ne« 
queat, cum id putredinis naturae oranine re- 
pugnet. Quando igituc Vnquam fiat^ vt pesrfefla 
pxitrfsline humores corrumpaiitiury quemadmodum 
in quibufdam pef niciofidimis, et peftilentibus mor- 
bis fortafle contingit, citiftiraa, et ineuitabilis 
mors hominem i^apit.. Foetet inteidum vel fanifli- 
mis oris halitus , foetentTudores, alui excrementa 
yebementei; foetent, foetent etiam vrinac, fbetent 
' vlcera ciunexteriori aerecammunicantia; imoani- 
matia quaedam putidiilimam *) vndique m^phitim 
exhalant, An inde collige^, in hifce corruptym e/fe 
fanguinemper v^fa qlaufa decurrententi veraque 
putredine. jam a^eQum ? 

. *) In Atn^rica eft vulpeculae .qaaadam fpecief) vnlgo 
Zorri) ibi a|ipelUta, qiiae vrinaai tanti foetoria mittit, 
vt ea emjfla Vehatores teterrimo nidore arceat, aut remo- 
r^tur, Muficla Pmorm linnaei vere foetido$ exbalat 
odoreni ttiin niaxhne, cum irritatur. Italice Puzzok 
Mu/kk Srmima Rwsvm oniniam foeCDre fao inf^^iffi* 
. ma e{l» . Appc^fite huc,fax:iuat, quae habet hallsrvs^ 
(Phyfiol^ Z 2. lib. Vlifia, 3. §, /X. tt §• X/F.).putredi»era 
in fanguine , quamdiu mouetur in valis , nullam eife poiTe 
0(V^nd&ns; Sed praecipue legenda funt, quae peculiari 
dpufculo (Confiderazimi imofm alh maUtm^ dUste^ ^algar^ 
mente futride etc. Lucca 178 lO comple;jcus eft Cl. FRAn- 
ciscvs v^ccA BERLiNOHiEinvs P, Medic* Profe0brinLy- 
ceo Ptfana, vt oftehdat, qnani.loMip a verodiftetfl^Mlief- 
iia de morbis p^tridis in.diesJinualelcens fententla. Hanc 
enim tot modis conuellit, vt, (i non deftruat penirus, ad 
anguAiinmos certe fines redigere, et co#rcere videatur.- 

$. CCLVIi;, 
Qtfthitafh. Otio praeterea abutenti» homiiutj efiel» eo^re^ 
"" ^ff-^^Mlere^ ^ ex ^graeniS) fphaQetij<(i|ue. mtho> 
* . fupcr* 



fur 
tifnts 



COWTTW, COVTIKClNrT. jafjr 

^eruenientibus ) aut ct aerioris, mordicantifque* 
oris fcnfu putridam, pferfeftamqtie fanguinis 
rruptionem certo conjicere contendunt. Quis 
um tam hofpes in phyHologicis efle queat, vt ca- 
riS) gangraenae, fphaceiique originem foli putre*. 
ni acceptam referat ? Nonne faepe putredo caio- 
ra, gangraenam, Iphacelumque, vt efFeftus con- . 
quitur ? Nouum certe non eft , neque inauditum 
ingraenam, qua raembravitapriuantur, immo- 
co faepe frigori fuccedere. Quid tamen frigore- 
I arcendam putredinem valentius ? Cadauere, aut 
embris corruptiqne emortiiis quid frigidius, quid 
gentius ^)? Neque continuo putridam fenguinis 
ffolutionem licet accufari ex crebris haemorrha- 
lis, aliifque immodic^s excretionibus; quamquam 
Dn his eam copulari poiTe non inficiamur. Nam 
Qiex Pathologia didicerit, non mtiq, fed multis 
^oiis fanguinem e vaiis profundi, aliafque fecre* 
lones, excretionefue augeri pofle, non eas qui- 
(ni folius {Hitredinis indices profitebitur. Neque. 
^um conftaxis, perpetuumque eft malignas fe« 
es omnes cum ^utrida iUa ($. CCLVI.) fanguinis^ 
^^olutione necdlkrio conjungi , vt» hae tantuhi'» 
lodoputridae haberi debeant; nequecontra cum 
^emcompticatfte^ proprie malignae femper vo«; 
odae videntoc. Frequenttus autem putrxdus: fo'*; 
^ primis viis infidet, ibique non modo poffibiiis,. 
^ etiam manileftus febribus nomen, etcauffam^ 
^pertit; &d in his non putrefcit fanguis,vt in> 
nochis perhibetur, nec febres ejufmodi quidr 
>^ni cum fynoohis potribus commune habenlr, 
^^ remittmiium naturam fequuntur. 

*) Corpuf hummnm^ inquit hai«ijb:rv8 (Phiffiol h 
'•M 3. ^ IX.) integrum ^ artufque gangraenofus^ 
«aclo ^utrefcit , tune quidem calere defiit , jrigufqut at* 
» (^inumjeSi^Ms.* quamdiu vero e^p «bi», nunquam^ 

X J vnu 



•^ 



^30 DS rKBHIBVir 

VfM computrefcit, Nen negat tatnen idcm w do&iiriniii| 

' in additamencis ad Ub. VL fag. 904. Un. 14. interdon^ 

jn Cadaueribus poft morbos maiignos calorem vitalififii 

Um^ ant^ quod .verius eft, }iaullo minorem diutiujci\ 

fiperfuijfe. Sed quis honc a potredine repetat, cnn 

etiam in apopledicis poft mortem (portai. apid h\ 

zier 1774* mois OSlobr.e) obreroatus fit? In ipfis fenDOi' 

tationibot , quae tamen in corpore animali lopam doq 

habent, quando maximae funt, calor non vltra gradum 

7^5, Therm. Far, adfcendit; qui tamen minor eft natarv 

Ir calore, cujus menfura grad. gg. circiter perhibewr. 

. ' Si igitur in corppre animali fecmentationes contingerenv 

calorem efiicerefnt molto minorem eo , qoi in febre dk\ 

^ confueoit. Quomodo ^ ergo calor febrilis potridae haoiO' 

roni fermehtationis indicium efie qoeat i 

§. CCLIX^ ' 
Vera et per- Itaque cum vera^ et perfe£la putredo fanguinem 
^^'?*^J^^tptum corrumpens iti viuente homine rarooccu^ 
futrinuiU. rat, et faepe, vbi corpori iniidet, imperfe&£t, 
imo alia atque alia ejus ratio, vt fupra oftenfumeft; 
multo minusin (^tiocho putri vidcturpraeftoclii 
licet a putredine nomen accipiat id maU geoQS» 
Symptomata enini praecipua, quae hujufmodi^' 
brim comitantur, nuUo modo putisiiam fangoin^ 
difrolutionmi eommonftrant. Quin imo muluei 
. iis contrariam omnino naturam, vt videbimus p&^' 
lopoft, fignificare videntur. FuUus, calor, &>*• 
gamis, qoetn veteres perperam vocabant corrupW 
et putridum, firma compages, crufta pleuriticit 
qua faepe contegitur , tantilm abfunt ^ vt fango^' 
nem , reliqnofque humores putrefcentes oftendaaV 
vt potius inilatnmatoriam quamdan^ ih ipfisdiathe* 
fim euincant. Nec rojrum eft^ Veteres talemfefl' 
guinem corruptum et putridum eife credidiu*^ 
cum etiam in pleuritide, in angina, reliquifque ift' 
flaipmationibus idem vitium agnolberent) et febrcfli 
inde ortam inter putridas coUbcare non dubitarent 
Item diathefim ^ fapguiuis ^injflammatoxiam in i)^ 



XrOlTTIW; ^CONTTKBKT. 



551 



cho putri veteres pofuiiTe» argumento efl: medendi': 
ratio, quam ipfi vnanimi confenfu adhibebant.' 
Haec potiffimura fanguinis miflione larga, et repe-- 
tita innitebatur; quani c^rte nemo dixerit febri, 
cujus vera fanguinis putredo cauflfa eflet, oppor-. 
tunam, aut innpxiam fore. Fraeterea in febrib^s . 
epidemicis, malignis, exanthematicifque (i quan^ 
domittenpdi fanguinis oriretur dubitatio, folebant. 
Galenici hac vti animaduerfibne) mittendum libe- 
rius, fi cum vaforum plenitudine putnda.natura 
praeualeret malignitatt ; contra, {imaiignitasputre-; 
dinio). Qui, quaefo,.quaeftionem hac diftin£lio- 
nis lege dirimere potuiffent , nifi pro putredine ia- 
flammatToriam fanguinis diathefim *) accepiffent? >: 

a) PET9. A CA5TRO (U Fthr, maUgn, fun8kulari fe3. 

VlufluL.etVlh t 

*) JOKRHAAvivs etiam fcripfit Synochtm futrem de^. 
^en caujjif inflammationt jimplici majoribus §. 730. Nota. * 
Monitumi le^orem volo, quotiefcunqae inueniat adhi- 
bitam a jiobis putredinis vocem in pofterom, non ve* 
ram, et perfe£lam fanguinis pntredinem\ aut cofruptib- 
nema nobis fumi. fed imperfe£^am, et quamdam potius 
CjQS ad colliquelcendum procliuitatem. * Sic quando 
|«brem aliquam putridafn nos vocabimus, eam, rogo, 
iiifelligat, in qua fanguis nimium diffluat, vixque cohae- 
reac, et proinde ad putrefcendum paratidimus fit» 

§. CCLX. 

H ipfum , quod modo (§. CCLIX.) propofui, 
^^nifefte etiam ex galsno a) eruitur, qui omne. 
dubiumfuftulit, docens, putredinem humorumi 
^uae fit in vafis, fimilem effe illi, quae in inflam- 
niationibus, abfcefiibus, et tuberculis ofFenditur, 
variamque effe, prout varia humoris natura, et 
inajory vel miuor eft concoquendi eum vis , et po»- 
^cntia. Quod probe cognouit Cl. s \v jeten i vs A), 
animaduertens non hic Veteres eam putredinem, 
^i corruptionem intellexiffe, quae in cadaueribus 

fponte 



. I 
t 



fponte exorttut, fed infignem potiiis fanguim?» 
ndturali fua crafi, aut, vt ait i.vi>w|a*ivs ^), mix* 
tione difcefl^im. In eadem 'ferme verfatur fenten- 
tia LiKVTAVDivs d), fynoclK) putrttal^m fangui- 
nis tribi^ens deprauationem, vt quidem ad alkt- 
lefci^ndum pronior fiat, nbn vero patrefoat ; negit* 
que in ea reliqoo^ etiam humores xnquam putare* 
dinis nota& acquirere, nifl tum, cum e corpore 
egrefli calorem, motumque amittunt, aerifque 
ftdioni fubjiciuntur. Hihc*nii magis rationi con- 
fonum eft, quam coflione, et quidem purulenta, 
vt febres inflammatoriae egent, hanc^ quoque fe- 
brem egere, vt quidquid fanguinis, humorumque 
a naturali ftatu defcruit, permut^ur; et putcts albi, 
c6ncQS;i quafi naturam acquira,t, apjtun>que red(k- 
tur ad fecretionem j eAcretionemqUe plus minuj 
imnifeftam fubeundam. 

a) GALKNV5 Di Diffhrent. FeBr. lib. i. cdp. 6. liaecba- 

bet: Punedo tf»/^ew humorum ^ quae fitin vajisy Jimilis 

putredini, quae in infiammationibuf ^^ et ahfieffibus^ it 

aliis fhwnatis^ dupkx guidem genere^eft) ex permixtim 

autem morum generum^ alia tertia variafipedeexfiftit. S- 

quidem et mixtiouis modi^ quum alterum geniiS majoris^ w- 

norifque ratione fiipcret , et fiiperetur , facile numerari non 

foffunt. Sed ex duohus generihns alterum quidem fo frp^' 

rante natura^ alterum vero eui&a, Sufperante qutdemy vt 

per itiflammatioms , et phipnatofiis tumores omnes , pus ; in 

humoribus autem venarum , et arteriarum , id'^uod fiilfiitt 

ia vrtna praportione ptri refpoudjens, Atque naec putredo 

fitm fimpliciter pytredo cenjetur^ fed etiani habet aliquii 

eonco^^ionis; Manente enim adkuc coMtendi facultate vafo- 

rum^ putrefcens tunc humor ad^ talem merationem deducitt^' 

Porro alia efi putredo cOncoqdendi facultM adeo debilh 

vt ntdk mttttttio ad benignum fUtrefcemis ex&etl$enti ^^ 

tur. Quod fit interdum illa extmtie dekHi: /qfmmHis 1f»* 

' , trefcens humor fit mddice prauus. Im&dum' autem facuhu 

ad extremam debilitatem minime dedUcitur; fed kumor tX' 

treme prauus exfiftit. Hujufmodi excrementi putredo nei^ 

conpfientiam, neque cohrem^ niqut vdot^m habet pmtmj f^ 

putrefcens 



CONTIN. CONTINfiNT. ^gj 



m 



pufrefcens hmorfemfiir ftcunium ftAftantiam permmatuf^ 
Kvariatur, Akera vero putiedo, quam et concoftioneni 
tp (tiximus , in vnam Jfteciem puris femper mutatur , et cd- 
Iwew, €t confiftentiam, et odorem. ybi igitur natura ipfa 
mnino fuperet , pias opumum gignitur , vifu canoUdum , ae ' J 

m/»». etfibifimile V99dufke ,. Tetie vero tnngenti^ ac minU \ I 

mfmidum, Qnod fi velut femrputridum fuerit , tertiup \ 

ms in tali mutaiione {quod pauUo fupra diximus) cou" 
^V. Forro diximus tale genus maxime multipUx effe, 
Nm qmd magis ,. ac mnus recipm conco£lionem , innu' 
mabilis ^differjentia eft. Saepe enim candidum effeSum, 
m foetidum eft, aut tenui conpftentia; quandoqiu vero 
ifon candidum ^ fed liuidam apparet, atque in omnibus hif 
m<igi/, et minus tft infinitum, Ceterum quod iH abfceffilms , 

purredinis differentiae funt , tot in febribus ex^ putredine «c- 
(tnjis vnmYum formae exfiftunt. Optima enim vrina , qtiae 
tx ptrejcente kumore adepto ex continenti vafe concoftio- 
nem fj^c/> tfr , candidum^ leucy aequale, ac minime foetidum 
ItiHmentum habet, Peffima vero, maxime contraria hutc eft, 
iivero^ quae media ^ft^ quo magis alteri earum propin^ 
?wr, tamo nuUor, am dtterior eft, 
h) Comm. in aph, Boerhaav. §. 730. 

c) Inftit. Med. CliHic. F, i cap. i. §. 24I. in not. 

d) Synoff Fhiv. Prax. med, A I. jfeff. i, Febr, contin, 
ptrii p, mihi 13. 

X 

$. CCLXI, 

Retento igitur vetere nomine ($. CCLIL) etfi^^^^'^^ 
flon vndequaque probando, dicimus, Synochum piutris. 
trtm peculiare, et diftinftum febris genus effcj con- 
tinentium more vnica^roperaodum acce(7ione, aut 
certe obfcuriffimis remiflionibu^ vniuerfum fuuih 
curfum abfoluens, inflammatoriae fanguims dia- 
thefeos particeps, atque ideo grauitate fymptoma- 
^m, et longiori plerumque duratione a fuperiori- 
Ws continentihus , quas modo expofui, diuerfum^ .^...'^ 
A plerifque et tribuuntur eaedem difFerentifteD/j^r^tfi^f. 
(J. CCXXXM V,), q»ae Sy noclio fiimplici ftribui foletit, . 
</uarum,;prima eft, quando febris a principio ad.. ^ 
^nem aequidit^rprocQdit; fecuoiU ^ ^aodo paul* 

" ' Utim 



sU 



DK FBBR:I.B.VS 



latim angetuif; tertia,' quando fenfim decrefGit. 
At febrium reliquarum omnium tcmpora, quan- 
.quam vebratione fymptomatum, vel ratione crudi- 
tatis, et co£Honis diftinguantur, in Synocho tamen 
putri noa tam ex fymptomatum incremento, aut 
aecremehto, quam ex iignis codionis, quae in 
vrinis praefertim apparent, aeftimanda videntur. 

$. CCLXIL 

Item Synochus putris, qufmadmodum iiffl- 
plex, vel eft fanguinea^ vel biliofa fiue choUm 
(§. CCXXXVL), prout nimirum fanguis purus, vel 
flaua bilis in caufla eft n). Per flauam biiem hic 
nivERivs ft) intelligendam aperte judicat tenuio* 
rem fanguinis partem , et calidioremL, quae flauia 
bilis haturam aemulatur. A GA|.fiiio c) et rive- 
Rio d) BiHofa ardentibufy fiue Cau/if febribusad- 
numeratur. -^rrf^w/ftiw? vero omnium, vtalibiad* 
nbtauimus ($. LV.), natura in eo pofita eft, vt 
falor ardens^ etfitis inexjlinguibilis ^ quamuis aegn 
bibant, perpetuo&KS comitentur e). Sed hujufnio- 
di difFerentia a fymptoniatibus defumta acMf^* 
tis eft, vefuti accide^tales reputantur cottiquanSy fc^ 
rifica^ affodes^ elodes, fyncopaliSy ipiala aliaeque, 
fi quae funt, quae in fynoclium putrem caderevn* 
quam cred^tur. 

a) gaLsn* 2. de method. cajo, i. ct 9. ntethod. cap, i'^ 
.5. et demum de Dijfer fehr, i, 2. C4p. 2. et 2. de crif. caf^i 
* b) Prax, med. lib. XVIL fe^. 2. cop. i. c) 3. efid. cd^ 
3. text. 34. d) L c. , e) galen. et Rivfia i^i^. 

§. CCLXIIL 

p^ereniiM Praetcr has difFerentiaa (§, CCLXL GGLXtt) 

' fion alienae pariter a fynocho polari funt ill*^ 

. omnes, j|uas fupra ($. CCXXXYIv •CCXXXVTl* 

Cr/#r. CCXXXX.),commemorauimus. ' Hii» cauflae o^' 

mno «aedefft, ^ae ^nochumjfffpZtfmi p^fif^^ 



aliae. 



i' 



V 

Blbiam putrem , fed vehemehttores ,* et fangttihefli 

iprium non fdlum motu, verum btiatn trafi, et qua- 

litate peruertentes 5 fic , vt nckci fok cutis excretio 

cohibita, fed et yafoi*um obftru^o, aut ikngutnis 

eongeftio, aut diathefis phlogtftica, fiue,* vtvete- 

libus dicebatur , putredo accufanda.fit. 

• ' ' ' • • 
.D i a g tt o / i s. 

§. CCLXiy. 

Antecedunt lailitudo fpontanea i corporis gram- JOifioris 

tas, fomni turbulenti, aut vigiliae, appetitus de^ ^**^^'* 

^ciens, aut imteinutus, atque aiia, quae hominem 

noQ rede valere fignifiqant. Incipit demum febiris 

% &igore, vel hotroujuquo ab imputribu^ plerum- 

|ue diAinguitur, et^lPlduas, imo tres hebdomadas 

iroduci folet, iifdem prorfus.fymptomatibus ftipa- 

ta, quibus fynbcha fimplex (Hpatur, fed infignio- 

|ribus, et magis confpicuis. Calor acrtor eft, vigi-^ 

liae, capitis dolor, fitis, inquietudo, aliaque ve« 

braentiora; puliiis non modo magnus, vehemens, 

•celer , et frequens , verum etiam inaequalis , inor- 

%atus, et quandoque durus; vrina crafTa, et 

*i^ra, et fine fedimento. Et Gfanguima fuerit, 

/acile fe ei adjungunt omnia, aut plura iliorum, 

^uae fupra ($. CCXXXVIII.) ex hoffmanno fiifius 

cnumerauimus. Si vero Synochus biliofd fit , calor 

^dhucacrius adurit, et mordet; piilfus multo ve- 

locius, et crebrius micat ; vrina tenuis, acris, ilam- 

isea, initio cruda, et nihil fubfidensmingitar; 

&is ingens ; lingua ficca, arida^ afpera, nigricana; 

<^ amaritudo, naufea, vomitus biliofi, de}e£lio-* 

nespallidae^ agrypnia, interdum iiefipientia, are- 

ipiratio frequens, magna, dif^cilis ore aperto at- 

S^e anheiante , inquietudo^imi^etas, et reliqua 

omnia vehementius diuexant. . Atqiie haec potiffi- - 

luum excandefenAlsac^rbtus ^ ardanst^f fiuel Cofi/b 

Ugitimaf 






t ' 



i$^€ tyS FEB^RlBViS 

i&girinmi, qtiam in i»b/ia, fiueyjbirrfa, qoarumaltl 
ra ideo fepttino die , altera decimo quarto fin^ 
rconfueuit. Inberdutii, praefertim inter initiE) pij 
{bs non nihil depreflior, et contradiior eft, 
'«ogmento quandoque celerrimus, et durus. D 
lent artus,.lumborumque ^egio. Vigiliasnonr^ 
ro excipit deliriuiji, aut fopor. l^riflTme vero, c| 
tunc folum; cum regimen calefaciens adhibitut| 
perperam iit, aut malignitas fe addiderit, infuir 
fna cute effiorefcunt peticulae. His igitur, fe 
praecipue caloris acriinoma, et pulfus inaequalitat 
^tffiothum ptirem ab mputri iioet internofcere. Qo 
•vero piura, aut grauiora ei attribuunt, vidend 
gaftricas, petechiaies, coUkmantes, et maiigois 
•^uafque vna coiifundere, VPomniifcere. 

«. CCLXV. 

Dtferimen Hiitic patet, Synocho^ putres gradu tantammi 

^chMn ^^pu' ^® > ^ paullo longiore durationis tempore fpcci» 

trem^ et fe^tXm differre ftb imputribus. Et quamuis fytnpttj 

gHAs, ^^a^^^^^ vehementia ad malignarum febrium intefj 

firkas. ^um nat^ram propius.aecedant, et pro iisfac 

«plerifque habe^ntur; attamen, fi purae fueriflt,^ 

.aduertit lievtaVdivs, breuiori temporisfpa 

terminantur, minorem virium ilnbeciliitatem 

:mitem habent, et pulfum validiorem, et frequ 

^iorem« Cerebri vero, nepuorumque affeSioni 

*qilae in maiigni^, fpeciatim lentis' xieruofis ttfflj 

;Goatinetitib«», quam remtttentibus perpetuo 

aflidue tenent, mitiores in Synodho pu^ funt, ^ 

*^tiufi]ue euanefciint) «piotiefcimque impura, m»' 

-gna, aut eomplicata non f uerit ^ Braeterea in SyO' 

-ocho co£lio, et crifis irequentifljma eft: contra|j 

JiHts. AGdjbricif ^ttOf qaas jfutridaSi autftAo^ 

-muiti hodie vocant, maxime difteit Sjmotehus haeP, 

vi^uod in Uiisnatifoa^ iingua ^htfytm fiauiuh F^ 

• .. oris 



\ ' 



' * 



I 



cowrTiir. ebvTTNENT. fJT; 

oris fiipor, halitus f oetens » yentris tumor, infla- 
t)o, bdrborygnii)..diaTdioea, pulfus paruus, debi« 
lis, inaequalis, intermittens plerumque occurrant,, 
et remittentium typus feruetur. 

• * * • • • # 

i^ r g n Q fi s. 

§, CCLXVI. 

Synocfaus putris , quoniam ex acutarum ^nert 

eft, periculo non vacat^ inprimis.cum tiialigncta-' 

tem, aut fiutridajs Itquationis notas prae fe ferat. 

Faoiie aatem a diatheii inflammatoria, moi*bo pro« 

ve^lo, ad diflblutionem , et.alkalefcentiam decli* 

nat, in primis biliofa, et inopportunis phleboto- 

niiis curata. Irt vn\\ieti\Xvt^faratfnaJlka tutior, ar- 

mafika periculofior > apacmaftica periculofiflima . 

fenfetur, Sic exquifit», benigna, pura, rite cu- 

rata feiicioris exitus ; contra non exquifita , impu<» 

ra, complicata, malrgna^:.faeuia fymptomHtibu^ etl 

virtum imbecilUt»te comitata, difcriminis plena 

exliftit. ' 5i diefeptima co£tionis purulentae fignai 

accedant, et nullus error committatur , falutaritei; 

decima quarta terminabitur. Si tardius caQiO 

&dueniat, ad vigefimam primam, aut vltra protra- 

hitnv per£e£la foiutio* Nuiia vero coclione appa« 

rcntc, .&cie aegri turgidula perfeuerante,^orbuni 

fore loQgum , certi tura erimus, Vrina quo rubi* 

cundior, ct craflior eft inter initia, ceteris paribus 

€0 tutioi', ;et breuior morbus effe confueuit. Si in 

ea coflionis fig^a cernantur, dum in reliquis crudi- 

tas, et -fymptomatum grauitas perfeuerant, in pri- 

mis, fi vireslahgueant, periculum non leue immi- 

net. Vrina alba exitium portendit. Vbi febris 

ad finem vergit, fi fymptomata recrudefcant, breui 

deHtura eft, nempe decima quarta dic. Co£lionem. 

enim validius natura moliri videtur. Contra pul- 

&5 paruus, contra£lus, inaequalis, et Ipafticae 

. VoLiP.ii. Y afFeaio- 



33'J 



DE TXBRXBVS 



affeOiones male ominaptur* 'Vigiliae item perH* 
na6e(5, rerpirationis difficultas, anxietas, delidum, 
bypochondribrum teniio, et cruditatis indicia, 
mala. Synochus putris ardenS) pura et;legitima 
vt plurimum feptem, non pura, ajit notha nouera, 

^ vndecim, aut quatuordecini 'ditebds , quod fupra 
innui , judicatur. Soluitur plferunKjue alui deje- 
ftioner; fodore, vQmitu, abfceflu. Senilfus etiim 
perfaepe lethalis eft, ficut iis.,- qui CSM^.corri^ 
piuntur, temperamento,' afere, annique tempore 

. frigidoexfiftente.* -^ • « . 

., .. . CurdiiQ. 

$. cici.xvii. . 

5;«»^. fntjio, ' Vt cauffae hujufce febris eaedem fcre funt^ quae 

^^^^^"^^* Synochi fimpiicis, fic et curatio. Sanguinis copia, 

feruor, concitatior motus, diathefis phlogiftica, 

inAanimationis periculum iterai^m fatiguinismiflio' 

nem expofcunt. Veteres eaita confidebant, vt ad 

leue aniihi deiiquium vfque imperarent. Reliquuin 

curationis diiuentibus, ,et refrigerantibus.^ferficie- 

Caufeiae, bant. Iii fattguinis tam^n rtiii^one, in dituentiiun, 

et refrigerantium vfu mediocritks quaedam obfet- 

vanda eft, ne coftio purulenta, quae viix»iiori quo- 

dam febris motu, et caloireiiidiget, inipediatur. 

Quodpraecipue menti alte defixum haereat, v^ 

febns^trdantis^ biliofaey aut rrt«/ig«i^ mores indue- 

Cafbartico-tit. Purgantia ab initio, nifi-raateria in priraisviiJ 

rioft v/us. turgeat, euitentur. Si forte taihen fiibita ad caput 

metclftafi^ accefferit, ex sYDENHAMfrsauSoritatc, 

' et fide, poft fanguinis mifiiones caj:hartica alterntf 

' diebiis, atque ad tertiam vfque vicem iterandx 

praecipit swiK-TBNivs* His enim, reuulfioflc 

fafta , feliciter aegri feruari dicuntur. Coftion^ 

etiam pera&a, fi materies morbida lente, autfluU^ 

modo excernatur, vtiliter in vlum vocantur; Tunc 
- , ' , gelidae 



I 
I 

1 1 

f I 



gelidae quoque aquae potus tnirifice fehtim com- 
pefcit,*cunftantemque Natur^m ad criticas-excre-: 
tiones foUicitat. Delirio , fopori et 'dobri capitis Reue/inntia. 
kcurrunt cucurbitulae, liirudines, clyfmata, epi- 
fpaftica, balnea pedum, atque alia, quae reueliunt, 
Quodfi, vt interdum euenit, ad putridam iiqua- 
tionem {§. CCLXVI.) morbus d:fle£lat, non modo 
ad acida valentiora, fed etiam ad reliqua antifepti* 
caproperandum eft. Reliqua ex generali febris cn- 
ratione (§. XL1I.)> itemqae ex fupra (§. CCXLUL 
ad CCXLVill.) propofitis deprorfiantur. 

§. CCLXVIII. ' 

DeSynocho putri, quae maJignitatis notas ha- 

W, aut qUae impura, et complicata fit, qualis 

plerumque epidemioa *)effe'x:onftieuiti ea^ profdfo, 

et diftinfte dicere fuperfedeo, cura quare de Syno-. 

cho fimptici proliata funt , . huc commode , apteque 

transfcrri etiam poffint. jo. covttak vs 0) mor- Syn^ifi. 

hm petkyar^m, fme pettikitis epidmkaf ann. 15^7 lZ^%^Jru 

defcribens, vtramque Synocfaum, hreuem nimi pi^fechM/js 

nim, fiue fimplicem, et iongiorem, flue putrem,^^^"^'* 

f^fpuratanh vtipfevocat, fiue petecAialem h in iis 

oiFehdlffe ratus eft. Nec mirum id fane, cum 

Jiujufmodi morbi exanthematici febriies cujufque 

fcbris chara£terem facile mentiantur, quando epi- 

demice gralTantur, et modo vnum, modo.aUud 

fcbrium genus pro temperamentorum , aetatum; 

fexus, complicationum , cauffarura, diarumquo 

circumftantianim diuerlitate imitentur. Hinc fi 

ad febrium claffem redigantur, febrem qmdem. canti* 

^uam in iis ej/i^ fed nulli continuarum adJlriStam^ ia« 

pienter, et jure optimo jam aduertit prtrvs a 

CASTRo, de febre maligna punSfuulari tpic^emiea fiii 

temporis verba b) faciens. Nec aliter profefto 

fitri poteft, cum iftiufbiodi morbiy vbi primarii 

Y 2 ^ funt, 



/ 



34P .^ DB FEBBI9VS 

» > 

funt, nequ^uam ad febres pertineant:; quodalSbt 
' monmmus. 

->., • ♦) j»icc».AVS Ri6tsifv6 tradit hiftoriam SifMc}\i fmis 

afudnitkaiB malignae^ imo fefiiUntiSy epioUmicae^ et cpntSf 
gufae/cum cUffolutione humarum^ id eft vere futri^y 
cujuj? fpecies fequemes ipfe obferuauu: i) fynochutn fih 
trem maltgndm Rne examhematihus. 2) fynochum futrm 
^alignath i^^amkematicam. 9) complicatam cum bubonikiy 
, M'hMcti^^ antAraciiuSy ideoque feftiUntialem. 4) }^ 
hifi^ vp i» flkrifnue, . 5) cum fipijfitudine aliquqli fangmi 
fhhg^ca, ; yid ejus confiitutio, efficUmica ann. 177 J. 7^* 
' 78- 79' Vratlslav, 17J0. 

/1) De Ff^e ^purpura epidemiali , ef cofitagiofa c. 19. p< 
166. etfeqq, b) Se^. i. apAor. 3.. p. 3. eoL f arav. 1653* 

«. CCLXIX. 

' Compliiras aliae febrmm fpecies ad Sgnmhumf^ 
trm a Nofologis reuocantuT) quae tamea Kujufcft 
generia misiime videntur.. . A LijavTAVDio ad hoc 
genus traducitur/tf^cr iepjuratorm A. i6$i. 62.63. 

JjMld^ j?y;f. 64* SyDBWHAMII 4)* - Quod Ctiaitl fecit SAVVA- 

M» Mt^i ^ ® ^' ^^- Vetum ejua dcferiptio nihil habet, quoi 
Syndciw conueniat, sl qua ttst difcrepat, vt aequius 
ad remittentes puras , aut qompofitas , fiue f^ 
, por^oaatas rmiittenda fit^ vtpote quae mulM 
etfi contimia, de intec^tttentium natura participi' 
bat , imo faepe in eas tranfniKutabatur b) : quod ve- 
rae, et purae SifnofJto putti nunquam contlogit* 
Neque potiori^ jure ab eod^n sAvvAGBafxo f) vt 
fpecies hujufce Synochi habentur Febm mti^ 
epidemica ann. 1665 et 1666; Febris vari^fi oti^ 
1667*68^69; Dyfentericai pteuritiear sMte(f» 
ErrorSau-^i sYDAiTjttAMio defcriptae, cum leui aegotio, <\^' 
'oagefit. cunque earum hiftorias peruoiuerit, eomperif^ 
poffit, vel non fatis patere ex iroperfeOia, et den* 
cienti earum defcriptione, cu)ufnam generis eaft 
fuerint, vel a Synochis. alieniffimas fuiffe, velai 

alios^ 4|uani ad febres, mocbos omniao propiu^ ^^' 

' . ■ .. V cefliffe. 



< ' 



COMTIV« CONTIKSNT. ' 341 

f 

ceffiflfe. Multo^ mirais ihter Synachos • locajttdae 
kntfpecies 12, im^ fopomfa ovarijhonjj, ig, 
{mfcorbutica senj<?ekti, et 14, fiue/Ttt/rirfa mi- 
krif ann. 1754. ^Cj-erardi apud vakdermonoI 
Diar.meii 1756. p. 311. a ^AvvAaBsip indicatae 
^uidem, fed non fatis, vt par erat, expeniae. Om- 
nes enim hae a continentium indcle, et charafter^ 
^uam longifllme diftant.v Febris item catarrhalis 
putrida anni 1768. Mbfcuae epidemice graflata, 
jiERTENsio d) vifa eft SffTiochus putris cum. febrt 
intercurrente catarrhali conjunfta. Fortaffe, fi vere 
ad Synochum putrem Veterum fpeftabat , maUgnae 
quaedaih fpecies illa fuit. £x defcriptione tamen, 
^atn edidit mertsnsivs, videtur fuiffe febris 
^ofirica maligna cum catarrho complicata, quae cer« 
te a fynochis alienifltma efl , vtpotf rendttentium 
naturam referens, aut exanthematicis morcis febri- 
libus tahtum adnumefanda, cum peticulas, et mv- 
iiaria fibi perpetuo affociaret. Verius ad Synochuny 
putremy fed malignam referenda eft Maligna febris 
fuptrante hufnido BAYM. jo. fortis^ cujus hifto- 
riam Cradit Auftor in libro de Febribus^ et morbis 
^ulierum 0). 

«) Synopf Vniuerf Prax, Mtd. Lib, 1. fefi, i. cap. de 
^^h. cofftMi, pmrid, h) Obferv. Medic. ckca morb. acut. 
fi^' l.ctfp, 5. et 4. etfefi. V. cap, VI. quo vltitno loco ait: 
notatu dignum effe autumo^ quod cum fehris haec (nempe 
deparatoria), quae ah illa cQnftituti6ne pendehati qua inter' 
^ittentesxaeteris praedominabantur (fi vel diutius pcrfifterety 
le/ aeger nimis euacuatipnibus faerit exkaufius) fubinde in 
i^termittentium cafira de facili tranfiret; iflaefebres^ quae 
[^tmtes funefiabant annoSy etiamfi diutijfime cruciarent^ 
^^njjime tamen Intermittentes fierent y indicio fatis niam^ 
ftflo^ etm febrem continuam (depuratoriatn videlicet) atque 
immittentes ifias vel mtura quadantenus conuenire^ vel 
»0» multum ab inuicem ahhorrete, c) Nofolog, l. c, Gen, 9. 
^) Ohferv. medic. defebrib. putridiP, I, cap. i,p. x, et p. I2. 
Pag' 281. ed. Patav. . 

Y 3 FEBRIS 



I 




34^ SlX .FBBHXBTtf 

FEBRIS LENTA NERVOSA, MALIGNA 

PASSIM DICTA *). , 

§. CCLXX. 

|uam pleriqueMedicorum ad noftra vfque teiti- 
pora peculiari nomine, etlpfeciatimitfa/igBfl» 
'apprllare foliti fuere, eam Angli tentam nemfan 
nominare non ita pridem coeperunt. Eft autera 
febris oontinentis genus, quod vltra duas, aut tres 
hebdomadas extenditur cum calore, vrina, et pulfu, 
quod ad erebritatem, fanorum quafi fimilibus, cor- 
poris interim. totius viribus valde languentibus. 
Nfruofa ex*eo dicitur, quod neruos, et cerebruta 
potiflimum afficere videaturj lenta vero, quol 
lento, et tardo fere paflu incedat, proferpatque, 
iic vt vnumfCt viginti dies plerumque praetergre* 
diens, ad acutot morbos ex dtcidentta faepiftYme per- 
tineat. Hfalignam autem, et mali moris antehac 
Clinici paflim appellarunt, quod fub bona caloris, 
puifus, atque vrinae fpecie aegrum quafi clanculuni 
decipit, et vix fufpicantjem terrificisHmox aduoca* 
tis, ^xfertifquc fymptomatibus, fopore videlicet, 
delirio, cardialgia, exanthematibus, neruorumiii' 
tentionibus, aUifque breui enecat, dum ab initio 
' leuis , placida , benigna , et periculi^xpers cr^^ 
batur. . ^ 

*) Synonyma. 
Febris pefiilens fracastorit , De morh, contagioju «*• 
U. cap, 4. Feiris mJligna cacoithis, feu maiimoris B£i^^' 
Mii, de febrib. p. 165. ei f^enef. Febris leata, Jiutk^^* 
ta neruofa ann. 1661. willisii, de Morb. conuuljiv. c^* 
VI IL Febris maligna Fizesii, Traiti des Fievr. ckap' ^'' 
Febris lenta neruofa hvxuamit, defebr.cajt. Vl. et aNGIO' 
' RVM. Febris maligna letisa voGELii de cogn. et curm' 
fHorb. §. 56. Febris maligna in fjpecie AuBorum volpRBCH- 
Ti , Diff. de febr. meruof. yiifque genuina indole Gonap 
1767. Jub praefid, VoGKLil. ^ Febpts maligna^^ vt vocat^ 
Parifiis, LORRr^ de MelancLl T. 1* p. 117. Febrts ff^ 



C^ONTIV. CON^INBNT. .343 

jW morif:4tfm, 1711. MoHGAONir , ^D^ fcd, et cattjf. mork^ 
Epifi, VIL artic. 16. Febris thaligna C/. qvarjnii, Me» 
tkod, inedencL fibr. cap, V, Febris lcnta^ aut neruofa 
BVCHANii, Medec. Domefliq: T. a. chaf. g. Febris jjutrida 
ntruofa ann. 1770. M£HT£NSii, obferv. mcd. P. r. caj), ^. 
hbris lenta acuta^ fiue neruofa t>s meza Conrpend. MesL , 

Brad. Fafi. I. cap. X* Tjfpkus d) sawages. Nofol cl. 2. 
Gm. 4,fpec. 2. 

a) Nullam rationem savvagesio, cnr hanc febrem 
pro IVfpAo ptimae et fecundae fpeciei^ qiiaram meniinit 
Auftor de Intern. affeS: ipml hippociiatem , fuifle pntat 
VoGfiLivs )oco citato. Si enim^ inquit, a praemagna im* 
becillitate recejferis^ qmm hippocrates adfcribit fui^ 
Tifpkis^ nihil comfnune habent cum noftrafebre^ feque itf 
^rimis ingenti ardore, et breuiori duratione ab hac diftin^ 
luunt. Nec failitur. Nam prima fpecies maxime difcre- 
pat a febre fieruofa, qoift fiatim febres fortes tenem^ et 
calor acueus etc. et qqi* pa^d effugiunt , et corripit tempore 
ieJtatiSf cum canis fidus oritur^ bile per corpus commotay 
et quia moibus bieuis efle folet, nempe feptem vel qua- 
taordecim vt plurimum dierum. £t (i vnquam longius 
trahatur, diem vigefimam quartam nori excedit. Neque 
e&poceft fecundft fpecieay 'quia/e^ri/ tertiana^ aut quar* 
fi«utinprincrpio oboritvir, et dolor fortis in capite confiftir, 
^iquaedo etiam in toto corpore intermittens ; et vomit fali' 
ww, et fre^uenter eruSiatf et oculoruffk regiones dolet^ e^ - 
/«ciM albefcipy ct tumor in pedes defcendit^ et demom, auia 
^nioqme totum corpus intumefcit. 

§. CCLXXI, , 

Vt vero ciarius hujufce febris innotefcat fecies, mfl^ria 
^^^tm mbdo eonim omnium , quae ipfam antece» 
^^t, comitantur, et fubfequuntur , hiftoriam, 
Qui in eam pronus eft, incipit primum non belle 
k habere, taedio affici, nuUa amplius re deleftari, 
et quodammodo . quid velit, aut optet, prorfus ' 
i^efcire. Interea leues quafdam caloris, et frigoris 
lubitas, incertafque patitur viciffitudines , quae in 
primis caput, et faciem afficiunt; de laffitudine, 
S^alem percipiunt iabore feffi, conqueritur, fed 
adhuc obambuiat, licet ofcitans, .et torpore info- 

Y .4 lito 



344 ^^ rEBniBTf 



« 



lito languens. Haec autem aecidut^t, pri^krfita 
vbi fponte morbus exoritur, nec aliunde per con- 
tagium infunditur. Tunc enim velocius eft mali 
initium, et . jfrogreflio. Poft haec mox accedit 
quando major, quando minor in capite ponderis 
fenfus, interdum dolor, verttgd, temporum cOn- 
jftriclio, antmi defponfio, praecordiorumque op- 
preftio infolita. FauUo poft fe his jungunt naufea, 
et ciborum omnium faftidiiu9i.'(]ne vUa iitis mole- 
ftia, aut potus cupiditate, et faepe cum crebi^o ad 
vomendum incitaraento, quo plerumque nihil eji- 
cltur, aut fi aliquid, id paru^m phlegmatis infipidi 
tantum eft. Quandoque haec omnia per aliquot 
horas ceftant, euanefcuntque, breui tamen grauius 
infurre£lura, praefertim adae^rafcente di# : nem* 
pe caput tum magis, magifque grauatur, incalefcit- 
que; mens obnubilatur, pulfus crebriores, celerio- 
' refque fiunt, fed languidi fe^per, atque inordinati, 
\ , cum quibus conjungi folet.quaedam fpirandi diiH- 
cuitas, ac peftoris anguftia, aique oppreilto; 
magnus faepe ftupor, aut obfcurus dolor, ct qui- 
dam frigoris fenfus pofterioreni capitis partem te- 
net, aiit dolor grauans finciput etiam circa futuram 
coronalem occupat. Vtraque enim doloris Tpecies 
propria fere eft cujufque febris lentae neruofae, et 
I plerumque aliquem defipientiae gradum cdmitem 

habet. Calor autem vt plurimum mitts eft, neqoe 
faciie excandefcit. Attamen interdum volae m^ 
nuum feruent, aut caput vaporibus calidis, facief- 
que rubore crebro fuffunditur, dum interea pedes, 
atque extrema frigefcunt. 

§. CCLXXII. 

* * • 

Stoiiiiprh Quinque aut fex dies in hac valetudixiis ambfgui'i 

mifinfs. tate verfatur homo, paliidus, torpidus, m^mbris 

quafi fra^lus , non omnino aegrotans , nec tamen 

fanus, 



• , 



V 

CONVTir. CONTliftoNT» 345 

fiinus, nec qaktus; fed plerumque infomnis, etvl- 
gil", et auamqustn adftantibu^ fomAoipfeindulgef*^ 
?ideatur, idem tamen conftantiflime afleuerat, fe 
nuDo modo dormire poffe. Neminem autem ex 
his arbitror falfum dicere. Nam aeger faepe ita 
(juiefcit, et clauiis oculis dormientis imaginem ex- 
hibet, _vt negari nequeat, euih reapfe dormire. 
Ipfe verp fibi non dormire videtur, rquia ejus menti 
tot fpe£lra, et tot idearum fimulacra perpetuo ob- 
verfantur inter dormiendum, vt vigilare Ombino fc 
credat. Pulfus toto hoc morbi ftadio celer eft, de- 
biiis, ac inaequalis, quandoque fluffaians, quam 
doque tardiis, rarus, itemque intermittens ; fubin* 
de concitatior micat, modo fedatur, atque ordina^ 
tus, aequalifque euadit, et fic aitemattm variatur. 
Nec 4liuerfa vultus ipfius ratio eft, nam crebro hie 
et repente calore quodam, qui raporis inftar a^fcen» 
dlt, rubefcit; et paullo poft pallet, et albicat« 
Quo fit, vt faepe pro afFe£lione faypochondriacan 
aut hyfterica morbus a minus p^riti$ accipiatur. 

§. CCLXXm, . 

Hinc malum in dies augefcit, )am loqqi aut md* Secundim 

veri piget, et tandem leflo aeger deflgitur, nec fa- 1^^'^* 

tis poteft exponere , quo modo fe habeat. Nihil 

ipfe poftulat, ne potum quidem, atque interroga- 

-tus aliquid, vix quaerenti nouit apte, et diftinfte 

reipondere. lam tendines fubiiliunt; manus, et 

lingua tremunt. Haec muco albido obdu^ ncm 

valde inarefcit; nifi in medio, vbi fufca apparet, et 

/7cca. Tandem ^liena fubinde obloquitur, et leui- 

ter infanit , fine tamen f urore. Tentiem , vt pla- 

rimum, vrinam emittit, modo limpidam, modo 

vappaeinftar, aot cereuifiae turbidae fimilem, et 

lentefcentem, non raro etiam fubnigram, fubinda 

crailiorem, farina quafi infperfai et fubfidente, «ut 

Y j fine 



34^ DK FE»IIIJ9'V'5 






fine lege furfurii,^ deorfumque v^gaiite/ Interhaec 
fanguis e vena miifus aut natur9tt$inuQriitur> aut 
tenui pellicula^teftus, fed craflfamenl^o laxq et nigro, 
parum cohaerenti. Interdum etiam ad liquefcen* 
jjum prcJnior cjft , et fero turbido coplofo fcatet. 

• §. CCLXXIV. 

fertim^ Circa feptimam, aut o£lauam, ,ex quo aeger 

fiadium. i^auio fe tradidit^ omnia ingrauefcunt. Genae 

tnagis rubent, et manuum volae magis^sdent. Gra- 

vitas, .^t dolor capitis acerbius vexarit^ accedunt 

yertigines, tinnitus, et fufurrus auriura, quofere 

perpetuo obftrepente mens ipfa mt>lefte ajficitur, 

et non leuiter perturhatur ; non ita j;ameQ, vt m 

rium vehemens fequatuF, cum^plerumque ejus lo- 

co fit quaedam rdearum, cogitatipnura, aftiottum- 

que inde pendentium peruerfio, et confufio, Hinc 

fere aeger fecum obmurmurat, et Verba quafi mu- 

jtilata, et difficilia intellechi profert. Id praecipue 

eucnit in foiftno , aut quando e fomno expergifci' 

tur; tunc enim mens magis laborat, et obfufota 

> apparet, fed breui poft ad fe redire confueuit, nofl 

tamen diu fibi conftat. PeSoris oppreffio, virium 

languor et defefiio ita increfcunt, vt ariimi deli- 

, quia et fyncope, praefertim cuni e leftulo aeget 

furgere nitatur, eum corripiant; nam tunc fudo- 

i:e frigido frons, et manuum dorfum madftnt, a^' 

que animus deficit. Lingua, quae ante^ihtlmiQ^ 

aibidaque cernebatur, jam arefcit , rubet , et finfr 

tur, et quafi maii punici corticem colore imitatur, 

medio in primis fpatio, dum vtfoque ex latere m^' 

. -co flauo fordefcit. Vbi ea ex ore producitur, tre* 

' ^ inula , atque inftabilis eft ; interiixi; iice^fc ipfa cuin 

lahiis ficcefcat , vLx tamen vlla fitis vrgef . Calo- 

rem vero in ea acrem , et p^rmoieftum queritur 

: faepe^ aeger. ... 

^ fcaxxv. 



^ §. CCLXXV. 

Nona, decima, aut duodecima die fudores bre^ QvarfMm 
yes, ac inaequales, aut etiam profufiores, et r^fi^^'^ 
pentini emanant,' fed vifcidi, frigidi, etglutinoii^ 
in primis extrema corporis occupantes. Saepe aU 
Yi de)e£liones cfudae, liquidae, aquofae fuperue^ 
nlunt Vniuerfim fudor, aluique fluxus coiliquan* 
tes funt, viribufque infenfi. Non raro tamen ma* 
<ior quidam tepens, totam cutim perfundens ytiU^ 
effe confueuit, vti et lenis diarrhoea, quae deli*' 
rittm, et eomatofos affe£lus difcutit plerumque» 
Circa hoc morbi ftadium Natura pra^cipue deficit^ 
extrema frigent, vngues pallent, et liuent, pul- 
fus parui, et celeres ita fiunt, vt vix percipi, et nu^ 
merari podint, etfi antea leViti, rari, tar.di, autin^ 
termittentes fuerint; aut ita flu£luant, vaciUant^ 
interciduntque, vt mortem in propinquo effe dice* 
res. Aegri Aupidi jacent, et ferme fenfibus orban* 
tur. , Strepitu, et lucis appulfu, quo ab initio pUi- 
rimum perceUebantur, vix tunc emouentur. De* . 
lirium paullatim exeipitur profimdo fopore, et bre^ 
viperpetuo fomno. Excrementa alui, vrina, et 
lacrymae fponte , atque infcio, nolenteque aegr^ 
profluunt, proximamque vitae diflToIutionem por^ 
tendunt. Tremores vero, tendinumque fubfultus 
J^paftnum faepe vniuerfi corporis imminentem figni- 
ficaot, quo vitae filum cito abrumpatur. Alterutro - 
cnim ex his modis, poftquam quatuordecim, ofto- 
decim , aut viginti dies , imo multo etiam plures 
l^nguerint aegri > tandem pereunt, 

§. CCLXXVI. 
Interdum flragula palpant prius , inanes imagt-' Qffatdam 
nes confeftantur , obmutefcunt voce faucibus hae--»^ P^rf^. 
rente, faciem cadaueris exprirhunt, et frigida fufpi- f*^- 
ria c^ittunt de peQiBve^ plerumque zn^rtis proxt- 

ma\» 



mae indicio. Non nuUi ctft aqtea animo forti, et 
magnoeffent, fubito terrOre,' et-defperationecor- 
ripiuntur, nec fomno indulger^ volunt, cum mor- 
^em, tUm mentis perturbajbionem,' ^uam dormien- 
tes fubire credunt,- aut •ejcperiun.tur, , euitaturi. 
Quandoque puftulae, et maculae diuerii generis k 
fumcna cute apparent ; inter quas interd^un^ticu' 
laefufcae, liyidae,.atrae *), et vi1)iGes corpus de- 
fpedant. No'n r^ro parotides, aut abiceffus aurium, 
aliarumque partiunl. fu^erueniuiit. . N^c defunt 
aphthae albae, ruhrae, depafcfentes, nigrae, gan- 
graenofae bibiis ^ Uijguae , faucibus infeftae , prae- 
fertim vbi febris cum difliblutioae p^trida humorum 
copUlatur, et pellilentialis, et contagioik efl. la- 
terdum ad 0.$^ facrum ^ et nates vis morbi cofiuerti- 
;tur, atque ibi poft breuem rubor^m, dolorem, 
tumormique cutis, fuppofitaeqiie partes gangrae- 
nft iicc^, aut humida, plus minus alta, nigrefcunt, 
.45t' vita priuaiitur , et foetent. Plerumque , nifi , 
^ morbus maUgniflimus iic, in longum trahitur, et 
ad quadragtfijba vfque dies , imo eti^am vltra intef' 
duq) aegros languere cogit, quorutn non nullis, 
«tiam poft fdbrem deui£lam, mens per aliquod 
tempus aberrat-, donec paullatim refipifcal;. 



*) Cl. PRiNOLivs (Malatt, delle Armat. P. 3. ettp, 6. 
820. 221.) non diffitetiir et ipfe hi^gnam efle a^tnitareB 
inter febrem nialignam in Jpecie cli&am , et lentam oeroO' 
lim. Nam vtr^ue, inquit, communia fui%t polfus langui* 
dus, vriua palUda, fudores non critici, Qbfufcatio ;mentis, 
virium lapfus, fpirituum opprefllio, artuum tremor, (iae 
neruorum. Difcriminantur vero, vt ipfe putat, qu'od ner* 
vofa febris minime a caufla putrida . gignatur , et quod 
miliaria exanthemata , non peticulas ad cutim propeliat. 
Verum atterutrum falfum eft. Muhtplex enim febris ner- 
vofae origo eft ; atque interdum , vt contagiofi , nofocomii- 
,^x, fiautica^ carceraria, de qujbus poftea, ex mialbaate 
putrido nafcitur. Miliaria vero non perpetuo in ea erum- 
j}uat,' (alias miliari$ ihotbiis efiet) fed Interdum tantuitH 
• • nec 



4 ' 



COWTIN, C.PNTINENT. 349. 

aec i^b jea <piaiidoqae petlculae verae abfant, Vt %ep6 

vidijnU5. 



» « " t 



$:. CCLXXVIL 

Continuitate continenti Symcho putri afHni& e^ 

fed ab ea difcernitur per iigna, quae alibi jam 

(J. CCi>X.VIL) recenfuimus. A morbo petechi^ali, 

fiue a peticwlis,.;fiue, . vt alii yocant, .a febrej?M/fit 

ia matfgna petechiali difcrepat ,• quod :haec pofteriQir 

vehementiori aggrediatur impetu, quod horrores 

et calores cum tria.jores,. tiim libngibres excitet; 

quod piilfus'y pf aefertim inter ini{:^a , . di^riores^ et ,., .;,,() 

magis fenfos exhibeat^quod capitis dc^orem, yer-^ •* 

tigineS) naufeas, et vomitus^, ^tiam in ipfq mprbi 

iRgrefTu aiFerat intenfiores ; ^ quod ^mpora , : im^e^ 

orbitasipfas doiar yeluti fixus affligat ; quod qcuIj^ 

graues; flaui, aut rub]:i 9ppareaf}t;^- quod arteriae 

teroporum vehemienter vibrcnt GUm frequenti au^ 

rium tinnitu ; quod .fingulis diebu?, :Vt remittentesi 

exacerbationes habeat ; quo carotides in augmen* 

to validius pulfent) licetquaein ca^po funt arte- . 

riae tardius» et placidius moueantur; quod animi 

deliquia, fpiriti^umque de)e£lip citiujs, magifque» 

etfi nuUa immodica praecefiferit euacuatio, et pul« 

fus fatis va]idu$ videatur, infeflent; et demum 

quod refpiratio vtplurimum laboriofior, inaequa- 

liorquefit) et faepe dolorem, fufpiria, aut finguU 

tutn comit^tn hab^at.< Praeterea a peticulis, relin 

guifque exanthematicis morbis febris tenta neruofa 

dijTert, quod plerumque peticulae, et exanthemata 

miliaria, quando in ea oriuntur, regimini calefa": 

cienti debeantur, et quandp etiam fponte prodeunt^ 

in {latu potifiimum morbi| aut circa ejus fineni 

erumperQ foleant; nec pe^petuo, nec quouis in 

gtegrotante fe exferant ; du^i contra ^n febre pete- 

^hiali vera, et primaria^ et reliquis exanthematici^ 

norbis peticulae^ miliaria, variolae, morbiili, etc^^ 

fi 






A ' 



. / 



. fi regularcs Cnt, ante morbi ftatum, et proiinttt 
primis diebus prodeant, et nunquam, cutn prima- 
rium morbum efHciunt/ abHnt. Facile etiam a 
gajlncis malignif febribus diftiriguitur, quod illac 
fnanifeftioribus acceftionibus, remiflionibufque va- 
rientur> nec tantam continuitatis aequaliikateiQ 
oftendant, et manife(tidra cacochyliae in primis 
viis indicia e>chibeant. 

. §. CCUCXVTIL 

Q^nsm Aggreditur haec JFebris homines tt plurirtum la* 

2^^^'*^xioris text^rae, neruis debilibus, fanguin^ tenuio* 

ri, aquoiiorique praeditos; quos vel nimiae eua« 

tuationes ^hauferunt, Vel triftttia, aut immoi' 

cae vigiliae, et ftudia affidua, laborefque infirma- 

runt, vel aiimenta cruda ac infalubria, vel potus 

aquofi, impiiri, corruptiue riepieuerunt, autdm 

' acr craffus, vitiattifque circumcinxit, vel ptyalit* 

mus, aut alui folutio, aut nimia venus eneruauit 

Sjp9rajslcs Quando ex hujufmodi cauffis oritur et fparfim ali- 

** ^uos tantum fingulares homines inficit, fpotiiam 

et fporadha eft; videturque non tantum a niintt 

folidarum partium laxitate cum tenuiori fanguioK 

crafi con junfta , verum etiam a lymphatico latice, 

• ^ copia., et lentore peccarite, cerebrum fpeciatitti, 

et neruos obruente, et tandem, quia -refolui ne* 

quit, putrefcente pendere. Idque vel ab ipfa coiR' 

probatur medendi ratione, quae cariiacis raitibu^ 

attenuantibus, antifepticis, leniterque ftimulanti* 

bus feliciffime foiet perfici. His enim vis cordis, 

et neruorum excitatur, lentor lymphae refoluitur, 

et quidquid corruptum eft, euacUatur non modo 

per communes excretiones , verum etiam pcr '^^ 

S^ moJis qxxzs natura, atque ars nouit fibi aperire. Hinc 

jM4kc€iMr. pierumque omnibus fihiul eua,cuationibi&, nimif 

xum fttdore, ptyalifmo, vrina; diarrhoea» exanthe* 

matibus, 



j ' 



miSlbas; sbTi^b^s, imo interdumi^lceHbus krtii 
excitatis, ipfisque gangraenis opus iefty vt noxios/ 
depfauatul^ue humor e corpore ejiciatur. Raro 
cnira coftione et crifi hujufmodi febrisad finenf 
perdudtur. ' ' ' : • * ' - » 

. \ . §. CCLXXpf. 
Quandcverocommuniorjesjcauflae |^lures|coden)t MpUin^eM 
tempore afficiunt, .populareilique morbum redfc^***^'^^ 
dunt, epidemica tuiic eft, et pernitmfibr.^ - Quo irf 
caiu, ni fani fibi cayeant, facile fufcepto maligno, 
eUeruis infenfifiimo niiafmate in eandem inciduxit. .. 
Tunc etiarii iontahtofn diciturV'quia per fubtiliflt- Qmmi^^ 
raos halitui, '^utridoTque vapores 4b aegris manan- 
tes in adfidentes, inferuientefque dliffunditur. In- 
terdun) ex fola mora in aere putcidis , morbidifque 
emuuiis fcatente, vt in nofocomiis faepe contiii-^ 
git, ipfa contrahilur. Tunc patet, eam efle ex Qusnd^ijf 
p^trido confagio, dicique pofle nofocotniqUm^ ^V^^'.^%hf ^* 
quam' non omnis nofocomiatis ^) ad hoc genus Nofieimia-^ 
jpeftet. JCotuni etiam eft, aerem iioh fenbuatuht^J^/***'^ 
inquo cbtnplures, frequentefque vel faniflimi ho- 
n^ines diu claufi detinentur, vti ih nauibus, et car- 
ceribus faepe fit, humanis halitibus atque effluuiijl 
ita corrunfpi^ . vt veneni inftar immifla animantii 
<^^to enecet, deftrufta nimiruhi neruorum, et cor-^ 
^is potentia, Febris ex hujufmodi caufla orta, ^at/tieat «r « 
toafffrtto/aeflefolet, et nautica^ ^t' carcerarid^^"'^^ 
«uncupatur^ et faepe adeo peftifeira eft, vt conta- 
gioneih vicinos, et ceteroquin faniflinlos fola in- 
leftorum praefentia perniciflime propagetur, vfe v 
peftis. In hifce autem fpeciebus , nempo jt) epide» 
^ica^ in cofiiagidja, In nofocomidH^ nautica^ et fflf** 
inaria vti caufla afliuior, et perniciofior eft, fid ^ 
celerior eariim incefluk, et quandoque minime len- 
^us conlpicitur. Nec infrequens eft, intra paucos 
iiea tunc aegros interimi, coAtca ac in hoc oiorbft . 

fieri 



^f^ ., ^B^» FiBBl|JAVt8r;:c 

■ 

fi^ri foleat, ^m.alias^ finem fmini (ine bbnum, fiw 
inalum tardiflime. aiTequatur. 

'. *y NofoeomMUf febris, qnae ex eomag^one^ irt noroctw 
ifsiis aegr orum patridi» nidbribas repleti% obqnear^i pltrum< 
que futechialis eff, et remittens^ non continens^ et ^i^ 
neruofa; prout dicetor^ vbj de peticulis fpecistim, tt 
morbo exantbematicO febrili, agerrtus. Nobirfum prope 
*M.«s.x\iEl fiiitk CI, WD*«OVS (Des Malad. det H6pit(hix mUiuir\ 
'y^ cv.:*tuv^ Febris maligna hioficomialis didla, et piteckudis video* 
^f vnas, idwB^^u^fDorbos eSe, 

€; CCLXXX. 

jmae diffe* ' ■ Noti folum autem caufTarum praecejentium d!" 

^!. -, verfitas^ earumque mitior, aut prauior natura, ve- 

jrum etiam fymptomatum minor, vel rpaior peni' 

cies hujufrhodi ^(flGCLXXVIII.' CgLXXIX.) difFe. 

rentias facit. Variat etiam non parum ejufderafe' 

^^ ,., "bris adfpeftils pro temperamentij habitus corporisi 

-;'-/;^..Vo...aetatis, fexusi aijni temporum, conftitutionis, et 

\ morbi ^a/ionflni, fiue dominantisrationc^; adquac 

. .fingula fi animus aduertatur, facile varietates, quas 

* fiibit inorbus > fic, vt falfo natura diuerfus haberi 

. pofiijj quifque non imperitus intelliget. Difcn* 

men etiani ^liquod afFert inter initia > praefertiA 

complicatio caunarum, aut morborum, proutni- 

niirum febris cum diathefi faneuinis inflammatoria, 

„ rheumatica, catarrhali, aut cum ejufdem ad u- 

:.-C[uefcendum, putrefcendumque procliuitate, aut 

cum putrida, et verminofa primarum viarum caco* 

chylia conjungitur *). HinC enim fymptomaU 

. alia, atque alia proficifcuntur, quae minusperitis 

errandi occafionem fuppeditant. Hinc faepe pro* 

fluunt tam varia , et difcordia de eadem febf^ 

niedicorum judicia. 

*) CI. siMSivs {Malai, epidm. p. 167.) oupcr plorib 
argumentis annifus eft oftendere, febres lentas hvxh 
Mn , et Anglorum effe de genere Gaftric^rum^ fiuc earoi 
fcbriumi ^uae fo^jiteiii in iino veatre habeat* Sed ej 

; . argom» 



«i,i'S. ^ 



I 

I 



argamenta viX| ac ne v]x qtridein aUqaid eoincunt. Cre- . 
doautem, virom.alroquin perrpicaciiiimam in hujafmodi 
errotem injcidiiTey qood in regione^ quam incplit, vbt 
febres gafhicae freqaentifllmae. funt, faepe cacochylia 
gillrica non modo occorrat, quod homidii, paluftriboiqoe 
lociscommone eft, verum etiam cum febribus lehtis ner- 
vofiscomplicetQr, ideoqoe faciie addo^s fit ad creden* 
dQm, bas qaoqoe febres a gaftrica cacocbylik progenitafi 
ideft, go^rfc^ix omnino efle. 

N. 

Prognofif. 

§ 

§. cctxxxi. 

« 

Maligna, et fubdola febris natura femper dubium 
«uentum reddit, In fporadica et fpontaneaj fi pura 
fuerit, vitae pericuium quidem, fed minus efle fo- 
let; majus in epidemicay et contagiofa; et majcimum 
ynnofocomi^tiy naaticd^ aut carcerariai itemque in 
illa, quae Cum putrida fanguinis diflblutioniB com- 
plicatur, aut a venenato miafmate originem 'habet. 
Ceterum fi circa nonum, decimum, vel duodeci- Signdfai^ 
mum a decubitu diem lingua humida fiat ; fi fputa^*' 
vberiora fluant; f\ aluus leuiter laxetur, aut cutis 
lenimadore hiuneQeturf aut alterutra auris ab& 
celTum patiatur, aut puftulae latae labia, aut nares 
occupent, fperari licet aliqiiam bonam crifim. 
Contra fi aluus immodice fluat, fi fudoribus corpus SlgMs muta» 
yeluticolliquetur, vnde crebrae animi defeftiones 
impendeant; fi lingua tremit, fi extrema frigerit, 
'j pulfus fluftuat, aut vermicularis eft ^ fi tendinet 
fubfiliunt, fi vifus, aut auditus deperditur, fi ex- 
frementa inuito, aut infcio aegro.exeunt, jure ti* 
meri poteft exitium a). Eorum vero, qui fubitii 
lefperatione capiuntur, et nujlis eriguntur pro- 
'liffis, feruatum vidi fere neminem, aut certe pau- 
'iffimos. 

<) BVCHAN Midec. Domeft. T. 2. chtfit. %, 
V>UP.IL Z §. CCLXXXH. 



' l 



91% 



Hn 9XBRXBVt 



§. CCLXXXn. 

jiii4 /tgna Speclatim fudores breues, frigidiy aut circa col* 

^ufta^' '^luin, aut caput tantum manantes, mali: peftiferunt 

etiam eft inter fudpresVepente inhorrefcere. D6< 

'jeftiones alui moderatae non inutiles; immodici^ 

crudae^ aquofae noxiae ; pluml>eae, et liuidae, A 

f^binde defiftant, periculofae. Stupor folus, aut 

debilitas non femper formidanda eft; nam inter< 

dum furditas in caufta eft, cur aegri ftupidi videan' 

tur. Maculae rubrae, floridae, confertae, aut pa* 

ftulae' miliares nrnltae, turgidae, fi circa hiorbi (la« 

tumerumpant, fejptima nimirum, nona, vndeci* 

jha, aut decima quarta, aut tardius, pro breuioii 

aut longiori febris curfu, nod raro bonum eueo* 

tum praemonftrant, in primis quando faliua multai 

et copiofa exfpuitur, aut vrinae craffae, etfQbli<* 

dentes fimul prodeunt, et grauiora fymptomafci 

minuuntur. Peticulae vero nigrae, atrae, aut ri- 

bices vt gangraenuias referunt, fic fubitam fangui* 

nte cdrruptionem, et vitae ingens periculum figni* 

ficalnt. Puftulae miliares tam aibae, quatn rutxil 

<^opiofa6 aut morbificae materiae copiam, aut f^* 

minis calefacientis eflTeftum oftendunt. Ne variot 

lis quidem ipfis per regimen calidius expulfis me* 

lius habent aegrotanteis; cum tamen variohecri^ 

ticae dici poflint, fiue reftius morbus primariitf 

fint, et prpinde, pleniori eruptione fafta, ednitt 

faiuti magis prouuum efle deberet. Non mik 

' , ominantur aphthae albae, benignae/ linguara* 

labia cingentes; contra vero nigrae, liuidac, » 

fauces protenfiie. Surditas quoque atque auriufl 

abfceflus in fine morbi fi fuperueniant , fpem «B* 

quam faciunt; dummodq cetera refpondeant. Nes 

rarum eft, gangraena exteriorum partium, praeci* 

pue coccygis, et natium deletricem *) morbi vifll" 

^xtrorfum bono aegri fato depofitam indicari ; quo|| 

turi 



)m fa^ara cognofcimus, cum ea appsirente caput^ 
peftufque leuatur, et febris minuitur. Sed potifltw 
rnum pulfus amplior, validior, aequalior; refpira- 
tiofacilior, liberior, placidior; cutis mollis, te« 
pens, vniuedim madida; fpafinorum cefTatio bena 
fperare jubent. Interdum etiam ad vrtnae vias, et 
vefKapi defertur morbifica materies; vnde vrinae 
Ibnguriofae, craflfae, aut purulentae redduntur^r 
imo quandoque Ifchuria veficalis enafcitur , bono 
plemmque omine, licet cathetere extrahi vrina de- 
beatper aliquot dies, donec fponte ^mitti poflit«. 
Qulbu^ fimilia accidunt , plerique, vtjamMippO^ 
cRATssanimaduertit a), fanantur. 

*)Ininorbis malignis, et contaglofis faepe natam ad 
txteriora propel)it heterogeneum, et venenatum illud' 
prindpiQm^ quod morbum facit. Hinc circa coccygem, 
oslacrum, et nates,*aut alias partes gangraemi etiatn 
gignitQr, quae fi morbum non foluit , perfaepe fahem mi- 
"Qit. Hoc in prttnis notauit qvesnakvs, ^t cum eo non 
psudexClinicis. Ego ipfe id plaries obferuauii .Vuper 
vero in Qmfiitutione qoadam ettdemie$-epiclimica febnum 
^pmmy quam. egregie anno 1781- defcripiit, et ty;* 
pis Motidennbus euulganit cL baraldivs Medicus Cor- 
'^gieniis, id eontigittta crebro, vt ipfe ex ejufmodi gan* 
gnenae apparittone profperutti femper euentum conjicere 
potaerit. Quae res etfi aliter cedit in febre epidemic% 
iwegraflata an. 1774. et 1775. Cunei eft^ in ejus tamen 
^i^ma, atque omnibua numeris abfoluta Hiftoria pk* 
^Rys Untekivs vir fane exercitatiflimus , et medictnae , 
^niorisperitidinius affeuerat, gangraenam, quae velican-* 
iQm ipplicationi faepe fuperueniebat , femper falutarem 
'X(|itiue, quafi necrotica morbi vis iiiuc cpnfluxiflet , li« 
>eris interioribus panibus relidis. 

<) Efid, 2, |. tr Gi^ in comm. T. 4. tdit. in. 12. f. 124* 

Curatio. 

$. CCLXXXIII. 

^ his lacile profpicitur» neque fangaims midid* 
«m, neque purgatiohem a1> hujuimodi morbo per 



•4 



/ 



^5f 



9B wnwBiiwrM 



k fofkuluU p^ae&rtim ia Qarpoiis hnbitulm, ^ 

' jleUli pneditis, a^t cfu4(S :pr}i|iPi facile putrefceoi 

.te viau vtentibus, aut oiniiaa euac^ationes jmi 

.p^dis^.aut mi^eroFO, ftudiifqAe confe^s, aut aerei 

impv:u«i| ii)fad:umc]tt^ r«fpirantibus , ,vt pleriipil 

ii effe;folent, qui. huic febri funt magis obQoali 

ijirMr ^Multo iiiii^us fanguineoi mitti licet in epidewm 

^j^^jg^Mutka^ ^arceraria^ z\xt nQfocoffdali ^ autftfw/fi|| 

gtrnem4itm.fiantagio orta, aut fanguine ad diflblutionem jafl 

prono. Nihiio tamen minus ii plethora adfit, 

yires vitae non omnino dieSciant, ii aetas, habi 

^nni ^empTis^ ii pulfi;mni magqitudo confen 

aut demum fi cum diaiheji injlammaiQtia /a\ 

pomplicetur malum, incidi vena poterit, fed 

ineunte folum morbo » et pairca manu fiat. M 

faepe altera fanguinis miifio, aut juftoampliorp4 

tna y vires dejicit , et deiirium arceffit » aut jai 

f)raefens adauget. Eoque <ninus iteranda eft, I 
anguis primo (edu£lus )iuefcat, parum craiTamenil 
poflquam refri^erit, relinquat, multum vero to 
turbidi , aut fufci emittat , vt plerumque euefli^ 

$. CCLXXXIV. 

Guwrhititlat Tutius vero detrahitur cucurbitulis fcarificitiJ, 

tutt^is. hifque multo certius leuatur caput, iraoetipf» 

peCloris oppreflio; nec quidquam mali ab eaniiB 

itcratione confequitur; quod. non ita faciledeve^ 

* nae feftione dixeris. Cucurbitalis etiam in miA 

augmento, et ftatu vti poflumus, fi delirium, ** 

BrM^nts. coma vrgeat. Nec carent vtilitate hirudines tei»» 

r#/?««/M.pQribus,'aut ano admotae. Poft phlefcotomi* 

aut aliam quamcunque fang^inis detraOioneffl» « 

capitis dolor, aut vertigo non remittat, ihw 

pone vtramque aurem dud veficaraia applic^ 

tur, nec ab eorum .vfu deterreat ipfittn tom 

initium. 

_. - j:caxxxv. 



COv9t»,^ CbH^I^NT. 



Uf 



f CClifXXV. 

Vt virium ratio fufpeclam fanguinis midionem' fi^w de 
teddit, fic eadem cauflTa purffatiorii aduerfatur.. Z'?^^''*' 
fiirgatio eoim temere, et mconlulto, licet iriitio . 
fliorbi, inftituta faepe languorem fummutli, animi^ 
Jeliquia, alui profluuium, aliaque furiefta fy mpto- 
mata afFerre vifa cft. Fieri tariien poteft, vt me- 
flicamento. aliquo,,' aluum lenienti, inter initia 
etiam opus (it , qUandio nimirum faburra in primis 
viis turgeat, vires adhuc valeant, et nondum liqua- 
tionis putridae timor , aut fufpicio locum habeat. 
Sed tunc c&utiflime et leniflime aluus expianda eft, 
inemate prlraum , deinde eccoprotico ex rhabar- 
taro, aut manna, aut tJariiarindis, prudenti, et cir- 
cumfpeftk manu dato. \ fdvero tum in.primis op- 
porturie fit, cum ffebris neruofa cacochyliae prima- 
ium viarilm ddjunfta eft. Quiam ob cauffam «o« 
fne rationey^ inquit GORTERivsa), egregii in arte 
iiri curarunt febrem hntam, feu neruofam 'dtSfam teni 

ikidaSlione atterno diei 

, , . - . • , - 

fl) Exercitat, MedL quinda de 4^ion. Fiuemium farti-^ 
^» §. XX//. inter Opufc. varia Mei, Tkeoretica^ 

$• CCLXXXVL 

At alui dudiiorie praeftantbr, vtiliorquc cft eme ^^/f ^««^ 
p; haec enim minusin ejufmodi morbo naturam'^'**''*'^* 
J^mirbat', quamfflfAflf//; quin imo, vbi naufea, ^^ 

pondus, et dolor ventriculf,'^ atquc alta cacochy- ,i 

liae figna adfunt, aut ex contagio, aut putridis ha»- 
litibus,' aut aet-e miafmate maligno infefto febris . • 
Orta eft, lcne emetieum ftatim inter initia reli-- 
quis remediis antecellit. Hoc cnim citiffime non 
wodo pituitofa , vifcida, aut biiiaris faburra, aut 
Suoduis putridum miafma faliuam, gaftricofque li- 
«juores inficiens educitur, verum etiam totum ya- 
forum Syftema ita excutitor, vt quidqiiid lenti, etf 

Z 3 vifcidi 



)i^< 



DK VBBHIBVS 



0U inf«rt« Pulfus item fpafticae \Se£Book fig 
praebet, nam paruus, contra£hi6, inaequalis, et| 
eeler percipttur, Quo iii cafu cauendum eft a ve-i 
. xiae fetlione,. nifi certiora inflammationis indiciiji 
praefto fueript. $pafticas quoque hujufinodi af* 
fecliones confirmant, fanguinifque emiflioaem rejir 
ciunt vrinae pallidae, aqueae, limpidae, copiofae^; 
^uae vt piUrimum hanc febrim comitantur. 

§. CCLXXXIX. 

Cum igitur in hu)ufmodi febre vis irritabilis, 
neruea potiflimum torpeat,. etvitalis huinorui 
circuituK.in primis circa encephalum quodammodc 
r^flitet,. quiii cantharidibus cuti admoti$,ad illai 
excitandam^ .fttque ad hunc promouendum eril 
pra^cmtiu^? qtiid aCcomniodatius? quidadreueli 
Cfirf«ib« riMendunix ^^trovfumque auocandum expeditius? At^ 
J2K^^^'"tamen,.vbi fanguis ^LUt diflblutus )am fit, aut addif-l 
folutiooem putridam maxime vergat, quod in pn-' 
mift.morbo epLdemice graflante, aut a putrido. 
contagio, profe£lo, atque ad ftatum progredientei 
euenire potiifii^imim folet, non temere tunccantb* 
ridibus, qua^ ^utridam diflblutionem fiug^^ent, si 
ltcet« niii per antife.ptica, atque acida foi:tiora, 
quaa 4^^^^^^^^ ^^^^ frenum injiciunt, earum 
feptica, et dHToluens vis contemperetur. Pruden- 
tis igltur, et circumfpe£li medirci tantum efl vali* 
dum hujufmodi praefidium opportune, falubriter- 
i|iie adb^be^e* 

$. CCXC. 

itancftiMes ' Oeterum tota curationis ratio ep collineare de- 
J^^^^^^bet, quemadrtiodum e;xperientia magoorum viro- 
rum n) docuit, vt vires opprefiae erigantur, et 
^ hfni ftimulo incitentur, humores diiuantur, et fan- 
jfuifii i^eeens, faluberque fuccus afFundatur, qui 
iwris; vitaffl!tq«ie locum fubeat. Inter cafidiac?a, at« 

quc 



m 



.U 'JMC 



COHTIV^ COKTTH'ENT*. jtft 

mealeiipferitiaca^romaticoftirniilopraedita, quae^^'^'* »*• 

luic tebri praelertim jporaduae^ et IpontaneAe con-.v«/4. 

Rniunt, quia srttenuant, incidunt, et blande ex:» 

ciUBt, celeBrantur * radix Contray eruae, Scordiiifny 

Ruta, Angelica, Carduu? Benedi£lus, fales voiatir^ 

bSucciniv Comu Cerui, liquor Cornu Cerui fuc-s 

sinatus, TinfturaCroci, Caftorei, Succini, Cam-r 

phora,. Theriacav Diafcordium, .confefkiQ hyacin:- 

thina, puhiid eoatrayeruae compoiitusv aliaque hi$ 

bilia. Quaedjnn ^iam ex bis ataxiae neruorum»^ 

jwfticifquc. affedronibus praeclare opitulantur». 

imphora id quoque emolumenti praeftare credi- 

% vt, fi cum Galbano,* et Silpliio commifceatur.^ 

)on fokim egregie refoluat , verum etiam fomnum 

sonciliet, atque adeo vigilias, deliriumque auer- 

'^t, aut totlat. Inhonmi tamen ommiun vfu non 

iflodo ad temperiem, habitam, aetatem, fexiim^ 

(^onem,^ aliafque circumftantes res refpiciendiiinr , 

^) fed etiam temperamentum aliquad fit, QpQr»* 

•^) ne nimium humores exagitentur, et caiefiant, 

'ut praemature fiidores cieantur, praefertim in 

^orbi initid, atque augmento. . Ex quorura altero . • .> 

^alores, et mbares.increbefcerent, itemque peti- •* 

'U'ae, atque exanthemata miliaria cum anxietati* 
'w> deliriis, .p^ftorifque oppreffionc confequereU'^ 
ur. Ex altero ob nimiam hnmorum jaauram, vit 
lumque^folutionem tremores, tendituim fubful- 
u^, horrores, f}&ixcopey fudor frigidus , et veter^ 
^ effent timenii. 

«} Vid. SNVilSTEN^ in BOSKHAAy. §. 950k 

^ CCXCL 

SimpUciorautem medendi methodus^ fi vnquimt Shttpneifi- 
k hic certe fummopere commendanda eft. Qska^^^^^^'^-^ 
''im minus nati^ae opus arte perturbatur, quo vfiii^r^ 
'^ndioribusy tutioribofque remediis oppugnatut 

Z § malumi 



36d 



I^X FEBRIBVtf 



inalum,^eo fdiclus, fauftiufque aegri ad priftlnaio 
' falutem reftituuntur. Solo fero La^ per^vimuii 
Canarienfe parato in potum ordinarium vtuntuf 
quidam Clinicorum non incelebres. Alii fero U9i» 
purificato addunt aliquid vini Rhenani, atitAufini^ 
ci albi , aut alteriu9 cujufque atiduli , atquo aiAe« 
rhifculi. Aiiis placent diluta fblioruro faluiae, fcei^ 
dii, florum fambuci, iimiliilmque rplantBrum teRi* 
peratiorum 'i decoda aliis radicts "konotnsMti lot 
eryngii, aut cornu cerui, vel pl^iia «x hor(ie(v 
cichoreo > gramine. Quibus aliquid adjiciunt 4 
vint, vel aceti, et calide potanda jubent. Dum m 
impletur corpus, blandus plenunque fudor Aib^ 
quitur, per quem refiirgifnt vires vitales, et fuW 
Igttur , ejcpelliturque de corpore noxium illud bA 
fponte natum, itue per contagium recejtum, W 
epidemice vagaus , atque abforptum , liue ab ae» 
vaporibus venenatis infe£io fuppeditatum mialin^ 
quod omne hoc maium fecit* 

i. ccxcn. 

Ortm potmd De his (§. CCXa.) igitui: crebrov ct liherHi^ 
potandumeft, fed non tantum-tamen^ etnoniti 
abunde, quantum in febribus vehementioribus, ir- 
dentibufque, aut in petioulis ipfis, in quibusin- 
terdum febris in piimis int^r initia magis exardet; 
et pulfus validiot, et durior efle cdnfueuit, i»" 
eum diathefi inHammatoria morbus compltcarin* 
deatur, aut cum aliis afFe£lionibus,. quae Uberalio- 
rem potum , atque aquofioren^ exigunt. R^ 
aqua pura fiifficlt , quae , nifi facchard , aut b^ 
aliquo faponaceo vegetabili acuitur, vix intiftvc c0 
fanguine commifceri poteft* Necfrigida, Uce^* 
multis plurimiim laudetur, in ba&ffefar^ danda efc 
Teftatur enim hvxhamivsi Hlgtdam bibente^ 
cam reddere per vrinae via&.lbnpidiiCmatn, ^^^ 



mtm^4U 



,' 



CONTIN. daKTTVKnrT. 36J 

jnodo mutatam, magno cum ipfofum detrimento^ 
Sed hic quoque infpicere oportet et regionem , et. 
inni terapjus , et temperamentum , ct confuetudi-. 
nem, iet reliqua^ per quae interdum frigida calidae. 
intcferenda fit. Frigida in primis, vbi nuUae difr s 

ibluti fang^inis notae cernant,ur> fort^ffe minus 
conuenit, yt inyporadicflplerumque, etfpontanea; ' 
mtxKin ^pidmicat et fontagiofa^ vbi diffolutio 
pene vBiuerfi fanguitiis plprumque occurrit,^ non * 
parum vtilitatis poteli aiFerre* Jus quoque pulU 
tenue, aut viperinum , tam vti remedium, quana; 
vti alimentum reftaurans fubinde non nulli propi- 
nant, praefertimrcfnittpnte morbo> etviribusfa- 
tifcentibus^ quo nomine etiam Gelatinae cornu 
Cerui, decofla, aut jufcula panis , vulgo panatel- 
hc, addito vini tantillo^ aut fucco niaii medici, 
autaurei, aiit citrei commendantur ; quibus alen- 
iiiaepeqwdem, fed paullatim , ftmt aegrotantes» 

$. CCXCIIL 

Singularem porro coniiderationem varia fympto- T>efympti^ 
wata requirunt. ^ In primisia hac febre, vt fupray/^^^/*^ 
narrauimus, euacuationes cuiufeunque generis fa- 
cile excellU peccant; quas tam^ Comprimere r«s- 
plena difcriminis eft, quia peffimaie inde fequuntur 
worbifici 'humoris ad interiora metaftafes. Si igi-' 
tur moderatae fiierint , fini; fi immodicae, com^ 
pefci quidem debent, Doq vero penitus cohiberi;* 
Saepe enim ftidorf irepente «fupiirefro protinus fuc-? 
cedunt hdrrot^' cdMuifiui, peftoris oppreffio» 
taedium, moeror, fyncbpe, altaque id genus gra«-^ 
viffima fymptomata. Sic , fluxu alui per adftrin- 
gentia cohibito ; naufeam, ftomachi doiorem, co-^ 
licos cruciatus, et deliria fuperuenire, certiffimum 
*ft. Imo ipra inufta per cantharides vlcera jufto 
citius arefoere, non vaoat perlculo. (iuar# 

nott^^ 



1)1: rxBitiBvtf' 



noua fubinde induci expedit, ne natuf^e h<$c vtlle 
euacuationi$ genus deficiat. Non enim canthari- 
des ftimuli tantum eaufla pro{unt, fed ettam refo* 
lutione, atqUe excretione praui humori^, quamto* 
tis riribus tentandam docent puftulae, quae fponte 
ih vigore, et ftatu morbi erumpuint, at^e vkeran- 
lur, etquo ducere oporteat, patefaciunt • Qo« 
6h cauflTas vitetur a*eris frigidt fubitus appulfus, lin- 
tea, aiit jndufia frigida» pptiones getidae, atque 
omnia, quae a£hi, aut potentia, vt loquuntur, ni- 

niis refrigerant, aut i^eprimuAt. 

« 

§. ccxciv. 

SHdorisrA" Itaque fudcM^es^Qiodum praedentes,. nonleuan- 
jwjiwr ^^jtes, vires prQften;ient^s « quomam liquationem 
oftendunt, prudentercompefci pQfTufit. Nihilad 
i4 p^aeftantius eft vino rubro aut^ ni^ijafrc)^ aut aqua. 
diluto; quo et fudores reprimuntur, et viresin- 
ftaurantur, et puftutarum erupjbio, ii ea praefeos 

•i. * . jfit, promouetiiF»' AdjhOc «fian^iy^t Tin3ofl 
cliinae <$hinae , int^rf piita fubjinde Rl^arbari le- 
^-a£U d<ofi ad fabu^ram e piJLmis viis identideiti 
educendam. r^Siciio^ frwdo fiftuntUFrfudo^es, fed 
eti^m iuterd^ .fifc :V,t febti<? ipfa, quae fub morbi 
linem remittens Xolet euadere, di0i^3^^^ habeat 
MQeiGooas» porti9^ deind^ peruuiailo v^jiidius dato i 
cxftkp^ttdas. Pjeculiari quadam friif^wa *)> cuiS 
Elixirii f^triqli guttis.fdiqi)pt jw^^ ^J^k^r^ucopom \ 
Jlmdinenfim eumdein in ijpfirii^^^t^^t^ uv.xka' 
w 1 V R, DiarrhQeam refrenat Ttjieriaca ABkdromachi» 
aiAt^ Piafcprditim. Fr.*(Jaft.orii , aut ,^],yfiui»ta 4einul- 
centiai p r os |»fi.R . 4«l p i n v s teft^tui^ |iu:it, flu^u^; 
alui cotliquafiuos ^ qui febribus mfUigiU» Aegyptio-.i 
Yum fuperueniunt, ' tutidtme compeibi fru^ibull 
Bei:bcrum,,.$tqueJ^is fe ipfum^c»iratuw^fuifl«- 



■ / 



t 

*) Xtn&ura Hpxhmii 
Rec, Ontit;. P,eruuia», optim, puhb vnc. ij, FlaunL aU' 
rant. vnc, ij, ei Jm, Rad ferpent. virpn, Arackm, iij, Croei 
Mglic. fcriqo. iv, CoccineU fcrup, ij. ^ Spirit vini vnc xx^ 
/./. a, hfsifio per dies tres^ aut quatuor^ cUind. liquor 
coktur, Dof. 'a drachm. j, dd vhc,. fem, quauit quarta^ - \ 

jixta^ aut oSaua hora cum decemy aut vigmti guttis 
Elixirii VitrioU ex vino diluto , dtit aqua- idonea* 

§. CCXCY. 

At tanta eil interdum fanguinis difTolutio in h^e Nwngi /09$^ 
febiie, praefertim epidemica, aut a contagto orta, ^^f ^. '''^ 
aut nautioa^iet carceraria^ vt non folum ^nimiis «^^^mmim^. 
quibufcunqtte euacuatipnibus caulfam praebeati 
vemm etiam baemorrhagias , nigras deje£lioneS| 
gangraena$, vibices, atrafque peticulas corruptio* 
nisfoetidae indices pariat. Tunc vno ore omnes 
clamitant ad acidos fpiritus « et praecipiie vitrioli- . 
cos , vtpote fanguinis dilTolutionem, atkalefeentiqm' 
pcoercentes efle quantocius properandum» vo« 
iuntque iargiori manu potui admifcendos. lUre id 
quidem. Cum vero acidis fpiritibus iniit facultas 
imtabilitatem cordis, atque arteriarumi quae in 
bujufmodi malo propemodum exHinguitur , de- 
(Iruendi; non temere, et iiae confiiio audienda 
corum vox eft *). Inuertendum quidem princi- 
P>um putridum , aut alkalinumi cogendaque aci* 
dis fanguinis nimia tenuitas eft| verum fimul lan-» 
Ruenti irritabilitati profpiciendum ; quod praeftabt<* 
^ui*) fi acidis adjiciantur alexipharmaca, aiit anti* 
feptica leni ftimulo aromatico praedita, vt fecit 
KvxHAMivs in Tinftura modo laudata, aut 
faftum videmus in Elixirio vitriolico, in quo 
Tinclura aromatica vitrioli oleo adjunfta vtram- 
?ue indicationem adimplet. 

*) Largiorem acidorum e foCIilibus vfani, quem noii 
'^«lli efFufe laudanr, dehortatm*^ et dilutiflima taiitu^- 
iQodOy et maxima cum circumfpedione vfurpanda jubet 

JiARTHO- 



366 



OB FBBKISVS 



BARTHOLOMABV9 CAMlUVflT DS BOT88tBV. iUMr. 

J»r iex methocL refrakkijfant. i cr cchaujfamt, p. 55. 

$. CCXCVI. 

4pM^ fMt Vbi aphthae totuni os , imafque fauces teceni; 

^dtia. quod circa morbi ftatutn , aut paullo poft plenun* 
que euenit, aut ad oefophagutn» ventriculum, t- 
. que inteftina porriguntur, vnde deglutiendi difi* 
cultas I iingultus , diarrhoea , et dy fenteria faepe 
permanant ; tunc creberrime gar.gariT.andum eft et 
aquis, quae et moUiunt, et detergunt et vi anti- 
feptica poUent. Ih his aiiquid fpiritus falis tam 
acidi, quam dulcis inftiilari vtiliflime folet, et tunc 
praecipue, vbi gangraenofae, et nigrae appafent. 
Dandum quoque, ii aluus cita cuiti torn)inibus fiu 
tiget, modicum Rhabarbari, puluere abforbenti, 
atque aromatico coqtemperati. Interdum aphthie 
acerbiflime dolent, fomnumque omnera, autquie- 
^ tem auertunt. Si fedando doiori impar fiierit Isc 
ore detentum, ,aut fpiritus vitribli ex melle rofacco 
illitus , aut alia hujufmodi > mihi quandoqiie feli- 
ciflime ceflit eas oblinire penicillo, quod mfatm 
Balfamo (ic di^o fiierat intindium. Quando gar« 
' garixatione vtimur, poft quamlibet garg^rixatio- 
nem indatur ori paullulum mucilaginis &roiDoni 
' pfyllii, et cotoneorum, fyrupo mororum, aut 
rubi idaei admixto, lenteque deglutiatur. Sic enim 
demulcentur, leniunturque vlcera, .ct dtiusfe- 
nefcunt. Deterfis etiam > purificatifque vlcufculii 
fumitiopere prodeft liquor Myrrhae per deliquiuni» 

, aut ejus tin£lura illinita. 

§. ccxcvn. 

lnfuffkca- tnterdum magna pituitae vis in faueihus eeng^ 
*Jr"mZ»m "^*^^ citam minitans fuflrocationem. Quod vbi in* 
^Mui 4f#»* ctdit^ iene emeticum remedio eft. Minim enim 
*"'• eft, quam in quouis morbi lladioprofit h»)ufmoi 



lUxiliuxrT. «tdvi^kAmivs eo aegros :(ingulis mor^ 

nentis fuflocfttibms pericalo anxios, ftupore ob- 

rutos, et fpiritu fere ob fauces mucp , f aut vifcida 

f^iua infar^las praeclufos quajid^que feliciter libe* 

rauit fl). Non raro aegrotantes crebris lipothy- ' 

iniis, et ianguore VentricuU afficiuntur, ct difficii- 

\m ad bibendum) etfi iitiant, impelii poffiint; 

quafi hydrophobia laborarent. Saepe id a cacochy- 

lia ventriculum obruente proficifcitur. Xuilc?lato Jfy^k^ 

cardiaco, multum confert yna, vel afteira poft hora^J^^^. g£^^ 

vomitum cierei et fic vifcidam faburram e ventri- 

culo horum fymptomatum caufTam b) ejicere. 

<i) Variol regular. an. 1667. 68» 69» ^^' P; 178- 
i) CAROL. BARBEIKAC. MecUcamentor, confiitut, p. 47, 

§. tCXCVIIL 

Saepe, ctfi non femper, vt jam diQxwn eft, pe- fetkvUH 
ticulae, aut puftulae miliares rn augmento, aut'^ *^ 
ftatu morbi haic febri fuperueniunt. Qupcunque 
wodo eruperitit, fiue criticae, fiue non criticae, 
ii eft faJutares, vel non falutares, femper corrupti^ 
«t putrefcenti^ , deprauatique liumoris aliquid ex- ' , 

trorfum ferunt ; eo tantum cafu accepto , in quo 
f^imen calefaciens, et remedia nimium fudoirifera ^ 
cas cffecerint, Quando igitiu: naturae , non artis 
«ffeQa funt , cauendum praefertim ab acre f riftidd 
*") et lenia porrigenda Cardiacn, vt naturae mo- 
^h ct niolimen leniffime fultineatur. Si enim aut 
frigore extrinfecus applicito , aut deficiente cordis 
^i intro repellantur, lethales faepe metaftafes im« 
pcndent. Vbi maculae appareant nigrae, fiifcae^ 
Juidae, quae gangraeniilas referunt, putridamque 
%uinis diiToIutiopem oftendunt, vnde quando» , 
^tie faniofae, et faoguineae etiam dejeOiones con* 
^l^^gunt, aut crupr e vena miftus diffluat, et diffi* 
Cillime coacrefcat) tunc acidis, auft^ifque alexi-. 

pharma^ 



I 



3^S .'*' 'JK rmnnvnvM- 

pharmaci» opus eft. "t^alia fiint Ettxirium Vitricti; 
Spiritus Sulphuris, Tin^ra rofaruni yitrioUtSi 
juccus vuarum immaturanim , Cortek pemuianus, 
Radix fet^pentariae Vir^nianae,' vinum rubrum dn* 
)iamomo ^ aut maci inco£lo » aliaque hujufinodL 

$ J ccxox. 

lExsnthe- Quod fi cafu , aut frigore , aut incauta indulio* 

^^'^'^ftrummutatione, aut animi pathemate macolaepe- 

^igsmt^ . ticutareS) aut puftulae miliares intro vertantur, atr 

que ex eo caput^ pe£kis, aut ftomachus iinpetatur, 

delirium, conuuliiai motus, fpiritus difficultas, an* 

xietas , (ingultus , cordis palpitatio , pulfus inter' 

niiflio, aliaque teterrima fy mptomata faepeoi»* 

riuntur; protinus tum in balneum calidum pedfli 

'demitti, aut crura pannis laneisex aqua caleatiei- 

1 . J , preffis inuolui , et foueri , aut totum corpus fria- 

ri, aut cucurbituUs ficcis cutim laxari, pluriraiiin 

confert, vt iterum ad exteriora mprbidus humor 

reuocetur. Eo refpiciunt ettam cantharidum bfl^ 

chiis, aut furis applicatio, atque epifpaflica pbfl^ 

pedum admota. Intrinfeteus vero dtluta herbimni 

leniter diaphoreticarum, fi calide forbillentur, h' 

gulis corpore ahquanto ^auioribus conteSo, noa 

parum diaphorefim, atque adeo exanthemattim li 

cutim propulflonem promouent. Hoc noinine in 

primis excellere dfcuntur fptritus cornu cerui, aut 

ejus liquor fuccinatus> ferpentarta Virginiana, O 

phora, et Mofchus; quorum poflrema ncrucitft 

etiam fenfibilitatem , et fpafticjis afFe£iiones fedao' 

do mira praeflant. Sed Camphoram, vbi pulto 

languidus, fed mollis et aequalis efl; Mofchuia 

Vero, vbi aliquantum durua^ ettenfus, docetu 

QVARtNivsa) magis conu^nire, quia hic ncru» 

amicior eft, et minori ftimulo in cor, quamcafl^ 

phora, aut minus permanenti agere reputetur. ^^ 

^ . ^ vero 



«oirviv* i <!OHTiMSirT* $69 

rero eximthiinatam rece^o febrem accenderit ve^ 
Kmentioseiri, cum pulfu iralidoy magno, etduro, 
Eicie rubra; aliifque notis phlogifticis, et diatheiis 
iQflammatoria, quae aut anteceifit, aut. in conftitu* 
donepraenalere videtur, reuiuifcat, ceteris omnibus 
praeftabit:piQica, et cka fanguinis miflio» 
a) AtethotL med, Febr. cfp. IK p. 55: 

i ccq. ^ 

Interdum aegri , etiam fine exantheqiatum vllo/7/iiS«gr f«^. 
retroceiTuy.anxiifiunt, «exagitantur» agrypnia, aut?'^* •^^*»^ 
comate vigili tentantur. Tuhc non nuUi continuo. 
ad narcotica confugiunt. Sed prud^ntius fe ge-^ 
nint, qui in morbo, in quo cerebrum iniigniter 
ifficitur, et neruea vis aut languet, aut maxime ad 
kogoenjiuin propendet, mitiora prius experiuntur, 
et quae ai^odyna vocantur ," quam opium habentia. 
Tuti({mu| autem videntur liquor anodynus minera* l 

'^)Camphora, mofchus, emulfa ex feminibus fri- 
Sidis, fyrupus papauieris albi ; et^ ii quando a4 
^^entiora tranfire necefldtas.cogat, ea feligantury 
quae opium quodammodo cicuratum continent,. et 
Wter {timulantibus.adjundium/ qualia funt The* 
i^ca, Dijdcordium Fracaftorii , atque his fimiJiuu. 

§. CCGI. 

VenTubu&, qui frequentiftime hujufce febrisi; Q^unu, 
praeiertim.cum epidemice faeuit, aut cum caco ^** wrmu 
cnyiia primarum viarum jungitur> comites, \tcatur, quid 
fapra ttotauimus, effe poffunt, profpiciendum qud^'^'^*'''^* 
9Jie e{L Hi autem , vbi in ventriculo, aut intefti* 
^ latent, fymptompta omnia, vti naufeam^ irpo^f 
%mias^ vomitum, foporem, tremorest fingul^f 
^ni, gnmiora, et pertinaciora reddunt, fed prae* 
^i*ea crebras ac repentinas viciffitudines, quae ine^ 
tticuni t^eant, fugaces genarum rubores, fomni 
perturbationes , narium pruritttfl\, tormina^ coli^« 

^•A/.A//. Aa cas^ 



y 



m 



BB FBBJlIBVa^ 



.;-> 



CAS ,:: aiui fluxum , pal|)ebranim inter donmendum 
didu£llonem y album aculi deteffaxm^ce&iqaentes 
inferunt*^ Frequentiffimum vero.mihi -vlfiimeil 
vermium arguitientum, fannes inibUtay x|aa aegri 
ad edendum incitantiu% et iitbitus' paoori quodor* 
mientes repente euigiiai&t. . Quando igitur praecer 
haec iigna vermium-jptianidej^flio.eQjriUiipxiLef^^^ 
tiam patefacit ; quoties eccoprotica, clyfteres, aci- 
da foflilia , quae vermibus infenfiflima efle folent, 
non luflFecerint ; totics anthelminthicisVeliquislo- 
cti^'dandus eft, in quibus femen fantonici experieo' 
tia certiffima comprobatum, et radit VitlcriaDW 
fyiueftiis palmam mefentur. ' 



i:. 



fuemoJo 
fraffari de- 
hant. 



, . $. CCCII- 

i<^iM 4V- De aurium abfceflu, et parotldibus fcpn 
Paroti^l ($. CGLXXVI,) mcmini.mus. Aufes ehimnaiiraro 
fn liifce febribus dolorifr iittui corripiufttuf, foppu' 
"f antur, atque abfcedunt, vt cx iis'magna f uris vk 
iffuhdatut. Quando id iricidk, fi iftorbus remit- 
tat, caput leuetur, coma difaitlatur,.ttTeiisrrf' 
pffcat, et reliqua fymptomata mitigeptfitrjexpefr 
fHfimum eft judicarejmorbificam mateiSim «trot* 
ftEm;fcrri, interiord5:jue capitis parteis liberan. 
Cpntra vero, fi auriuni* dolor^ morbo inualefccnte 
aeceflerit, nec cefient grauia fymptonaita, ifflofo- 
por , . ddiriuih , ^ ftupor , weruOrumqucjdiftiaitiontt 
ingi;auefcant , timeri tum poteft, accrebro, vo^ 
lioribufque partibus ad exteriores vfqiie mali) ^* 
flammationiS) fuppurationilque prbpagalio. Q^ 
rum alterum vtplerunxque falutare efl:., fiealteru^ 
perniclofum. Inr priore cafu expedit dplorera k' 
fiire h&e reoenti tepidb faepius iuje^^ etmollii' 
fimis catapiafmatis defuper impofitis ; deittdepQS 
iuqua hofdei fimpiici, aut leuitermeUitae]]ueire,at' 
que abftergere^ ijttoufqae aoris iiuidrG&t. iRairo ali^ 
,',:• . ^ ;.xeinediis 



COlCTlXr. COITTINEIIT. 'S?! 

temediis opus eft ; quorumtamen pletrior comme- 
moratio hftbebitur , vbi de otaigia , auriumque vi- 
tiis dKTeretur. In pofteriore vero refolutio procu- 
fanda, et quoad fieri poteft, interiorum partium 
fuppuratio auerteiida eft iis, quibus cephalttidi, aut 
fbrenUidi occurrendum alibi praeCepimus. 

j. cccin. 

Sed frequcntius in hac febre aliifque malignis,^^'»''^ 
praefertim epidemicis, abfceffus fiuntcirca aures, ^ ^^***'» 
tumo^efque , qui pohe eas, aut fubter attolluntur, 
a parotide glanduia de genere conglomeratarum 
nomen accipiunt ; quod fupra (^ CCLXX VI.) jam 
indicatum eft. Neminem latere arbitror, paroti- ' 

dum duplex genus effe primarium aiterum, altc- 
rum fecundariuin ; hocque pofterius htc ioci intel- 
ligendum effc Parotis igitur fecundaria , de qua 
Kc loquimur, fcbribus fupenieriit vel per diadochen^ 
vtvocant, fiue materiae morbificae a nobiiiori ad 
ignoMiorera partem translationem , vel per fpige* 
^fim^ fiu^ propagationem.morbt, autnouifympto- 
matis acceilionem. Magni autem intereft, primo- 
^e, an fequndo raodo oriatur. Multiplici vero ra- 
tioneparotis intumefcit, vthabemus ex Pathoio- 
V^' Generatim tamen tumet vel obmajorem hu- y 
^orisinfluxum, vel ejufdem lentorem, et denfita- 
tem, vel vaforum et^ totius compagis Jaxitatem) vel 
neruorum irritationem, vel humoris excernendi im- 
P^imentum, etdufhium excretoriorum obftruQ:io- 
nera, aMt fpafmum. . Neruorum autem irritatio 
^fequ«ati(nma cai^ffa eft, quod multis in locis vide- , 
tur iimuere Hippocrateia) \ nam neruea vis vt na* 
turalibus fecretionibus .perficiendis plurimum con- 
^^^t, fic alterata labefa^ndis, vitiandifque cauffam 
praebet. ' Idcirco conuulforio modo cvm, hippo* 

«RATB plerafqu(E? fieri conteqdit jf.TiAxysi). 

Aa a fl) Vi2U 



:^7^ BK VBBRXBTtf 

») Ibid. 

V $. ccav. 

VsriuspA' ^^^ varius cft parotidum exitus, nec exHippo- 
f9tidim ' craticis locis, aut aliorum fcriptis quidquam cerd 
*^"* hac fuper re ftatui poteft. Ex his enim apparet 
fuppurationem , quam magni faciunt , et plericjue 
^xoptant, neque ad morbi judicationem nece^a* 
t riam eflfe, neque certo judicationem alFerre. Nan 

laepe refolutis parotidibus aegri conualefcunt, et 
fuppuratis pereunt. ComnuEnior opinio efi, exor- 
tam parotidem». fi febrem et doiores mitiget, falu- 
tarem fore, contra noxiam. Sed qutndoque fe* 
bris, quae antea remiferat, pauUo poft veiiemen- 
tius exardefcit, periculumque, quod abiifle videba* 
tur, ^euertitur* InvniHerJumf inquit ovRETvsa), 
paroUs fperabiUm vitae falutem non faat y quoift 
abfcejfus n(i!q^mo^y neque avr/^^Wo^» id eft apxax 
dimidiatif nec morbo paris. Cl. vero pviatvs ge- 
/ neratim parotides periculp^^s efftt b) praedica^ 

quod in eas tfumentes lympha ingredi non poteos 
ad cerebrum cumfanguineferatur, ferofaquecolh' 
.. yie obruat> tumore deinde fic iuguiares venaset 
{auces comprimat, vt fanguinis refluxus ecapite 
praepediatur^ fpirandique, aut deglutiendifacultas 
cum fummo vitae difcrimine latifcat. 

«) in Coac. Hipp^ n. iio. b) I«« c. 

§. CCCV. 

QMSifaUita* Ego vero, fi Hbere quidfentio dicere B^tat, P* 
mxijf^ taueri^i in vhiuerfum parotides, quae per Jfewto^ 
jfiunt, falutiferas eflfe, quae veiro per efrigentjhnj ^ 
xonuutforio modo fuperueniunt , aut IJ^tnpathicae 
funt ($. CCCIIL), plerumque noxias et lethate. 
Experientia etianfi compertum feepe eft, parotide^ 
^uae citOj id eft intra duoikcimy^el v^ii^i Jiorarum 
. fpatittffl 



j 



I 



\ ^ 



COKTIN. CONTIIISNT* 375 

Ipatrum^vd/cfe imrefeunt , ei moftefjunt inftdr tumo^ 
ris flatulenti Jiue eum , Jiue abfque inflanimafipne , aut- ' 
whementem dolorem inferunt, pei^nicigfas femper 
erftitiffe : contra eas , quae ftatim ab initio durae, 
itque inftar tendlnis rigidae, ac oblongae erum-. 
punt, et pauilatim augentur, et tolerabili dolon 
ftipantur , falutem afFerre confueuiffe , praecipue fi 
Bccrefiendo duritiem illam aliquamdiu krixaiiermt. At, 
fi durae iftae parotides circulum quemdam diuerji co- v 
Wu inftar iridis habeant, aut rubicundae, liuidae, , 
(ut nigrae fiant, malum indicium praebent ; vene« 
no enim gangraenam non modo tumoris , verum 
etiam vicinarum partium induci fignum eft, ii). At- 
^uehiric nop erit arduum cognofcere, quando pa- 
rotides ad fuppurationem perduci debeant, quando 
^e difcuti , refoluique fine vitae periiculo pofllnt. 
Sine periculo quoque fponte euanefcunt, vt ex fiirj»^ 
ocratis obferuationibus conltat, per aluos ci-/»rpfr/>iri^. 
tatas, id eft diarrhoeam, et dyfenter^am, pfer vri- 
nas cum fedimento craffo, per tuflim cum fputa- 
tione copiofa, et demum, vt npn nullorum ex- 
perientia oflendit , per tranfpirationem eti^m in- 
fcnfibilem. 

^) Ex Diemerhroekio bonet. Polyahk T. I. Uh. I. «r- 
^'c. 9. p. ^^5, j, gQ jj, j2. item PARAEys 2. 21. cap. ga 

$. cccvr. 

Quam primumfe attollit parotis, difquirendumf«^^*"f**' 
"') criticane iit, an fymptomatica? num caput,i«y?,>^^^-;^i 
^t febrim leuet, an morbum nouo malo grauioremS^* 
faciat? Si primum, curandum eft, vt malignus, 
^oxmfcjuc humor, qui in eam confluit, vniuerfus 
^^\ accumuletur, corfione maturefcat^ tt fafto puri 
'«tus cito paretun Si alterum, vtilius eft, leniter 
^jolutionem tumoris moliri, debitifque euacuatio- 
Jibus naturam a larGina fubleuare. Itaque firoul ac 

Aa 3 tumor 



37^ ^^ FKBRIBT^ 

tumor fe prodit, duo in priniis ejcpetetida funt| 
videlicet ne acerbius doleat, deinde , vt lente in- 
crefcat. Quare ei admouendum efl fomentamaut 
cataplafma^ quod roolliat, et dolori leniendori 
anodyna par iit, cautione adhibita, ne pondere 
noceat, aut pinguitudine aut giutine cutis meatns 
occludat. Pai?i m ' anteferri folent radices Altheae, 
et Liliorum alborum; quas tamen noln nuUiok 
mucedinem » {qua fcatent» quaque cutis fpiracula 
obftruere creduntur, rejiciendts ^xifUmaqt. Op* 
portuniora cataplafmata , aut fomen):a reputantur, 
ex floribus Violarum , Vcrbafci , Papaueris rhoea- 
dos^ Meliloti, Sambuci, Maiuae, feminibus Llni, 
Papaueris albi, farina hordei, .mica panis, atque 
aliis, quibtis vis anodyna , et confopiens infit, pa- 
rata. His Crocum^ et Chamomiliae flores adjici 
interdum pofTunt, ii refoluendi iimul indicatio 
concurrat. 

§. CCCVII. 

His et dolor auertitur, et nimiusHumoramcoii« 

' curfus , quo tumor cito nimis , et vehemeDtcr 

aug^fcsit, praecauetur. Quod ii fuppuratio leote 

procedat, promoueri ea etiam potefl: blimdoaliquo 

m^dicamento. Ceteris praeftare creditur a Cl. p^- 

lATo Eniplaftrum Diachylon magnum*, F*"*^ 

pure, tumor maturius fcalpello aperientkis eft )• 

Qntmoih r/Aperiri etiam turaor crudus debet, fi mole faucff 

J^^/^^coarftet, fatiguinem e capite refluereimpediatjfttf- 

focationem minetur, aut peftiferus huraor euin 

gignat. Quo in cafu igne potius, quam fcrro 

aperiendum jubent complure^, Sed tutius i^ 

id praeftatur, citiufque effluente humore, qw^ 

vulnus allicit , parotis detumefcit. Parato per id* 

cifionem puri exitu , quod fupereft crudt humoris 

' coiicoquendum, digerendumque eft, impofitovul- 

neri vngueato digeftiuo^ et ^cf^p^r^ ft^'^^'*^^^ *"^ 

empl^ 



C O K T I Jr* C O K* T X K fi K T* ^7f 

cmplaftra Diachylo magno, aut cataplafmate emol* 

liente ex iis, quae modo memorauimus, Si valetir 

tius digerere oporteat , quod humor lentus, vifci' 4P^'»' 

dus, frigidiorque fit, Digefliuo aliqi^id Mercurii^m««m^«^ 

dulcis adjicere plurimum confert. At, vbi puris 

loco ichor acer , et faniofus effluit, vulneris iabia 

p&llent, aut Uuent, putridufque nidor exhalans 

comiptionem , aut gangracnam prope effe fignifi- 

cat, tum pulueris camphorae aliquid indere ne- 

ceffe eft,. aut toti tumori camphoram cum ^uiji- 

ini arabico fuba£kam^ fuper dare, aut alia hujuf- 

modi aritifeptica , db^ec tumote. penitus in pus 

conuerfo, . rej>urgatoque abfceffus cauo vulnus 

coeat* 

' . . • • 

*)Mira'Gine efl obferuatio acrelii, qua ofiendituv, 
nonremper tuto parotides^ etfi perfe£le fuppuratas ape- 
riri. Narrat enitn milites Gallos ante aliquot annos in 
Bohemia pb ingens frigus, itnmodicofqiie labores inet'- 
dilTe in febvem ptttridiinmam , cut fuperueiiiebant abt 
ceSiis ppne aures , fub axillls , aliifque in partibus cum 
nianifella fyraptomatum omnium immjnutione. Hos ab 
initio Medici ad pLenam maturitatem perduclos , vt -Cxi- 
licos, aperiebant. At poftea in debilitatem prolabeban* / 
tQraegvori, el pauUatim fymptomaribus recrudefcentibut 
plerique moriebantur imra o£liduum» Ex his non nuIlJ, 
poftquam in hujufmjodi tumoribus fladuans humor certo 
perceptus fuerat, niateriam alup» aut exfpujtione, aot 
naribu3 excreuerunt,^ aique on^nes fete hi feruati func. 
Hiflc a natura edo6lt medici, omifla abfceffuum incifio- 
"C| ne<)u6 fuppuratiohera.exfernis remediis, neque re- 
folutionem euacuantibus amplius moliti funr. Verum 
quando abfceffus ex toto maturuerant, dabant aegrjs 
purgms medicamentum ex manna, rhabarbaro, ant fale 
^pfomenli. Poft tertiam plerunique medicamenti doiim 
aliu exciementa generatim purulenta prodibant; aegri ^ 
recreabamur , et abfceflfas mtnuebantur, et tandem eua-' 
jjefcebant, Vi£tii vtebantur tenui, &ie fale, et aromati« . 
^% et pota blando, demulcenre, VicL Camm,Jhciet. medu . 
» pWo/ EfUmb, T. I, P. 4./ez. i, ». iii. Si haec vere 
^^icuncur, ita rara tamen videntur, vt legem non fanciant. 

Aa 4 Aii 



37« 



rXBRIBVf 



An «dim aSri aperto cormptio et gangnetui protAmhebi 
tiirf In aerem peftilencem, qui tnm forte aderat, caaflai 
're}idt cl. vacca bsrlimgherivs ( Delt Idropif, faccttl 
f. 12 1). An datis intrinfecas antifepticii, extni^ecufqoi 
adhibitit praecaueri potuit? An verepoipernares, pi 
os, per alttom eduftum, autpotius refoluu, vt p«reni;i 
parotis, aliaqoe ebacuatione natura leaata?. Nihil proU» 
certi de his aufim decemere* 



§. cccvin. 

Si vero anodyna, atque emoUtentia ($. CCCVI' 

jiihil proficiant, tumorque nitnis increfcat» etvc 

hementer doleat , et multo magis^ fi etiam rubeal 

fanguis illico mittatur. Nec plethorae figna hi^ 

requiruntur ad fanguinis miflionem» quemadm^ 

dum GALRNoa) neceflaria vjfa funjt, fed fufli( 

partis afFedae magna ten/io, irritatio, et fpafmul 

Neque (anguinis miflionem prohibent pulfui 

paruitas, aut^imbecillitas', nam faepe poft pauc 

fanguinis vncias emiflas pulfus attollitur, eieuat 

et validius micat. Vires quippe oppreflae 

potius, quam exfolutae, et deficientes videntflfl 

Idipfum auxilii genus cito adhibendum efl:, ({mM 

parotis fymptomatica eft , aut pter epigenefim orl- 

tur, aut a fpafmis imi praefertim ventris eft. Ri- 

VBRivs in epidemiea conftitutione febris illiuS) 

quae Mpnfpellii anno 1623 faeuiflimam ftragem 

edidit b) , adeo feliciter fanguinis miflione erum- 

pentes parotides, quae^ antequam bpc remedio 

yteretur, omnes aegros occidebant, repreflit,^ 

nemo ex iis , quibus vena etiam cum pulfu langui* 

diflimofe^eft, obierit. thaversahivs quoque 

apud LAMcisivMr) teftatur, feliciflunc in febribus 

ann. 1709 ad 1711 graflantibus ad hofce iniidoi 

tumores fanguinem detra£lum fuifle. G. itemi^^' 

jATvsd) idem a fe fa£him aflirmat; imoisnoa 

tantum initio erumpentis parotidis^ verum etiam 

in 



COKTIX. COITTIHSirT. 



V77 



ifl ejus ang^entb , et progreflii fanginnem mitti 
poffe prolatis periclitationibus oftendit* Nec i^i- - 
ter parotidibos erumpentibus obuiam ibat ciarifn<> 
flius, atque expertidimus olim apud Bononienfe^ 
Medicus, et Clinices Profeffor publicus joseph 
moGvibivsr, qui fimul ac apparebant, iangui- 
ms miffionem imperabat, nec quidquam inde detri*' 
raenti vnquam vidi*). , 

«) De compofit, pharm, feeund, Joc. l 5. eap. 2. 
i) Prax. med. lik XVlh cof. 1, p. 354. 

c) Df No^. pa/ttoi. effluuiis 1% epid, 4. c^jp. 5. 

d) De Mork Naron,fe3. 2. cap. XIL p. 198. ^f 7??. 

*) Saepe ii;i aliorom roedicorum aegris parbtides obor« 
tasoffendi, rariflime tn iis, quibus ego medicinam fe^ 
ci; cum tamen triginta annorum fpatio quampiurimis 
feerim. Hltic eo *dducor, vt fufpicer, parotides fyra- 
ptomaticas, et peruiciofas, quibus fanguinis miinonem - 
profaiiTe legimus, ex eo natas fuifle, quod vel ranguinif 
tti|lio perperam omifla fit inter initia, vel non latis fan- 
guinis detrafhim ad eas auertendas. Saepe enim paroti* 
^^^iftaefanguifieae, vt traluano vocantur, funt, et 2t 
phlogiftica fiinguinis diathefi, cum qua crebro malignae 
khrts quibufdam in conflitutionibus complicantur 1 ori« 
ginetn ducuht. Sufpicioni huic meae fauet fanguinis 
*»^iffi confideratio. ' Is enim, vt riverivs ipfe teltatum 
&cit, efle folet corrupfuSy et putruHMs^ id eft, vt cum 
noftris loqaar^ infti^mmatarius ^ pleuriticuSf albo, et duro 
corio conteflus. 

§. CCCIX. 
Quantum vero fanguinis ddtralii debeat, idpru- Sangmnis 
jentis, peritique medici cil Iq magna virium ^^antius. 
^Ppreilione, aut imbecillitate tres, ivel quatuor 
^nciae e venis brachii mitti poffunt^ Si his arte- 
i^rum motus reuiuifcat, iterari aliquot poft horis « 
anguinis miflioalem licet adeam quantitatem, quae 
^Pportunior videatur. Si quis tamen, cun£lis 
ite penfitatis, non audeat venamfecare, hirudir 
>cs tumori circum admoueat, (icque dblorem le- 
tiat, fttfjFocatipnif<}ue periculum airceat* Afangui* 

Aa f nis 



f 



cum fero Ia£lis, aut cremoreliordei , autauenae 

feruatos fuiflfe non paucosa). . Interim quies com 

animi , tu.m corp^ris, et perfeQa llranquiliitas im- 

CsUr m^di- peranda. ' Cubiculi caior iit teinperatus, nouo(|ue 

Mks. fubinde aere admiiTo vetus halitibus, vaporibufijiie 

Airh reM^- infe£lus emend^etur. Calore enim i acrioribu{(|Qe 

^^** alexipharm^icis, quibus nonmilli promouent, fo- 

yentque fudoi^em , refoluitur aeg)er , non reficitun 

tanta autem vis aeris purioris , recentifque eft, vt 

febris nautica, carceraria, et nofocomialis, aegris 

' e nauibus, carceribus, nofocpmiifue in falubrem 

locum tranfdu^is, mox &epe mitefcat, et facilius, 

citiufque curetur. 

«) Midtcin. Domifiiq, t. 2* chapit. g. p. 167. 

I a 

§• cccxn. 

QkMf/pedes PluroB, quam opus eft, a sawagesio fpecics 
^^^^^^'"'hujufce febris, fiue Typhi, vt ipfe vocat, propofi- 
tas video. Species enim tertia, qviM Typkw com* 
tofus ab eo nominatur , iiue Febris maUgna cunfi' 
pore RivcRii obferv. ab Anonymo tommunicat ^f 
4.^ ad differentiam fpeftat /^iri/ lentae neruojoifs, 
tontagio ($. CCLXXIX.), in qua calor idem femper 
iuit ab initio ad finem , et fexageiima demum die 
Iblutio contigit per fputa multa, et vifcida. Spe- 
cies 2. ejufdem, (lue Tlfpkus neruofus\ fpeciesi) 
iiue Tfjphus earcerum ; fpec. g, iiue mUiaris ^xi^ 
ea; fpec. h, fiue miliaris purpurata \ fpec. 5.,^"'^ 
Typbu^ cafiren/s ; fpec. 6., fiue typhus aegyptief^ 
a cvt*LXMio a) Synonyma potius^ quam varietetti 
^ habentur. De Typho kyfterico verminofosAVVAOi' 

811 fpec. 4„ de lypho exhaufiorum fpec. 80 ^ ^^ 
Typho a Manipuera fpeC' 9. idem cvli.evivs du' 
bitare videtur , cum d& iis non fatisjlbi liquert mo* 
neat. At timeo, ne ipfemet cvllenivs ad Ty- 
phos multa {(Bbrium geoera, quae a 7^f ^maxime 

diilant, 



I 

p V 



1 C O ir Tjr.K« tJ O K T I K £ N T. 3 gj 

;^iftant, ibi retpteriti ficque in i^em vittum inci- 
derit. Exemplo iit Febris peJiiUnsA^^ica for R-CuiUmigr* 
«Ti /. Vt.obf 17. y quae nequaquam! 7^/?Ai fpecies'**''' ^^^^^"^* 
<ft, cum, fti valde fallor, manifeftiffime defcriptior 
nem ejus legenti pateat, Febrem gqftri^m malignam 
eam fuiffe, a qua continuitas continens, foporque, 
quae Typhi propria funt;, oninino aberant. Reli- 
^uarum febrium, perperam pro Typhishabitarum, 
difcrimina , partim ex iis/ quae ha£bnu$ pofuimus» 
partim ex iisy quae oeincep^ dicentar, vt fpero, 
clucefcent. Epidemica febris annL 1779. a T&Sf 
£i£RTo defcripta^) Vere ad hoo lentae malignae 
genus fpediat. 

a) Gen, mork Cl. i. feS. 2. Gen. K - 

t b) Mim.de la Soc* Rotf. ole mei, voL 9. p. 33. 

FEBRISHECTICA*). 

$. cccxra. 

Febris heStica^c appeilatur, quia totus corpo-«p^«f<if ««r^ 
lis habitus in ea laborare a Veteribus credebatur^"''*' 
A calore enim praeter naturam in {plidi^ partibus 
.«ccenfo, atque aflidue in iis inhaerente eam gignfi, 
olim pGtatum eft. Febriculae autem quoddam ge- 
fluseft, contiirentis haturam feruans, fenfim, et ^ 
Ane notabiii.virium jaflura, et cum exigua pulfus 
freqaentia diu:tj£[\nie perdurans» a paftu aliquantu^ 
lum recrudefcens, et maciem corpori fummamde- 
^um tnducer^ ^oBtum. Hinc habHuatis etiam a ' 

quibufdam, ^ut tenta nominatiir. Diftingui hXei^/"^^ ^ 
t^fTimartam^ quae iponte ime auo malo praece-f#, 
aetite exoritur) etiny^rfiizifarfaf», cuioctdfionemi 
^ geneitm praecedens aliusmorbuspraebuit, item^ 
'^ue in ^mptpmaticam i quae aiterius hiorbi praei 
^ntisYelutieffeQius, aut fymptoma eft. Frimaria\ 
"ue Bjfentiatisy jGue heBicaJimpteXj vt alii loquun? 
^) adeararq occurri^; vt dubitaci pofllti an vm 

/ quani 






314 



»s. ysBsiavs 



. « 



bitiur hujufinodi incrementum,^ pnmt ante, t^ 
' poft cibus fumtus fiierit. Caloris autem augmen«i 
tum iftud, quoniam ab externa hujufmodi aufla 
profluit» et breui deinde conquiefcit, non videtot 
cantinuitatem continentem » qu^e £e|>ris hujai 
praecipuanotaefty immutarei ita vtadfebresr»' 
mittentes transferridebeat. 

a) De tUff, febf. 1 1. rop. g. vbi faaec habentnr: jJm 
iptur Jtbres hedicae ajrpellantvr duflici via ortum kfxRr, 
magua quidem ex parte ex arcUntibuf «(ifiKi^ epbemerii, 
qaottdittiis, aliifque, vt alibi (f 204. 242«)etc.inofn0r» 
yimias) febribus i guae tantum protrahunfstr ^ vtknfftii^ 

' temvsiris kumorem in corpore cordis contentum confm&nt: 
vel 'feri foteft^ vt ejus adhuc magna portio rejirum 
Slae vero noti tantum kedicae funt^ fed iab^idae ttiam, ^hm 
iti^^ manente adhae humiditate generantur , vbi corJ^ ror* 
fus oectipauerint t hmc maxima accendMntur ^ qumtdmis$ 
luceA^nae fiamma ex elbfchftio. Asqu£,vna fuidtm a nokis» 
fofiia eft earumfehrium generatio. Reliqu^ autem ifit ^ntf 

'ftatiin ab initio inuaferint Jimilem primum fui ^ortum ifhf^ 
ris facientes ^ aut ex triJHtia^ aut ira^ aut hJJkudintiaA 
vuM cmmJbUsfiruore contra&Ok 

" ) • \ " ' . ' 

$. cccxv.. 

> r Sed difficilii» cogirofcitur in primo, quam ifll^ 
cimdo e]us gradu. fai hoc masrifeAior fit cQtis ir- 
dor, AUtcalor; viFesfeniibilius mintmntiu:;cor* 
pus magis macrefcit; nifaiique ab aHmpnftis relici* 
tur; vrinae prodeufit rabicundae > ISsdimentunKii- 
mitfcunt, furfum efFerunt: cuticulam caeruIefcenteD» 
aut oieofam ob fufanr pinguedinem , quaeperic- 
nes cum* fero fanguinis elabitur ^ et lodo dein^ 
^'**i*^lupematat. In tertio gradu corpus contabewt 
iotum, et tanta macie extenuatur ^ vtn&vbiqQ^ 
promiiieant; fquallet fecies; tempora eoUabuntor; 
capiili defluunt; ocuii incauantur, etquafideoJi 
haerent; nares acuminantur; cutisvniu«rfac»[p^ 

raturt atque arefcit. .Tumbedicsi, quiahBmi^i^'' 

... ■ \ ' ' omflis 



SictmA 
fradaSm 



«OWTIV. COS[TXN,IBl|{r« tgC 

imnis confumta videtur, marqfmodef GA&EKoa) 

eft. His interdum iUdores colliquantes, in primis 

circa caput , et coUum, noflurno potiffimum tem- 

pore , aluique fluxus putridi accedunt , quibus vi- 

tae reliquum exftingqitur. Sed primaria , et pro- 

pria figna tiabentur calor ab omni paftu poft aliquot 

horas audxis, extequatio corporis ienta, et pulfus^ "' 

celer, paruus, frequens, debilis, et fubinde duru§. 

Qoae vbi concurrunt , heQicam jam adelfe , «ut 

iraminere certo fignifipant. Genarum autem ru- 

bores , aliaque , de quibus thentionem fa^iunt in ' 

hecHcae hiftoria fcriptores, fymptomaticae> et 

phthificae magi^ propria funt. 

$. CCCXVI. 

Heftica porro (§.CCCXIV.)ifthaecinternofcitur^5»^^^^ 
^ fyffipton^aticis , reliquifque fecunddriif , quod haCrw. 
rel ab organico alicujus partis vitio, vti pulmonum, 
hepatis, lienis, pancreatis, ©menti, tenum, vteri, 
ventriculi, iateftinorum, aut mefenterii, aliarum- 
vepartium, etiam exteriorum vlceribus, vomicis,' 
abfceffibns, fiftulis, tumoribus, ftrumis, fcirrhis, 
cancris, obftrtiftionibus, vel ab aliqua peculiari 
corporisetfanguinis labe, vtifcorbuto, lue vene- 
wa, caphexia, chlorofi, aliifque cacochymiae ge- 
neribus ortumducunt, acceflioniJ)ufque vagisj at- 
que erraticis inaequaliter exacerbantur , et con jun- 
flas habent horumce morborum , aut affeftionum 
lotas. DifFert praeterea a febribus coUiquatiuis re- QMmo^ 
iquisprimariis, quod illaa acutae etvehementes fit\tjp^ar7at 
ion lentae, quo^ citiflime incipiant , atque inua-w/^ryi-^w 
cfcaut, et breuiore tempore fuum eurfum abfoI-^^^JJ*'!!,^^^^ 
ant j et demum quod macies folum poft ingentes^^*. 
^acuationes aegrotantem occupet; dum contra 
n heftica principium obfcurum eft, et longum, 
fiitis , et parua febris y diuturna duratio , . et ma- 

y^fiiP.II. Bb " ' cics 



381 DB VXBRIBVS 



\ 



-• • 



Prognofif. 

§. QCCKDL 

Omnis heQica febris per fe valde diuttirna efi, 
et difKcilis curationis , et plerumque pofl: lentam, 
longamque confumtion^m morte finitur. Gen^ 
ratim pritnaria , ilue fpontanea^ ex peruerfo fex i^ 

. rum non natujralium yfu in primis genita, nondom 
inueterata, corpore bene conftituto , minuspcri- 

^ culi habet. Secundaria (§. CCCXIII.) ardentibus, 
diuturnis , aut aliis acutis febribus fuccedens diifi- 
cilior curatu, et periculofior paflim cenfetur; non 
ita vero, quae haemorrhagiis , aiiifque euacuatio- 
nibus nimiis ex caufTa euidenti natis ortum debet; 
nam faciiius arte difcutitur. Symptamatica demum, 
fi ab alicujus vifceris vlcere, aut alio incurabiii ri* 
tio dependeat , omnium difHciliime fuperatur, ex' 
cepta eat, quae lui venereae , fcorbuto , cachexiae, 
fimilibufque humorum tantum vitiis fuperuenit, 
cujus interdum curatio poflibilis perhibetur. Prae- 
terea primus he£licae gradus fpem aliquam faci^' 
alter plus difScuitatis exhibet ; tertius plane letha- 
lis eft. Aeta? quoque variam prognofim fuppefr 
tat. luniores, vifceribus fanis, et firmis praedid, 
ceteris paribus, facilius; adulti difficilius, et fe- 
rius; fenes, quocumque modo fe habeant, fere 
nunquama) euadunt.. Non raro heStica primoria 
in phthifim puimonarem , aliofque vifcerum mor- 
bos terminatur. Pedum, et crurum oedemata, 
quae proue£tiori maio faepe adueniunt , conclana' 
tum effe de aegri falute, pafiTm indicare creduntur. 
Funeftior item heftica eftiis, quitemperamento, et 
habitu calidiore, liccioreque donantur, quacn h^' 
midioribus, torofioribufque.. 

a) BTTMVLC. /. e. 

Curatio* 



coNTxir. eawTiifEiNT. 3gf' 

C u r a t i 0. ' . ^ . • 

. §J cccxx. 

Qualmprimum ad be£Hcam curandam.aggredi-^«^^^^^'<''/'' 
mur, dilpicere oportct, num fj/mptomatka esi CLt,^"^"^''* 
» yarafpontama et primariai SLUtfecundaria. - In 
fymptomatica j vt patet^ .,morbo principiv tmjus 
ijmptoma eft, omnis curatio adhibenda^eft, et 
pro ejus diuerfitate varianda, prout alibi oppor- 
tune dicetur , cum <ie morbis , quibus lenta febris 
accedit, fermo erit. \n fpontafaa^ {\\x^ pfmariay ^' . :. 
iteraque in fecundaria /implici generatim nimius car ' 

lor temperandus eft, acrimonia quaeuis obtundeiv* 
i^) aut emendanda , lentor humorum, fi quia eft, 
iluendus, folidarum partium iiccitas hiuTie£landa» 
erfuccum , macreicexifque corpus idoneo alimento 
wftaurandum, debile, et iaxum firmandum , om* 
nuque cruditas a laefa co£lioneciborumauertenda«' 
Quare vt opportune haec fiant, ad cauffas rcfpice* 
re oportet , a quibus febris indufta eft , et pro' 
earum ratione aUud, atque aiiud medendi genus 
idhiheri opus cft. Itaque fi nimiae euacuationesOr/i/i* be- 
corpus exhauferint (§. CCCXVIIi:) humorefquenonf;^;;;*^^^ 
iolum inopia, verum etiam acritate laborent , cibisfw»/*»>/ 
^^peptis, et remediis nutrientibus parca manu, fed 
<^rebro datis , atque acrimoniae pecuHari adueriis 
^fi conuenientiftimum eft. Jn his jura carnium te- 
nuiora , atque oua forbilia , fed in primis iac aiini-^ 
Jium, deinde vaccinum exceliunt. In laftis vero 
^^u probe curandum eft, vt primae viae liberae et 
puraefint, vt acida omnia exulent, vt e mammis 
fccens eduftum fumatur, vt a parua quantitateini- 
tJum ejus fiat , paullatimque augcatur, carnes vi- 
:entur, et praeter lac vix aliud alimentum prae- 
^eatur. Si lac nequaquam feratur, ei fubftitui 
?offunt cremores oryxae , aut auenae , aut hordei, 

Bb 3 jura 



.1. - 



%90l 1>K VXBVXBTtf I 

]ura ranaram, teftudinum nemoren(ium/ cancro* i 
rum fluuiatilium, viperarum, emulfa ex amygdalis I 
dulcibus, et Hmilia. Quotiiani vero faepe exni-l 
miis euacuationibus vifcera,' et reliquae Mdae 
partes eneruantur, idcirco intermifcei^ nutneo' 
tibus fid>tnde ea funt, quae leniter roborant, ^ 
firmant. PauUatim vero dborum quantitttem au* ' 
geri neceffe eft. 

§. CCCXXI, 

Qtrsih *#- Quod fi exercitatk>nes immodicae/ curae, vigi- 

2jj!^*7r*^**®' inedia, aut febrium acutarum ardor humores 

ia/ufa ocri-AifAsivintj iguis vim auxerint , acrimoniamque a- 

"^^* lidam , fiue nlkalefiintem inuexerint ; ti^m fenun 

laflis-; decofta cichorei, auenae, hordei, aceto- 

fae; fucci vegetabilium acidorum, aut acefceD- 

tium ; fpiritus vitrioli potibus ad gratam acidita- 

tem inftiilatus ; bainea aquae dulcis tepida (nam 

nihil aqua ad phlogifton contemperandum, tFa- 

hendumque praeftantius) ; blandae poft balnea illi- 

nitiones , vt nimia perfpiratio > aut fudor coercea* 

> tur; rufticanus aer, ad humidum quodammoio 

vergens, et purus; vi£his humidus, et refrigerans 

H0'^ 'praecipue indicantur. Vbi morbus a fupprellis 

^aeMOfhm- confuetts euacuationibus , aut a reteiita, aut cohi- 

^«'- bita critica materie originem duxit, illae omniGU* 

ra reuocentur ; haec contemperetur , atque ad ei- 

eretionem proliciatur. Quo fpediant dilueotiai 

edulcantia, aperientia, et leniter diaphoretica, vti 

funt ptifanae» decocla, et jura purificantia vul* 

go di£U. 

$; ccexxn. 

Mimcag a Cum vero a dyfpeplia, fiue mala alimentoruni 

^* '^ •'''ooSione , fordibufque primarum viarum, quodfre- 

quentiflimuna eft^ he^ica gignitur, aut felnribus 

iiiter- 



CpJSTJ^. COKTIN^NT*. 391; 



itermittentibus diutiirnioribus fuccedit^ tunc plus 
molun^ienti affert emelis, et blanda alui du^ia^ 
ibinde iterata, quam fexcenta aiia. ^ Poft purga« 
ionem per epict-afim inftitutam amaricantia fto-- 
machica, et roborantia conueniunt, vti infufa, 
ut deco£la radicuni taraxaci , cichorei> valerianae 
ylueftris, herbae abfinthii, agrimoniae,^ centau-* 
rei minoris , corticum aurantiorum , cafcarillae, 
luadiaey chinaechinae^ quibos demum adjici ali- 
]uid poteft ferri , aut chalybis , aut aliqua ex eo 
nitiffima praeparatio , quale eft fpecificum Jloma^ 
'hlcum poTERij, etfi hodie, fed immerito, fere 
}bliuioni traditum fit. Aquae item apidulae, fer-! 
ratae diflae,. vtiSpadanae, Pyrmontanae, Recoba* 
rienfes, M^uritianae, aliaeque fimiles parua, et 
continuata diu copia fumtae mira hoc in cafu 
praeftant* 

f cccxxra, 

Celebreolim imt AntiheEticum poterii, quo 
bis in die cum conferua rofarum rubrarum dato 
non paucae hefticae fcbres cum phthifeos pulmo- 
tas fufpicione curatae feliciter dicunturo); nec 
fortaffe . omnino contemnendum remedium eft. 
Non defunt etiam qui ad calorem hefticum ex- 
ftinguendum, lymphaeque acritates mitigandas 
faccharum faturni, variafque ex plumbo tinfturas 
extoUunt, Sed faturnina quaeuis noxia , et vene- 
fica a prudentioribus reputantur ♦). Sanguinis 
^uoque miflionem plerique rejiciunt» nec injuria. 
Interdum tamen inter initia, morbo non adhuc 
adulto , viribus conftantibus, pulfu duro , valido- 
^ue exfiftente, in fanguineis, habitioribufque aegro- 
tantibus , quibus praefcrtim euacuatio aliqua con- 
fueta defecerit, aut fanguis vehementius ferueat, 
^ > dummodo parciore manu , et potius iteratis 

Bb 4 vicibus 



59« 



»X tSBRrBVflr XTC. 



vicibits inftitufltur, opportuniflitnB ad]tigulan« 
dum reluti in ipfo initio morbum efle poterit 
Quod fi he£licB jam ad tertium gradum perueo^ 
fit, nuUaque fere fpes fuperiit, palBatiua, vt 
a}unt^ cura vtendum dumtaxAt eft, fjrmptomatiiKif' 
que, quo&d fieri poteft, rite, prudenterque obli- 
ftendum.' 






a) PKTR.POTER* if^in, CMTgt. it Jhf^l ohfituit. cmX 

atp. XXllL cent. UL cap. XIX. cap. XX. cap, LXXVllL 
cap. LXXXllL 
, *) S^rurnina medicamenta venent lenti inftar agont, ctl 
tabe vtpluriraQm glandulari, (iue ftramofii conficiunc. CcN 
Ecas attociflimas a fiitartii faccharo, et a dnfiQra tnr 
phthifica Garamaimi natal exemplis , ec obfecuatio&ibii 
ftiif coniimiat tissotivs {DfcolitaSainrnkt.y, 



•«"i 



■> ... 



\j 



PARS 



t9) 



PARS TERTIA. 



DEFEBRIBVS CONTINVIS 

HEMITTENTIBVS. . ... : 

• « 

, ■ ^ 

§. CCCXXIV. 

Mecfium quatfi locum intfcr fehres intermittenfer 
(§.LXI V. ) et eontinuafmtinentes{§.CXClV ) 
Mnent continuae remittentefj cunfi neque vllum' 
integritatis interuailum habeanti neque vnk, et 
continuata acceffione, fed ex pluribus et manifef 
ftioribus, quam in eontinuis tontinentibtu efle folent, 
veluti compQfitae decurrunt, donec; Jid finem, per- 
fe&amque folutionem perueniant. Statis eriimqui- 
lufdam tempcMribus, e^ certis intenialiis exacerban- 
tur, et nouas quafdam acoeiliones fubeunt, iterum- 
^uepoft aliquot horas paullatim remittunt fe fe, et 
pacatiores fa£lae mitefcunt ; qua aiteriia incremen- 
^^ et decrementi viciflitudine fua ftadia profeauun- - - . 
^^r, quin tamen vacuum (patium ihter hujufitioiii " ' ^ ^ 
circuitus reiinquatur vllum. Hinc compojitae a 
S^ibufdam vocantur, ab aliis tontinuae propMiO" 
fiQliSj aut continuae periodicae^ quod circuitiis bb^ 
eant periodis iittermittientium fitniles, aut etiani 
^ontinuae in fpecie a) , a Graecis vero a^yvsx^^Sy eisynecheet tt 
'^^slf. MORTONoA) placuit t%s continentes no'^^''''^'"' 
^mare, alia prdrfus vocis vfurpatione, quam com^ 
niuniter ab aliis accipi foleat. • At aequiori jure k 
plerifque i?f miY/^n/^/ dicimtur. 

f) SENKKRT. de Febrib. l 3. f. IJ. 

*) Oper. I 2. De Febrib. exercit^ % c. 3. 

Bb s §• cecxxv. 



39« 



DK FKBltlBVS 



p&rcibr, aut inaequalior, ita vt nectanta, nectalii 
fit, q\iae ad eundem febrilem motum pari vi, m 
lue vniformi vigore fuftinendum valeat ; fme i| 
(at originis* loco, et fede, ime in fanguineniJih| 
fluendi ratione, fiue fuccefliua, et periodka«ja$ 
euaporatione, fiue quocunque alio modo fe habnt. 
Non diflimulauero tamen^ quoidam eile, qui coq- 
tra perfuafum iibi habent, cauflamejufihodinaturi 
ipfa non nihil accedere ad eam, a qua felN:esinter«| 
. mittentes gignuntur ; eo quod Ranittintes inter< 
dum, poftquamaliquamdiu feprotriuerint^ conti- 
nuitatem amittere, et ienflm Mttrmittintes fieii 
obferuarint« ' Verum quando flc permutantur, pro- 
babilius videtur, tas proportiofsatits potius fuilfe^ 
quam remittentn ihnplices , et puras ; cum hae 
flumquam fortafle^in veras intermittentes deiinere 
vifae iint, aut fl intermittentibus iimiles paullatifli 
fiant, cortici tamenperuuianopertinaciterrelu&o- 
tur, quod verae int^r<nittentes haud facerent; nt- 
que adeo inter^vtrarumquecaufiamprbximarojOM' 
terialemque difcrimen non leue intercedcre. 

§. cccxxvitr; 

€inj€aifraf. * Itaque verofimiUimum eft , vel a primarumYi&' 
rum fifkburra, ve\ a fuccis earumdem deprauatis, vel 
a glandulis conglobatis , totoque vaforum lyniph|' 
ticorum fyftemate, vel a cellularis telae loculisali- 
quid fubinde, et flatis temporibus in fanguinenii&' 
fundi, vnde hae febres non mod6excitentur,veraia 
etiam foueanturj et nouis veluti acceflionibusidcn- 

Mtfirnt^, tiiem recrudefcant. Pro varib porro cauiTarum re* 

• motarum, quas deinceps opportune recenfebimus, 

genere, atque ingenio , pro diuerfo aetatis, tem- 

peramenti, habitus corporis , aliarumque circuifl' 

* ^ ftantiarum ration», aut concari]d b^gnae^ vel 0- 

lignoi; jpunae^ fimpliciSy piriodicmiy.r^s^resj vel 



. CONTIN. RSMIXTENTi 397 

mmataey erraticaei et eompHcatae; mitiorefy vel 
fauiores; gajiricae^ vel venojae; biliofae^ velfan- 
fineae; putridmk vel inflammatoriae ^ vel tymphati- 
ir, (!t catarrhaleSy vel multifariam mixtae*) elTe 
)olfunt; quas quidem nequ&quam omne^ pertra£la- 
« animus nobis eft,. nam infinitus propemoduin 
mmerus nos obrueret, ii (ingulas ad cauflarum 
)mne genus, omnemque fanguinisi et corporis 
;ooftitutionem expendere , et defcribere veilemus ; 
ed ex his praecipua et frequentiora genera addu- 
;ere contenti erimus, vt ad reliqua cum diflin- 
[uenda, tum curanda planior quodammodo via 
iperiatur. 

*) Praetermittere hic nequeo, Cl. bvchanivm {Medie. 
^^ft, T. 2. chap. XI. p. «15.) verba fecifle defehre re- 
^me , vti ipfa eflefi genas quoddam peculiare 1 non 
iaflis. Sed videtur varias fpecies vna (imtil confadifle, 
ittt faltem frvportionatam , quam indicaui , praecipue de- 
ineaffe; quod luculentius oftendam, cam defebribusprom 
mionatity fiue compUcatis fpeciatim dicendi erit locus. 



^EBRES aVOTIDIANAE 

CONTINVAE. 

XT PRIMVM 

QVOTIDIANA CONTINVA VETERVM*). 

§. CCCXXIX. 

3uotidiana cpntinua, Barbaris htiea etiam diSa,^'-^''*'''* 
quod latentem et quafi abfco^nditum calorem 
^^^aty fingulis diebus, vtpareft, recrudefcit, et 
' fe remlttit ; 4Himquam vero aliquam inter quas- 
^t acceifiones, quae gradu, modo, hora flbi 
iiam maxime affines effe confueueruht,integritatem 
'linquit, nifi morbo penitus deuifto* Phlegma; 
cos, fenes, pueros, infantes, et foeminas hu* 

midiores 



400 DJK PXBRXfiVjr, ^ 

§. CCCXXXI- 
Haec autem quotidianae purae, et regularispro» 
pria funt. Si vero cum ea diathefis infiammatorii^ 
aut cacochylia primarum viarum , aut tnalignitas 
complicetur » aUquantum , fymptomata variari ne- 
Variath, fi ceflfe cft. lu primo cafu pulfus validior, mijor, 
iumfHcM frequentior, ct durior; calor, et fitis intenfior; 
facies ruhicundior \ vrinae faturatiores ; refpiratio 
grauior, et diificilior ; capitis dolor pulfans, atque 
i|pBi?dum peruigiliumy primis laitem diebus, mor' 
bum exacuunt. Idque potiflimum in quibufdain 
conftitutionibus, quae inflanunatoriis aiFe£libusiQ' 
Jbrendis accommodatae magis funt, iil temperame&' 
tis fanguineis, aetate florente, et vegetiore contin' 
git. Quod fi hanc febrem dolores capitis, coUi, 
ftut cmrum, aut alicujus partis, puta brachii. hu- 
meri , manus , catl^itentur, atque in acceffionibas 
«xacerbentw ) quia tum rheumatifmi non nihil 
particeps videtur , nomen rheumaticae, fiue rheu- 
matifmicae a niultis, nec inepte ei tribuitoi. b 
^lt^ro oris fapor deprauatur, aut amarefcit; ^ 
faftidium, et naufea» aut vomitus, et crabri v^ 
, ■ ' et Aatus vexaht ; hypochondria cum epigafbio tu* 
ment, grauantur, et borborygmis perftrepuot; 
lacies , oculique flauent ; et, venter faepe liquidior 
eft, foetidaque excreinenta dim^tit. In tertio de- 
nique vires fummopere iaoguejnt; (ine mtiA 
caufla , pulfus ioaequaliter micant , tendines w^' 
liunt» mens ob^catur, ^ tetris fomniis abein^ 
dum interim ejugua febris efle videtiu:, etcaloriQ^' 
tis, et vrina ianoruni flmilis, et fic pqrro. SediQ 
primi^tum ad miafma aliquodputridvMpfuicepp^ 
•ut ad epidemio«m<P|iflitutioQfa|.fedulo refpicei^ 
aportet, vt certius judicium fiat. Quando auten 
ex hujufniodi iignis maUgnam najturam ir^ ipt^ co* 
gnofcimus., tunc vix ea differt ^ffbrt rmiUd^ 



mtignay neruofa di&a, de qua infra (§.CCC)CXXXyi*) 
plupa dicemuis, ac ^roinde pro vna, eademque fumi 
poflet. Reiiquas vcro differcntias (§. CC(>XXVIIL) 
&cile per fe quifque dignofcet , (i animum aduer- 
terit ad ea, quae fupra non feinel inculcauimus. 

§. cccxxxn. 

Quontam yero quotidiana continua lento p^nuint ^^ ««^ 
cedit, et duratipnis lemgitudine , fymptomatum>i6^^/Vif. 
<|ue lenitate quandoque heSitam , d minus prima- 
riam, fymptotnaticam certe, prae fe ferre poteft; 
nunc qua ratione difcerni poffit , etiam dicendum 
«1 In he£tica calor, qui aiioquin aequalis eft, a 
piib tamen increfcit, et poft aUquot horas ad pri- ' 
IHnum gradum reuertitur. In quotidiana vero, 
etiam fi nihil cibi aiTumtum fiierit, • aut jam mul-, 
tum temporis poft captum cibUm praeterierit» ' 
vefpere tantummodo intenditur , et ad mediam vf> 
;ue no3»m inualefcere pergit ; deinde ien(im mi- 
tefcit ita, vt mane temperati({imus yideatur. Pul- 
fusin hefiica durus, et cbntrad;us faepe eft; in 
quotidiana mollis , et latus. Cutis in illa fquailet» 
^reiiccatur; in hac nequaquam. H^fctica prima- 
ria mtimntiufn , quotidiana continua remitttntium 
n^oreni, et naturam fe^atur; et quamquam prior^ 
^l^i fymptomatica eft, acceflionibus» remiifionibuf- 
^ue iius propius ad quotidianae (imilitildinem acce^ ' 

dat, ab hac tamen longe abeft erratico typo^ ct al- 
teriusiQorbrpraefentia, quem ca confequitur ^ etf ' 
comitatur. Largiar vero , • fi vrgeas , amphemeri-' 
^^) fiue quotidianam continuam plerumque eam 
*"«, fed fymptomaticam y et vagam. 'Demum 
•^efticam cauiuie anteqedunt, quae valde calefa* 
<!tunt , atque exficcant ; quotidianam contra qUae 
refrigerant, laxant, au^entque humiditatem. 

^•/./.P.//. Cc Prognqp. 



/ . 



4o2 



OE 



F X 8 II X B V 8 



P r g n f i /. 

$• CCCXXXUI. 

Longa> et curatu difficilis pleramque eSecopi' 
fueuit, atque adeo non prorfus vacat periculo. 
Quo magis corpus lentis, craffifque humoribusfa* 
tet, et quo hi tenacius cohaerent, vberiufqueb* 
guinera inficiunt, aut canaliculo^mitiimospeaitiiis 
opplent, aaobftruunt, aut altiusin glandulis> cel* 
lulis , menvbranifque coacmiantur , et lehtefcunt, 
eo diutius trahitur ^ pertinaciu$i^e oaturae, atque 
artis viribus obnititur. Quas ob.caufias non ynun 
ei -tempus eft , quo finiaturr Nunc enim quadra* 
gefima tantum die,foiuitur, nunc demum fexagefr 
tpa. Interdum etiam vltra hofce fines exteniii* 
tur, Principium igitur morbi fcre ad vigefimain 

^vfque diem pertingit. LoQgtor plerumque eft, 
quae tardiori , niitiorique motu procetjUt, quaeque 
nuUa humorum' corruptione, aut acrimonia, aut 
bilis mLvtione , "vt veteres a}ebant , incitatur. Cc 
ttus contra ad finem ea perducitur , in qua pliir^ 
fubinde ^utcuationes feqquntur.' PericuK: vm^* 
ferentiam faciunt ipfa fymptomata. • ffi lenimproti- 
nus ab tnitio vires vitae prDfternuntur, et iimul ap' 

*petitus deiictt} quonjiam mdrbi diuturnitati feren* 
dae impares^ aegri tum videntur; timeri pi»fc^^° 
exitium poteft; idque ,eo certtus, quo viribus j«n 
fratlis, et dejeSto appetitui longiores, grauioref 
que acceiliofles^ et fomni profundiores accef&ii^^i 
nara conjicere hinc licet, non folum ventriculife- 
fum a pituitofa coliuuie obtundi y fed cerebruiii 
etiam ipfum ejus copia obrui. Vbi autem ifiapro- 
cul abiint, ipes eft fore, vt morbus feliciter ternu' 
netur. Maligna, epidemica, et cum putredini!^ 
fignis conjun£la, lethalior eft^ quam benigna) fp^' 
radica, et pura« Imo tunc intra breuias, quam 

' com- 



CONTIN. RSMITTEVT; '403* 

communiter folet, fpatium' occidere etiam poteft. 
Non raro diuturnitate hepatis obftru£iiones, cacHe« 
xiam; hydropcm arceflit, vel in he£licam feoun-' 
dariam migrkt ;• in cjuam procliuior eft, majufque 
difcrimen afFert iila, quae cumalicujusvifcerislabe^ 
aut alio pecuUari morbo compUcaltur. 

C u r a t i o. 

§. CCCXXXIV. 

Cum in hujufmodi febre pituitofus hamov Aim" Ifuecatimh^ 
det, et lympha lentore, et ipiflitudine peccet, mu« 
cufque iners vbique excedat ; et iimul folidae par- 
tes laxitate, atque atonia laborent : mox Uqueti U- 
quores illos attenuandos , foluendos , excernendof- 
que efle, Kas excitandas, roborandas, firmandas. 
S^nguinis ihiflio vix locum habet ; uiii piethpra, 
aut inflammatoria diatheflsf praefto flt^ aut aliquod 
graue fymptoma fuperueniat, quod eam requirat. 
Cucurbitulae fcarificatae capitis dolorem, aut fopo-^'* »$• 
rem egregie difcutiunt , itemque fricationes , hBlf„f^^^^ 
neapedum, epifpaftica, atque aUa id genus reuel*^'*»'** ^ 
lentia. Si vero profundior fomnus tei^eat, can-^^^^ 
tharides occipiti, poneaures, brachiis, aut cruri- 
bus apponi debent. His enim tenax , vifcidufque 
humor non £blum refoluitur, verum etiam alior- 
ium auocatur , excernitur, ipfaeque vitae vires ex«* 
citantur. _ . • 

§. cccxxxy. 

■ 

Purgantia tam initio morbi, quam per totura^^rew^^ 
^jus prbgrefliim fubinde iterata cum primas vias a 
mucofa faburra Uberant, tum reliquam ihvafiscon« 
tentam, et circumeuntem liquant, educuntque* 
Interdum tamen necefle eft eam inci^entibus , fa- 
ponaceifque medicamentis excretioni paratiorem 
reddere; quod in primis expedit, vbi ventriculus 

Cc 2 muco 



404 



DE FSBR IB V S 



SaUt, 



ImUftntls. 



Itiuco tenaciori fcatet; quin imo emeticis brauori 
, fctUcet via, excutere y potui item dare, quae atte- ! 
nuant, aperiunt,! atque euacuationem vrinaje, fu* 
dorifque. foUicitant, quaUa iunt deco3a ex radici- 
bus aperientibus, aut leniter aromaticis, lignis 
blande fudoriferis, aut herbis amaricantibus panta. 
Sales fixi lixiuiales glutinofos humores omnespo- 
tentiflime difToluunt ; poft hos veniunt falestfiedii; 
Uquor coriiu Cerui fuccinatus , fpiritus mindirk- 
Hi, itemque fpiritus, et fales volatiles, ox)'mel 
fimplex, aut fciUiticum, Kermes minerale, ct' quani 
plurima hu jufmodi. At fi cum hac febre compli- 
cetur dtathefis inflammatoria, aut maUgnitas, aut I 
yenenatum, putridumue miafma, aUquantum pro- 
fefto varianda curatio eft , prout nempe compGw 
tionis genus, atque adjunfta fymptomata poftularc 
viaentur. Tunc autem in memoriam reuocentor, 
quae fupra varus in locis praecepta fiiere. ViSus 
porro ratio indicationibus refpondeat. In vniuer- 
'.- , ' fum tenuis, aperiens, blande ^eficiens fit^ oportat. 
neque in ea vinum penitus interdicendum eft. 

IZj^aAiGALENi de diff.febr. t. 2. ti^ 6. 

§. CCCXXXVI. 
Varjetas Interdum quotidiana cbntinua iUud pecuUareha- 
^4^jhfp7^! ^^*' .^^ ^^^ eodemque tempore, qulea laborant, 
calorem (imul , et frigus querantur. Hanc fpe* 
ciem GALENvs £/;/a/am nominauit. Duplexautcin 
a s£NNBnToa) flatuitur, vera et Jpuria. Ij^' 
hm veram a pkoita acida, et vitrea, yjiywrw» veroa 
pituita , et bile iimul commixtis gigni , fibi imagi' 
iiatus eft. ' Sed vt caufla meram hy pothefim ftpi^ 
iic hu.jafitiodi Sennertiana diftin£lio fuperuacua 
Ojtnnfno eft. Qui vero calor, et frigus eodem tefn- 
pore ab aegris percipiatur, non conuenit inter ve- 

teres fcriptores. Si quid co&je£luravaleO| f^ohi- 

. ' bilf 



CONTIN. .«tWjTTKNT. 



495t 



bile equidem crbdiderim , frigorls potius fenrum, 
quam verum frigus illud eflfe- Nam irritatis cuta-' 
neis neruis , intimeque fpaftice afFeftis talis idea in 
fenforio communi excitari poteft, vt aegrotantes 
fe frigere credant ; mutiato nempe ficcerebri medi- 
tuUio , quemadmodum mutaretur a vero frigora 
neruis applicito. Calorem porro iimul , et frigus 
percipi, dum non pmiles .fimul nerui per ambitum 
corporis difcurrehtes fpaftice afficiuntur. Illaefis 
(juippe fenfus cajoris , fpafmo yero correptis fenfus 
frigoris infideat, neceffe eft* 

A) L c. 

6. CCCXXXVII. ' 
Rara omnino eft Epiala ; cui curandae propone- 
bant Veteres validiora attenuantia, incidentia, et 
cardiaca caiefacientia; quia materialemcauffam,ex 
qua oriri eam putabant, craffiorem , et glutinofio^ 
retn fibi fingebant. Sed verofimilius eft ^ lentori 
frigido acrinibniam adjungineruospeculiariterirri- 
tantem. Ceterum eadem propemodum feruanda 
funt, quae ad quotidianae continuae, fiue pbhgma' 
^Kae modo expofitae curationem commendauimus ; 
<|uamquam mitius purgare praeftet in Epiaia, quia 
in hac vires, magis languent, jiec fortiori^ catharti- 
ca facile feruntur. Quare id, quod vna -vice effici 
non Ijcet, partitis fiat, et lenibus medicamentis, 
quae aluum ducunt, et cauffs^m obftruentem, atque 
irritantem paullatim detrahunt. 

Febris Syncopalif humorofa Avicennae Lib. 4* 

Fen. 1, c. 53. 

$; CCCXXXVIII. ^ 

Scire quoque intereft, avIcennam Aubs febrif 
fyncopalis differentias inftituiffe, nempe fyncopa- 
km minutam , et fyncopal^m humorofam , illam ex 
biliofo humore, hanc ex pitj^iitofo genitam. Vtra- 

Cc 3 ' quo 



I 



V 



4o5 OB FEBRIBVS 

« 

que Gc nominattlr ob fyncopen, quae acceffioni- 
bus fuperuentt , diftinguitque hanc i|>eciem a reli- 
quis. Pofterior igitur, yiiehcet Jifneopalis humo- 
rofa , cum in ea ob humoris pituitofi copiam , et 
Oris ventriculi debiiitatem febre ingruente in ijn- 
copen aegri incidere credebantur, quotidianae m 
snodum decurrens huc quoque fpe£bLt« Haec di& 
cillima cur^tu habita eft, quia n^que purgationem, 
neque miffionem fanguinis ob virium defe^lioDem 
- admittit. Quare gae»emvs folis fri^enibus vten- 
dum effe voluit cum admorbificammateriamrefol- 
vendam , tum ad eamdem euacuandam. Videtur 
tamen cly fteribus , blandifque eccoproticis locum 
reliquifte , et , poft prauorum humorum farcmam 
imminutami ficque periculum fyncopes amotum, 
incidentibus , in primis oxynM^lli, hyflbpor cinna- 
momo > et demum etiam ifim du^tioni , quemad- 
modum in quotidiana continua pituitofa Veteres 
facere confueuerant. lUud vero animaduertere de- 
beo, quod fyncopales ejufmodi febres tam quoti- 
dianae, quam tertiai^ae iimiles, plerumque funtde 
genere intermittentium , et praecipue fpe^nt ad 
comitatas. pirntciofns tqrtii, eodemque modoci- 
t0| et feliciter curantur. Quod ad vi£lus rationem 
pertinet, parciorem efte volebant, atque ex alimen- 
tis tenuioris fubftantiae, et concoflu facilibus com- 
paratam. Potui vero aut vinum > aut eereuifiam, 
aut hydromei concedebant. 

; Quotidianae coniinuae fymptomaticai^^ 

$. CCCXXXIX. 

Ad . quotidianam continuam veterum, ^ue pi^ 
tuitofam, aut> phlegmaticam transferendae funt 
continuae fymptontaticae avitiisglandularumcbn- 
globatarum> et cpnglomeratarum, a ftrumis, fcro- 
phuiis, bubonibus, rhacliitide, fcorbuto> cachena, 

' ^ - luc 



r. 



CONTtir, .RKMITTEWT. 



407. 



^e venerea, aliaeque ab KTTMVLt.ERo lymphati- v ' 
be didae, aut a SYLvioa) in lymphaticas gtandu^ 
mres^y pancreatkaSj etfaliuales diitin£lae, iteipque 
mineslintae, fiue heSHcaeftfmpttmaticae {§. CCCXIII«. ' 

GCCXVI.)-fiue .phthificae, vt paflim nominantur. 
Harum autem curatio partim a morbi primarii, vn- 
deoriuntur, partim a generaliquotidianaepituito* 
ke curattone defumitur. Eft quoddam quotidia* 
nae genus kttmvllkri b), quod buc quoque per- 
tinet. Id lue venerea laborantibus, vbi morbus in« 
grauefcit) aut vbi deco^lis fudoriferis nimium, aut 
praepoftere vtuntur, fuperuenire confueuit. Itl 
lue enim venerea lympha vifcidior, acriorque pec-. 
care videtur, eaque glandutae faliuales, aliaeque ' 
partes, in primts circa guttur male ple£luntur. ^ ' ^ 
Febris inde ojrta, et(i lymphatici . geoeris , cum 
taraen ad phlogifticam diathefim vergat, expofcit 
fanguinis niifTionem, diluentia, temperantia,^ et 
demum mercurii prudentem vfum. 

fl) Prax, med. /. i. cap/ 39. §, FL 

h) Oper, ofun, T. 2. ColUg, PraS, y. 361. 

FEBRIS CATARRHALIS*). 

J. CCCXL. 

Illud quotidianae. oontinuae febrisgenus, quocum 
. catarrhales capitis, narium, faucium peflorifue 
afFe£tiones vel ab initio con)unguntur , autqupd^ 
eafdem vt cauifam, proximp fubfequitur, feMs ca- 
tarrhalis paflim apud cUpicos fcriptores nomen ob- 
tinuit- NonnuUi tamen, et praefertimGermano-fi«r^'«^<^^ 
rum plenque huicQenommationinotamadaiderunt^^^/j^^^ 
benignitatis, catarrhalem benignam eam appeUantes, 
tie fcilicet cum aUa febre confunderetur, cui catar* 
rhalis malignae^ feu petechiTiantis nomen ab iis tri- 
buitur., etfi, ni faUor, improprie,, cum hac appel- 
iatione febrem epidemicam, et maUgnam natiir^e 

Cc 4 omnino 



40S DS FSBHTBVS 

oiiinino diuerfte, tlteriufque generis, yd 
oftendam> complejd efle yidetntur. Alii, vtaoR 
TERiv?» et FRACAseiNivs ^TO cotmrrhikt mkt^ 
runt lymphatieam febrem dicere; quod t fero&ii 
ly mphaticifque congeftionibus defluidonibufquear- 
ca caput; fauces, aut pe£lus recens obortis videie- 
tur proficifci. Hoc tamen nomine aiiam, vt patet, 
quotidianae fpeciem defignant, quam eodem de*» 
ugnata fuit ab KTTMvi.i.iiRO. Is febremalympha 
crafliori, et vifcida genitam, fed fine coryxa, iini 
gutturis, et faudum dolore, et fine tuffi intel^exit 
illi vero febrem ex eadem cauflfa natam quidem, i 
hifce omnibus catarrhalibus afFe^lionibus comi 
tam. Sunt demum qui rheumatkam a rheuma 
denominarint ; rheuma enim contiuentor cum ei 
complicatur**). 

*) StfMonyma^ 

Tehris eafarrhalis beuigma jvnckxrI Tab. LXVU^ 
HOFPMANN. de febr. feB i. cap, VL lvdwig. hfi^> 
Oinic. P. I. cap. i. fubfeit. i: (. ilo. Febris h/mplm 
GORTERii Syfiem. ppox. MecL Ij^^.tituL 4. n. 231. P^ 
hfmphatic^ fracassinii De Febrib.fe8. 3. Defebrjn^ 
tin, ient, cap. 2. Amphimerina catarrhalis Jpec. i. saWAG. 
Nofohg. cl. 2. ord. 2, Gen.'Vl. Febris rkeumatica quorttfr 
dam. Catarrhus aliis. 

**) Quamqiiain faaec febris ratione catarrhi morbis fe* 
brilibus adnomerari poflet ^ placait tamen cam plerifqoe 
fcripcoribus inter febres eam recenfere; qoia non iattf 
perfpedum videtor fempfr, catarrhusne princeps mor- 
bos m ea jit, an vero potius, quoniam cum catanbo 
nexu ita perpetuo 9 ar£loqQe febris conjungitur, ipfepro 
caufla febris proxima ftatui debeat, febris vero pro 
moibo primario; vt inflammatio pleuritidis , vtpolypus 
palpitationis etc. Fateortamen viiiOy interdum catar- 
rhum, rheuma, tuflim (ine febri efle ; tuncque miniffle 
ad febres fpedare Qnandbque etiam febri conjungi} 
et modo hanc efie£him, modo morbum principem eife. 
Quacomque tamen ratione accidat , cam febri junginiri 
our iton in febrium numero coUocetur? 

Diagnojs. 



; 



4 
i 



COl^TISr. KSMXTTENT. , ^ 4^9 

• • • . , ; • , 

D i^a g n f i s. 
'$. CCCXLI. 
Tempofe aequinodiiorain, praefertim autumna- ^ 
lis, ingentiumque aeris, et tempeftatis mutatio- 
aam , repentinarumque viciflitudinum plerumque 
exdritur febris catarrhalis, multofque aggreditur. 
Inuadit potiflimum fub vefperam frequenti potius>«^)^«0W» 
et repetita horripilatione, quam frigore, et horro- 
re, aut leui tantummodo extremorum risfrigeratio- • 
De> et quaindoque etiam , vbi leuior morbiis futu-i 
rus eft, fine vllo liue frigoris , (iue horripilationis 
indicio. Mititf vt plurimum eft,^ et poftquam ali- > 
quot horis increuit , folet circa mediam no£l:em fe 
fe remittere., Remiffio adtem non folum ad matu- 
tinnm ^tempus, verum etiam ad totam fere diem 
producitur, donec iterum vefperi ordinata periodo 
refurgat, et recrudefcat. Praecedit, vel continuo 
fubfequitur coryxa , iiue grauedo , catarrhus, fter- 
nutatio, lacrymarum profluuium, Qculorum rubor, 
faucium phlogoiis^ et d&lor, molefta laryngis ti- 
tillatio, raucedo, tuftis fatis importuna , ftcca ple- 
Tumque, aut pauca, tehuia, faliualia excernens, 
raro mucofa, et craifa, toto morbi decurfu ^xcru- 
cians, fomnumque abrumpens, pe£loris grauitas, 
dyfpnoea , do}or tum dprii , tum artuum omnium^ 
teniionis , aut pun£i;ionis fenfum inferens. Ciin» 
his faepe con jungitur oephalalgia, aut capitis graui* 
tas, et debilitas, vniuerii corporis laffitudo, appe- 
titus quandoque adau£his, quandoque, quod fre- 
quentius eft, imminutus, guftus deprauatus, aut 
deficiens, et iitis. 

§. cccxLn. 

Interdum euenit, teftantejVNCKBno, cui fuf- fynnhm 
fragatur ^xperientia, vt nedum ab horripiktione'*^'^^^ ^ 
febris exordiatur , redeatque , primi^ nempe die-frigorft st^ 
•us , verum etiam ab horrido frigpre , quo 4i*ni- 

Cc 5 diam, 



' \ 



V 

\ 



4tO DS FEBKIBT9 

f9€ aGfs diam, vel inteeram horam concutitur eorpus, fuc« 
^S^'^' cedente calore primum miti , deinde acriori cum 
aliqua circa praecordia anzietate> aut etiam advo- 
mendum incitatione. Caior vero iftetuncitapn)- 
trahitur, vt non, niii altero mane deferuefcat; H-. 
que praefertim plethoricis vfu venit, prima videlicet 
fnlpfs tmtHs J^hris accefTione. Pulfus pro vario morbi tempo- 
re, et gradu> variaque aegri temperie, atque habi- 
tuvarius eSe confueuit, fed'celer femper, etfre' 
^^- quens. Progrediente morbo fudores erumpunt, 
^«jrM, praefertim in remifiionibus, copiofi, et f oetidi ; pt« 
l^ita crafla, et mucus e naribus Mitmgitur; efau- 
* cibtts, bronchiis,' et pulmonibus magna concoSt» 
materiae albae , et glutinofae , interdum flauae, et 
puris fimilis vi^ e^tuflitur; aut diarrhoea infuper 
cum vrina fimul fedimentum deponente fuperue* 
nit; quibus febris feliciterfoluitur. Hincfacib 
hujufce febris elicitur diagnofis, veraqueejus natu* 
Ottarrhtsr^ Nou enim, vt monet experientiffimusjt^** 
f^hm. ^'^^"cKBRvs, rationi conhwdm e{k, fibrem catarrld» 
ibi drguere velle , vbi neque tuffis^ nequB gpauedo^ ff' 
que raucedo, neque peripneumonia, neque eryfipehi^ 
. quidpiam fe fe mAnifeJlai* Qua animaduerfionfi 
reftiffime corripiuntur illi , qui nomine catoffrk' 
tisfebris abufi funt, eoque aliud omnino, alienum* 
que morbi genus faepe coniprehenderunc. Nafl» 
' quae vulgo dicitur febrit catatrkatismai^na^ ^^' 
petechtl^ns, nuUam ex notis fupra relatis habet, w^ 
nomen accipiat, catarrhalifque nuncupetur. 

$. CCCXLIII. 

jv.NCKERo aliifque non nullis hujufmodi febn* 

vi& eft vna , eademque cum quotidiana tontinuii 0^* 

. /b^moda terum, de qua pauUo ante ($. CCCXXIX.)feparatiffl 

^fl^tf»/ egimus. Verum ab iila, savvaoj^io etiamF 

€9HttnMM «r-dice, difFert catarrhalis artuum, ct dorfi dolore,co- 

firMfnf ^ ^^^ faucium phlogofi, rauccdine, tuffi, dyfpnocf» 



i 



C O N T I TT. R B M I T T,1E N T. 



4" 



agis, longifque horripilatlombus aliifque peculia- 

ibus notis (§. CCCXLIv) , et praecipue diuturnita- 

e, qua aegrotantes fatigat. Neque confundi debet Difirimen 

ebris haec catarrhalis cum rheumaticis illis fau-^"^"" ^f^f^ 

. catarrbalem^ 

3um, et pettoris congeltionibus , ^uae non raro^/ anm afe- 
liis febribus fiue continuis, fiiie intermittentibus,^^**"^'^ -^^^ 
iiftatu, aut declinatione morbi, non infrequenter»A///ifr«}v. 
iiperueniunt , aut ctim iis ratiot^e tempeftatis, aut 
lonftitutionis epidemicae vel ab initio^on[iplicah- 
:ur. Nam in his catarrhalis affe£lio epigenomena 
ift, atque. arridf ^la/ix , non efientialiter , vt in ca- 
arrhaii febri, connexa, atque infeparabilis. Difcri- 
nen quoque nod leue efle ait uoffmannvs inter 
EArem.hanc catarrhalem, de qua loquimur, atque 
illam, quae Rheumatifmi comes eft, quaeque a 
Kheumatifmo ipfo dimanat. In datarrhaii fiqui* 
iem interiores narium, faucium, laryngis, tra- 
cheae, bronchiorumque membranaelaborant, at- 
jue ex his aliquid critice efFertur. At in rheuma- 
ifmo foU mufculi , eorumque inuolucra , aut ten- 
lines, et ofilum ligamenta occupantur, neque 
^Qidquam inde prodit , • quod fenfibilis, criticaeque 
euacuationis nomen mereatur. Leui etiam nego- v^ differat 
•io idem Auflor putat diftingui hujufmodi febrem?,^^J!^|^/^^ 
ib iUis narium , fauciumque afFeftionibus , quas»*''« ^ 
luas venerea, aut fcorbutus , 'aut fimplex catarrhus 
'fficit. In his enira nulla plerumque febris tenet. 
aullo autem difficilius catarrhalis febris intemofci- 
^ ab ea quotidianae intermittentis fpecie, cui 
^ accefliones. vefpertinas, longiorefque circui- 
?s fpuria (§. CXXXV.) , nomen eft, in primis 
J catarrhalibus affcftibus originem debeat, aut ab 
^^\ ( J. CXLI.) ftipata fit. Attamen in quotidiana - 
^ujufmodi manifeftior vt plurimum horror ac- 
effiones exafperat, aut antecedit, et vera in- 
^gritas, licet breuis, eas intercipit, qua in 

re ^ 



I 

\ 



'^IZ DE rKBHIBVS 

re . omne difcrimen contineri docet lvpwi- 

« 

GIVSH). 

a) It^it. Clittic. fuhfeS. 3. ^. 9f|. 

$. eccxLiv. 

t$ujfae. Caufla ejus proxima videtur effe fenuni ctlyni' 
pha copiji) aut ientoctf, aut acrimonia, aut omni* 
bus hifce vitiis peccans, iti vaiis ambitum corpom 
perreptantibus , in primis cutaneis congefta, hae* 
rens, irritans; autadvafa, glandulas, folliculos, 
cryptafue mucofas membranarum nares, paktuni, 
fauces, iaryngem, bronchia, iimilefque partes, 
quin imo o^f6phagum, ventriculum, atque intefli- 
na inueftientium copiofius adfluens , eai3em re- 
plens, dif^ndens, inflammans, (iue, vt breuiffime 
dicahi 9 cauffa prozima in leui> ferofa harum psr- 
ttutn aut omnium > aut aliquarum pblogoli |!ta vi* 
detur. Proegumenae vef o cauffae , quae aci nior- 
bum corpus quodammodo praeparant, praedpu^ 
funt temperamentum fanguineo-phlegmaticutn^iu' 
bitus molliset iaxus, aut cacochymtcuS) acritites 
variae, vlcerum, fcabiei> cruftae^ la£bae^ achorQini 
aliUrumque excretionum fupprciltd. Pro8guirteois 
fuperuenientes pro€atar£iicae mutua conjunfiion^ 
; cauflam proximam efficiunt, vti fbnt fubitae cor- 
poris , et praefertim capitis, coUique refrigeratio- 
nes, cum aeri frigido, aut humidovere, autautoin' 
, no imprudentius objicimur ; potus frigidus cal«n^ 
corpore hauftus ; fubita perfpirationis inuniflutro» 
maxime tempeflatum variationes , et demuinfi acte 
epidemicum infpiratum, aut aliter corporere* 
ceptum *). His enim noo modo lympha craftof, 
acriorque redditur ; mutofl humores coguntur ; e^* 
cretorii du£iusar£Untur, verum etiam fanguiS) re^ 
liquique humores, cmftriftis, et majori vi rcfiftei 

tibus exterioribus partibus ad interiores non.dutn 

frigoi 



I 



CONTIN. KKMUTKNT. 



413 



frigore aflFef^as, proindeque laxiores , etminusre- 
nitentes vbdriQs propeliuntur, et conduunt, vt ibi 
congeftiones , et leues inflammatibnes p^riant. 

') Id epidemicum miarma e3( eo maxime elucet, quod 
Ikepe, catarchalibus affe^libus epidlemice regnantibus, 
commani hoc morbo corripiuntur etiam illi , <jui jamdiu 
in cubili aKis ex dluflis fe continent , et fibi a frigore, 
aerifque iniuriis, religiofiffime cauent. Id centies obfexw 
vauimus. Neque credas velim > me ift^d obferuafle fo- 
lum in iis catarrhis , in quibus ' fufpicari licuilTet de 
contagione per aegrotantes cum fanis communicata ; 
qaod fane^i fi vnquam accidit, rarKTimum omnino eft, 
nifi etiam valde dubimi, atque iRcertom dixerim: fed 
in lliis catarrhalibus affeflibus teftor ,id deprebendifle» 
qnos in alios contagione propagari nuUa certe .ratiO| 
nollaqae argumenta luppetebant, vt vel ledidime fiifpi- 
caremar. Acre autem tpidmicum inffiratum^ aut aliter 
tdrpori reeepttm com dicimus , illud inteUigimas , quod 
kditosi et vnpores e terra fiue humida, .fiue paluftrii 
iiue aliter infalubri eleuati aeri iroperciunt , aut aliundtt 
venri quidam ad nos transferuntf nam ita interdum ce-. 
lerirer diffunditur malum , vt a fimplici conta£lu , et 
communicatione tanta propagationis veiocitas pendere « 
non poffii, nifi ventorum ope miafinata difpergantof 
qQaquauerfum. Ex hac enim caufla catari;he& ^idemi^Qi 
iDagna ex parte oriri, probabile admodum puto; reli- ^ 
qnos vero eorum mitiores, et minus, vt ita dicam, 
vniQerfales, tempeftatum, et atmofpfaaerae viciflitudinir 
bu$, quae bumores corporis noftri varia ratione depra^ 
wnt, debW. 

Prognofis. 

$. CCCXLV. 
Incerto dierum numero febaris haec finiri confue* 
vit. Vbi ieiiior ejus caufla, et gradus eft,'yno, 
duobus , taribua., vel quatuor diebus abfoluitur. 
Tum ad eplumeras plurium diirumy fed P^^^P^ram,^^^^^^^ 
quia nequaquam continens eft, a plerifque refertur.rij^ refer^ 
yere proxime elapfo hujufce anni 17X0 epidemica''^^ 
ita fuit , vt hic Nfcdiolani, itemque Taurini, aliif- 

que 



I 



414 , DE FSB^RIBVS 

que in regionibus vir vUus eam eflugerit. Inuade« 
bat fine frigore, cum lafllitudine totius cwporiS) 
coryxa, tuili) magno calore et tribus iucceflrub 
diebus circa vefperam fuas accefliones repetebat, 
fenfim minoreS) et mox oborto copiofo in remiHiO' 
nibus fudore ^ vrinis craflis emiflis , iputifque puri' 
formibus et conco£lis facile, et cito ejcfcreatis,ter- 
tia vt pkirimum, autquarta, quod longiffimuni 
fiiit,' accelRone penitus deflnebat, fola tuiriadali- 
quot dies fuperilite. Frequentius 'tamen> vbi vali* 
dior cauflfa eam efiicit, ^t legitlma, puraqueeA, 
qualem fupra defcripii , ad feptimum , ad nonuni, 
autdecimum quai;tum diem extendkur. Perfeb^ 
nigna, communi omnium fententia, effe crfditufi 
et re£le curata periculi expers habetur ; namfacpc 
vel primis diebus referata cutis excretione foluitof 
per fudores, vel poft aliquot dies per copiofam mi' 
teriae vifcidae exfpuitionem , aut largum muci, ct 
pituitae e naribus flillicidium, aut crebras iluid^ 
je£liones, aut magham vrinae craflae ^ ^tfubfidea- 
tis copiam , \el per omnes hafce fimul euacuatiO' 
nes judicatur* ' 

$. CCCXLVI. 
Ihterdum tamen, cuni vehementiori ex ciufli 
nafcitur, et fanguis diathefi inflafhmatoria magis 
inficitur, vt in quibufdam epidemicis coiiiUtatiooi' 
bus faepe accidit, facile ih anginam, aut peripoeQ' 
moniam, aut pleuritidem trannt, nifi mature, ^ 
prouide venae feftio , et regimen antipKlogilfetft 
^bueniat. Talis fuit ilia feMs catarrhaUr, qwe 
ifnno t6si mediover.eLondiHi0pidemicBgrsiS9LtSiem 
stat alia, quae anno 1675 neminifere pepercit, ^ 
fub tufiis epidemicae nomine a svn&nHAUioif) 
defcripta eft; itemqiie ea, quae anno 1709 Roma« 
in conftitutione quadam epidemicat quamRheumt* 
ticafi LANcisivs^) appellat^ defaeuiit» Inh>^ 



/ 



.1 



CONTIMT. REMIT.TENT. ^1$ 






coryxae, et rheutnata cum modica tufll ab initio 
infeflabant, pari ferme ratione, qua idem maii ge*' 
nusfecuio XVI et XVII, vt refe^unt cAONATvsrX 
ctDONvsd), faeuierat* Deinde accedebant huic 
fcbri peftoris dolores , angina , pleuritis , aut vera 
peripneumonia, praefertini ih iis, qui negle£la pri- 
na morbi et {tu^ inuaiipne intemperanter viue* \ 
bant*). 

fl) wiLLts. De fthnh. cap. XVll p. 85. 

d*) Obferv, medic, circa morb. acut, hifi. et curat. SeS. 2. 
fflp. V. pflg. mihi 150. 152. h) De nativ. deque aduentit, 
Emm Caeli QualitarUf cui accedit Hiftaria Bpidemiae 
^umtic.,quaeperhi^emanttiMDCC\Xwigatajfi Rom, 
171 1. c) De Jalubrit. Roman, aeris p. m^ d) Derefiit, 
i^. ugr. Rom. p. 16. - ^ 

*) En Lancifianae defcriptjonis Synopfini. Totius cor« 
poris laffitudo prifnum, turo febris cum rigore, mox 
vagas in pe^^ore infra, fupraque dolor, aflidua tu(fi, 
^t quidem ficea comitante, inuadebat ' Pulfus duros, 
viinae fiammeae, atque incerdum turbidae obferuaban* 
^'^1'; nec nnora fanguinis fputum, et refpirandi difficul. 
ras ruperueniebant. Tum genae faepe rubebant , . ac fla- 
^QS toti corperi color^ vti iii aurigine laborantibus indu» 
^ebatur. Mtnim eft» notatuque dignum , carceres , loca- 
^^e ab aquilonaribus ventis diilita, ac remota ejufmodi 
|norbam minime feniiiTe. Muiieres minus, quam viri, 
'tcni minus opislentiores , acnobiles, quam egeni eidem 
^bnoxii fuerunt, et fi quidam in eum incidiOTent, le« 
vioTem certe morbum ,* nimirum coryzam , raucedinem, 
^ externum pefioris dolor^m» leuefque rheumaticarum 
ebiium accefliones experti funt. Plerique a morbo con* 
aluerunt aut fudore, aut iiarium haemorrhagia, aut 
luifluxu, aut vberiore vrinaj aut omnibus hike fimul 
oncurrentibus euacuationibus cuni fputi item concofti, 
^ piQrimum , re)e6)ione. Non raro tamen (ine fputo- 
Qni co£tione dblores pedoris, febrefque decedebant. 
^iiTe^la defunflorum cadauera oftendebant praecordia 
sbentia vfque ad diaphragma, et nigricaniia fanguine 
^a^o, inque magnis cordis vaHs polypofo. Aquilonares 
^nti, et tempeftas perfrigida diu durans vifa eft potins 
^j^rce morbi '«au0a. Hiit Roman. epid. cap. 2. p. 196* 

$. CCGXLVn. 



' 4^£ DE VEBRIBVfi 

§. cccxLvn. 

' inttrdHm Iii phthiGni etiam pulmbnarem non raro malufli 
tn pbtbtjim j^\crr^^ ^^^1 in priniis cum tuffis diuturnior eua- 
dat, aut faepms haec febns recurrat, eolque com- 
piat, qui jam aiiqua pulmonumlabe Ikborant, zt 
vitiofa pe£loris {l:ru£^ra deformantur. In vqiuer- 
ium qwi^ fnagis^ vt inquit j vmck^it vs, ab indokla 
ieuiore recedit^ ei eum vehementia tam frigorts^ ijm 
aejlus infultat , eo jujlior ejl metus alicujus labis dr- 
ca uifcera haerentis. Item quo major fanguinis, 
aut feri impuri copia aegrotatites grauat, eo dete- 
rior, longiorque morbus e(fe fblet, qaemadoio* 
' dum ohnenit fcorbuticis, aut miafmate miliaride* 
litefcente aflfeftis ; .quum in his infoiita, ,et pcrni- 
ciofiora fymptomata oboriaQtur , vitaecjue non le* 
ve periculum afFerant. Ceterum hypochondriacos 
vehementius affligit , qudniam in his grauiora libi 
adjungit fymptomata , vti praecerdiorum anxicti' 
tes, difficiliorem refpiratio^ieiti, inquietudinem, et 
flatulentos imi ventris dolores. Neque miwri 
gradu fcorquentur foeminae, quae hyftericaepA* 
ni, aut meniiuni fuppreffioni obnojdae funt. 

C u r a t i o. 

$. CCCXLVIir, 

iitfiea^Mis. Cura omnis irapendenda eft, vt aequabilisiiD' 

guinis, et humorum omnium ciucuitusTeftituatur; 

ab interioribus ad exteriora alliciatur ; congeftioflf^ 

refoluantur; acritas mitigetur; perfpiratio omws 

interna, et externa promoueatur; coflio, atq^^ 

excretio materiae morbificae opportune conting^t. 

^^"'^ AT-Quare, vbi leuior morbus eft, ^julque cauffa k^ 

foh. tolii, et difflari poteft, totum opus foU natuitfi 

reOioque vitae regimini committatur. Tum ftl* 

quies , et le£luU tepor , et largus tepenique potos» 

qui diluut, temperet, et lenitQr fecretiones, eKifr 

tionet 



CONTlN« R£MITT£NT. 4X7 

* * 

tionefcfue omnes , fputi praefertim , et fudoris aid- 
juuet, cum tenuiori vi£lus gt^nere fuificient. Ai 
cum febris pauUo intenfior tenet, et grauioraln- 
rehit fymptomata, efEcaciori artis auxilio opus eft* 
Tunc primum fanguinis miflio animaduerfionem^^^''^^^ 
meretur. Hanc 'plerique aut filentio praetereunt,viv'^ 'jMjif- 
tut manifefte irejiciunti aut rarifiime neceirariam^^'*^* 
effe exiftimant. hokpmannvs, qui eam oppor* 
tuno tempore , et regimine inftitutani in plethorit 
cis frequentem catarrhalium afFe£luum reditum 
egregie praecauere affirmat, praefente tamen ca** 
tarrhaii febre omnino omittendam praecipit ; quod 
e)^perientia didic^it, diuturnioremindecatarrhufn ' 
fieri. Pace autem tanti viri, aliorumque eamdem 
lententiam tuentium > fanguinis miffionem non ti- 
nieo hic quoque proponere, tamquam maxime vti- 
lem, accommodatamque non modo ad cauftkm" 
proximam hujufce febris, quae in phlogofi quadam 
partium affeaarum fitavidetur($.CCCXLIV.), at- 
que ad quafcunque congeftiones prc^mte , effickci- 
t^rque difcutiendas, verumetiam ad prauos afFe^us, 
^^i ejufmodi rheumaticas afFe£tiones fubfequi in- -^ 
terdum folent, tubercula nimirum, haemoptyfim, 
^^ phthifim, certo, et tuto auertendos. Id enim 
^^ratis periculis in Italia a nobis eompertum eft i 
^^c aliter in Gailia savv AaMio vifum ; quam ob 
rem ipf^ febris catarrhalis curationemi a fanguinis 
^iSionfi inchoandanvfuadet. 

§, CCCXLIX. 

,Non tamen eam temere inftitui opprtet, i>ec 
^ms liberaliter : fed omnia prius, quae faepius ali- 
^^monuimus, perpendenda a.Medico'funt, fan- 
•^inis mi(fionem indicantia. Si enim haec deficiant, Mmira,^ 
t contra ferofus humor abundet, pars fanguinis 
libra jufto parcior fit, vafa et fibrae laxipres, cum 
^'ii.P.ir. Dd pulfu 



\ 



I « 



41 g •• Illt FfCBftlBVS 

pttlfn paruo, ddsili, et molli, iranguinis miilio n«n 
modo fuperiiacua erit> verum etiam noxia, ettunc ; 
folum imrhinuta a tergo viimpeUentecongefiiones 
ferofae pertinaciores nent, imo augebuntur, vt 
HOFPMANNV5; tHuet. Si quid tamen venaereOio- 
nem petere videatur, dum reliqua dubiam, andpi- 
temque reddunt, ei cucurbitulae tam iiccae, quani 
fcarificatae, hirudinefque tutiilime fubroganhir. la 
conftitutione epidemica, dequa fupra(§.CCCXLV.) 
memini, pulfus pleni, validi, interdum duri, fa- 
ctes rubra, accefliones aliquanto vebementiorts 
continuo vnam, vel alteram fanguinis miifioneni 
poftulabant, qua omnes felicit^ fanabantur. I<1' 
que eo magis neceflkrium eft, fi conftitutio epide* 
mica^ cum diathefi fanguinis phlogiftica conjimg»- 
tur , et facile (ibi anginam, pleuritidem, aut peii* 
pneumoniam adfcifcat ($. CCCXLVI.). In «h 
quam t an c 1 si v s defcripiit , fangainis mi(7io ante 
quartum diem adhibita robuftioribus profuit, etiai^* 
fi fanguinis fputum praeceffiflet ; quod profeS^ 
eruditatis , non refolutionis, aut co£iionis figtKun 
lerat. Imbecilliores vero, et praefertim poft kf' 
mum , fi jam fputum concoqui coepiflet , aliaeque 
vtiles euacuationes fimul adeflent, non paruml**- 
iit. Saepe larga fanguinis detra£^io no^ fufite^) 
alias vero exigua damtaxat morbum deufdt ; iv^ 
interdum fola lateris fcarificatio curam perfecit*)' 
Vtilem quoque fanguinis miflionem expertus^'' 
KYD£NHAMivs, vbi hujufmodi fymptomati itt- 
ftammatoria fuperueniebant ; fed neque itabrgain> 
iieque ita repetitam-volebat, vt in ^euritide, et 
peripneumonia primaria fieri debet. Animaduer- 
tit enlm^ in fymptomaticis hifce pleuritidibus, aiit 
anginis, aut peripneumoniis, quoties febris, cju 
fuperueniunt, exfe fanguinis mifilionem noo exigitj 
vnam vei alteram tantummodo fufficere, pl»res 



• I 



CONTIir. XSMXTTSNT. 4J9 

Tioms cffe. Interim regitnen refrigerans*, atque. 
antiphiogifticum imperabat, etpraecipi*e Aiadebat^ 
vt quotidie aegri per aliquod fpatium le^ulum de« 
fererent. .Illo enim tempore in AngUa mos inua* 
iuerat, vt calefacientibus remediis et nimio ledi 
calore l^e in morbis abuterentur. 

*) Praeterea lancisivs non omittebat fomenta ex- 
trinfecus, quae moUiunt, intrlnfectis ea » quae diltiun^ 
laxant, et refoluunti atque etiam cahtharidum appUca* 
rioncm. Teftatur haec omnia piurirnum emolumenti at- 
tulifle. Fatetur etiam clyfteres» . et blanda aluum laxau; 
tia fua vtUk|te non caruiile. 

§. tCCL. 

Purgantia medicamenta raro conueniunt. Ai-Di purgok 
taraen, cum primae viae cacochylia obfidentur, aut^^^ ^ 
mucovifcido, quod faepe incidit, fcatent, lenien- •, 
tibus tantum expiandae funt, cafHa vid^iicet, man^^ 
na, tartaro, falibus neutris amaris , paffulis, aut 
prunis praeparatis, oleo amygdalino, aut feminuni 
lini, aliifcjue pro circumftantiarum ratione. Ne- 
que id a principio folum, verum etiam in progref- 
lu opportune fieri poteft , fi ferofi , impurique hu- 
moris copia tyccedat, difiiciliufquea faucibus, at- 
que a pulmonibus auocetur. Ciyfteres fingulis, Qspfra* 
^ut alternis diebus tutiflime injiciuntur, tamadal- 
vum apertam feruandam, quod neceffarium duci- 
*ur, quam ad reueilendum, refrigerandumque. 
Hoc vno auxilio syd&nhamivs maxime confide- 
bat, cum acres, phlogifticafque particulas e fan- 
guine fecernere atque eduCere fenfim veliet. Acre 
cnim perfpirabile , et phlogifticum principium re- 
tentum, commodifiimei ad inteftina transfertur, at- 
^ue illtnc euacuatur. Dum haec aguntur, reli- Diinmuh 
quum curationis perfoluunt diluentia afFatim , et 
l^epide haufta. In his praeftant, quae fimul acrt- 
[Qoniam demulcent , vti deco£la hordei , radicutii 

D d 9 ~ altliaeae. 



430 BB VJEBRIBVtf ^ 

altbaeae, etgiycyrrhixae; diiuta florum papaueris 
«rratici, violarutn, verbafci ; emuifa ex amygdaiis, 
aut feminibus frigidts, quibus etiam vis quaedam 
anodyna ineft. Fiores item bellidis» et fambuci 
hic commendantur. lili refoluente iti prifnis^ 
hi diaphoretica facultate poUere ^reduntur. 

§. CCCLI; 

Antiphit- Febris aeftum, quando ardentior eft^ fanrguinif- 
^ue lentorem , n , vt laepe euemt, cum ea compli' 
cetur, praeter fanguinis miffionem temperant» fol* 
vuntque oxymel (implex; nitrum; ^iW^ foliata 
tartari, ejufque liquor; roob baccarut^ambucii 
ferum la£Hs purum, aut » cichoreo, taraxacoi 
fcabiofa decoaum ; hydromel) aliaque hujus gene- 
iH€iden$M. ris. . Validius lentam vifcidamque lympham inci- 
dunt , dummodo moderatior febris motus , et foli- 
darum partium quidam veluti tQj;por permittat, de- 
coGtSL radicunvBardanae*, Pimpinellae albae, Enu- 
lae campanae, Vincetoxici, Polygaiae VlrginianaCi 
aut noftratis, ligni faffafras, herbarum HyfTopii 
Veronicae, Chaerefolii; oxymel Scilliticum; Sym- 
pus de Ery fimo Lobelii , aut de Peto ; flores f\»l* 
phuris ; Ben7.oe; Kermes minerale, relj^ua« Qui- 
Dus iilud etiam efEcitur, vt pulmonun^ in&t&is, 
iputis copiofioribus promotis , refoluantur. 

$. CCCLIL 
StMi ujpm Xuflis quandoque adeo molefta eft, vt ienirip0- 
titiimum debeat. £am igttur nutigant fperma ceti 
aibifiimum , minime rancidum ; oleum amygdala- 
rum duicium 9 aut feminiim lini recentiflime fine 
ignis ope expreflum ; butyrum ; crenior Ia£lis ; by- 
drogala ; emulfa ex feminibus pinguibus, et farino- 
fis; mtiftfagfinfx feminum althaeae, maluae, pfyliii; 
et prae ceteris ea, quae fomnum indu6unt> vti dia- 
codium, fyrupus deMeconio sto&NHAMiJr, pilu* 

lac 



\ 



eONTIir. 1IEMITT9NT* ,42<[ 

lae da^.ftyrace stlvit, de cynogloflat lifudfitrium 
nepeathes q ve r oe t a n i , atque. opiutn ipfumd 
Sed caute, et non, niii vrgente netieflitate , deple« 
tis vafis, purgatoque ventre, et minuta pituitofa 
coUuyie) qua pilDhones obruebantur, ad eoriim 
vfum deueniendum. Sudori proliciendo, qul inQuaefid^rh 
huiufmodi febre maxime prohcit, opportuniflima*'!?:^'''* 
jHnt» 11 ns, quae memorauimus , non reiponaent, 
deco£la) et diluta plantarunf amaricantium, vticar- 
dui bened.ifli, chaniaedryos, abfinthii alpini, cha- 
maemeli, calideepota; fricationes totius cprporis ; 
cucurbitulae ficcae ; balnea pedum ; quae poftrema 
etiam a capite, et faucibus vtiliffimereuellunt. 'Re- Reuittcfftta. 
vellunt quoque epilpaftica ex cantharidibus et fimul 
praeftantiflime refoluunt, attenuantque, ceruicii 
aut brachiis admota, in primis fi temperamentum, 
habitus corporis, excretiones cutaneae fuppreflae,' 
pertinax tuflis id aiuilii genus expofcant. 

§. CCCLin. 

Keliquis quoque fymptomltibus eft {nccurren-Symptmatif 

dum. Fauces, fi dolor acer eas vexet, lafte tepi-^^"^' ^^^*^'"'' 

io , aut deco£lo hordei , florumque fambuci leni- 

ter coUuantur. Interdum dolori aphthae accedunt« 

quae penicillo in fpiritum falis, vel vitrioli, addita 

mellis ex rofis exigua parte, intin£k) abftergahtur, 

cicurenturque. Diarrhoea fi fuperueniat, non ' 

comprimenda efir. Profufior tamen cmhpefet qui- 

dem poteft ; tardior> et pigrior rhabarbari puluere^ 

ant ejus tinilura leciiter ihcitari. Nares obftru^lae 

aqua tepenti, aut ejus vapore attra^fo foueiiitur^ 

vt vafa iaxentur, xoi^eftie refoljuatur, ^b/mucu^ 

inde facilius ecnungi queat. Si ftimulo opus fit, 

quod difcufla membranae pituttariae^phiogoii e&t^ 

tingere<(]utndoqoepoteft, mel aquae, veliaccha» 

rum, vel mannay vel fuccum betae rubrae ftdjicere 

/ Dd 3 licebit;. 



'4%% I>B FE^BltlBVS 



nt. MonhuHinuifinae puriorisfrttftulaterelja, 
6t oblonga oleo amygdalino illtta in natrcs im* 
fjlittunf^ quo humor felicius ezftiUet 

$. CCCLIV,^ 
- Ceterum omnia, quae nimium commouent, aut 
calefaciunt, aut contra quae nimis refngerant, aut 
aciditate coagulant, et perfpirationemcohibent,di- 
Kgenter yitentur. Hynnotica ipfa caute vfurpen- 
tur, vt fupra (§. CCCLU.) monitumeft, praefertira, 
ii caput imbecillum , et graue , (i aetas fenilis , et 
aiuus adftrifla (it. Oleofa porro, et nimis laxan- 
tia, vti becbica pleraque, parca, et cauta manu 
dentur^ neappetitum, digeftionemque dejiciendo, 
aut ptdmonum compagem nimis laxando > cache- 
xiam, et phthifim demum arceflant. Poft febrem 
depulfam, aut ea ad fihem vergente, li primaeviae 
videantiir vifcido muco oblitae, aut catarrhatis hu- 
inor ad fauces , pe£hifque confluere diutiiis pergat) 
tum lene eccoproticum ex Matui^, aut Rhabarbait? 
ejfficiet,. yt illae repurgentur^. hic aliorfum auoce- 
tur. . Si demum bronchial, et puhno atoniani coa- 
traxerint, nimiaque laxitate laborent, roborari, (ir- 
marlque poterunt cortice chinae cliinae, aut caTca- 
rillae, balfamicis reflnis, ron/^rtta rofarum rubra- 
Tvmx, aliifque, quae tpnica, et trauinatica dicuntur. 

§. CCCLV. 
Venim iftepe incidit» vt hujufmbdi febrisekleoi 
tenmque caufla reuertaturV obnoxiofque iiktuniA 
ibi iquo£kun reddat. His curatio etiam^prophjv 
laftsea neceflkria. eft. Itaque; qiii;in eam prdtaiores 
fiint, vitare^debent eas omites cauflas , quMbtisca' 
tarrhates affe^iones induci fupra tn^didimus ; tem* 
pore vemo, atqueautumnaii, antequaih ih mo^ 
bum itietdant, ii plethorici fiierint, fangiipiMi Ai* 
detrahendtim curare ; fobrie aiim^oatis vti }-<corpus 

veftibus 



<50 N T-X-N, T ^EM IT TiEN T. .^^-J 

veftibtib ma^rQfimhiiiei feroque ,€*« dunittere ; 
perfplrationem fedtilo cat^are ; ex^rfcitntsione^friftio'. Oira pr^^ 
nibufque vali^is habitum:corporis boflumi et firJ^^^^'^^' 
mum. comparare ; quo r efpiclunt etiam baln£^ tepi-^ 
da et^ deind^frigida ex aqua fluuiaibili, aut marina 
aeftiuo tempore. adhibetida. Pra^eCetrQii iUis» qUi 
humidiore, laxioreque temperie donantur, vere^ 
autumnoque decoftis ex farfa|>arilk, radicechinae, 
ligno faiTafras, lenl:tfc6 cum paifulis ad XXX^ut a^d 
XL dies vti conuenit, vi£lttmque exficcantem adhi- , . 
bere. Contra vero laflis .ferumy jura ranarum, et 
viperarum, ptifanae exhordeo, autauenaproderunt 
iis, qui tenui.coppuris Mbitu funt, quique acritn- 
tihus fcattot* Pro£uit etiara non pauci» fonticulus 
Rtt£i64^, authrachio inuftus, quo acatarrhis perti- 
nacipribus et recidiuis Uberati narrantur. His igi*^ 
tur fit, . vt morbi reditus mirifice praepediatur. - 

$. CCCLVL 

Ha£lenus de febre catarrhali tam fporadica, quam yariae c^m- 
epidemica, benigna, nec non de complicata cixtot '^'^'^^"' 
diatheii fanguinis inflammatoria. Compticari etiam 
poteft in primis epidemica cum faburra primarum 
viarum, et tunc gaftricam^ de qua pauUo poft di- 
cam, aemuiatur; item cum latente miliari miaf- 
mate, aut morbiUofo, aut petechiali ; fed dubium 
remanet, vtrum tunc potius fymptomatica fit, 
quam primaria. Nec maUgnitatis cxpers interdumi^» maRgnki 
eft, in primis cum epidemice graffatur ; vel faltem'"'^'"''*'" ^ 
maligna quandoque euadit, quemadmodum lan* 
cisivs fub finem epidemiaerheumaticaemodome- 
moratae accidiffe teftatur. savvagksivs Ai&in' AnimaJifer'' 
guit fehrem catarrhalem a rheumate peSf&ris febrili^'^- 
id eft a leui , et lymphatica bronchiorum pblogofi^ 
cum febre; fed ni fallbr, fi quid difcriminis inter- 
cedit, id totum in gradu, et loco efievidetur. Ca- 

Pd 4 tarrhq; 



424 DS P*BB1IIBVS 

tarrhos etiain varii generis idem au£br a fd^rifiac 
fegregatos vohiit, videlicet tatarrkm btMgmt^ ^ 
(Spec; I.), catitrrhum f0rmum^ iiue vulgo Qttis^^ et t^ 
Coquiktthe*)\ fiue tuffim ferinam (Spec. a.)Vditflr« 
rhum tpidmmm , vulgo GrippB aut Fohttt (Sp«fi 
,3)**)/ <^^^ plerumque febris eos non comitetWt 
vei (i comitetuf , fymptom&ttca tunc haberi poteit. 
Ceteruni fi hujufmodi morbi cum febri jam ab ini- 
tio junganftur, eamque comitem habeaqt, nonvi* 
deo, cur ad catarrhaiem febrim reduci.non poflint i 
Hujufce generis videntur fuiflfe morbus epideiM i 
anno 1 5 57 NemauHnos agros , et totam ciuitatem 1 
deuaftansi coquduthe vulgo di£lusa), aut alius 
praedi£lo non abfimilis, anno 158O Arelate, Aue* 
nione, vicinifque 16cis grafTatus &) , item^e/^^rtf 
illa tenta ^ maUgna comitata morbo guituris^ cpidt* 
micOy Atcm^riae menfeOftobri ann." 1557» ^o- 
HESTOf) obferuata, aut alia iimiiis, quaeepide- 
mice ann« 1580 menfibus luniOy et lulio Delphis 
ftragem ^dit(0> nec tion quae cum aagtnavlc^ 
rofa, ^ptyalifmo, et petechiis Condomi apud Vth 
hes ann 1750 vagata legiturir), aliaeque ab uvx* 
jiAMio/X ^ non paucisaliis commemoratae', in 
quibus tuflis cum faucium afperitate , aut inflaffl* 
matione feruenti, aut vkerofa, febri continua, do* 
lore capitis vehementi, peruigilio, lumbagine, co» 
ryta, pe^oris faepe infar^lu, aut phreqitidemultos 
quarto die,^ alios feptkno, ad fummum deciioo 
quarto enecabat. Pierumque fanguinis. mifiio i^' 
gruente morbo, cito celebrata, bechica, lenispur- 
gatio, aut fpontanea alui foli|tio, siut demum futo 
foetidus prorumpens, aut arte excitatus remedio 
fuit. Qui plura fcire cupit, ci^tos au^loresy aliof- 
^ueg) confulat, neceileeft. 

*) Italis Toffe caninay aut afininay aut conu^ua* 
**) Vfilgo Romae olim mtd del cafinme, 

a) Otfrv. 



1 



--' 



CONTIN. RBMITTENT. ^4^5 

i) (^ferv» comm. oif. g, apud niviikivM, l)lhid: ohf lo; 
Oyjirv. et curat. l VL ohf i. d) Ihid, ohf 3. Haec 
fa cararrhalis conftitutio epidetnlca eodem anrio l%%0 
jfcripra ftiit ab henischio, vt fiipra (§. CCXXVL in 
tf.) indicatii , et ab Anonymo afpud mvEiy vm (Ohferv. 
liit. obf. X) et ab^lii^ non paucis, qwia totamEuropam^ ^ 
iafqae diflitas regiones peragrauiti kd pi*ae ceteris a 
iTRo SALio DiVERSO Iti libro dt Fehre feftilenti ctvp, X/. 
SAVVAO. Kojbl. cL 2:4rd, 2. gen. VLfyec, 13; jffj Ibid. 
) Praeterea confulatur e noftratibus joannes targio- 
ivs TOzzETTivs (Prim^ Raccolt. doffer. med. p. I74.)i 
H catarrhos epidemicos Florentiae abannis l^^g.adann. 
^{2. obreroacps ;;^c$tifec » ec Cl. j Ac. -barthol. hec- 
^Rivs iu comioientario de quadam feculiari conJlitutiofHe 
iimicay et fpeciatim de Catarrho epidemico an. ly^o^ 
li vniuerfum fere terrarum orbem cejerrime occup$fle 
arratur. Ekftat hujtirmodt Commeiitatius in AEt. Acad*. 
i Curiof GanOi TiOK 3. p. 143., «t.noperin locem pro^ 
iit recufus in T^.^. ConJiH$r^ meeUcorumt Bonpntae ecH* 
)ram poll au£(oris mortem. In eo non folam abfolutlffi^^ 
>^morbifaifl:oria traditur» fed etiam aliorum temporum 
iniles conftimtipnes recenfentur, et vna comparanturi 
^(^ltQm affinititi^ com catarrho epidemico a BECCARid 
efcripto videtor babuifle qui proxime elapfo anno 1782* 
tam pene Europam Catarrhi Ruffici noroine peruagacu^ 
^J de qno Cl. jo. Atoysivs targionivs qoaedam ^ 

i^ digna edidit in Vol. VIL dcgli Awififopra k falute 
'^'«««. Inter exteros porro habemtis Cl. LORRYVM, qui 
'tarrhum ann. 1775. et 1776. Parifiis epidemicum de- 
fipfit (M«ijr;de la Sadit, Rotfal; de med^ voh L p. 2. pjqtte 
^ P- 13O et hon valde dia^rfum, vt ipfe putat, ab eO| 
^^ Londini ,vidit anno 1675 syoENHAMivs, et quem^ 
« acad. Edimburg. ann. 1733. graflaium referunt, aliumf 
'^ fimilem , fed mitiorem , anno 1745. pariter Parifiis 
^om metnotauit. Obferuationes quoque maxime vtiles 
• Tuffi epidemica an|i. 1779 , et 1780. cum R. Societ» 
edica (Mim,^4e laSoc* Rotf. de MSd. vol^ 3. p. 16.) com* 
°nicauit Cl. coqvereav, Haec autem tuffis fere cunj -^ 

^^arrho RujJico~ mn. 1782, conuenire videtur; fic, vt » 
'DJtari poflit, an a feptentrionalibus plagis morbus ioce- 
'^t, aut aliund^ prbcefierit. Catarrbales item«epidemi* 
«ffeaus , V -qei, Dublini ann. 1729. 17 ja. 1733. I7?7- 
^43- et 1762. yagfiti funCy a macbridiq (^lntrod,mithofiL 

Dd 5 ad 



436 DB FEBRXBVS*- 

mi Tktor. it Pt-ax, md, .X 2« cap^ Vl^ F» 3$*) ^ontron 
et « Cl. PKRKiKSio Boitoni niedico liiftQm catanbon 
, «pidemicorum anji* 1731. 174$. 1750. 1751. 1753. i; 
et 1768- tradita legitur in voL i. Hift, Rsg. Soe. meiic.f.', 
Qnae omnia legi ^ eC p^rpendi /prtafle d^berem ab 
qui dirpQtationem nuper inuedan» d^ ,ecn$agiofa ca 
Ruffki $utura dirknejce velint. • 

FEBRIS LACTEA PVERPfeRARVM*). 

$. ccci.vn. - 

Foemintt^recens enixisinterdttmlecandoapa 
die, faepius tertio, quandoque ctiain quj 
Febris^^quaedam fuperueriit , cuiX^fif^a no^^ni 
quia, ii oon a l^Gte ad tnamnias conlKiente, 
eontrouerfum «ft, oritxir; £iljkem teatpore, 
Ift£ie mamtnao ti3Et«|ere incipiaht, ^c^eidit. £pl 
itieris, aiit fyjnochis flmplicibus annumerarial^ 
fologis folet, fed, vt ego arbitror, ineptifli 
cum continua remittens fit, quotidianaeque m 
nuae morem ,. quando vltra viginti qttituoriioi 
trahitUr , obferuet, nouifque acceffionibus rf^ 
ad finem , quem intra paucos dies confequitur, ^- 
mJn^r'^ afperari confueu^rit. . , Plerumque hifce fe fyrnpto- 
matibus exferit ;. nox.pni«ceden^ infomois, etin^ 
quieta traniigitur, aut ii fomnu9«obrepit^ turbulen* 
tis imaginibus interrumpitur. Mane putfusot 
aliquanto frequeritior, quam ex confibetudioc. Ac* 
cedit non raro capitis dolor , et frigiis, miai^ 
kuis tantum horripilatio totumfpinaedorfitn^ 
decurrens, et quauis corporis in cubiii conucrw»* 

ne ad fcapulas , irao ad totum fcre corporis ai# 
tum fe difFundens, fubindequereuertcn^. VeM 
deinde calor auftus fubfequitur^ e% pulfus valiW 
et frequentior; dumintqrteamammaeiilcipiunt^ 
lere, tendi, intumefcere, et aliquid fcri effonder» 
Dorfum, ct fcapulae dblore tenima: ifiiriMntur, h^ 



le 'ab znWis quafi ad t^nitmfi derjjuftrt-rentitur^ 
tfpiratio fit quodsmmodo grauiar» et laboripiiQr i 
chia^ niii jam prius .jparoius fluor^.coeperanti 
nn manifefte itnminuuntur, et quandoque atr 
efcunt, aut faltem muito jninu6 tubeojb',. &f^6 
:eola nigricat, •papilla^ pifonaiBent, etr leqiter rit 
ent; gianduiae oiccumcirca turgeni, et do}enl;j 
Imulq^ie brachia ob vicinarum partjrttm^dtftentioN 
em difficiiius moueri pofTurit^.etAl^imvLin^iti^mmaj^ 
amoribus qurbufdam inaequalibu?») t^Q:ul mcinifQt 
tis, doientibufqueoccupantuh; No£le febris pyQr 
^pit, et fomnum irrequietuni reddit:, /ds^nec miit 
Qtino tempore aduentante omnia mitefeant, ef: pi;4^ 
as (iant multo pacatiores^ et altqua quie» cutnlf^ 
nadore cutisconfequatur. ,.,.; r:-*->* , • , .r 

Febr/ IMs vulgo k Mmuribus nominM$$. Rk^JDRlTj IVjV/ 

^i lik XV, c^, 24. Fibris LaHea mpraprie dihi^- Lfi^ 
Wi, Of «ur. T I. Art des Accouchmcns jp,ifyi, Eplie' 
^frn LaSea puerperarum savvagesii, f]o. 5. Gin. r. 

'i#. 2. ft^rif Ladea AuRortm. . ., .. . - 

$. CCCLVIIL 

Kemifflb haec aliquot horaa .quidem perdurat; 
luin tamen ad veram integpitatem perueniat. Po^ 
^eridianis horis cum leui horripilationfs iterum fet 
^ri$ exacerbetur. - Pulfus initio vt plurin^upi p^r? 
^% conferaQius, et celer percipitur; deinde paul/ 
ariniinftirgi^ elatior, crebriorf et per interuaU% 
iibinde varius. Tunc faepe.taput aqutius dplet, 
omnus,difficulter capitur, artuum iaffitudo excruf 
^^% et, -G lochia fiftantur, aut parce admodum 
''iant, etiam rubet facies,- calet, fpiritus aegre du^ 
^^r , et febris ciim pulfu duro , et vehementi in^ 
^alefcit. Tandem nofie media pauUatim omnia 
^itiora euadunt, vt mane poftero iterum febris 
^^ omnibus fymptomatibuaadpriftinam remiflio- 

nem 






49t ' "^ ^BW rEBRIBTS 



nem reuertntitr. Srijiiieicant paerperae; copi 
potu, blando, dtiuente,. atqueaperiente, tt 
nuiffimo viSbi vtantur , £iepe intm duos, vel 
dies^iiujufniodi aocefiiones, et turbae^eitnunt, 
riore la£Us prouttntu:, -^tt multo fudore, h^ 
fubacidum^^odbrem' fpirante p^r totum oorpol 
aequiillter difltiio.' Ihtttrdum vfqueadquartun),Ti, 
<}uintum diem, nempead non^m a partu , protil 
kitur febri^v 'niitrtoribus femper acceflionibas [e«j 
fim redditis ,'' et> demum ex toto infeQfibiliter 
iie(bentibus. Qiiando breutfl!m& omniom eft, 
tl^a ^Viginti , . iltit triginta horas epfaemeraeinfttr 
f0hiitur> itno in fdeminis quibufdam optiroae 

irtei, etebtiftit^tionis adeo leuirqoandoque 

dt , vt praeter nodem vnam minus tranquill 

vix aliam moleftian». fobeant, praecipue ii inM 

vftel- a pori4ig*rtt ; vt paflim id videmus euenJ«{ 

* viditque in fua yxore , aliifque multis (3. swwt» 

Kivsa). 

a) In Boerhaav. §. IJSS^ 

$. CCCLK. 

Cw^. ' Ex Phy fiologlcis conftat , vtemnt a foetu efito 
j^ullatim cofitrahi , indeque kumons ndnn^M^ 
inque vteri vnfif eontentot , aut chylum , vt alii io* 
cent, ipfum, fiue lad^o-ferofQm liqo^mk <j^^^ 
vterum ferebatur, ^ ad mammas per venasrep- 
quo in(igntoribus earum vafis, et glandttlisr^ 
•repletis, diftra£lifque praeter morein iwrueisro* 
lis, dolorem, febremque moueri, thagna veri ip^ 
cie tradidit FRiosittcv^a) hoffmanmvs, VeraJ 
hujufmodi caufla non tanti facienda vifa eft C» 
8 w I B T B N I o fr), vt in ea penitus ipfe coiiquielcciw 
Quam ob rem, ^^um febrim hiijufmodleopotutj 
mum tempore exoriri videret» quo vuincribusW 

peruenire folet , et auuliionem placentae non t» 

ali^n 



CON TlN» RKM1TTEI9 T. 



4^9 



qua interioris vteri ibperficiei Uiteifatione concir 
re polfet , l«ui ideo interioris vteri caueae pblo- 
G, praeter la£lis ad maminas concurfum, febris 
jufce ortum tribuit, neceflarkm Jftiufmodi lcf 
iti inflammationem arbitratus ad feparandas de« 
aendafque blanda fuppu^atione chorii reliquias 
huc ibi adha«reotes, quodin prinii^ oftendi^a 
iriformi, imo.purulenta lochiortim natura, quae 
aliquot porro dies calore « efe p<^uUari foetore 
einifeilatur. s a v v ag bs i v« vero , cui fatis effe 
jetur, febrim hanc poft cotitradum vterumiiafci 
liTe, ad cauflam finalem, ob quam a Natura exci* 
tur, indagandam fe potius conuertit» opufque 
ouldentiflfiniaenaturaeeamexiftimat, vtnimirum 
nguine iic fortius validiufque moto, atque adaflo 
iammarum vafa diiatentur,et chylo illuc appellenti, 
:que in lac permutando viam liberam^aperiantr)^ 

«) Med: Ratlon. Syftm. T. i. /. i.fea. % cof. XV. §. U 
)Lc. c) L.C. 

§. CCCLX. 
Quorun» iin^lorum au£lorilas cum piurimum^' ^?^'-/^ 
)ud me valeat, vtra opmio praeferenda iit, novifintUndttm^ 
icile definiuerim. Aufim tamen animaduerterei 
lud HbfFmannianae fententiae, quo minus vni- 
3rfim vera habeatur, aduerfari, quod febris inter- 
lun ante veniat, atque aliquantum protrahatiir) 
u^ni mammae humorum copia turgefcant, dila- 
tionemque dolorificam, cui febris tribui pofllt, 
itiantur, Praeterea, fi vnica et perpetua ejus 
^ufla in ihajori humorum copia ad mammas con- 
^rente, et dolorificam dilatationem inferente 
^^> etlocata, elfet; profefto verifimile videre- 
^) huic febri Primiparas tantum obnoxias eife, 
'pote anguftiora et firmiora vafa habentes , non 
'ro illas, quae pluries enixae funt, aut quae proli 
^riffiraae jam vbera praebuerunt , cum in his vel 

' / ' -' ob ^ 



i|^0 DS' F,XB1BIB'V9. ' 

X i^b }am alias toleratam la3ts fecretibneni, yellaclij 
tionem vafii ampiiatafuifredicendftiifst. Hisacof 
dit, quod muiii^ribus quibufdam vltimis geftatioii 
Ihishfibus maitimae ita lacle intumefcunt, vtak 
vtero poft editum foetum contrafto*) eps fecreti^ 
at^jU^ a dolorifica earum dilatatione febris deriuaii 
nequeat; In his enim vafa jam patula, etlacb 
htice plena fe iiftunt; nec tamenideofemperfe* 
bris la^leaeimmunesferuantuif; 

*) Oanem veiiatic^m vidi, quaecum tenrieine veneif^ 
percita eOefy' amiaris mifoeU, et coitione diligentiiriof 
fiiit feciufa, dQnee in ea veneris defideriutn eflet i^ 
fiindum. Huic tamen eo tempore, quo, ii msretiiii 
Y^ififlet j parere debuiflet , vbe|ra (ic la£le intumueraii 
vt terram quafi attingerent. Cum aptem remipfevjiS 
^ admirarer; Chirurgus, ad quem canls inaJpeSabat, lan 

«ffeuerauit , fe alias ^a&iodi k£tis line conceptu prooe^ 
l^in altis canibus, et animalibus conijpesdire. Qj^f 
vera (int, erit certe phyfiologis noi^a via ineunda, vtlaSl 
ih puer^ris apparitioi\em explicent, qiiin ad vterica^ 
tra£lionem refpiciant. £t fane grauidis jam inmaiiBi' 
. . lac apparet; ne de virginibus , et vids ipfis dicaiD, ^* 
btts interdum magnafn laQisf copiam a JJkiamniBS coflHi'^' 
fe perhibent, Cl. R09mjETvS| quem putopmnei&ile 
erroiis paulTam diligenter remouifle, n^pat llmerfrM» 
^^z». T. 2. jPart.y. cyo.ttfiqy^ virgini CMidam tanttWi$ 
vi mammas repletas ftuffe , vt arte illud educi d^baerit 

$. CCCLXL 

SuivagefiHs SAVVAGEsio vero, cauflam , vt vocant, fc' 
nfemtur. £gj^ hujufce fefaris conftituenti quis aflrp^itiatiir?^ 
quidem certis obferuationibus compeittum, W^ 
ratumqup eft , lac interdUm tam ante partum, ^ 
praenotauimus , quam poft partum \k roamfflisf& 
cretum depreliendi, quin ejufdem fecretionem * 
febris anteiuerit, auftoque (anguinis motuv^" 
laftifera ad laftis prduentum praeparauerit. D^ 
de fi la£lis fecretio vaforum dilatati'6ni per febni* 
peraftae debeata^, cur non etiaiti Virginibus fek^ 
'* '■ ' correpti! 



N 



CONTISr» HSMITTKNT, 49^; 

rreptis mafitniDf^ Ia£ie replentur ? Quis demutH/ 
lae mentis fibi perfuadeat , Naturam c6nfiUi adeo 
opem iuifle/ -vt non alia ratione, quam ifta^ nec 
mmoda, nec difcriminis experte» la£li$inpuerpe- 
I fecretionem ' inoiiri eidem iicuerit? Alicniffi- 
am fatieida.yerovidetur, cum in brUtis animaii- 
16 lac iine febre comparetur , et reliquae animati 
)rporis fecretionefej etiath tardiqrds, puta femi- 
is, iine hujuiinodi abfurdo opificio peragantur* 

§. CCCLXII. 

Quod ad swiBtBNii.attinetopinionem, is, dum Expendttur 
'brim hanc a leuiflima interioris vteri fuperficiei*^"!?* ^^^^' 
^flammatione deducit, planum quoquefacit, et 
xplicatu facillimum, cur puerperae interdum ea 
areant, tunc nimirum, cum placentae auulfio ita 
5nis fuerit, vt nullam vtero vim intulerit, velcum 
>lacenta fponte, et.totaita exciderit, vtnihilreli- 
]uum, ne Hunterianai quidem aliquid, vteri cauo 
ihaeferit. Q.uando vero contrarium euenit , vt 
^I vis aliqua in auellenda placenta adhibitafit, vel 
'i<iuid membranae chorii vtero adhaeferit, non 
'^odo fcbris, quam lafteam dicunt, fuperuenit^ 
erumetiameam comitantiirdolor, tenfio, tumor 
liquis regionem vteri occupans, atque eodem 
rorfus tempore circapudendum, velinvrinaemit- 
^nda calor qyiidam, ardorque, etfi non magnus 
ercipitur. At vbi neutrum acciderit, nec vlla 
iufmodi incQmmoda ^vteri regionem infeftent; 
^ntra vero mamipae doieant, tendantur, et tu- 
«iant, fi tamen febris accefierit , vt non raro fit, 
oteritne haec membratae vteri inflammatiunculae 
llcribi?.Non quidem; cum swibtenivs ipfe 
•^Jufmodi canlfam non ita perpetuam habet, etfo- 
^) vt alteram, la^lis nempe copiam mammas 
«endentem, omnina. exciudendam- veiit. Major 

potius 



V 



potiiis diiKcultas ia eo fita videbttr,.i]uod ioterdui 
nuila vteri culpa^ nuUus moleftiac in mammis k 
fus antece^at , aut comitetur, et nihilo taiQeo in* 
nus febris la£lea puerperas corripiat. Quid tiiin i 
An ab humprum vberiori ad mammas confluxu, ai 
a chorii reliquiis vtero adiiaerentibus eamiutiin 
tunc dixeris ? 

§. CCCLXIIL 

^^ y^? Quas ob res vehementer fufpicor, non vnamfo 

caufa/' "'bris hujufce originem, naturamque efle, fedaliaiD 

atque aliam ; quamquaro vulgo laSfeOj quafi alaSu 

fecretione proflueret « perperam, atque improprii 

nuncupetur. Et primum quidem probabile adiW 

dum eft, vt plurimum hanc febrem a folavtd 

contra£lione, quae modo citius « modo ferius con* 

tingit, pendere. Contra^lo enim vtero, atfx 

adeo parcius, aut dilutius fluentibus lochiiS) fi 

modo altero a partu die, modo tertio, modom 

to accidit, ita fanguinjs circuitus permutatuT) n 

hac de caufTa foi^m cordis arteriarumque 00 

concitetur, febriique, breui tamen ceflatun,^ 

tuto ntmirum aequabili humorum omnium 6ffA 

oriatur. Quod (i aliquid impuri humorisabvteto, 

aliifque imi ventris vifceribus poft foetum editua 

nec preilis amplius, uec diftentis in fanguineni»| 

lymphamque remeet, qui mora, et ftagnatiooe 

grauiditatis tempore vitiari aliquomodo po^^' 

tum febris inde nata iongius trahetur, itera^"^| 

acceffiones fuas, donec omnis impiuritas fii(l<)^^ 

vrina, aut ajui fluxu expuifa fuerit, quod intrati^ 

qufttuor, aut quinque dies fieri confueuit. ^^n 

contra febris accendetur , li contra^lio vtcri w 

lenis fequatur , vt nuUam fenfibilem in faop* 

circuitu perturbatiohem efiiciat, aut fi ab vtfl^ 

reiiquifque partibus nullus fanguini, aCitlyinp'^ 

vitiatus humorafiundatur,<]i^ip€Mr£6bnaexpur;>^ 



CQNiriir. RSMITTBNT. 43} 

febeat. Quo cafu nec lochibram fluras praeter 
paturae prdinem tninuetur, nec la£lis fecretio quidii 
quam inconmiodi pra^er leuem mammarum difteai^ 
tionem procreabit* Lochia porro decolotariy fiut 
Hnminui accedente febrili motu, atque iterum, eo 
eeffante, rvt^icundiora, et copiolibra reftitoi, maxi- 
m rationi cb.ti£oouin eft, nec quifquam mirabitur* 

$. CCCLXIV. 

Non tamen inficior, interdum tanCam fanguini«, * 5ff^ pr^^ 
kmorumque vim ad mammas confluere, vt immo-^^/^^^ 
dicetumeant, caleant, doleant, et quodammodo 
inflammentur.* Veriinl tum febris, quae ex hujuf- 
modi cauffa excitabitur, non praecedet, vt modo . 
defcripta, fed fuhfequetur mammarum tumorem, 
laftifque fecretionem. .Haec proprie taSlea dici 
poterit, vtpote quae a laftis nimia copia, et con- 
geftione dimanat, et fymptomAtica eft, oec vHa ' 
eget crifi per fudorem, aut diurefim, fed fola tan- 
tum humocum imminutione, et reuulfione, aut 
laftis fuftione foluetur. Tantoque moleftior, per- 
tinacior, et diuturnior erit, quo magis pars aliqua 
in tumorem excrefcat, aut lafte coaQo indurabl- 
tur. Hoc genus mali febrim fymptomaticam mor 
ventis commune quoq^e eft nutricibus ; , quod, 
quando breui difcutitur, vylgo Bononiae m/j/ 'det 
p^lo dicitur ; fi vero grauius vexat , faciie in mam- 
marum abfceffum definit* 

$. CCCLXV, 

Differre v6ro ab his fpecifebusl {§. CCCLXIII. QuMihnh 
CCCLXIV.) videtur eafebris, quam leuis iriterio- J^,^^^ ''*' 
ns vteri caueae ex fc^nteotia swietkmii inflamma- atitr» 
t^o parit {§., CCCLIX.). . Haec enim, quando inci- 
^'t, quoniam puerperas huic quoque obnoxias 
(i CCCLXII.) efle pofuimus, vteri dolorem, tumo- 
feni, calorem, d^^furiam; aliaque fympt;omata, de 

v$u.P.ir. Ee quibua 



#r#^ 



434 O' FEBHlBVf 

quibus fiipra retulimus , pauliatim confequitiir, et 
Itiodo citius, modo tardius coiripit, definitque^ro 
Tario phlogofeos gradu , atque inteniionis duratic- 
ne, et pro vario tempore, quo inflammatto ip&, 
cujus febris ifthaec fymptoma eft, aggreditur. h 
hac praeterea lochia,decolorantur, et fuccelliQe 
foetent, purifque naturam aflumunt, etfigraiuus 
nialum eft, inter initia non modo immini!iuntur, 
fed etiam fere omnino deficiunt. Non enim p 

' petuum eftj lochia, febri accqdente) minui, aut 

Qa^ndo ah deficcre, aut decolorari, aut foetere. At fi, qua- 

2f^^^J*^cunque ex caufTa, vti ex frigore admiflfo, terrore, 
animi pathemate, odoramentis, placentae fniftulis 
retentis , fanguineis concretionibus , aiiifque fm 
libus lochiareftitent, cohibeantur, repellanturue, 
aliud fane febris vehementioris genUs oriatur, ne^ 
ceffe eft, ab hifce omnino ($. CCCLXII. CCCLXE 
CCCLXIV.) cum origine, et natura, tumfympto- 
, matum grauitate^ etpericuto, tum efte£bum ra- 
. rietate, atque exitu diuerfiflimum* V^ra eniniifl* 
flamnf atio vteri tunc morbun^ facit, vel caput, r^' 
pe£hi8 , vel aliae nobiUores partes per metafefa | 
peiTime occupantur, vt inde plurima, funeftiffiffli- 
que mala puerperas in fummum vitae difcrimea 
adducant. . 

Progno/ify et turatia. 

§. CCCLXVI. i 

Generatim febris laftea, fi indic^to teraporciti- 
cipiat, et leuior fit, biduo, aut triduo finitur, »^^ 
fi aliquanto longior perfiftat, quarto ,' aUt quinto j 
die, leni, vt di^um eft ($. CCCLVUL), fudore, vri- 
na multa , aut crafla , interdum etiam liquidior^ 
aluo, aut lochiorum fluxu, quae non nihil fubto^' 
rant, copiofiore reftituto/ Paflimque periculi ex- 
pers habetur. Verum accurate iddaganda eft ^P 
'■ ' ' . , . • origOi 



«0'NTIir. »»MIf TENT. 435 

origo, et natura, atltequam quidc|uam de prognoil, 

aut curatione pronuncietur. Si igitur c^jufmodi PrimA/pe^ 

videatur, qualem (J. CCCLXIII.) defcripfimus, vix^^;^^*^ 

medici opera indiget, dummodo mitis fit, et cito 

remittat) lochia leniterifluant, plethora abfit, nec 

quodpiam aliud fymptoma grauius praefto fit. 

Tunc enim fatis efV puerperam quiefcere, a iuce 

viuidiore, fermonibus, aut coQfabuiationibus ar^ 

ceri, capite eieuato decumbere, corpus a frigore 

defendij potu t^pido, aperienti, inodoro, g^ato, 

humores diluere, blandaeque diapHorefi operam 

dare, vidu tenuifiimo ex jure puUi , fimplici, aut 

cum pane decofio, ad jufla interualia prudenter 

tributo vti, et clyftere moiliente fine ftimulis, oleo 

oliuarum, vbi opportunum vifum erit, addito, fin- 

gulis aut alternis diebus aluum laxare, aut jam 

laxam abftergere, donec integritas redeat. Raro 

fanguinis miflione opus eft. Si tamen lochia aequo 

parcius fluant, aut, quod magis vrget, fiftantur, 

plethora vafa turgeant, facies rubeat, caput doleat, 

et pulfationibus feriatur, aut fpiritus difficulter 

ducatur, febris vehementius exardeat, cum pulfu 

pleno, forti, et duro, aut fuppreffo, aut vteri re- 

gio comprefTa' aliquem doloris fenfum edat, tunc 

fanguinem incifa in pede vena mitti protinus opof- 

tet, ne ex leui alias morbo in pejorem,' grauiorem- 

^ue fiat tranfitus; idque interdum, ni remittant 

fyniptpmata, prudenter repeti. 

§. CCCLXVII. 

Si vero ex fignis (^. CCCLXIV.) compcriatur, fe- f/""*^^ 
brimvere laffeam^ nempe a copia humorum, auf^^i^^^/^- 
laftis ad mammas tongefti effe, non alia cur^tio ^f^^^* 
adhiberi debet, quam quae mammarum inflamma- 
^ioni. Refolutio itaque omni cura tentanda eft^ Ejusei/rM^ 
primum abftinentia , quiete , dato jure pulli tenui-, ^^' 

Ee 2 fingu- 



43« 



DB FKBRIBVtf 



iingQlis quy^uor horis rapeteod^o^ amt bis in ^epa^ 
nateUa liquidiori, quae noti multum ladis prouen- 
' tum augeat , potu aquofo , leniter diuretico , cui 

fubiiide interponatur puluis ocutorum cancrorum 
cum nitro commixtuS) vt temperet, addftmijue 
acrimoniam abforbeat ; deinde etiam, ii lochia p 
<;m^ Auant, febris protrahatur, pulfiis vehemens, 
-et diiru#) et plenus (it, et reliqua fymptomati) 
^ae inflammatioms indicium praebent, vna con- 
currant , aut capitis dolor , aut fpirandi difilcultss 
aUquod auKiiium petant', ad fanguinis milHonem 
^ p^e deueniendum t&^ pro circumftantiarum 
ratiooe eti^un iterandam ; nec pmittenda enemata, 
quae molliant, et leniter aluum laxent. ExtrinCe* 
cus porro dolentibus mammis, 4:en{i$, etnimium 
calentibus lintea imponi debent ex decod:o maluae 
exprefTa, et identidem renouata» fuper datis fem* 
per linteis duplicatis iiccis, et tepentibus, nefo- 
V menta jufto citius frigefcant, frigoreque noceant 
Hts faepe fit , vt laxatis viis lac e papillis vbertiffl 
exftillet;^ quod maxime leuat» Si rubor quafi erft 
pelatodes fummam cutim teneat, non alienumel^ 
aliquid aceti iimplicis, oujus odor ferri innoiie 
folet, decoflo^ maluaet adjicere, vt magi^ refol* 
vens, et temperans euadat. Sed a refoluentibos 
protinus temperare oportet, gc dolor, etmam- 
jnaje relaxantur,; nam cauto opus eft, ne 1»& 
fubita ad interiora metailads fiat, a qua plurifl^ 
mala timeri poftiint. • 

§. CCCLXVin. 

Fiments Alii fomentorum huraidorum loco praecipiunt, 

^'*' m^mmas operiri linteolis ficcis, calidifque, atque 

haec, cum primum Ia£le maduerint, continuare- 

nouari, ne frigefcantj idque fieri volunt cautionc 

adhibita^ ne frigus admittatur, et noceat. Calorem 

. ' ' autera 



CONfllf. REMITTKNT, 437 

aiitem hujufinodi faepe antecellere quibufcunque 
aliis remediis, vt petrofeiino, apio, menth^e, " 
chacrephyHo, farinaefaWum, autfecalis, melli, 
vini foecibus, butyro recenti in fpiritu vini foluto, 
emplaftris diachylon, aut fpermatis ceti, aliifque, 
(juae admoueri folent, auftor eft i.ievt avdivs a). 
Verum etiam calor ifte, nifi temperatiffimus fit, 
noxanon vacat. Interdum enim in caufla fiiit, cur - 

repente vt a frigore , fic a nimio calore contraftis 
fibris vaforurri lac repercuffum, cerebrum, pulmo- 
nes, aiiafque interiores partes impeteret, apo- 
plexias , . pleuritides , ' peripneumonias , inflamma* 
tiones, abfceftufque inferens, funefta videlicet ma- 
la, quae a la£le nqmen habent. At praeftantms 
non nouimtts auxilium tam ad mammas tuto mol- 
liendas, quam ad auertendam Ia£lis metaftafim, lac* 
tatione. Bis igitur quotidie mammis alumnus ad- 
moueatur, aut fi per ejus irifirmiorem aetatem non 
liceat, curandum faltem cft, vt lac per aliquam 
mulierem, aiit per catellum, atit per fiphonem ac- 
commodatum exfugatur, donec infans, febre in 
primis-difcuffa, libere id ipfe facere poffit. 
tf) Frkis de Medicin. l 111 p. 649. 

§, CCCLXIX. 

UUs vero, quae lac infantibus dar^ holaftt, vt J^.^ 
pleraeque hodie funt, inclinata jam febre prodeft ^^^'ctaS,. 
quam maxime arcanum duplicatumi a fcrtipulis blnis />w.; ... 
ad drachmas duas in quatuor partes diuifum, ct 
juftis interuallis in fingulos dics datUm ex hauftu jrcanum 
diluti tepidi capillorum veneris. Hoc enim fele, ^'"^^^*'"* 
tefte LEVRKTo, qui primus ejus vfum hoc in cafu 
propofuit, at^ue eiperientia fuflFragante^ non fo-» 
lum lochia leniter promouentur, quod maxime in* 
tereft, verum etiam vrinarum, aluique excretio fol- 
iicitatur; quo potiffimum fit, vt lailis exuberan^ 

Ee 3 copia 



4i% DJS FEBRlBVtf 

copia per hafce ylas vtilinime foras emitfeittur p), 
Continuari autem hujufmodi remedium debet, do« 
nec nihil la£lis in. mammis appareat , totumque e 
qorpore edu£lum videatur. Non reticendum liic 
e(ky quorumdam in more politum efTe, nooa circf' 
ter die, qua febris la£lea deiiitre confueuit, aluuia 
leni medicamento fubducere, fi prius non fatis k- 
IVr^iiWtf. fponderit ; idque eo conHlio praeftant, vtlaflisre* 
liquias deturbent, a quibus alioquin retentis vehe- 
roenter fibi timent. , Verum non vniueriim, nec 
iinc deliberatione in puerperis ad alui duQionern 
properandura eft, praefertim lochiis rite, abunde- 
que fluentibus. Haec enim a praepropera purga- 
, tione, aut temere inftituta, facile fupprimuntur, 
et periculofas metaftafes faciunt. ' Aluo igitur pi- 
gra; ilQchiis imminutis, aut deficientibus ; h&9 
faepius ad'mammas redeunte; appetitu dejeQo; 
oris fapore deprauato; fomno a falfis imaginibus 
perturbato, poterit tuto aluus laxari fale ali^uo 
medio, vt AngUcano, aut Mutinenfi, aut Volf' 
ohreftO). aut eodem ipfo Arcano duplicato ad<p' 
tuor , aut fej^ drachmas i^ inagqa aquae calicl^^ 
, copia folutOt . 

a) L c. §. 948. 

§. CCCLXX. 

Qum^th Haec-q«bodad febris lafteaecurationem. Veruin 

^^^?]J^Toire ^tiamicoauenit, qua ratione.ea anteuerti, aut 

^aeSk > minui poflit. Itaque duodecim circiter a partubo- 

ris , . poftquam puerpera- fomno refeflia eft, fil*^ 

^ V3 praebere v^lit, reoens nitum vberibus admouere 

deb^t; naim fiiftio matura, et fubinde repetitafe- 

eit primum) vt laSis fecretio facilius in raammis 

fuccedat , (Jeinde laQe edufto cauet , ne raamm»^ 

" vltra modum turgeant, inflammenturque. Qu^^ 

vero qutrici infantem tradunt,. aut ita mamnias 

hnbmft turgida^^ vt ab eo dcplm uequeanl,* tox^^ 

ris 



\'*... 



\ 

I 



CON*SIN. AXMITTSNT. 439 

rts egent opera, aut alio artificio, vt fupra difluui / 
efi, quo la^is copia minuatur. Copia item arcetur 
viclu parcio^i , et parum alibili, et lac feroGus, li- ) ., 
quidiufque, vt citius aut fugi poflit, aut effluat, ^ ^^ 

redditur potu aqueo, et facile tranfeunti. At his Qifyagit^ 
periculofior cafus eft, fi lac mora acefcens, aut vi- ^^Jaafi^ ^ 
tiatum repente e mammis recedat, fic vt omnino 
/iaccefeant, et grauibus aliae partes fymptomatibus 
(§. CCCLXVIIL) cum febre veBlementi occupentur. 
Tunc illico fanguiqem ex pede potifiimum mitti 
expedit', aluum lajcare; lochia, et^yrinas leniter 
ciere; vt lac oberrans ad excretionem ducatur; 
imo fi fortii^s maium vrget, cantharidibus veficas 
e^citare , qouumque materiae exitum aperire, 

§. CCCLXXL 

Si figna demum ieuis vteri phiogofeos, qualis ea /'^''^'^J^ 
eft, de qua swibtenivs differuit (J. CCCLIX, 
CCCLXV.), praeualere videantur, prae^er eam cu- 
rationem, quam fupra ($. CCCLXVL) commenda- 
vimus, . poterunt etiam vfui effe fomenta emoUien- 
tia, vt€ri regioni impofita, et oleofa intrinfecus 
dari, vtfaciiius, quae ytero inhaerent, fecedant, 
et prodeant. Quod fi lochia fuppreffa m^ipris in- 
fiammationis metum {§- CCCLXV.) incutiant, re- 
vocari quantocius ea debent. J^emb eft, qui tunc 
venae feftionem non approbet. D^ loco tamenj Sanguif vn- 
vncje mitti praeftet , aliqua quaeftio moueri foiet. ^^JJf^^'^ 
Plerique vero conueniunt, fi lochia omnino, et re- . 
pente fuppreffa fint, caputque aut peftus impetant, 
aut in vteri vafis retenta tumorem inftammatorium 
efficiant, ex venis brachii latioribils mittendum li- 
beraliteteffe, vt validior ab affed:is, praegrauatif- 
que vifceribus reuulfio fiat; contra fi tantum i.m- - 
minuta , ^x pede, vt iterum reuocentur, et debita 
copia fluant* ^utant enim fe£la in pede yepa, ad 

Ee 4 " vterum 



44^ I>B FSBmXBVS 

tterum copiofius fanguinem alUci, atque» rt ajuntf 

deriuari ; quamquaro , vt ego arbitrcfr, iefta etiam 

V. s. in pedis vena ab vtero reuellere Videatur, Venae enim 

f^ rryr/ff/p^jig ^^^ iUacis eitemis refpondeartt , neCefle cft, 

\ vt^ his depietis, minor ad iliacas iritertias, ^t 
vtero fanguinem afFerunt» dato tempore fiatm- 
fluxus ; in quo reuulfio confiftit. Quod fi ncc 
lochia poft venaefefiiones iteratas redeant, nec 
congeftio fanguinis circa vterum digeratur, ftim« 
tnum praefidiufn eft in hirudinibus vuluae labiis 
interioribus applicitis, atque in mitiflimiS) emol- 
lientibufque liquoribus ih vterum tepide per fipho- 
ftem crebro jnjiciendis. Iilter hos oleum amygda- 
larum dulciufn recentiflime fine ignis opc expref- 
fum praeftantifiimum eft. Fere eadem curatlo 
oconuenit in vteri ipfius phlegmone, quam placen- 
ta retenta , aut laboriofior partus , aut vis exterm 
adhtbita intuierit. 

$. CCCLXXm 
Nntrhum Quae demum tumoribus mammariim, qui nutri* 
{^t^/^^^cibus extra puerpprium fuperueniunt (§. CCCLXIV.l, 
opportunior curatio adhibenda fit, Chirurgiae 
fcriptores vberrime docent* Praecipue verp ex iis, 
quae alibi de inflammatione in vniuerfum traditi 
funt, peti poftunt. Illud tantummodo fuperell, 
quod moneam, lente omnino poft depulfam febrem 
la£leam ad plisniorem vifhim efle redei^ndum, et 
corpus a frigore, aer^^ aiiifqvie noxis probe defen- 
dendum. 

FEBRIS GASTRICA ACVTA '). 

§. CCCLXXm. 

e^i^ w TZFujus qudqiie loci eft iilud febrium genus, quod, 

!J!."' J*" JLJL ctfi varie ab auQx>ribus denominetur prodif- 

ferenti fede^ in qua ejus fomes iafidti^e creditur, 

. . aut 



l$9mine 
tfiUgafMr» 



aut ditierfn ipfius. fomitis natursi, et prauitatc 
fe£iius tameh cUm bali:.oiii6 a) Gafirkae nomine 
nuncupandutti videtut, dummodo iirt//a/f^rfx, non 
bnta hac voce (*) intelligatur. Quotunque autemi 
l^omine fcriptores eam appellarint, febrem viden*^ 
tur fignificiire voluiffe, quae originis fedem in imo ^ 
ventre habeat, et a cacochylia, fiue a prauis, cor* 
niptis, putridifque materiebus, fuccifqufe primas 
Tias infeftantibus, et fenfim in fanguin^m irrepen* 
tibus (i) gignatur,* quaeque alui deje£lionibus cum 
fpdntaneiS) tum arte promotis leuetur, et foluatur* • 

*) Synonyma, 

Febris a pufredifie 6rta albxandri TRALLiAtvi, /. Xlt 
i9p.. 12. Ftbris piarida Monfpeliiitfium y FizEsii Tra^» 
k fehrHn i LE ROY feconcL Mimoir. fur les Fievr. p. 245, 
febris putrida quorumdam Recenriorutn. Febris mefente-» 
rka BAOLivn, Prax. Med. l. i. De feb. malig. et mefn^ 
terie. §, 5. ef 4. Febris acuta mefenterica bvhchardIi 
D1//I de Fehr, acut. Mefent. Febris acuta ftomachica , etin" 
tifimalis HSiSTkRT, Compend, medie. PraS. cap, V. Febris 
fiercoraUs qvesnaei, Des Fieift* T, s. p. ^^67, Febris in" 
teftinalis y ef mefent^rica a cacochymia atrabilaria mKtiELUi 
De Febr, Inteftin. §. XV. ^ Febris putrida , autbiliofa T15;- 
soTii, Avis au Peuple Prem. Part. chap, XVLf, «65, 

4) Epidem. A 2. p. II7. 120, 

(*) Quae enifn Mefentericae vocantur p^fEni, atque a 
FERNEL10. homen habent, non funt hujus generis; nam 
ad lentas, et fymptomaticas pemnent , de quibuS| vbi de ' 
HeQica, jam memio fa6la eA. 

(i) Viae, quae aditum in fangninem praebent, non 
fant tantum vafa la£lea, verum etiam vafa abforbentia» 
quae vt. minus lirritabilia promtius , faciliurque recipiunit 
quemcumque humoiem, licecacrem, et irritantera. 

§. CCCLXXIV, 
Cacochyli^e autem nomine venit, quidquid iii Quidea^o^ 
ventriculo, inteftinis, hepate, pancreate, aliifque^/* * '^ 
imi yentris vifceribus a naturali ftatu alienum n^ 
tlulatur, corrun^pitur , aut alio quouis modo no*- 
xium eft ; fiue id primario ibi haereat» et ftagnet, 

Ee s fiue 



I ' 



44^ 



DS' FEBIIIBV4 



iiue a totlus corporis habitu, aut aliudde illac coo^ 
fluxerit, et coaceruatum it>i (it. Cujufmodi m\ 
oruditates, et quaecumque alitnentorum degenen* ' 
tiones in ventricuio coile£lae ; excrementa in inta* 
flinis cun£lantia, atque ad infigniorem corniptio- 
tiem eue£la; bilis in du£libus fuis, et cyftidefellea 
vberius congefta, et putrefcens, aut in duodeQwi, 
' ventriculumque effufa, aut illapfa, et dittnimis 
ibiden) remorans; gaftricus, pancreaticus, auten- 
fericus fuccus {imiliter vitiatus; fanguinis, reliquo* 
rumque humorum recreroenta aut jretenta aut 
retropulfa, atque ad ^nteftina tradu£la; vermium 
varia genera; praua, noxia, putrida, venenati: 
potus, cibi, medicarnenti formaihgefta; miafmati 
abforpta, 4^glutita, et veqtriculo, inteftinifue 
^ inhaerentia; vno verbp ea omnia ex his, qua« 
purgatione educi poflunt, atque ed^i^a roorbuia 
imminuunt, aut penitus tollunt. 

§. CCCLXXV* 

Cnrgafiri' ^ Quia vcro cacochylia ifta primarum vlaruniiii^ 
^fufj!\ putrida, aut ad putrefcendum valde^^ronagencri' 
tim hodie habetur; ideo Monfpellienfes, tisso- 
Tivs, aliique*) febrem inde genit^m putridiiin^^ 
mlnarunt; verum fortaffe non fatis appofite, nfc 
accurate: nam fomes ifte febrilis variis modisno- 
cere poteft, variifque vitiis praeditus effe, quin/''' 
triduf exfiftat ; et nomen puiridae pluribus aliis i^ 
bribus **) non modo a Veteribus , fed etiam a^e- 
centioribus inditum eft, fic vt ve^xyii gajlrkaw' 
modi febris appellanda videafur. Putridae enitft 
vere dicendae illae videntur, in quibus vis putreu* 
ciens fanguinem ipfum diffoluit , et putredo ip» 
fanguini ineft, paullatimque in eo profcrpit. Q"^^ 
cunque igitur febris, vt alibi indicauimus, fiue con- 
tinens,; fiue reraittens, fiue interniitfens, autcooJ* 

pofi» 



s' 



COKVIK. HEMITTICNT^. 44) 

* 

ita fuerit, cum putrida fanguinis ' diiTolution^ 
mjungitur, putrida dici poteft, nec pecuHare 
loddam febris genus ea conftituit. In vere putri- 
i$ autem putredo it;a props^gatur, vt, quamuis^ 
jrrupti humoxis portio fuhinde fecedat, cxcerna- 
irque, febris tamen non ided decrefcit, vel minui^ 
JT, fed nihilomlnus pergit adhuc exurere, ct de-« 
agrare. Contra res fe habet in febre gaftricfi fiiie 
j cacochylia primarum viarum orta ] nam collu- 
iehac per purgationem fubdufta pleraque fympto- 
lat^ decedunt, et febris ipfa proportior\ate mi- 
jfcit. Quod fi ob fomitis partem cum fanguinef 
ommunicatam, cumque eo efFeruefcentem, febris 
ion penitus euanefcit; ipfa tamen extenuatur, 
'rout faburra extunditur, detrahiturque. Quo, 
ine difcrimine gajlrica febris a reliquis v^re putri'- 
is vulgo di£lij? apprime diftinguitur. 

*) Paflitn Monfpellii, referente lb roy, (A c. «. p.) om- 
es febres rediguntur ad duo fumma genera ; ad putridai 
^Qipe, et fnalfgftas. Pmridae, quae in piimis viis fomi^ 
-ni, vt fupra nocauimus, liabent, acutis quidem accen^* 
^'ntur, ^r fymptomaiibas grauibu^. ftipant^r , non tamen 
^mudum peviculofis. Qujbus contra fymptomata fuper^ 
eniuntperic^ubfa et terrentia, eae malignae habentur, * 

**) httrida^ a Galenicis vocabantur, vt oftenfum fuprj 
^^^y omnes febres.^. exceptis ephem^ris, ethefticis; et 
'ratreitim Synochi, Hodie 'pefiilentei^ verae fetechiales^ 
^roerariag^ conta^iofae^ nofocomicae ^ et pleraeque fnali" 
"«^ paflim putridae diq^untur, vt apud hvxhamivMi> 
|<iNGUVM, STORCKiyM, QVARjNiVMi aliofque quanj 
lunmos videre eft, In hunc locum opporluniflime ca- 
^^ id , quod aduerfus vererum fententiam fcriptum re- 

9»lit ALEXANt>KR TRAT.LIANVS. Is (t I^. Cap, 2.) poft- 

«am ex eorum fententia multa de febribus ex putredine 
fioncjis protulit, haec habet* tJonnulli vero medicorunt 
mm prqrfus it^ venis putredinem fieri^ fed magis it^ 
'.ntve exifiimarunt, Ejus autem rei fidem facium tum 
\y^^^^^^i ^ttae in eo generantur^ tum ex recrementts 
*«&x, quae et malum •aior«Mi, e$ ad pmredinem «/- 

hihmittus 



\ 



/ 



I I 
I 



444 ^B PBBRIBVtf 

kihmmus incUnationem repraiffBtem. Iniicaiit hoc p 
wnuitus, inqwmti qui erebro tam parfeSe fehres txc 
runtf 'V( aeger non amplius malam acceffionem fit txftn 
lam alias rurfus a fehri liberatos ex vna^ et fokforlitk 
vel inje^ione confpexijfe ^ verum non ex kis modoy ftia 
^ quoque multis accurate viekre ticet , queti venter ttiatnfiki' 

nm exputredine ortarum caufa exfiftat, forfan autemism 
qttoquefons, tt origo ipfe propria exfifiit. 

$. CCCLXXVI. 

nmittens Quotidianae continuae vt piurimum feruat tf 
Z^'" ^A pum et morem Gaftrica febris. Non neganius ti 
men, interdum eam varia^ periodi fubirevii 
nempe Tritaeophyarum ,' aut compofitarum, a 
erraticarum fimillimam. Sed femper vere reni 
tens eft, et cacocbyliae primarum viarura noW 
habet; in quo ejus chara£ler omnino confifit. 
A QVESNAKo acriticis, fiue excrementitiis, vtifli 
loquitur, febribus adnumeratur; quianequeco- 
ftionis, neque legitimae crifeos capax eft, vtpo» 
<]uae fola impurae coiluuiei fubdu£lione cunftir< 
Id ipfum jam ante qvssnabvm docuerat Bifiw* 
vivs a), inutilem in hac febre dierum criticonitii 
confiderationem ratus, cum coftionis, crifeotfi* 
legibus minime eam refpondere vidiftet. 
a) fraft. MeoL lc.%.lV. 

$• CCCLXXVIt 

Caajjae an-* Eam aotecedunt cauflae , quac ciborura cf&^ 
tecfJentes. ^^^ laedunt, perturbant, et deprauant; quaep 
!J)lrationem cohibent , et ad inteftina conueM 
quae bilem vberiorem, aut acriorem reddunt, m^ 
rum robur minuunt , motum humorum in ^ 
ventre retardant, fecretiones, excretionefque w 
rum abdominalium fupprimunt, cruditates, ijn] 
ritatefque ventriculo, aut inteftinis fuppeita 
vti auftrinae conftitutiones , pluuiae immodic 
aquarum inuudatio^ies, crebrae frigoris et calort 



COKTXir. ASMITTENT. ^^jT 

iflitudines, vegetabilitim recentium, vini, ac&« 
etcerealium feminum inopia, panis , mucidus, , 
tvermibus fcatens, aut aliter fufp^^s, fru^uuni 
imaturorum, aut facile pMtrefcentium, et car- 
am, aut la£licinioruro, aut crudorum alimehto- 
mabufus, vita.defes, aut curis» vigiliis, ftudiifue 
mium diilenta^ moeror, pathemata diuturna» et 
raeceteris aeftas praeferuida, ver humidum, et 
uuiofum fubfequens, atque alia hujufmodi. Ad- 
mtetiaiti h6n nuUi atmQfphaeram-putridis haliti- 
isrefertam, atque effluuia locorum paluftrium: 
lamquum ex his febres nedum gaftricae , verum 
iam neruofae, et quaecumque aliae malignae, 
>idemicae, contagiofae, imo mprbi ipfi CKanthe' 
latici gigni foleant* 

§. CCCLXXVltt. 

Quibus vero jam imminet morbus , hi aliquot Signa im^ 
nte diebus valde languent ; capite, lumbis, et ge- ^^^^ . 
ibysdolent, aut pohdus, ,et grauitatem toto cor- 
3re fentiunt; interdum vehementi cephalalgia 
'xantur ; prauo oris fapore, matutinis praefertim 
oris afficiuntiur ; cibum faftidiunt, ac auerfantur, 
^ no£le$ inquietas > infomnefque fine vUo alio pl«$- 
imque fymptomate traniigunt. Deinde incipiunt Signa jam 
^r vices horrere, et incalefcere, donec tandem'"^*''*'^" 
«lore ficco ; atque acri exardeant.; Tunc pulfus, 
^i horroris tempor^ erat paruus , et celer , fe in- 
pitefFerre, et quandoque£t vehemens, non ta- 
en durus , vti in fy nocho vtraque effe confueuit, 
^^ febris haec , quod non raro euenit , in plethor 
<^m hominem , aut diathefi fanguinis inftamma- 
^r^a praeditum inciderit. Capitis praeterea dolor 
'erumque ingrauefcit ; vomitus aut vomendi cu- 
'io accedit; fitis affligit; vrina parcior redditur; 
•?ue 0$ nianifeftius amarefcit, Totam fernie PrPirejjiit. 

no£lem 



44^ ^^ FBBltlBVS > ' 

. Hoflem haee perdufant; itiahe vero adtienhi 
. omnta aliquantum remittunt ; mitefcit calor; 
fus etfi perpetuo.fit celer^ et frequens, et pri 
etiam diebus inaequalis, aut obfeurus, nonoill 
tahien fuae niagnitudinis , et virium depeitlf^ 
aegro interea ^ebili, et languido remanenteaj. 

* «) TissoT. Avis au Peupk Prerih Part. chapU.M 

§. GCCLXXlX. 

Mi^MA traeler eommunem fub vefperas febris intenfc 
*** -^'"^^rem gradum, non riullis etiam interdiu autno4( 
aliae quaedani ^ atque iiiordidatae , pritnis potiA 
xnum diebus, obueniunt quafi acoeffiones, fiucift- 
crementi If^eeies, qUae aegrum exagitant. D» 
tes, lingua, fatices vifcida^^et tenaci peliicula) no* 
. doalbida, modofufca, et nigricanti, modolbiu» 
et lutea obteguiltur. Quibufdatti a luus compA 
eft; pJerifque tamen liquefcit, et fluit; fedpjocj, 
liqui^a , vix leuantia defc6nduot cum crebra isf^ 
^iendi neceffitate. DejeSiones autem Mi^* 
mum fpirant odorem , nec diffimilis ex owWit'^' 
^manat. Vrina cum natura, habttu, etcolote, 
. tum copia varia eft. Iftitio plerumqud tenuis, nfr 
turalifque videtuf j fiue id a fpafticis al^3ionil)«s» 
fiue, a fanguine nondum cacochyiiae ingreffu ii> 
fefto, fed puro, deducere velist procedente vero 
morbo craua, turbida, fubjugalis emittitur, f^ 
multiplex fedimentum, poftquam refrixerit, i^ 
jiit; talifque ad morbi vfque finem faepiffitnc cet- 
nitur. Ahis cutis arida, etafpera eft; aliistoi^^ 
da, moilis, et vapore perfufa, fed fine vUo fytnpl* 
matum, et febris ipfius decremento. HypoctiiJ^ 
dria, quorum diiigens t)bferuatio in omnibusacuW 
perutilis eft, plerUmque eleuanturj tur|;ent, tc»' 
duntur, et dolent* Irtio epigaftrium in aliquibtt 
praefertim iis , quibus circa hepar bilis putref 



COK!tZK* RSIIITTBNT. 447 

jt coaceruatur , adeo tetiditur, fettumet, vt prae 
loloit aegri ma^us atta£him nec permittant ^ nec 

ferant n). . 

tf) MBRTBNS ohferv. mtdid. P. l cap, 2. 

§. CCCLXXX. 

Quattilibet alui deje£lionem vt plurimutti prae* 
duntiant anxietates quaedam, fufpiria, moleftae 
rentris perturbationes , interiores ipafmi, borbo- 
rygmi, flatuum ftrepitus, aliaque hujufmodi. Pa- Pmo^ i* 
m dormientes crebro, et repente ezcitare confue- "y^^J* 
nt; imo vigilaritibus quandoque adeo infeftus eft, 
rt ex leui' quauis caufta faepe contremifcant^ et 
trepident. ^ Quod plane fymptoma bvrchardvs 
certiflimum cacochyliae in primis viis exfiftentis 
indicium effe affeuerat. Pulfum etiam non parum fttUks giu^ 
lucis praebere, vfus comprobauit. Solet enim^ '* 
vbi inteftina, et ventriculus fordibus fcatent, et ir- 
"tantur, paruus, contra£);us, inaequalis, atque in* 
terdum intermittens effe. Non rarum tamen eft^ 
nulta ex his «defiderari , dubiofque haerere medi- 
(^os, num primae viae excrementis obfideanturw 
'R hac rerum ambiguitate^ vt praecipit qvdc- QyefnMi 
«AEvs , oportet aluum clyftere immiffo perten- •*^*''*^'''- 
:are. Promta 6nim , aut tarda , facilis , aut diffi- 
;ilis excrementorum dejeSio, quae clyfterem fub,- 
equetur, eorumcolor, odor, habitufque alienus, 
ut naturalis , prauum in inteftinis fomitem repe- 
'^i) vel abeffe indicabunt, Sed debet ciyfter ex 
s conftare, quae nec coiorem, nec odorem ex- 
■"ementorum immutare, aut confundere poflintk 
ptiflima ad id prae ccteris fenna eft ex aqua leui- 
•r decofta , aut fal catharticus amarus , aut Cre- » 

'^rTartari, aut quicunque alius fal aqua calenti 

lutus. 

^. CCCLXXXL 



§: CCCLXXXI. 

' His igitur notis (§. CCCLXXVL U COCtm| 

haec febris potiflimum proditur, hkistcko jq&' 

ce, et tefte, quando benignior eft, et purior. 

Sgns «ff-Concedittamen idem exercitatiiliiTius Au£lor, ean 



nits 



/^'^/^«•non raro -fibi alia alTumere fymptomata; quacnon 
kum diUQ" tam febrem iplam , quam pejorem ejus natmm, 
twtia. gvadum, maUghitatem, majufue aegrotantis difcri- 
ti\en indicare qoeant* Nam vbi malum autfoii 
naturae committitur , aut inepta curatione exafpO' 
ratur, aut fua prauitate remedtorum etudit pneii' 
dium, quod faepiiOme in epidemieis quibufibn 
4conftitutionibus, tn qutbus exitiofiores cauifaeeu 
gignunt, incidere obferuatur; tunc kcceffiones t^ 
hementius inualefcunt, tardius, vel minus reffli^ 
tunt, crcbrius redeunt, duplicantur, triplicaW 
aut inordinatae, atque erraticae fiunt. Hincia 
fcenam prodeunt fummae praecordiorum ^i^ 
tes, epigaftrii, aut lateHs vnius fecunduinhjp 
chondria dolor acutidimus, pleurittdem fifflBi»^ 
* virium defefttones ; lipothymiae ; ardor inteiiJrt* 
partium, ^feriot-um frigus, aut tepor; fingnto» 
tremores manuum; tendinum fubfuttus; meotii 
emotiones ; ventris, atque hypocbondrioruQ) ^ 
rum perneceflaria Medico eft frequ^s 69Atre^' 
tio, meteorifmus; motufque fpadici, quibusfa- 
ciet mufculi conuelluntur. 

$. CCCLXXXIL ' 

Ad haec aut fponte, aut ex calefaciente, vtvo* 

cant, Vegimine, aut alexi^haitnacorum , fuW^ 

. roruroque abufu , aut neglefl^ aliu duflione, ^ 

que ideo inue^ tn fanguinem morbida fabufl» 

^ttktiUe. inaculae rubrae, aut Uuidae^ aitt ol^fcurae pulic"* 

moriibus iimiles in fummami^iiitim erumpunt, ^ 

ftxtim circa coUuni, dorfum, et pe£lus, «t^ 

ftttdii^ 



1 



COVTTir. RBMITTENT. 449 



I 



^eteclnalU vel purpurata febris vulgo appellatut^, 

l\X2imqn2Lm'K petechiali vera^ fiuea morbo petecAio' 

fum^ in qUo petechiae primarium morbum contib- | 

lent, vt alibi videbimus, multum difcrepare videa- MJiaria; 

m. Interdum etiam exanthemata tam rubra, quam 

ilba, grana nlilii referentia; modo folitaria, modo 

nticulis intermixta cum molefio pruritu prodeunt» n 

3t morbum miliarem , de quo alilu agemus , aemu^ ^ 

antur: quae tamen hic, vt feeundftria, et epigenot 

nena haberi debenl;. £t tunc miliaris febris faepe 

lomen obtinet. Vbi vero rnalignitaris figna prae« 

bfunt, et peticularem febrem fimulat, quiata* 

len peticulae erumpant, maUgm et petechizans a . .^ ^ 

lon nullis dicitur; item morbillofa^ et catarrhaSs^ 

m morbiili cum ea, aut catarrhales affecltis com- 

licantur. Hujufmodi profeflo fuit Febris catar- ^ « 

^lis putrida anni i^^^S* a cai^olo mkrtensto 

efcripta, et pari doftrina et feiicitate curata a), . . 

^ec abfunt interdum materiae morbificae ad alias 

artes tranfmigp^ationes. Ad aures translata^ fur- 

itatem; ad glandqlas, parotides. fimilefque tu« 

lores, inflammationes , atque abfeeffus; ad f^u- 

is, anginamj ad peftus, pleuritidem, et peri*^ 

leumoniam ; ad cerebrum , yigilias , deliriumt 

iirenitidem , aut foporofos afFe£lus ; ad ambitum 

)rpori$, abiceffus, gangraenas, oedemata indur . 

t. Quamquam multa ex his faepe eueniunt per 

lam neruorum, aut vaforuni, aut membrana- 

ni, vt noii nullis etiam plaCet, confentient^um 

n, quemadmbdum ex eo jdemonflrari videtur, 

od interdum aluo fiue fponte» fiue medicamento / 

uta penitus euanelcunt. 

Obferv. mecL dtFebrib juttriH et pefi. P. i. cap. i. 

^ $. . CCCLXXXIII. r 

Quo caftt (f CCCLXXXI. etCCCUnCXn.) tan- %»f r;^ 
n euensty vt^ mente fiue delura, ime profundo^i. 
VoLLP.iL Ff fomno 



/ 



ijf^O DB FSBRIBYS 

ibmno opprefla ) ipfa ezci^eihehta alui, etcumliis 
fiiepe tumbrici egerantur» infciis plenimque, aot 
non aniiQaduertentibus aegris ; qui fupini omnino 
jacent, ad cnira fenfim delabuntur, et cun&tni' 
ferrima refpuunt auxilia. Nec raro mufcas veoia- 
tur, feftucas colligiint, garriunt, obmurmunot. 
Inter haec pulfus fiunt esdleSt ^celeres, inaeqiules, 
, pbfcuri 9 intermittentes » nec faciie eorum ounie' 

rari i^us poiTunt. Sudor frigidus vndique manat; 
pefloris cauum 0|^letur; (lertor fuccedit, etie* 
mum mors feralium fymptomatum agmen claudit 

$. CeCLXXXIV. 

Qmmm ki-^ Quando vero benignus, j^urus, legitiraQS, 

mgna ^, ''hcc vlla cum malignitate conjunftus morbus eJ 

ugmma. ^ ^ CCCLXX Vin. CCCLXXIX. CCCLXXX.) , nec ar- 

te, aut negleftu peiruertitur, aliquamdiu in eodem 

S* rimo illo ftadio , quod fupra expofitum eft, perf* 
it, quin ingrauefcat, aut minuatur. Pofteami- 
tior fit ; fy mptomata omnia pacantur ; acceffioo<?$ 
minori profefto vi recrudefcunt, citiufque, cfffl^ 
hifeftius fe fe remittunt ; capitis doior tolenfc 
i(ft ; aluus non ita crebro , fed facilius excrementi 
dimittit, quae vt conco£bt magis, et copiofiora 
defceodunt , lic euidentius , certiufque releuant 
^egrotatites. Vrinae pariter vberius profluunt; 
{bmnius incipit facilior, et placidior effe, iaborem 
non faciens, vires, aniitiumque reftaurans; W^ 
iiaturj^lem colorcfti^ atque humiditatem aCf n^i 
^ftiis ^mendatur ; aliqua redii: cibi cuplditas, ^ 
baullatira, cute n\olliori, etvaporofa vbiqueredJitti 
bfhniiim fiUialibnWii prittina mtegritas ftftituiw^' 

.1 , ^ $• CQCLXXXV. , 
Dj«/ivw Efgo prima hujufoe febt-is difF^rentia eft, vt vi' 
^Zm^^^^^^^'' in ienignarHK et .maJignam, Poft«ioreffl 
mMBgttflm, oft^dont virium ia^us> fymptomata grauiora) ^* 



^* . ' X - . 



' V 



s 






COVTTir. RBMTTTElfT. '4$X 

«ntherhata, neniotum a0e£lus , fpafmi, delirium. 
Horum abfentia priorem* Pro diuerfa vero gaftri* 
cae cacoch}^liae natura, et ratione, variae etiam 
difFerentiae eliciuntur. Hinc pituitofay fiue gluii ^^^/ ^jft- 
nofa sARCONXi et skli^ii a), iilioja tiNsoTii V^-^rum^^ '% 
tt verminofa j. o. morsalts^), aliorumque profi-ir"^* 
cifcuntur; prout' niroirum vel pituita, et iriucuS) 
vel biBs, vei verities primarium febris fomitem con- 
tinere creduntur. Pituitofam indicari dicunt lin« 
gua glutinofa, ftlba, c}ua(i lardo obdu^a ; faliuavi« 
fcida fauces atque os replente ; vrina tenui, limpi- 
da, autturbida; fapore oris fatuo; appetitu defi« 
ciente; \\&m antecedenti ex crudis, farinaceiS) glu- 
tinofis ; temperamento pituitofo, et melancholico. / ' ' 
^i/it^m^ fapore amaro, lingua flaua, vel certe non 
mucofa, voniitu, aut diarrhoea biliofa, tempera- 
mento choierico, flauo cutis colore, vrinis fubi£ie» 
ricis, aut laterltiis. Verminofam lumbricorum 
iignis alibi a nobis traditiii> fed praefertim eorum« 
dem frequenti excretione. Verum etfi fingularum 
notae, quibus difcernieaspofle putant, enumera» 
tae modo fint^ non tamen exiftimauerim iis efle 
multum tribuendum, cum faepe omoes iilae cauf* 
fae vna concurrant ; nec pathognomonicae ita fint» 
vt earum ope certa femper cujufuis difFerentiae 
iiHgnofis haberi queat. 

») Pgretolog. p, 249. b) Avis a« people ehapit. XVt ' 
T' 25}. c) DeUefebbri maligne, e contag, frodotte da vdr- , 
tni. Modem an. 1739. 

§. CCCLXXXVl. 

Necrarumeft, gajlrieam febrem cumdxsitlieG CafiricaiM^ 
inflammatoria fanguinis, quin imo cum pecuiiari „^7***^^ 
quarumdam partium inflammatione complicari. 
Hinc gajlrica inflammatoria apud non nuUos tunc 
audit, et plerumque ab init;io contlnens eft, quam* 

Ff 2 ^uam 



quam deinde, fublata mftatnmatoria diathefi, ttm 

Caftrica remittcntis fpeciem aflfumat. Interdum etiam in 

1*/* /* A 

PMrtki. ^* Aedum cacochyiia gaftrlca, ▼«rum etiain fiingui- 
nis nimia tenuitas , aut putrida diflblutio conjun* 
gitur. Quando id ^ccidit, gafirkam, aut bihjm 
putridam aiiqui eam vocant. Talis videtur foiie 
febris bUiofa Laufanenfis TissoTiia), maUgnam* 
4mnofa morsae.is b)^ fihrii iontinua futriia aiM 
Virmibus van 'osn boschu b*)^ putrida Inkj^ 
anni 1769. mertensii ^), Febris biUofa cafimp) 
tt-loiorum ptduflrium pringi.ii d) , Fnbris eptdmn 
Sinenfis ann. 1766. et 1767. nsrvccii r), FthT\i 
putrida Virminofa ^ et maiigna anni 1770, vsv^dni 
DB LA CLOTVRK /) ; item. JPibris iptdmti 
, tmn* 1779. aAtiKRONUg), et pleraeque ga/rifaf 
epidimicai , et matignai ab au&oribus defcriptae % 
Atque hae funt praecipiiae difFerentiae, qaaeia 
febrem . gaftricam cadunt. Num vero pro tot 
gaftricaruih generibus kirbendae fint, quae innii' 
meras fere fpecies comprehendant, . vt selu^^ 
pofuit , vehementer dubitamus. Neque id o>^' 
rae valde confentaneum, nec cUnicis latis coauQO* 
dumvidetar, 

«) Diprt. defebrib. Uliof, feu HifloHa epidmiee * 
fae LauJ^nenfis an. 1754. *) ^- ^- **) f^ifior. ceH^^ 
nis tpidem verminofae, quae annit 1760. 1761. Ijt!^'^ 
, mitio 1763 etc, reznauit cap. 'i^feH. f. %. 25. c) 4» c- f- !• 
cap. 2. pag. 50. d) Offervazion, fopra le malattie iArei* 
P. lll. cap. IK §, I. 2. 3. e) Hift. febr. epil M 
^ ann. 1766. et 1767. Sen. 1767. f) Obfervations p ^ 
EpicUm. p 91. 

*) AQimaclQertendain vero eft, rairo epidemicas febres 

i>raefercnn maltgnas, fimpliciom^ et fporadicaram nscarain 
eqai, nec regalares, et vniforfnes «ffe, vt fparffe, to 
fporadicae efle folent. Sempei; aUquid habent, ^uo a cod* 

Sen6ribus difcrepent, difientiantque. Namqae non ^^ 
racione temperametitorum, fexus,' aetatis, veruinetiaJD 

anni temporis, teropeftatum, regionii, iQct, aliarmoqo^ 

circufli' 



\ 



^ 



CONTIir. RBMITTENT*' 4fJ "" 

circomifaintianim plurinaumvftriftntiir. Imo probabile eft» 
epidemicum ipfam miafma natura, virufentiae graduy 
quantitare fic faepe variari, vt magnae fubinde in morbis 
mutationes fiant , atque hinc fortane euenit, vt in eadem 
epidemJca conftitutione morbus initio alius , alius in pto- 
grefltt, aliui in fine videatur; nec vbique in finitimis io* . 
cis eamdem exhibeat fadem, fed aliam atque aliam pro 
caufiarum pro^umenarum fortaife varietate. Peculiare 
ejaftnodi yarietatum fpecilrnen occurrit in febre maUgtia 
epidmica an», 1772. ef 1773, a Cl. bontai^o (Mem. de la 
Soc, Ray. cU Mid, VolL p, 23.) defcripta. £!rat haec qui* 
dem in omnibua tohtinua remittens, et quotidianae ty« 
ppm feruabat, fed in aliis gadncam putridam, in aliis ca« 
tarrhalem, in rton nuilis lentam neruofam, malignaih 
perpetno, atque anomalam prae fe ferebat; fic, vt Q. 
Au£lor eam in plures fpecies , nempe in febrem malignam^ 
?tipfevocat, ftaridam^ in biliofamy in me/entericam , in 
tmrrhdem, et in neruofam diuidere coadu& fuerit; vt 
quilibet videre poteft i. c. 

Prognojis, 

§. cccLxxxvn. 

Generatim haec febris certos, ftatofque non ha- Pr^aofii 
bet fiue faluti!f, fiue exitii termino^. Nam aliae*^'^ 
leuesfupt, et benigniorcs, aliae grauiffim^e, aut 
malignae , prout nimirum paucioribus , aut pluri- 
bus perniciolis fymptomatibus, et quidem fibro- 
fum, neruofumque genus plus, minus afficientibus 
mfolefcuht^, et terrent. . Ex fpafticis enim potiifi- 
inum afFeftionibus, quas in hac febre excitat hetie-. 
rogenei fomitis acerrima, ^t virulenta natura, non 
caro lethales peripneumoniae , pleuritides, angi' 
f^ae *) , xrardialgiae , colici , aut ijiiaci dolores , ce- 
shalaigiae acutiffimae, tuflfes vehementes, fumma ^ 
i^irium dejeflio,; lethargiis, phrenitis confequun- 
'Ur; quemadmodum fupra indicatum eft; iicque 
'Omplura mala implicatiflima oriuntur, quae varios \ 

^ericuli , et perniciei gradus conftituunt. Ma jus. 
[uoque periculum eft, quando cum aiiis niorbis 

, Ff 3 com* 



« > t 



414 



DB FBBRt^VS 



cotnplicatur, nempe ciitn morbilUs , cum variolis, 

f exanthematis miliaribus, cum fynochis putribus, 

But imputribus, praefertim ardentibus, cum parti- 

cularibus inflammationibus, aliifque acutis morbis. 

*) Anginae tamen in his febribnt p^erainqae ab acricr 
feptico fomice, vei tnlarnaate ad fancet delato oriuntnr, et 
ficile in aphthas gangraenofas, et depafcentes degen^ 
rant. Hinc malignae, et pntridae' ranc vocari folenti 
De qnibus plura in Cofif flb Angina aliBi. Similem faepe 
cauilam habent quoque pleuritides, et peripneumoniae, 
et celeriter in gangraeiiam terminanrar lethalem. 

; §. cccLxxxvm. 

Dnrttk. Attamen quanda leuior eft , plerumque paucos 
«intra dies finitur. Contra, fi grauior, non nifi ex- 
aQis fex.hebdomadis, imo etiam longiore tempore. 
* Tanta vero diuturnitas morbi non a fola morbiHcae 
materiae copia, etprauitate, fed plerumque etiam 
i^ praepoftera curandi ratione proficifci folet ; nam 
communius ejus ciirriculum intra quatuordeciiHy 
aut intra triginta dies , qijiando longius procuirf^ 
circumfcribitur. At quoties vehementiflimis trgc^ 
fy mptomatibus y inepteque curatur, faepe acd^t, 
vt aegros jugulet nona die, interdum decima ocU- 

' va, aut vigeiima. Quahdoque etiam poft yarias 

fpei, et timoris viciditudines ad quadragefiniam, 
qua demum foluitur, vt modo innui, protrahi rifa 
eft. Ideoque cauendum eft, quando etiam fune- 
ftiflima omnia videntiir, ne ftatim exitium ineuift* 
bile praedicatur, quia non raro, cognita, expd&' 
que per vomitum, aut alui de]e£l:ionem matenaU 
^ cauflai cito, atque inexfpe£l:ato difllpantur. 

$. CCCLXXXIX. 

MAflMMMs Alui fluxus, qui vt plurimum fuperuenit, aut 

JJJJ^ ^ " comes eft , fi arte , aut cafu fupprimatur, tiim ae* 

grotantium res in pejus ruunt, translata ad inte* 

riora, hobtUoraquae alia vifcera gaftrica, corrupta' 



«OlTTIir. XKMXTTBNT. 



4if 



t 

que.cacochylia. Quod stahlivs ipfe, etreliqiu 
ejus aiTecUe, vbi de febre catarrhalt maligna Ger^ • 
manorumj f\\xe ipidemita et petechizante , quam re* 
apfe ad gaftricas fpe£lare infrlt demonf^rabimus, 
fpeciatim loquuntur, luculentcr teftahim faciunt. , 
At dej^£Hones tenues, liquidae nimis, aquofae, iaut' ^ 
fincerae non vacant periciilo. Contra bonurti omen l>ejem^ei. 
portendunt eicrem^nta paullo fpifliora, puiticuiae 
iimilia, et faeculentiora, minufque foetentia. In* 
terdum etiam vrina crafla, ftranguriofa, aut pura*^ 
lenta non leuem boni exitus, et judicii fpem facit.- 
Gaftiica maligna , aut epidemica, biliofa, putrida, Ga/MHrtii^ 
aut cum aliis morbis compHcata perniciofior, diffi la. 
ciliorque effe confueuit.«Refpiratioquo liberior, fa-» Signahna, 
cmorque, aut aequalior ',\quo mmor anxietas, aut ixw 
requies eft, .eo major falutis fpes. «Pulfus exiles parui,' 
inaequaies ; facies liuida, tetra, pallida ; fummus vi« 
tium lapfus ; mentis aberrationes , in primis ii eas 
nec capitis dolor> nec vigiliae immodicae antec^efle-» . 
rint; fri^s extremorum, cuiti olidiflimis, pailidis» 
aut fufcis, nigri fue deieflionibus, inteftinorum gan»* 
graenam, autfphaceium inuriinere, proximamque 
mortem (ignificant. I^ gangraenam qubque faciLe 
sibeunt vifcerum inflammationes, quae huic febri 
fuperueniunt, nec mirum in tanta hurtiorum pu- 
tredine, aut ad putrefcendum procliuitate. Sanr \ 
guinis item corrupti, atri, fplendentis profluuium, 
nifi ab haemorrhoidibus fundatur, pierumque lethi- 
fenim eft. Reliqua bonum , aut malum euentum 
indicantia fatis, ni faliimur, ex iis, quae in hujufce , ^ 
febris hiftoria protulimus, erui poflunt. Poftremo ^nUa epffh 
idfolum ad}icimus, crudum morbum adhuc effe,^*-^^*'^ 
dum fymptomata intenduntur, aut pertinaciter fae- 
^unt ; ad coftionem procedere, iis inclinatis, aut 
^ecedentibus ; nam vera coftio nuila, vt ex BAdir.i- 

Ff 4 , y^o^ 



4J« 



E FKBltlBVS 



Ws 



Ipid, et QVBSMAxo monuimus, in kac febre fim 
confueuit. 

C u r a t i 0. 

$. CCCXC. 

hdtcsth' Morbi natura, ajkque ipfa ratio poflulat, vt qum 
'* citiflime omnise primis viis &burra^exp^atur> in- 

flammationis (i quis timor eft, aut metaftafeos, pro« 
vide auertatur>fpafticaefolidarumparthimaf{e£bo- 
nes tollantur, et putredini, aut fanguinis putridte 
diflblutioni , quoad fteri poteft, eatur obuiam. 
ifK fit^isAnie omnia vero perpendendum rite eft, num pro- 
mttimdKsf ^j^^g ^^ initio*fanguinem mitti expediat. Plerique 
enim non mittendum eire, docent. Sed ego, quae- 
Dam in hac controueriia attehdenda (int ; quo mo- 
do cognofci poflit, vbi fanguinis miftio conueniat, 
paucis cpmpleQar. Nam ?i aetas florida, fi tem- 
peramentum fanguineunl, ii bonus corporis habi- 
tus , ii plethora, ii pulfus magnus, vehemens, aot 
idurus, ii dolor capitis atrox, ii pefioris oppreilib 
refpirationem laedens, atque alia fymptomataim- 
iqitia eoncurrant , ii ea, quae calefaciunt, diatk* 
' iinque phlogiiticam fangi^ni inducunt, praeceffe- 
rint , ii aliqua pars inflammationis metu tentetur 
($. CCCLXXXI. CCCLXXXU.), aut gaftrica febris 
cum diatheli inflammatoria , vti in gajlrico •tnf^B' 
matoria ($. CCCLXXXVL) accidit, confeftim,if 
inter initia, fanguis e vena mitti debet, et ii bd 
fatis non fuerit , iterato id etiarh fleri poterit. \^ 
ter fymptomata , quae id kuxiiii expofcunt, recea- 
fendus quoque eft vehter tumens, doleiis , tenfas» 
et claufus. Alias fanguinils miifio fuperuacua S 
confueuit, imo noxia, tum in primis, cum febris 
}am aliquahtum proceiretit , yjA cum putrida fan* 
guinis diiTolutione complicetur, vt ingafiricopr 
trida^ praefertim epiiitnica^ aut mal^na eueoit 
^ - . . Quo 



1 ' 

Quo m cafu," it quid t$me^n eam indicet, tutius; 
fanguis cucurbitulis fcarificatis , aut hirudihibu» 
temporibus, naribus y aut haemorrhoidibus admo- 
tis mittitur ; idque conuenientiilimfum prope eft ia 
ipfo xnorbi etiani progrefTu. 

«. CCCXCI. 

Ceterum, quod pernecefTarium eft, primarum PmtMth 
viarum fordes mature excutiendae funt, idque vel*^'*^*' 
vomitione, vel dufta aluo praeftandum. Vomitio- jndieamUi 
ne, fi materies circa ventriculum turgeat; quod**"'-^** 
innotefcit potiflimum ex lingua lurida, et fordida, 
ore amaro, anims^ foetida , naufea, vomitu biliofo, 
velpituitofo, fenfu moleftiae, aut ponderis circa 
•praecordia, anxietate, cephalalgia fympathica^ au- 
rium fufurru, oculorum caligine, aut vertigine, ne- 
que interea febris impetus , aut inflammati ventri- 
culi, inteftinorumque fufpicio, aut fputum fangui- 
nis ^ aut aliud quidpiam obftet. Obftare etiam folet 
enteroceje, nifi cingulo rite applicito inteftinorum 
vehem^ns prokpfus auertatur. Grauiditas quoque 
impedimento eft ; fed non tanto, vt quandoque in 
robuftis , difiiculterque abortientibus , fi neceflitas " 
vrgeat, leniflime vomitus cieri non poflit. Alui ludiCMtU 
vero dudione, fi vomitus cieri nequeat, aut gaftri- 
Ca coiluuies inteftina potius teneat ; quod indicant 
geniium grauitas, lumborum dolor, epigaftrii, aut 
ventris tumor fine inflammatione , borborygmi, 
flatus , tormina, alui egeftiones foetidae^ liquidae, 
mordicantes , et biliofae. 

$. cccxcn. 

Vomitus autem deri poteft vel aqua tepida oleo jBjffhis m- 
remixta, afFatimque epota, vel oxymelle fciilitico, ^^^^ 
vel ipecacuanha, vel in robuftioribus tartaro ^meti dtuah 
co , ii> magna aquae tepentis copia faluto , et diui- ^**^***^ 
fina ad intemalla, doAec vomitus fubfequatur> pro^ 

Ff 5 pinato. ^ 



fiefn^ 



45« 



DJB FKBmSBVS 



pintto. Nec femel taritum > vbi multa gaftrica ca* 
coehy lia eft, fufficit vomitum prolicere, fed ihter- 
dum id iterari, prout res exigit, opus eft.. £du£la 
,|ier breuiorem viam cacochylia , proponit tisso* 
T 1 V 5 Tamarindorum lene deco£ium , vel aliquot 
Cremoris Tartari drachmas {ingulis , vel alterms 
diebus fumendas ; quibus et blande aluus ducatoi) 
et calor contemperetur, et putredini, alkalinaeque 
degenerationi bccurratur. morealivs ingens k 
confecutum effe fcribit emolumentum ex mixtura 
quadam, cjuae habet aquam fcordii, theriacalem, 
totius citri, et rhabarbari tantiUum, aut ejufdern 
fyrupum, cochleatim toto morbi decurfu identi- 
dem dat^, ' et iine ea argentum viuum , quod fum- 
mum vfermium , et febrium ifnde ortarum antido» 
tum celebrat, adhibitum fruftra fuifle, palam fate- 
tur ; adeo tp ipfe heceflariam comperit alui 'du3io- 
i^em , quam datum illud medicamentum per epi- 
, crafln praeftabisit. 

, §. cccxcni. 

^^^^ «^- / Sed nemo fortafle alui du^lionem in hujufmo& 
febre pluris fecit, quam heistkrvs. Is praeter* 
lapfo etiam morbi principio in omnibus gaflricis 

. I , febribus , imo in tnaiignis quibufque exanihematkis^ 
et petechizantibus {§. CCCLXXXIL CCCLXXXIX,) 
cujufquq aetatis homines^ itemque pueros, et puer- 
. pecas adorientibus , experientia wagnbri Medid 
Lubeccenfls non ignobilis, et fua confifus, magnis 
efFert laudibus peculiarem quamdam medendi ra- 
tionem , quae non fbium ad eas curandas , verum 
etiam ad eas ex malignis in benignas conuertendas 
plurimum valere dicitur. Nempe fumit Ipeca- 
cuanham a fcrupulo vno ad drachmam femis cum 

/ ' arcano duplicato probe contritam , . et dihiit eam 

aquae cardui^benedifU vncits tcibuSi veLquatuor» 



r 



C P N T X ir. ^ R X M I T T JB H T* 459 

• r ' ' ' 

^hac mixtara quauis feinih6ni) vel fi.nguUs horis 
jehleare vnum vel alterufn dandum efle jubet, in« 
^ofita identidem potione aliqua temperante, et 
moica, donec emietica remedii vis exferatur. - Si 
ra duodecim circiter horas vertigo, iipothymia» 
;mni dolor, aliaque malignitatton indicantia 
bptomata non fe te remiferint, neque pulfus» et 
ifpiratio liberiores fiant (refpiratto etum anxia, in« 
iqualis, crebra, difficilis, fufpiriofa pro figno fer- 
le proprib febrium mali moris habetur) ; eamdem 
lixturam repetere oportet, quoufque morbus in 
lelius vergere incipiat, neque ab exhibendis ali^ ' 
aot ipecacuaqhae granis defiftendum eft, niii cum 
raua maiignitatis indicia penitiis euanuerint \ quod 
itra biduum quandoque contingit. Namque yi 
tiam alexipharmaca poUere ea creditur. ^ 

§. ciccxciv. 

Quod ii materia in inteftinis turgeat (CCCXCl.)^ g^andf m^ 
fic locus fit epicraticae purgationi, fed iliico ^^^g^^^^ 
urbari debeat', opportuniffime dari foient Manna, yirj»^* fi- 
'affia, fal Angiicus, Polychreftus, fubamarus Mu- ^^j^^ » '* 
inenfis, Porreftanus, Rhabarbarum, fyrupus flo- 
m perfici, Ele^luarium lenitiuum , Pulpa Tama-- 
indorum, Diatartarum Petri Caftelli, et quidem 
a ^uantitat^ , qua inteftinalis faburrae potior fal* 
eni pars fatis valide dejiciatur. At in aluo ducen- 
* femper temperamentum aliquod adhibendum • 
^) ne nimius alui fluxus excitetur, qui aegrum 
•ofternat, quod praecipue timeri poteft in fe- 
*® &'flrico - putrida ," aliifque congeneribus ( J. 
^CLXXXVI.), vbi ad diffolutionem fumma procli- 
^as eft, aut ne inteftina crebra, aiit nimia cathar- 
^orum irritatione inflammentur, qudd in gqfirico* 
^mmatoria ($. iod.) non infrequens oft. Quo^ 

^dam etiam confilium eft, materiam, anCequam 

ejus 



4^0 



BK FEBRlBVflT 




ejus euacuatto tcntetor , us, quae digeruitt, ini 
dunt, et attenuant, fluidiorem reddendam 
atque ad exeundum paratiorem. . Id, ii aliqi 
tum fane expedit» cum tenax, inerfque mucus 
tricuio , atque inteftinis adhaerefcit , vt in p^ 
pituiiofa, fim glutinofa ($. CCCLXXXV.) fnepefit 
aut bilis fpiflitudinem ptceam adepta choledocln»B| ! 
cyftimque felleam oppleat ; ficut in gaftrica lnkf( 
(jMflf.) interdum eueqire, veri fimile eft.. Sedpte* 
rumque non diu cunf^dum eft , ne retentae p 
tridae fordes grauiftimum breui , periculofio 
que ifnorbum efticiant, cuiiiue arcendo, fiue 
gando cum fanguini^ miftio, tum purgatio, (i 
. nimis, impar deinde euadat ; aut magis, magif( 
liquatae in vias fanguinis magno aegrotaotiai 
difcrimine transferantur. 

§. CCCXCV. 

fa fmm- Interdum tanta fenjibititate\ atque irritMiitf 
M» irtUM. donantur aegro^i, vt metui poffit, ne emetici, ^ 
' purgantia morbum potius exafpefent. Tuncjp 
nmum eft expiandis primis viis oleum oliuanifl 
optimae notae, aut feminum lini, ^xxt.zxwj^^ 
rum duicium fine ignis ope recens expreffum, w 
quatuor , quinque , vel fex vncias vno hauftu. M 
eriim duplici plerumque euacuatione, nimirumF 
fuperiora, et inferiora, aegris opitulatur, «crtf 
humores obtundit, vifcidos, tenacefque re6l«ft 
fpafticas contra£liones laxat, etlenit, aliaquefcot* 
praeftat'*). Non me quidem latet, a pierifqu«'^ 
die^ob abufum fortaffe, qui olim fieri pi^offlifoi* 
foiebat, odio iliud haberi, reprobarique tamqu** 
noxium, quia facile rancefcit, et phlogifto featet, 
atque. adeo febris fomitem augere poffe videtaf- 
Verum animaduertant velim, quale olcum, ^^ 
tumque a me proponatur. Si enim optiauie no^ 



COKTIV. ABMITTBKT. . 46I 

, et quaimt rooentHlitiiuni, eaque copia detiir, 
a citi{?ime ftomAcbtun, atque, inteftinft pertranf* 
t, omnis noxa, quae ab ejus rancor^^ timetur^ 
okSto vitabitur* Sin vero, nuUo ejus habito 
[eStxiy rancido proximum fiierit, et cochl^iitim^ . 
t vnciatim prppinetur; perfpicuum plane eft, 
u ih ventriculo reftitans, ijiwa, et. iocl ca^re 
Qcidum, prout natura rancori propius eft;, facilr 
iturum effe. # 

*) Olei iaudes in hajufniodi morbis corifiraiantur expe* 
?ntia BIANCHII (//f/^. hepat. parf^ 3. p. ft^a), valca» 
iNGHii (Affci ratiofuiL), qvidbttii {Pkmit. tiUof, atm. 
ro9.), HAENii {Rat, mcL T g. cap, 2.), et naperriini$ 
^reruationibus jo. baptistae martii (Jftoria delle pUu' 
ttici. hiliof. di Satnminiato 1775. p. 160.), qui teflatur, nx- 
iJfuiffe praeftantius oleo amyedalarum dnlcium recenti 
d deprauatam bilem in pleuritid^ biliofa epidemica anni 
775. deturbandam* ' 

«. cxfcxcvi. 

Sed largiamur, quocumque modo datum fxt^ Ohiimde* 
-mper, vt ob|iciunt, iUud ranc<^fcere. Rancefcet^^ 
utem , vcl dum ventriculo , intefttnifque contine^ 
^r, vel poftquam in fanguinem peoetrauerit. Si 
^rimum, quod fieri interdum poiTe concedimus^ 
'ontiogat; vim certe acqulrit» qua irritatis, conr 
^riciitcjjae vaforuni i^fkorum ofculis repellatur, ne^ 
9^6 ea ingredi po^t. Sed tnquies , in venas inha- 
lantes^ quao aut irritabiiitate carc^n^ a^t certe exi- 
|U^ donantur, ideoque irritatione non coptrahun* 
ur, patentior, expeditiorque ei via erit. ^ Ne vero 
d poffibile credam, facit primum ipfius olei craflt* .. . 
'i^s, et tenacitas, qua in eas peaetrare. prohibetur» 
lcinde aciris, quam contraxit, ranci^t^. Hac 
-nim, dum oleum a venis abforberi deberet, fibris 
^m ventriculi, tum inteftinorum iryitatis fic peri- 
'lalticus^ eorun» mqtii9 intendi.tw^ «t i^QUicitatutt 



t / 



4M: iidh nsiodo excrementa , veram ettam cum h 
oleum ipfum propite, facileque egerantur. Quol 
a alterum malueris, vix eft, cur aliquid titneas; 
nam oleum , antequam 'cum fanguine communb 
tur, ventriculi: adione ita permutatum, et {\Mm 
puto, vt oki forma, et l[iatura quDdamtnodo aini/' 
fa in ichylum conuertatur, atque adeo alienifliM 
^ Hat a rancidftate» et corruptiohe, . vnde t«n multi 
mala timentur. Si quis .tamen rancorem*) 
formidet, arcebitur facile adjeclo fucco citrei, aut 
limonuqi, aut oxymelle. Sic enim phlogilloQ, 
^uod extricatum ranciditatem oleo impertit, coer* 
cetur, et cogitur. Acida enim phlogifto pronite 
junguntur, iliudque quodammodo irretiunt. Qiul 
£r oleui|i (iuei o\> rknciditatis metuni , fiue ob aliu 
lcauffas k>eum non inueniat , nec alia medicameoti 
• ob irritandi facultatem d^ri podint, tunc cljlleKt 
tutiflime injiciuntur, et repeti crebro debt» 
dummodo ex mitiorum clafle delumantun 

... *) Sunt autemquaedani oleorutn genera,' qotf^'^' 

cillime, et tardiffime rancefcom. IUnd oliaanim «N»>) 
quod frigendis cibis adhiheri folet, ejnfinodi eft, n^ 
ignis vim palTum acrimoniam non contrabat, et blitvlQoi 
remaneat. Nuperrime oleum Ricini praedicari video, n 
ininime noxiumi ab Anglis. I^on ergo ita hoknDSffii^ 
olenm quodttisi vc quidam volunt. * - * 

§. cccxcvn. 

Dum haie p^aguntur, vt gaflrica cacochyltff 

peliatur ; non priKetermittenda ea funt, quaepo* 

lae, aut aikalinae acritudini, aut putredini oppo* 

jUid$rimnnnt\ir. Acida in* primis tam vegetabilia, (|^ 

mmtst. • f^fljii^ 1^^ ii^ marime valent, quae id infupcr botf 

iefficiunt, vt febris nimius feruor, impetufque,* 

vehementius «xeandefcat) compefcatur. f^W 

fton enim cohibent, calorem refrenanti cordis» 

arterianimquf initabilitatem imftutiuuttt Aqui^ 
... igitift 



gitur, quam aflFatim bibi oportet, inftillatur foc-' 
;us aliquis acidus ex iis ,^ quo^ vegetabiUa-feippedi- . 
tant, vti acetum vini^ fuccus;limpnum> malieitr«i« 
mt aurantii , fyrupi ex his parati , itemqu^ herbe- 
rum, rubiidaei, aliorumque iTmilium. VbijEnajor 
ae{his eil , ma jprque ad putriedinem , Uquationem«' 
que propenfio, aut fanguis ipfe }am jam coniputref' 
cere videatur, vt in gaftrkaputrida ($. CCCLXXXVl.) 
contingit, vegetabiUbus acida foffilia vtiUua^fubfii- 
tuuntur, TfssoTivs fpiritum fulphuris ptr cam^ 
panam reUquis anteponit, mixturamque ex ejus 
parte vna, et fyrupi violarum partibus fex cahr 
{^(lam extoUit.» de qua cochlear vnum pojt^i ad)i« 
ciendum , repetendumque id finguUs horis praeci^ 
pit. /Vninuduertere tamen . ppprtet, fofliUum aci-^ 
dos fpiritus , et praecipue vitnioUcum , et fulphu- 
reum volatilem feniibilitati ner:uQrum , et 6bra- 
nim copdis,^ : arteriarumque ii^ritabiUjtati. no^oa 
ede; quai^e, fi facultatea animales, vitalefque ni- 
mium iangueant, vti a putrefcentibus humori- 
bus, aut a putrida cacochylia iraepillinie laQguent, 
tunc acidis hujufmodi vaientioribus, non ni(i cau* 
te, vti Ucet, aut cum tis conjungi, commifceri* 
^ue debent, quae vires omnes- erigunt , exeitaflt- 
que, quaUa funt radi^ ferp^ntariaip virginianae; con- 
trayeruae, cbrtex peruui.anuS4 ^tque aiia hujufnio<* 
^- T^tius adhibentur ea, quae per vini fpirituoi 
^ chj^micis edulcata fuerint; Inter quaje £3ixir J^ 
^ioh *\atm^iUum exeiftUit. 

) Fit mifeendo Tinflurae aromaticae libram vnam cum 
fpiritus vitrioU fortis vnciii <jtiatiior. JinBura antem 
«rowflnctf eft ^c : ; ^ 

... ^^^- Cj«if<i^oi». dracti vj, femin, cardamom, min. drach. 
iij. Piper: long, Zingiber. an. drachm. ij, fpirit. vini tenuifh 
^^^*'ij.Uigit9fim€ahrt,^i9bL ^ 

^.cccxcvin. 



I '• . »♦ . 



§. cccxcyin. 

j§rfixus. Muka hodie praedicaatur de ahh fixi virtute 

Mtifeptica , qua aqua tam bibetida, quam per ciy- 

fterea in alnum fubter danda methodo Priftkyana 

imbui poteil. Sed qaidquid ei ineft facultatis, id 

omne ab acido vitrioUco, cfdocam aet Jiscus tate 

^ombinatur, deducetidcfm jam fere omnes fatef\- 

Cdw^tf. tur. Camphora praeftantiflimum antiftpticum pne- 

bet, tam ore, quam ano exceptaV ^t pi^tern 

fpafmos lenit , nec tamen irritabilitati cordis Hal« 

ierianae officit, imo hanc languentem erigit, et re- 

cretttii); nerueae yero fenfibilitati, filangueat, noQ 

admodum amica eftft), imo eam magis deprimit 

Jn^cM^ Tunc potiflimum conuenit Arnica montana( lin- 

n ABf r), qua vis heruea ftimulo egeiis egregieex- 

citattu*, et reuiuifmt. Hanc etiani tam diluti , et 

> tt0co£H, quam extraOi, aut pulueris forma adhibi« 

, tam nuperrime Ct cocLiBivsr if ) aduerfus. onuie 

' putredinis genus magnis.extulit laiidibils. 

a) Vid. SEBASTiANi SEVERi^ Theff^ de Cawfhr^ 
'^ufque viribus^ qoas yi, KaL Quimil A. 1776. »in ikdtt- 
]gyflinafio Ticinenfi fab meo praefidio propugnauit. Iten 
. ' CL coLLiMit libellQS dBtOmifhora^ Vlndobo^ae editai 
ao. I77i* fipe P. 3. obfmru/etionum circa Morbos ^mmttts ^ n 
chrQmQos foQarum, 

' '*) s^VKRii Thef l c. Th. XVl. XVH. XVHI. XXL 
XXin. BASSIANVS CAfiMiNAtt De- mfnatiuin ejr mtfhi' 
^iHmSy n noxiis hiai^ihus intetitu m: L 9. c^*'\. p. 177. si 
191.'^ LamL PompefSL 1777, 

c) VJd. MKNRIC. SOSS^H eOJAsUSy BofPP» . ^fltiqf . » 

res etc. Vien. iT^o^^fiue obferuationum etc. Pari quarta, cr P.f« 
d) Ibii: 

r. ; ! |, ccpccix. . -./ 

jbab^tieat Cam vero iiue.a putridis, feptt^c^f&pe. idqiun» 

*"««^'-mentis> fiue euacuaSonum freieotS, « copii 

vires vitales qu^ndcH|ae, dejiciaiitiir> hts Xwbaeoieh* 

duiti eft cardiacis, at^ue analepticis, yinum rubruni, 

',;.!... cui 









' / 



CONfTKs Kftltt Tf Kfr T. 



4«j. 



cui incbf^ lint cinQaniomYiin, ttiacisy mi£ iiiyrifti*; 
<^5 aut canaHenfe, aiit cjrpimuni, aat mAluaticQm»' 
aut fyracufalium , aqua' contemperatum tunc vfui ^ 
effe fokt.^ At Vbi «tiamauftero, et fxxb^ittring&nti^VinitmfitaU. 
quo 6bttae firmentut, humorefijue quodammode 
contine«intiir , opus eft; pfaefertur Rh^nanum^ 
Auftriacum, Mofellanum^ quibus roboranSj et an^» 
tifeptica infigniorvis ineft, exigua vero caiefscrenSy 
aut inebrians. Noftrates vti poftunt vinis acidulis^ 
aufterif(JU'e Montium Briantinorum j aut Tyrolen- 
fium, aut celebri Aemrliae vino, cni fangiauefe no* 
meii eft, stut etiam Etirttfco, quod a Monte Politia'* 
no denominatur, et(i aliqiiantum fumofis. Paupe* 
ribus vtile erit vinum ex acini^ Maii Punici expfef- 
fum, riteque defaecatum, quod in Pharmacopoliis 
proft^re femper deberet. Jura qu6que panis pflul- -- :^ 
lo fpifHora , quibus aut: vini , aut iucci e malo ci^ ' 
treo aliquid adjedxim iit, vires inftaurant miarifice) / 
et corpus t^nutriunt, nec facile putrefiunt. Ne^ Q$cepiau* 
que hic praetereunda efl ilia ne£laris , ambrofiae* 
queipecies, ex ^/icao confe£la, quae in deiiciis pe# 
aeomnium eft.hodiei vtpote analepticum> cardia* 
cumque praeftantiffimum praeftdium* 

^ ^ i/ CCCC. "^ , 

Neque interdumalienafunt penitus medicamett* 
^^> (]uae'opium habent; quando nimitum turba« 
tiones ab emeticisinduftae compefcendae funt, aut 
nimius aiui fluxus coercendus, aut mitigandus, aut 
dolores ventris leniendi , aut pcruigilio profpicieti'» 
ium« Neruorum enim feniiibilitatem imminuunti 
^uietem conciliant , fpafmos fedant, euacuatione» 
nimias refrenant, dum interim vim cordis irritabi^ 
J^m, dardiacorum inftar, opportune data certo cer- 
tius excitaot, quo hallervs, aliique poft eum 
^dubiiii a) periciitationibus demonftrarunt^ f^ruftra 

VriJ;PJt. Gg atque 



Op$itm, 



H66 DS yBaRiBvif 

atque immerito negandbus alUs/ In his pr&ecipud 
comniendantur ad hunc finem Laudanum liquidum 
SYnENHAMxi, Theriaca andromachi, Ele3ua- 
rium Diafcordium fracastohh, PhiloniumRo' 
manum, atque hts iimiUa» ' Somnum vero blande 
^duocant , ii opio locus h^^ud iit, papaueris csptta, 
Uqupr anody nus mineralis h o f k m a ^ m i , etfdft- 
datiuum*HOMBB^oUy de quo tamen dubitantnou 
pauci. Aluo etiam liquidae fiftendae , vhi putrida 
dilTolutio humorum eam immodice fluxam reddit, 
. plurimum confert acidum calcanthi , iiue vitrioli, 
ae quo fupra y potui inftiUatum ad gratam acidi* 
tatem. 

. a) CARMINAT; /. C. 

$. CCCCL 

Vi/cantia. Quod fi hisXJ. CCCXC. ad CCCC.) non proficieih 
tibus, febris trahatur , nec mitefcat, dolorquec»' 
pitis periiflat, aut ab aliis fyo^tomatibus , vti fo* 
pore, aut deHrio cerebrum amci fignificetur, ea, 
- quae veiicam , atque vicus inducunt , furis mpo' 
nenda funt , diuque ex iis pus mouendumv <o(; 
epifpailica^ et pho^igmi, et praedpue exloifl 
et fermento panis compbiita pUnti^ pedum a^* 
VQida , aut pedes , vbi cum dolore agrypnia. jun- 
gitur, in calidam demittendi. At, ii nequehis 
.' obediat morbus, fanguis e partibus capiti» autce- 

rebro propioribus detrahi poteil ; quod muktmo* 
dis, vt alias didum eil, exfequimur. AniudiKdv^' 
tendum viero eft, cantharides, quibus ad itfe^ 
excitandas vt plurimum vtuntur Medici , ki &to 
gajlrico - putrida , in qua nempe putridus fdmes 

I ianguineminfecit, iiquauitque, plus faepe nocere^ 

quam proficere, Id experti piuries teilaatur bo* 
R£LLvsa)> richa6), TissoTivsc), aliiquebene 
multi. Quare tunc potius phoenigmis , ^ut fina- 
pifmis vtendum fuadent, quos vtiUore^ reper^runt 

a) £p/ 



eONXIK. RBMITTEKT« 46^ 

4) Effifi. ad Malphig. p. 2^ , . « . . 

b) Cqnftit. Epid, Taurin, ann. 1720. $. 3d. , 

$) Pebr. BiUof. Laufann, p. 44. 45. ^ 

§. CCCCIL 
NecLumbricorum, fi ieos adeflfe fufpicemur, qtiod F/>w^/« 
yfu venit in gafirica uermmofa {§. CCCLXXXV.)/ 
obliuifci licet. Acida e foflilibus praefertim igno 
elicita^ quae fuprajam alio confilio propofaimus» 
Jumbricis, fiue vermibus etiam enecandis idonea 
maximefunt, expellendis vero eccoprotica, quad ., 
in ipfo curationis initio laudauimus. . Scd praeterea ^nMmi^ 
flores Tanaceti, femina Abfinthii fantonici, radix^ '^**' * 
ValerianaiB fyluefhris, corallina, myrrha, alot, Cor^ 
nu ceruinum vflum > petroieum» camphora^ alia- 
que hujus ordinis adhibenda funt \ nam quae de ar« 
gento viuo narrantur, hdem nequaquam merentur^ 
vti hodie multi perhibent, egoque adhuc juueni» 
prae ceteris peculiari opiifculo a) ofrendi. - Neque 
certior fortaffe efl ipfius radicis Filicis ^ Veteribu^ « 
decantata faciiltas. Quod vero ad Argentum vi- * 
Yum attinet, fi quis tamen eo, aut ejus compofi-^ 
tionibus vti velit, is caueat oportet ab acidorum ia 
primis* valentiorum vfu, ne, fi fimul propinetur, 
ifemedium illud in venenum erodens vertatur. 

I 

a) Dt Amhelminthka Argtnti viui facukau. Fawmim ' 
««». 1753. 

§. CCCCIIL ' 
Nihil vero frequentius efl in hac febre » quam AkUmi^ 
abdomen intumefcere ($. CCCLXXIX. CCCLXXXL)^*?^'^- 
^ttendi, in primis circa epigaflrium) atque hypo- 
chondria. Quando id in initio, aut augmento in« Qjiand6 !#'» 
cidit, doletquealiquapars, vel contrij^ta reniti-^^^'^ 
tur, dolo)i?ifque^ fenfum exhibet, tunc fpEafmo con* 
tra£la alicubi inteflina ae;rem, aut fordes, quibua 
^rgentur, retinent» vel infiammationis in aliquo 
vifcere latitantis timor efl« Uuic malo occurrere 

Qg a ^ oportet 



'l 



Mma». 



46t D* 9UBtLinv9 

pportet fomentis, cataplafmatis , aut linimentis, 
quae molHunt, et leuiter dilcutiunt, enematibuf- 
que ejufdem generis'^ nec alienum eft, fi inflam- 
m^tionis notae manifeftiua fe prodant, pulfufque 
. inagnitudo,' durities, aut vibratio, .aut ealor inte- 
rior, pulfatio, et reliqua confentiant, fanguinen 
e braehio mittere, aut ii fatis detradium fanguimi 
ytm fity nec yires profundi eum permittant» e re- 
nts haemorrhoidalibus hirudinum ope, quod tu- 
tiof^ vtiliufque eft in hypochondriacis, meiancho- 
«^licis, aut habitu cachefiicis. Quod fi venter fub 
' morbi finem tendaturettympaniinftarreibnet, nec 
preflus doleat, fic , vt aere contento diftendi inte- 
fiina refoluta, atqueatoniacorrepta videantur; non 
quae moUiunt extrinfecus imponi debent, fed quae 
l^oborant^ et jr^primunt ; et fimul intrinlecus dari, 
quae putredinem , ex qua acr euoluitur , coere^t, 
^ae a£ri& vim ^/0y?fniiii minuunt, quaeque intefti* 
Borum fibris robur adjiciunt. Talia funt extrinre- 
0us fiomenta ex plantis aromaticis vino incoffci», m^ 
l^laftra ^e mica panis, de baccis lauri, de meliloto; 
iiitrinikrus fpiritus nitri dulcis ; tindura myrrhiti 
{uccioi, caftorei ; extra£him chinae chinae, florum 
chamaemeli, amicae, agerati", et quae aFomatia 
vi vtcunque donantur. . " ' '- - 

f. CCOCIV- 

jfjnmh ew^ Expurgata denium gaftricn coUuuie, et febre ni- 
rici/0r4tf>r*tefeente, aut ad intermittentrum naturam ^ppo- 
pinqttante, t^mperandum eft ab iis, quaealuum 
huanit^, et, fi aeger fatis purgatus videatur, corti- 
ce peruuiano reiiquum febris toHeitdumv^ At, li 
non Jum penitus cacochytia eduda fit, tunc eortici 
aliquid Rhabarbari, aut.falis cathartiei addi poteft, 
vt' fimul aluQs refpondfat, dum febrims ijuac 
, fopettfft, fiftere pararous. Nam frequentii&mnm 

^. cft, 



\ 
f 



CONTIN> REMJTTBNT. 



469 



eft, gaftricam febrim in ititertnsttetiMm niutari^ 
aut proxime ad ^m accedere, iicque curari debere; 
Cognofces autem hujuimodiantidoto locum effff^ 
£ febcis remiffione^^ aut int;ermiinot\Q$r fudor blan- 
dus, at(Jue aequaiis toto corpore anteieedat^ at« 1 

(|ue vrina eas excipkt rubra, parca, fubjugalis» 
aut lateritia; in accefKonum vero initiis fit tenuis, 

aut aquea, aut aliqiia extremprum refrigeprAtiQ^Qon- 

tingat. r . . .r... 

$. ecccv. 

Vifttis ratio tehuifl?ma fit, rbi febri^ fiihihlum77/?«x w/^. 
Attigit vigorem. Aliqui ab bmni tunc aiimento 
ab(Unei;idum efTe praecipiunt. At non ab omnibus 
tantum jejunium fuAtfieri patefl, morbo {ciitoet de^ 
tentis, in quo multa quotidie e corpore ejtoernun^ 
tur, virefque non parum detrimenti capiunt. Car- 
nes, et jurulenta omnia generatim, vt ad putrefceri- 
dum proria,, vituperantur. lura tamen e puUis te- 
nerioribus, aut e carne-vitulina, aut veruecina, aut ' 
e raaisy non admbdum nuaraciora, quibiiB acetofa, ^'^« 
cerafa acada, pruna, aliAqtte f ruclus fubaeidi inco^lt 
^nt) concedi poterunt; ttemi ferum ladis ope vini 
eanarienfis, aut fucci mali citrei, aut^jcremore tar-* 
t&ri Gocnparatum ; ccecnor auenae diltitior ; dcco^la 
ptnis aliquanto fpifliora opportune dari folent, ^au^ 
tione tamen adhibita, vt patotus, et rariie his nu* 

. t a. _ 

^^ur ftegri febre- rehementiua vrgetite; libera^ 
^^^ non nihil, et breuioriboa interuallis, eadem re« 
miffa, «tque inclinata. Optimum quoque alimen-^ 
tum ptaebent prunaipGi, cerafa, poma, pira ia 
tqua, aut vino co£la, et facchari tantillo edulcata» 
<juae fubinde fumta. vires eximie fine nojpa refi^ 
ciunt, dummddo tiiqaidior alutis oonuR vfum noir 
^etet. Oua, etfi recentia a nuperioribtis fcriptori- 
^^^ penitus exulare jubentur , tamquani expcditif* 
Gma ad pQtrefceodum i verum, ni fallor, plur 

, Gg 3 aequo 



•^. » 



470 DE FBBHXBV!! 

teqtio^vitttpiBratitar. ' Recentiflimk cnim , et for- 
bilia*) prudenter, et rarilis adhi^ta numquam ali- 
quid mali attulifle vidi* 

" *) Ooa crudafacile qoidetn corriunpanttir ; coftavero 
non ita fadte^ coQione enim ita mntantar,' vt firoiiiii 
^ohaereant , difiiciUarqQe ad pHtrercendom incUnent, 
Fortafie aliquid exhalantigni objeQa, qao putrid^ eoroia 
idiffolutio promouetur. Ceterum nobircum confeiitit CL 
^ FOVQVBTVS (fur la petite verole T. !• p. 154), qui exag- 
geratum quiddam cenfet illnd, qaod de noxiis onerum 
qaalitatibas fcriptum eft. QoM enim, inquit, pejus dici 
poteft de ouis )atti putrefa3is? aALkyvvs commendat oua 
tremula i» yiftu febricitantium. mjsrcatvs, BivRirivSi 
vic. Piso , . et alii complures probant hojufmodi alitoen* 
.tum in febfibtra maltgnis'; nec ab illis di^entit cel. Bbv- 
ci<Eltv$V >^tpote qai in prima. febvifam malignarum perio- 
do •concedit ju/i vituli^ pulli^ et ou^, • . Denmm idem AQfior 
(1. q) fub(li.c, reuera vitellos ouprum, cum iint.naturae 
foponaceae et emulfiuae^ optimos efle, et vti emultii 
amygdalarum , imo multo etiam certius demulcere, . 

$. .iQQccyi, 

fe^99. Potui tpto morbi curriculo aqua» et quidemftH 
gida opportuna eft. lucundior, praeftantiotqoa 
£et, fl acetO, ^ a«t mali medici, aut citrei, quod jm 

Jiropofitum fupratefty fucoo ccnidiatur, et .pauco 
accharo eddlcetur. ^- Ejua loco aptifllma q|Uoque 
eftpt^naex radice granstnis, foUis acetofae, at< 
que hordeo , aut aqua fontana puriflima. In his 
• enim «aegrotantium deflderium , et ftomachi vira 
explorari debent. Neque ^ris , et nlunditiei ia 
tknta eorruptaruni faecum excretione ratio n^* 
gend^ eft* Itaque dubiculi ^er temperatus St^ ai 
frigidom potius inciinan^^ atq^e aceti vapore iden* 
tldem imbuatur. Sed» qudd maxime^intei^ft,- re* 
iiotiarr is faepe debet, ne eSwjiiiis hUmanis^ et pu* 
tridis refertus venenatam vim, vt potum eil^-aor 
quir^t, et peflime aegrotantihus i\oceat. Indu6a 
^uoque, lintea, ilragula, ieflbs, prout res poftu^ 



% 



' - ' m . . , 

lat, fiibinde mutentur, vt a coripore omhe putrt-^ 
dum, corruptumque rtiiafma aimoueatur. J^ec* 
alui excrementa \x\ conclaui , in quo aeger degit| 
diu detineantur ,* fed cito efFerri dd)ent, ne tetris 
halitibu»aerem inficiant. Mirum enim eft, quan«* 
tum acris 'puritas in mdrbis acutis, pitridifqw 
aegrotantes recreet, febremque coerceat. 

9ebrif Hungariea^). 
§. CCCCVIL . 

' Adgflj?nra/mfl%«fl/(f CCCLJODCIXCCLXXXnJ 

et gafirico - putridas ( J. CCCLXXXVI.y pr^aefertim 
epidemipas, tamnatura, quam tiypi ratione refe- 
renda eA tebrit Hur^ariea^ quae anno 1566. pri* 
mum dbferuata, feu potius defcripta, et nienlOriae 
pofterorum a Mcdicis diligentius tradita fuit. Vt' 
fudor Anglicus a regione, in qua obferuari eoeptus 
eft, fic ab Hungaria, atque a militum caftris, in 
quibiis fpatiata eft hujtifmodi febris, hungarica^ et 
cafirenfis dicitur. Verum extra Hungariam etiam, 
atque eitra miiitum caftra interdum occurrit, 
Memini in i^egione temperatifnma, atque alioquin 
faniflima, nempe in Aemiiia, et (peciatim in Vrbq 
Caefena annb 1767. me eam vidiffe epidemice fae- 
vientem cum iifdem propemodum fymptomatibus, 
quibus' in Hungaria ftipata Ifegitur. ' Saepe cum 
djfenteria conjungitur, et tvim, cum id incidit^^* 
apud kliquot Au£%ores nomen Febris maiignae 
dyfentericae y aut fimpticiter Djjfenteriae mali^nai 
accepit. ' ' 

*) Stfnonyma, ' 

Luer ' Pannaniae f fiu fihrit Vngarka Therioclef^ vulgQ 
cerebri vermis schek<:kii, Obferv, MecUcin. l yi: obi 
ferv, I. Morhus Vngaricus ^ c^ JLues Vngarica^ ac Pan* 
nonicaf aut Morbus 'militaris^ vel caflrenfis ssNNRRTlf 
De Febrib. l IV c. XIV. Febris Hungaricay feu Cof. 
ftrerifif jynoKVM ^ ^Coftfpeff: tAed: T v tabuL 74^ 

Gg 4 Amfkt* 



. M .*. 






4?« jyB rm9^rj^if.n 

Ct 2. g««. IK fjpec, 9. F(p^iV Fiungarica caflrenfis JVncl 
f o^. 74. « vlurium AuBorum cvllemi, Gen.hiorb, Gtji 
V. cL j, ord. I. Phrenitis Pannonlca, qatc etiani morbirfl 
hungarieus didtor, ' jo. FRID« CARTiiKOSBRi, De ucrk 
wUmic, p« 99.., kem(]utf jo^ c^ristopu, p^c|i<]| if 
PhrenificLFi^non. lcUopatl^., ^i^la^ 1739« 

J)ffir$ffh, Eft autem fcbris acutaj mKgttay ipidmica^ mi- 
litibus in caflris degCQtifcus plerumque infenfa, et, 
quia in fanos fa^i^e, pe; v.enenata nxinfn^d^a . jtf ans- 
funditur) contagiofa^ qi^atidianae continuae tl^un) 
yt plurimum feruans^ menfibus lunio, QuiflRiBi 
et Augufto prae ceteris erurpg<9re, et defeacchari 
{olita. Circa v^fpera?; cprrip.it^ praefertim, fangui- 
Oeos, et plethorico^, Ijjarripilatione potius,. au^ 
frigore, quam ri^ore, paullo poft ingenti caloFej^ 
et noftu inualefcit, et deinde niatutino tempore 
aliqiiantum remittit. Continiio aegri queruntor 
vehemeutQm capitis dolprem, acftum» et fitioi jSact 
intolerabilem , magnam viriu0\.deje.ftiQnpm, Wr, 
£onemi atque ardoris pecuIiV^ ^^ fcrobiculnfli 
cordiifenfum adeo moleftum, vt locus ta^lum vix 
llerre poilit. Lingua ii? eft uerpetuo^ ujcca , puni- 
cea, interdum tumida, aut fiua, Fauces fawe in- 
flammantur, dolent,»tument, vtinangipa, Or* 
CSi tertium, aut quartum diero> rariu$^ fp{(tuinuiE^ 
Hcceditiielifium, rubor ffici.fjm vniuerfatrj o^j? "^ 
oculorum fulgor, et ven^rmrx .capitis tuipiQjr» 
iVmptomatibus ardentis naturam prke fe fert^ 6 
' aitque. Non raro fuperueni^t narium Haemor* 
rhagiae V. haOTQiopty fis ,, pei?petua«B vigilia^', W\*iP^ 
vomttus.; quandoque dyfentecia, peticulai^ pdM^ 
tides, vetermis, patalyfes, atque hemiptegiae» 
Aluusmodoifluit, modo adftriiaa^feit; Ftiirujj '^alir 
dior, m^jorque int^r initia», qjjiata in reU^uis ina^ 

... * * * lignis 




C O N 7* Z X. R E M I T T K N T. 47« 

gnis morbis, cffe crpnfueuit. /; Frequentiflime in- 
sriores partes inflammationibus tentantur, quae, 
um a bile acerrima , aut venefi.co , putridoque * * 
liafmateexcitentur,. facile in gangraenam, fpha: 
elumque^ degenerant. Quamplurimis, imo^fere 
mnibus aures obfurdcfcunt. ]^dn paucis foluta 
luus faluti eil. Decimo quarto, aut, quod fum- 
numeft, vigefimo dlei morbus. fioitur,., 

§: ccccix. ' \ 

Ha^c ver6 multum variantur pro temperamehti,'; Symptomi^ 
etatis, fexus, regionisj procgumenarum cauffa- '^^''1* ^''•^ 
um , aliai-umque rerum ^ntecedentium , aut cir- 
Mftaritium ratione, vt in plerifque raorbis, et 
)oti(iimum epidemicis, ' et ccfmpliGati^ contingit.' 
^erpetua autem, et fere propria, qiiibus haec fe- 
^ris a reliquis.diftinguitUr^ furifatrox, et continuuV 
-apitis dolor, lirigua ficca, tumid^, -arida, et pru- 
•ae firiiili^, acer fcrobiculi cordis cruciatus, facics 
"^fiore fuffufa, et pulfus aliquanto validior, et ple-^ 
"or> quam iri aliis mallgnis, pemiciofifque malis. 
^Julta habet communia cum morbo petechiarumy An sffergt 
iue cum B%rx petechiaU vera, oujus aiibi fermo^JJ^]^^ ^ 
nt. Sed ab eo diffett pulfu vehementiori, gradu- 
l^e grauiori, et peticutarum quandoque defeGu.' . 
^am in febre hungarica peticulae accefforiae funt, 
t faepe deficiunt; et, fi quando fuperueniunt, 
on primis ifidx diebus prodeunt, fed plerumquc; ' 
^ morbi progreffu, ai^mentoquej contra, acfiprj. 
^^et in morbo vero petechiarum, i?raeterea in pe- 
'chiaruin morbd vi,x reperies teiifft«em illam do- 
^nficam, taftumqwe refugienfcem , quam in epi- 
aftriQ hac febr^ laborantiuro ofFendi* p^ullo an- 
'^ diautri eft j lufi cum biiiofe,: et ^aftriea faburri^ 
^mplicetur, . . 

Ggy §.CCCCX, 



^ . ^ 



/ 



474 DB FBB*nrtfv4 

$. CCCCX; . 

Aer impurus, humidufque, frig;us noQurnudi 

diurno calorifuccedens, aquae ftagnantes, autcori 

ruptae, earum eflluuia, etpotus, praua quaecum-| 

que vi£lus ratio , alimenta infalubria, aeftiuatem-' 

peftas, imitlodici labores, vigiliae protra&ae, ue* 

dium, pauot, ira, atiaeque animi affeclioDesa^t 

diuturnae, aut compreiTae, ^utrida miafmata cauF 

ias antecedentes comple£^untur. Ad quasfiit- 

fpexeris , fimulque fymptomata,* quae febrim comi-^ 

tantur, euacuationefque aluinas, aiut vomitus, qui*^ 

bus ea iaepe foluiirur., xonfideraueiris ; non valdeA 

vero tibi alienum videbitur, febrem hanc ad gailn|l 

<Mis maligniores, magiique compUcatas partinerv 

quemadxnodum sjELi.ivfifl), pr!wglivs6), tis» 

§oTiv?.r), aliique non dubitarunt. Et reapfe pat» ' 

^m a cacochylia gaftrica, et praecipue biliofa, pat^ 

tim a putrida.faoguinis diathefi deducendavidetur. 

Pofterior labes f^epe a priori proficifcitur, quia ni" 

minun gaftrica, biliofaque coUuuies cum iz^sgssA 

communicatur,,ejufque crafin labefa^t. btei* 

dum vero aut eaedem cauflfae, quae cacochyliMA 

inducunt, fanguini etiam labcm imuiint, autcon*" 

tagiofum, putridumque miafma bilem, fatiguineffl* 

que illico inficit , et liquat , neruofumque genos 

irritfit , et fubuertit, . 

4) RucUmm, Pyretolog. mtthoi. pag. aja 

i) Ojjervaz. fopra /e malattf ctArmatd P, 3, cgp. 4» j-''» 

f. 13*^. 138' 

c) De Febr^ htliof. mrt. gen. et cavjjl jj/ig. it.et u> 

P r g n o f, i I. > 
5. CCCCXI. 

Omnia, quae de prognofticis %ms acutaruffl» 
malignarumque febrium, tam vniu^r^m, ^^ 
fpeciatim ha£lenus protuUmUs , Kuic qudque febn 



C O N T f 3sr. r'k mi ttb w t. 4^^ 

nmania fuot. Gefierfitittl morbus periculbiidi- 
s eft, et quo miiUgniora, et/pertinaciora fym* 
mata, et quo vires debiiiores exfiftunt, eo majus 
iculum adefre protertdunt, Ceteriim quaedam * \ 
:uiiariter confideranda funt, a quibus difcriminisL Sign^ pra^ 
\or, aut falutis fpes indicatur. Dolor capitis ve-'''''' 
mens, continuatus, nullis pene coricederis auxi-' 
.cura delirio, aut vigilia conmnftiis, aut deli- 
m fejunctim vrgens, proxiipae phi^enitidis mie- 
mincutiunt. Dolor quoque, atque ardor circa 
igaftrium, fcorbiculumque cordis , fi diu 'traha- . 
r, nec mitefcat, inflammationem veUitriculi,' aut^ 
patis, aut. diaphragmatis imminere fignificatJ , .. 
ec minu^ pertimefcendus voriiitus eft creber, coh- 
max, et variegatus, quam. ventris fluxus putri- 
iS aquofus, vires profternens, nigricafts, cadauer 
ens, aut dyfentericus. Aluus laxior, et fluidipr,^ 
res erigens, fymptomata mitigans, biliofos hu-* 
ores deturbans per fe bene ominatur. Adftrifta 
ro minus tuta eft, Angina, et praecipue aphthae 
uces depafcentes perlculofiores habentur , quam' 
fae parotides. Peticulae plerumque fanguinis 
^tridam, perniciofamque diCFoIutionem confe-* 
iuntur, et raro criticae funt. Haemorrhagiao| 
^riter nariiim immodicae eamdem peftimam cauf-' 
ini agnofcunt. Moderatae vero , fed faciles , et' 
itis largae, diebufque criticis fuperuenientes faepe 
iputWant, morbumque ad judicationem pro- 
eriorem perducunt. Quae autem guttatim con*' 
^gunt, nec fatis fanguinis emittunt, pleriimqwe 
titium praenuntiant. Surditas denique, fi In- Suram 
igmento, aut ftatu morbi acceiTerit, faepe fau- JJJlJ^^^i^^iJI 
^n\ finem praedidt* '^«« ' 



Curatio^ 



1 



47^. 



0S F.CBRI 



■*:••' V 



\ 



Curaikh 

» • • • 

§: CCCiCXn. 

s. Mfjio. \ yehcmens capitis dolQf ^ calgr ardens, p 
validus, et magnus^ fitisi ingens, ardorintcnor 
... inHammationvs fufpicrionem, mouent^ iic milfio 
qubque fanguinis requirere videntur. Experii 
item comprobatum eft, nihil efficacius, 
promtius , nihil acconimodatius cum ad 
fymptomatamitiganda, tum ad phrenitidem, 
qxip funeftiqra eflTefta auertenda reperiri fanj 
larga, et cita miffione. Itaque ft^tim ab i 

Srimo videlic^t^, aut fecundo ab inuafione m 
ie fanguis mitti .(JpWt, fed larga, et liberali ni 
pro aetatis, temperamenti, habitus corporis 
viriuni ratione. Statim,» inquam, ab initio, 
quam nempe..putredo inualefcat, crafinfan 
deftruat, vitalefque facultates.profternat. 
^nim nerueae fenfibilitatit^ n:\ufculariqueirritalj 
tati infenfius eft putrido, : corruptoue humor^ 
miafmate. Lar^a autem, et Uberali manu, vt 
phlogofi cuicvinque pr^efenti occurratur, et 
fit ad imminentem, futuramque phrenitidera, 
anginam praecauendam *). At fi pul&is parui» 
languidi fuwnt^. putridum, nxalignumque coi 
gium febrim .eJccitarit, aut jam putredo inualu 
i4 auxilii vel noxium reputatur, vel Gautiuss 
bendum fane eft. Minori tuni difcrimine,^ 
qeffe fit, languis per cucurbitujlas fviris, vdi' 
applicitas, vel per hirudines temporibus, &ut 
admotas educitur. . 

^y Non -paQci ex naperioribm m hujttfttddi k^ 
affiniburqae raorbis doo ftadia agnofeopt^/aiferoffl, ^ 
cant inflammatorium { quod antecedir, z\teivmf«^ 
: quod fubfequitur , veluti a priore defcendens. SoM 
pro axiomate certidimo habere, inflammatoriom ft^^ 
pleramque definere in putridam, qaia yident febresg>' 



^ 



" CONTIH. HEMITi^ENT. ^77 

ant gaftrko - ptnttfdais, aut allas his.affines infer mitia 
uid inflammatorti prae fe ferre; paucis verp diebus eK* 
s, putredinis notas fnanife(Hores efle. Qua in r^ 
ntum a vero difcedant, npn ego certe is fum, qui 
\o excuti?«m. Puto tamejn jam ab initio gaftricas, pu» 
afue fuifle, fed cum diatheli inflammatoria perfaepe 
iplicaras, hac v^o fubUtannn conuertr. in putridas, 
iim, quales jam erant, manifeftipres fieri,, et vltra 
fs procedere. Verae enim, et puiae infl-^mmatoriae 
me nuiiquam a phlogiftico ftatu ^dpiitridum, fi rite cu- 
tur, ciefleftere vifae funt. ' . . , 

§. CCCCXIII. 

Deinde letlis per fuperiora, atque inferiora Purgafh: ^ 
CCCXCI. ad CCCXCVI ) purgatio tieceffaria. eft ; 
iti et nitrum , et fubacida, quae bilem contem- [ 
rent, et demurn blanda medicamenta, quae dia* ^ 

orefin proUciant. H^ec autem poftrema etiam 
er initia maxime proficiunt, ii morbus fine ga« 
ica cacochylia natus fit, ortumque jfuum conta- 
) debeat. In his praeftant potiflimum ea, quae AlexifhM^* 
\ipharmaca, atque antifeptica habentur, vti"'*^'*' 
mphora, Theriaca, Spiritus Mindereri, fai vo- 
lle cornu cerui, fucco mali medici faturatum^ 
|ue alia ejufmocli (f CCCXCVU. CtCXCVIII. et 
|.) alias commemorata. Delirib vero imminente, 5*. mjf^ 
c dolore capitis inclinato, venae frontis, aut ra-*"''' 
narum fe£):io juuat, kttm vllero, et p. salio 
icloribus. Fortaffe etiam arteria temporalis in* 
\\ vtiJiter poterit; e qua fanguinem profilire fine 
ium vitalium detrimento, verofimilltmuni eft* 
teriotomiae fummam in huj^ufmodi morbis vtiii- 
em expertus eft.pridem CL xavsrivs MAitKT- 
s, vir fane ingenio, eruditione, Jitque experieth 
probatifiimus in epidemica puttium peripneu-» 
miarum conftitutione a), quae Florentiae annO 
% t . plebem in primis afRij^it* Xucurbita item 
:ipiti pr^fttodflf fcari&cata acihibpri potefti^ qua 

mul- 



47t H . P» VEQHIBVS 

« * 

itiultu» a eerebro ipfo reuelU ex aaatome com; 
tiflimum eft. Epifpafiica quoque pone icures, 
a fopor occupet, toti capiliatae capitis parti, 
derafae adhibentur fummo cum emolumento, 
exercitatiilimis Clinicis fides habeatur. Reli^u^i 
febrium gaftricarum curatione fuperius ($. (KnCj 
propofita peti debent *)• 

^) Cottfulto eott attttotaz, e aggiuttte fag^ 40« AnmX 
*) An hic locum meretqr feWx fiaua Amerkmw 
Si hujus Sympcomata conferantar cnm Symptomii 
fehris hungaricae^ magnam inoenies inter nramque 
nitatem. Cauflae etiam in vrraqoe non valde diffi 
pifcrimen tamen aliquod in eo (itam efti qnod iel 
flaua endemica in Indiis occidentalibus habeatar, q: 
aduenas in primis cdrripiat, quod citiflime e medio 
lat| quod putridior, et pernicioiior videatur, et^ 
iftericum colorem inferat» vti peculiare, ac pro] 
fymptoma, a qoo nomenj fumit. SAvvAOasiys ean 
tulit ad Febres. continentes» et ttfphum appeilaiut i^i 
dent. Remittens tamen aliis elTe credituri et laMt^ 
PraSica LoncUnenfi (pag. 34.) reapfe ad hanc feto 
ciaflem relata eft; nec Fortafle injuria id fadoni, osr'^ 
terdum in intermittentem traniire |vtOi fit. QaooiflR <^ 
de ejus natura nondum fatis conflat, nec valde conoeut 
inter au£lores, ad quod eenos febriom reducenda ky o^ 
eam vnqoam viderim ipie, fatius doco eam qDodaDiDO<i| 
praeterite, quam temere de ipfa aliquid dicere. M 
praetermittam tamen ejus Synonyma hic adjicere, ^ 
dtim indico , loca etiam , atque au£tores {ignificantor, ^ 
de coilibet liceat ampUorem febris hojus deraiptionen^ 
notitiam deducere. Febris fiaua Americae i.ininG0 
iMedic, yattderm. T. VllL menf, maj. 1758* P'4^i ^ ^ 
Ittdiae occidentalis maliffia fiaua JACOBI makittxK^'^^ 
edimb. 1766. et vol C Syllog. feka. opufc, baldisgOJ 
f. 87- P^^^^ maUput biliofa Americae (ftaue) JOaS|JJ 
MOVLTHIS. Dijf. editttb. 1749. ^ '" ^ ^- baldiSO^ 
f. 163. Febris IndUarum occidetttaUum, HJ^Ar^^^ 
fretto , GaUis Malddie de Siam , aut Fthre ii ^^^ 
Midec. Prdtiq, deLondr. ecUt. deParis 1778- JJ*?*^*^ 
p. 34. Ad gaftricas-malignas, ec putridas- fpefl»r« f 
babiUus videntor . AmfhimeriMa fokdrfa sAyvA^s 



I 

t 

ipic, ig.)| et ampklmerina HUofa iej^fiiem (Sjoec,' 20.)' 
^aniquam, quia facile in interrhtttences (j^.nnunt, fortaile 
d comfUcatas\ et cqmpq/itas tranifeni etiam pojQent. 

JFVAf// eotafrhatis tnaligna Gerfnamrum *). 

§. CCCCXVI. , 

Vt Hungarica febris , fic catarphatis maUgna , feu 
ntichizans Germanorum ad gaftricas febres, quae 
juotidianae continuae, alternis interdum diebus 
nagis recrudefcentis typiitn ten6ant, verius redi- 
jenda videtur , quarn ad catarrhales ($. CCCXL.), 
i qiiibus perperaKi' nomen ei inditUm efl;. Non 
{(juidem inficior , malignitatem in veras febres ca- 
arrhales cadere interdum poffe, quod jam alibi 
J.CCCLVI.), vt certum, affumfimus; conterido 
tamen ex coUa^is inter fe defcriptionibus , quas re- 
iquerunt Cl. viri stahlivs^ hoffmannvs, 
fVNCKEuvs, KLLERvs, iiliique, hanc febrem, 
itfi maligndm catarrhalem ab eis nominatam , a vera 
-atarrhali fic diflFerre, vt quae maxime. Nifi enim 
Jinnia me failunt, ea eft febris quaedam continua 
emittens, pkrumque epidemica, et mali moris, 
^ungaricae modQ defcriptae perfimiUs, quam non 
iubito cum heistkro gaftricis matignis, aut ga- 
^rico ' putridis adnumerare. Excuffis enim vtra- 
^n^que fignis , effeftibus , et cauffis , tantam in- 
Venio inter eas affinltateni, vt a gaftrica cacochyiia, 
putridaque f^nguinis infeftione haec ipfa , ' de qua 
^pnius, pendere omnino videatur. PraetereaCI. 
^in teftantur, eam plerumque blanda, et continua- 
* alui folutione terminari> quod gaftricarum fe- 
'num veluti proprium eft. 

*) Synomfma. / 

rd>ris pnechif^ns stahlii opufc. cktfmic. phyfic. mecL 

^f- lun, pag, 660. Febris evidmka petechizans £i vsqeM 

^- p. 608. QuoticUana continua phiegmatka praecipue a 

^^gfnate faffo peterum, ;|DCM L e. y. 62 1^ Febris epi^ 

demica 









480 9^ FKBVtBV**' ^ 

< 

'iemka txanthmatku catarrhSaiis ^ fiue jwdctuzMS m 
>4 aNWi Med. Ratiijm. fyft, Tom, 4. . fe&. I cap. X. Fd 
catarrfialis maiigna petechizavf jVNCKftRt l. c. Tdul} 
Febris catarrfialis maltgna lvdwigii Inflit, Medicin.Cli 
P. I. eapi [. fiAJaR. 2. ^ 120. fi?^ril ctttanhalis mrir] 
ctiM, vel fine exantkemutibus aftpafins Eisisni citjm. 
cogn. et curand, mprbis^ Se^. VL jt». 89. ecL ven. Urit 
warrkaUs maligna NSfPELD. Rat, medend. Part. I. UJti 
yi, p. loi. Fcf^riV peteckialis Jpuria biamchinii, |b 
catarrhalis malif^na , iSnV quotidUana continua ferejt <i 
EivsDEM , Letter, Medjc. Pratic. intorno alt inifilt (tt 
jf^bbri maligue Lett. 2K pag. 129. 

$. CCCCXVie' 

opmiMes' Pro diuerfa vero cauflarum antecedentiura nafi 
^'^* ra, etVi, pro varia aSris , anni tehiporum, regw 
Ifiis, hominamque conftitutione, varia, etmul 
plicta etiam fymptomata affumit, vt jure Lvowfl 
tiius crediderit, modo biliofaei moAoJiomatm 
modo putridae, aut etiam petechialis tiomen eiW 
fconuenire poffe. Nihil vero minus, quamadcf 
tarrhales pertinet. Nara etfi plerumque quoti&^ 
nim catarrhalium inftarfub vefperam exacetoni 
interdum tamen alternas habet ac<^effiones wifr 
mefitiores in tertianae dupHcis contiiluac modttin. 
FTeque catarrhalibus afFeftibus, BREWOKLiotelttj 
fuffraganteque SfAvvAGKSio a)\ femper ftip*^' 
vt inde nominari poffit, fed interdum folum> ^ 
tunc fpeciatim, cum autumnaie, autTiibcroaffl 
tempus eam jam pridem vagantem excipit. Q^ 
de cauffa fa£l:um arbitrbr, vt non ignoraesnww 
ab afFeftibUs catarrhalibus fuper additis, etfino* 
perpetuo praefentibus, in errorem adduflifi"^ 
quafi in nis natur.a ejus* confifteret, catarrhal 
primum, deindefw^/Zgfiaf», et epidemicam e^^ pr^ 
vis malignarum fymptomatibus, quae in ea depf^ 
henderunt, facile reputaueriht. Nam praetervi* 

rium iiibitam deiet^ionem^ pulfum^wvtplttrun^'* 

. ' . ^ paruuifli 






CONTIir. REMITTEkT. jf%t 

aruum, et debilem, petkutae non raro in ea pro- 
eunt, et fymptomata grauiora exanthematicis mor- 
is communia non deficiunt. At quoniam petieulae 
I ea, etfi quodammpdo fuis indiciis praemonftra- 
le, plerumque tamen non erumpunt, \xt peteehia-' 
f dici queat, nouo, barbaroque vocabulo vfi petB'' 
izantem eam nuncuparunt. 

e) L. c, cl 2. orcL 2. gen. yi Jpec. 13, 

f CCCCXVI. 

Ad LVDWiGii {§. CCCCXV.) fententlam vir fane 
:pertiffimus., et morborum acutiflimus fcruta- 
•r BLLERvs propius acceffit. Etenim ipfe ma- 
{nae, atque epidemica6 febris genus quoddam 
inc efle putat ; eique omnia attribuit fymptoma- 
) quae aliis malignis febribus propria funti 
no exa^nthemata cujufque generis fe in ea ofFen- 
ffe, nempe miliaria tam rubra, quam alba, vefi- 
ilariapellucida, aeque ac/7f//V«/fl/, vltro confite- 
r. Non ergo vni tantum exanthematum generi 
DJeftam credit, fic, vt petechizans appeilari de- 
'at; fed contra genus efle febris, quo reliquae pe- 
' omnes malignarum fpecies contineantur. Vt 
res fe habeat; non enim ifl:orum opiniones hic 
pendere animus mihi eft ; in eo certe conueni- 
'^s, febrem hanc a catarrhaii plurimum diftare; 
^od etiam cl. bianchinivs nuper Patauii Me- 
cinae Prafticae Profeflbr a) apprime cognouit. 
on igitur temere faftum videbitur, fi eam e 
Jciebus catarrhalium expungimus, credimuf- 
®> fi ad aiiquod genus peculiare fpeftet, ad 
^^icas\ malignaSi aut gajlrico - putridas , et quidem 

dmicas^ contagiofafque^ vt jam animaduertimus, 

'«ar<7. 

H.C. ... 

v»U.P.tL Hh i.QCCCSyiL. 



48% ^K FEBftlKVtf ' 

§., ccx:cxviL 

Signa^ 9t' Signa^ et cauflfae funt eadem, quae it} maligni 
timgke. jfi pnmis gaflricis jam adnotauimus , fed poti 
mum affinia illis, quae in HungarUa frequeDtioi 
efie narrauimus. Quaii propria reputahtur 
nofae alFe£Hone9, aphthae faucibus infenfae,tfM 
tuum, et dorfi dolor, agrypnia, delirium, neitt' \ 
rum tremores, anjmi» et corporis deje^io, verfi* 
gines, fpiritus difficultas, lipothymiae, naufea,YO». 
mitus, aluifluxus, etfimilia. Cl. savvagesiv 
tanti facit anginofas in hujufmodi febre affeffi 
nes, vt anginas epidemicas, malignas, vlcero 
^utridas a fqresto, fiverio, aiiifque defcrip 
pro fynonymis hu)ufce febris habere non dubitai 
rit. Prout vero gaftrica colluuies , aut malign 
miafma epidemicum aut contagiofum, fanguini 
' quodammodo corrumpens in hujufmodi malopr 

Cffrati§. vaiet, duplex etiam medendi ratio effe debet. Pno^ 
in cafu ea omriino conuenientifflma eft, quani W 
bribus gaftricis adhibendam fupra docuimus;^ 
pofteriori poft moderatam cautamque faDjwfl*, 
mifflonem , et blandam vomitionem antifepiii*! 
diaphorefimque leniter promouentia omnem cua- 
tionis apicem attingunt. In vtroque autcm geofl* 
fimpliciflima, . blandifflmai^ue medendi ratio perB«' 
ceftaria eft , reliquifque a£liuioribus praeftat. Naio 
docuit experientia, faepe plus cun£hindo, f^ 
multa agendp in hujufmodi febribus medico^/^ 
feciffe.» 

Amphimmnae quaedam atiae bayvamv^^ 

§. CCCCXVUL 

Sanvagffi ' Supereft, vt quotidianis cohtinuis fupra e^ 

j}»cies exa-tis multas alias adjungerem fpecies, quasadh^ 

bris genus relatas video a cl. sav.vagesio. At 

viginti fpeciebus, quae ab eo conftitutae funt, 

pauc 



CONTIN. RSMITTBNT. '48), 

iicae a veris quotidianis continuis de remitten- 
im clafTe didident, atque aut ad intermittentes, 
t ad cOmpofitas fpeftare videntur , aut , etiam fi 
amphemerinaf y iiue potius, vt vocantur a Vete- 
m*)f et a plinio cathemerinas (peibireTtt^ fa- 
e ad fpecies , quas ipfe protuli , redigi poflunt, 
mquamearum difFerentiae, aut varietates. Nam 
ilmuero jfmphimerina Epiata a), Amphimerina 
itopalif b)j amphimerina cardiaca c); Ampkimerina 
tnorofa d) , Amphimerina phrieodes e) , amphime^ 
vi finguttuofa /),' et demum amphimrrina fpafmo- 
:ag], et amphimerina phreniticag*) perperam in 
mittentium clafTem inue£lae funt, cum natura 
a intermittentes exfiftant, vei ab intermittenti« 
isproficifcantur, pleraeque ^i perniciofaf comita* 
/, ?Mt fubcontinuaf tohtii pertinentes. Sic Anh 
mrina hemitritaeuf A), itemque Amphimtrina 
hdohemitritaeuf i) vel compofitis, et compiica- 
>, vel tritaeophyif duplicibuf re^lius adnumerandae 
nt. Quod attinet ad ampfUmer\nam paludofam /), 
mpbimerinam biltofam m) , haec profe£l:o ambae 
ituram redolent febrif gajlricae putridae , et ma' 
'flae , de qua f uiius fupra. Ad gaftritram quoque 
ferrem ampbimerinam peripneumonicam 12), fed' 
in\ inflammatoria diatheli complicatam. Peri- 
^eumonia enim, quae in ea obferuabatur , erat 
niptoma febris gaftiicae typum quotidianae du" 
icis continuae.prae fe ferentis. De quotidianis 
ntinuis igitur, fiue amphimerinis 'fatis ; fequi- 
^ vtTertianam continuam explicemus. 

*) Vid. GALBN» in prim, epidem. hippocratis com« 
'^t-B- vbi inquit, quotidianas, quae non intermitrunt, 
"^^.usf /vjfC vocari , quae vero ad integritatem definunti 
$};]U6^(vou?; contra ac savvagssio accipitur hujuf- 
^i vox. PoiTunt tamen binae hae Voces prout libuerit 
^iundtm fenfum vfurparL 

Hh d a) Spec. 






484 ^^ FXBK IBVS 

d) Sficc. 2. quae videtor e genere pemiciofanim 
Tll. b) Spec. ^. Ed tertiaiia dupl^x perniciofa con 
ejusdem'. c) Sptc. 4, d) Spec. 5. e) Sjtec, 6 e(l ^jj 
TQRTii. Qoae tatnen valde differt ab illa marcelui 
MATI9 qoacnm confunditur a savvagksio inh6cioi 
nam qHam ex Hifl, mirabil. l 5. cap. 4. marc. DOSAr/i 
citat SAVVAGSS1VS, fymptomatica erat a vukeiibBsai^ 
pitis lethaiibus orta, ab atgida tortii omnino iUk 
f) Spec, 12. Hic pro fynonymo ponitur a savvaguW 
. Rbris cdfttinua, tt maligna RivSRii Centur. i. obreiv.^. 
et ^entor. 3. obferv. 73. De prima ex defcriptionewa 
liquet, vtrum quotidiana continoaefiet, an iQtermitteDt 
Sed (i continua vere fuit , gaftrica certe coinpliata 
diathefi infiammatoria mihi videtur. Altera poiro 
amphemerina continua, fed tertiaaa intermittens (i 
tica tortii, id eft pernicioja comitata fuit. g) SfK, 
Defcrihitur in Diario VAMDfiRMoNoii adann. 1757- F 
Corabatur cortice peruqiano. Ergo ad interinittenres 
niciofas ableganda. g) Sp^c, I7. Bk lexcitat imcK^ 
de Tertiana. msrcatvs autem tribuit tertianae p< " 
dofae phrenitidem in cap. Prima tertianae perniciojat 
ferentia D, Sed tertiana tonc intermittens eft, ^rc 
qoe fuerit (implex, aot doplex. - h) Spec. 7. Sp^ 
compofitas, iiue compiicatas. f) Spec, g. Haec (jf^^ 
compofitas fpedat, vel ad tritaeopkyas duplices, f^^ 
connindit savvagesivs cum tertiana dxfiici ^ 
WERLHoPii; non ergo amphemerina. /) ^^- 
m) Spec, to. ») Spec; 14. 

TERTIANA CONTINVA*) 
ET CAVSVS**). 

§. CCCCXIX. j 

Vt quotidian% continua diebus finguli^, ficTtf* 
tianti continua alterfiis exacerbatur, t(M^ 
ordinefe fe remittit, numquam tamenadint» 
fiyrietas m\{Rontm perueniens. In hac acceffioncsne 
rw/ij^i'. horror antecedit, neqiie rigor, neque notabile 
gus, exceptis prima, vel altera, quae pleriiniq^ 
frigore , aut horrore exordiuntur. Nec in "^ 



^ 



CONTfN. RKMtTTENT. 4K$ 

bnibos eruthpit fudor, ni(i rariflime; et, ii quan» 
) is erumpit, leuis profefto eft, inaequalis, diffi- 
lis, et plerumque vix leuans, ctudo nimirum exi- 
pnte auhuc morbo; vel intempeftiue, et in accef- 
»num augmento, quod frequentius euenit, (ine 
uamine ejcprimitur. Quibas fane proprietatibus 
tertia interhiittehte difcriminatur. "" 

*) Synomfma, 
Tritae&phifa SAVVAOESil y N^oL cL 2. ord. a. gni. VIL 
mmaj interpofita remijfione tantumy fiue tertiana cvl* 
ENii, Gen, morbor, cl. i. ord, I. gen, L IL Tritaeus lin- 
A£i , Gen. morb. IL critici IIL exacerbanr. gen, XXL 
ritaeopkyes febris GOi«TBiifi , Praxis medk. /tffteni. L 3. 
1 4. 300. Tertiana continua plerorumqne. 

**) Sijnontfma^ 
Ardens periodica rivrriI} de febrib, putrid. eap. i, 
aufos uippocRATis, Epid IIL feS. ^. (*). Caufus^ fiue 
ifis ardens galeni, pomment. llL in Epid. Hipp, lib. 3. 
(*) Snpra (§. L V. not. *) opimdnem CL LHf rot reruii, 
nipfe cotttendit, HiProcRATABt iti kifi, i.JeSi 9. lib. 3. 
fid. nomine Caufi vfum efle non ad peculiarero quam- 
imfebrem denotandam, fed^ad quamcunque acutiflimam, 
iortiferamq:ie exprimendam. Verum (j ad ea, quac 
^pocrates habet in defcriptione tertiac conftitutionis 
JQsdem libri, animum aduertiflec, fortafle fententiam 
iQtaflet. Ibi enim icriptum cfl; Erat mttem cotiftitutio 
*Mum ardemium koc modo. Ab initio foporofi, anxU^, 
orncii^ febris a,cutay non valde fiticulofi^ non deliri, De 
mbus farum ftillauit, Exacerbationes ptjtrifque diebus 
oribus, Citca exacerbationes obliuio, exfolutio.y vocis pri* 
^o, Exaremitates manuum , ac pedum femper his ftigh^ 
^res praefertim circa exacerbationes: et rurfus tarde^ ae 
w/ bm recalefcebant , rurfumque et intelligebant , et loque^ 
^fur etc, Efin /. epid. ftat, 3, adhuc clarius videtur 
•qui HippocRATKS in hunc modum: cum iiaque febres 
^tes incipereutf fignificabatur ^ quibus lethalia inmine^ 
^f' Nempe flarim «S initid febris prehendebat acuta , ep 
^rm Juperrigebant , vigiles erant , difficuher ferebantt 
'^fit fitibundi^ parum in fronte ^ et clauiculit fudantes , nuU 
fque per totum corpus erar fudor y valie deUrabant ^ timO' 
■^ ) triftitiae , extvma fubfrigida ^ vt fummi pedes , et ma- 

Hh 3 ««^ 



/■ 



^8(f DX VKBRfBVtf 

nus wgfV, aeeeffiones cUebus parihis, flurmus quartok 
labores maximi ^ et Judores cUutijJime frigidi j neque amfk 
excrema rtcalefiebant ^ fed liuidja^ et fubfrigida mantkatf 
nonfitiebant^ praeterea erant vrinae nigrae^ tenues^ fatuot 
aluique fiftebantury nec erupit e naribns fanguis^ nequt ^ 
fuibus haec contigerunty Jed parum ftiltarunty neque nwn 
JU vtti horun^faSa eft, atfexto die cumfuAore matiehaml 

§. ccccxx. 

TnrtianM Interdum hiijufmodi accefliones non alternis, fd 
2^1"** ^^fingulis diebus redeunt/ vno tamen die grauiorei^ 
altero mitiores, fic vt tam hora, qua inuaduntji 
quam inteniion^, qua decurrunt, alterne (ibi (m 
les , fi non omnino aequales , exiftant. At quw 
grauiores iTunt, non femper imparibus diebos, ij{ 
vulgo^utatur, fiunt; nam paribus etiam hoc eue» 
nit, maleque audit tum apud HippocRATiir. 
Hinc ab iteratis quotidie iic circuitibus TertuA 
Tritaf- eontinua duplex tunc nominatur. Vtraeque, tiut 
J^I^ ^*^^ fimplex nimirum , tumduplex, appellantur a p 
sbufdam peculiari vocabulo TVitof Oj^A^a^ n) , qau-i 
quam hoc nomen liiagis conuenire videtur illiste^ 
tianis continuis, quae cum frigore, aut horrorein 
quauis accefiione exacerbantur &) , non fecus, ic 
intermittentes febres, et in primis iliae, quas fapn 
($. LXXI. CII. CXXyill.) fubintrantes appellari diii- 
mus, cum quibus fane magnam Tritaeophyae n- 
tione periodi, et horroris, aut rigoris, aut frigarttj 
habent affinitatem , etfiorigine, eflentia, etpeii* 
culo maxime difcrepent. 

a) SAVVAGES. tiofol cl s. ord. 2. Gen. VIL 

b) RATM. jo. FORTis de Febrib, pag, 91. qtii idei 
diftingait Tritaeoplufes a tertianis coniinuisj qoia illie» 
ceflionet foas repetunt €am horrore, hae vero fine to- 
rore. Horrores autem ifiiurmodi doplicem liabeie videD* 
tor originem, nempe, vei ab inflammatoria diathefi, q°*' 
cum interdum complicantar , vd a cacochylia patrida p 
marom vianun , quod frequentias acddit. 

§. QGCCXXL 



COWTtN. RBMirrtBlrT. 



487; 



§. CCCCXXL 

Quocunque eas nomine appellare placeat, Con- Quo iiife^ 
tinukrum remittentium more ipfae ipcedunt, et T''"' "* iT^" 
tales jam ab mitio, et natura fua exiltunt, nec ab 
intermittentibus ad continuitatem proueftis, vt 
jubintrantes y aut fuhcontinuae ^ originent ducunt. . 
In accefnonum initiis pulfus aiiquantulum fubeunt ; symptms^ 
increbrefcunt ; vrinae tenues, et plerumque aqueae^** 
funt; in incrementis faturantur, cum^pulfu ela- 
tiore, frequenti, valido, magno, qui inclinata ac- 
ceffione , quod vt piurimum matuttno tempore in- 
cidit, pacatius micat, et fubfidit, nullo tamcn, vt 
dif);um efl:,. aut exiguo fudore manante, nuUaque . 
vrina prodeunte, quae lateritium fedimetxtum di- 
mittat, quale in plerifque intermittentibus non de- 
fideratur. Remifflones vero quafi medium tenent . 
inter ilias , ^uasc habent Jubintranter , aut fubconti- 
fiuae^ et miiiimas, minufue manifeftas, quas rafi« 
tinentes. " Vt plurimum eas comitantur calor acer, Cur hinofat 
oris fapor amarus , inter initia interdum vomitus f^'*^^ ^- 
bilis, deinde in incremento, ct ftatu diarrhoea bi-^*" ^*^* 
liofa, fitis, vigiiiae, aliaque acutarUm febrium phae- 
nomena. Paftim ab acritate quadam biliofafangui- 
nis, aut a bile ipfa deprauata, quae humores om- 
nes infecerit, oriri creduntur. Hinc plerifque 
Tritaeophyae , fiue Tertianae continuae bitiofae 
vocari etiam fblent. Rationi autem confonum eft, 
J^crimoniam in iis atkatefcentem , et calidam in pri- 
'^is dominari , ex qua folida vehementer irritentur, ^ 
et fluida citifiime gluten, quo cohaerent, amittant, 
Eo fortaffe excedens ignei ^elementi vis , aut aliud 
fimile principium diflfoiuens referri debet. 

§. CCCCXXIL 

Quando vero tertianae continuae calor vrens , et QMonSt 
fitisinexftioguibilisaccedunt*), tunoOiw/»/, ^^^^'^JZ'& 

Hh 4 febrUttir. 



^881 DS FKBRI8VS. 

fthris ardens periodica fpeciatimeft. In liac prae- 
terea iingua iicca, afpera, nigra \ vrinae rubra£, et 
flammeae *, dolor capitis \ agry pnia ; deUrium ; ao- 
xiet?is ; refpiratio difficiUs , denfa, magna ; halitus 
oris calidus adeffe confueuerunt ; et fere perp^tpn 
eft, febrim alternis tantum diebus, vt tertiamia 
continuam fimpUcem, exacerbari. Ac potifnmani 
infeftat adolefcentes cholericos, robuftos, valde 
exercitatos, tempore praefprtim aeftiuo, iter facien* 
tes , nec k folis radiis cauentes , aut immo^icis la- 
boribus , aut cuicunque diaeteticp regimiQi calefa- 
cienti deditos. In Caujh tam ificipiente, quam ad 
augmenti, t% ftatus tempora pi&rdudio adftri&m 
aiuum, aut certe non Uquidam, nec fluxamelle 
docet $AvvAGKSjvs, atque hoc ipfo a tirtm 
biliofa (J.CCCCXXI.) difcerni; inclinant» vero fol- 
yi, et laxari, idque tum critfte fierii quoniambaec 
Caufi fpecies co£Uoniscapax.eft, et^ coSionetan* 
tum pera£la, criticis euacuationibus terminatiir. 
Iri ea vero Cauji fpecie, quam defcripfit hiwo- 
c R A T £ s a) , erant alui turbatae plurimis horum) i^ 
je&ionibus trudis^ multisy tenuibus. Quare DOt^ 
perpetuum eft , aluum in Caufo adftri£bm effe, vd 
falteni non defunt, qui cum raym. jo. for^isJ) 
animaduertunt , ardentem hujyfmodi febrero iQ 
^^olliquatiuam j vt ipfe vocat, facillime traiijGre, io' 
que cognofci ex fuperuenientibus die quarta csm 
liquidifi, finceris, fpumofis, fpetidis-^ pingute 
biliofifque dejeftionibus, nihil conferentibus, ncc 
judicantibus ; circa yero feptimam vrinis copioW' 
ribus, in quibus liquata pinguedo fupernatat, et 
demum ex fubita totius Vorppris macie» 

•) GALENVS (/. «>.) duo hacc figna Caufi propri* «^ 
ipfe putat, fitim imqumamy et calicUmm 'pervsiHf^r 
tiefitibus aegrif, 

a) L ^. epid.ftat. 3, b) De Ftkrib. vag. gig. 

. . $:ccccxxDi' 



CONTlSr. BKMITT.SNT. 489 

§. CCCCXXIIL 

Venim non vna eft Cauji hujufce origo. Acci- Gx^; fitf 
itquandoque, vt Caufus ex bile in cyfti feiiea^''^^* i^ 
agnanfce, dt corrupta, aut in 4uodenum effiifa, 
ut er aliis inquinamentis primarum viarum enafca- 
ur. Tunc putrida bilis , aut faburra gaftrica non 
olum fanguinem ipfum inquinat, et corrumpit, fed 
tiam aluum mouet) e* foluit. Hinc fehri^s oritur ' 
rdentiftima cum alui fluxu foetentiftimo, ^t vario* 
^ejiciuntur autem tunc nigra, viridia, flaua, fub-^ 
^bra, partim liquida, partim folidiufcula, et te« 
aciora. Quod vbi euenit, febris ifta qvcsnaeo Ardemsjiew^ 
icitur arrff 11/ excrementitia ^ 2^xt JlercorMs ^ atque^*'"^"- 
^itica , vtpote cotlionem non requirens j nobis 
^togajlrica^ aut biliofa* 

§. CCCCXXIV. 

Demum ^ft «lia Caufi fpecies, cui diarrh6ea quo- CoMfiu ;«^ 
ueaccedit, non abiletantummodo, aut gaftricis f^"'".^'". 
wbus progenita, neque a putnda fangumjs dii- dmhf. 
)lutioi\e, fed «b inftammatione aitcujus vifceris 
lis conjunfta, aul^iqiteftinorummotum proritantc, 
^t humorum copiam illuc alliciente. Hanc ob« 
Tuarunt VALJBSjvs «), et oAr.LONivs A) fum- 
»^ auaoritatis viri, et clinico excrcitio merito 
^nimendatiflimi, a quibus edocemur, tunc inte- 
^"3> aut mefenterium, aut liepar, autventricu* 
"^ phlegmone, vt eryfipelate occupari, hoc- 
^^patefieri exduritie, auttumore,. aut tenfione, 
jlore, calouecjue infigni e)us fedis, in qua vifcus 
'^orans locatum efl:. Quod fi ia hujufnioidi malo Upyria. 
teriora ^xardefcunt, ct quafi vtuntur, et exte- 
^^3., laltem extrema frigent^ Lipfi^m nomw 
'«/«Mlfiimit 

iii Epid. i. b) Con/a. 31. 1.2. 

Hh y f CGCCXXV. 



490 DB FEBRIBTS 

§. ccccxxv. 

• Pr^gmfis Quae de prognoii , et curatione hanim febriunl 
^f*^ paflim ejtflant apud fcriptores, non modo' varia, fcd 
etiam, ni(i diuerfis quaeque fpecibus rite a<x:ommo- 
dentur^ pug^nantia inter fe videri poflent. De ter- 
tiana continua intelligantur fequentes hippocha^ 
TI6 fententiae: Febrft quaeiunque non iniervAitn' 
Ustertia die vehemtntiores fiunt^ magir perieutofoiay 
Febres , quue proxime ad tertianarum naturam aat- 
dunt cum incontinenti jaSfationey malignae b)funU 
In febre biliofa ante frptimum diem eum rigore mor' 
bus regius atcedens eam foluit ; fine rigore vero Jijid 
intempeftiu0i pemiciofus c). 

a) ApL 4i.feS. IK tt 6Q.feS. Vin. Coac. ii6. 

b) Coac. 33« c) HiPPocR. de vld. acut. n. 54. 

§. CCCCXXVL 

dufisfiMe Quod ad Caufos^ fiue febres ardentis attidet) 

^'% f?haefi //gi/ima^, et jviiraf fuerint > non diu donot^' 

m«, et 110-nam vehemeiitia earum fymptomata diu femoon 

^*** pofiunt. Plerumquedie feptimo terminantur*, ia- 

terdum nono> vndecimo, aut decimo ^uarto. 

Quae yitra hofce terminos protrahuntur » notia 

Fregmfliea vocautur. Omnes autem pericuiofae funt , itiquit 

^*^' SKNNBRTV*, eoquc magis, quo major "a {btu na- 

tucali receflus ; et contra. Si fenex ardenti febre 

corripiatur, id lethale efle monet GAt:Bi9vsfl)i cd 

noftra quoque fufFragatur experientia. ' In fehre tr- 

denti fi lingua arida exiftente aeger de fiti noft cotx* 

queratur, periculum id fignificat; nam eumvel 

delirio teneri, vel fentiendi facultatem ecftiogui, 

indicium eft. Vrinae etiam nigrae male.omiDaa- 

tur, ficutiet.tenues, etcrudae« Vomitjusi et alui 

fluxus in febre ardente poft codionem in die criti' 

co fuperueniens , inter faiutana figna ponendtf 

eft; contra inter funeftay et mortirera, fi acte 



eovTiir. xsMii^TXKrT. 



49 1 



coGtionem contigerit b). Infebribus ardentibufy vt 

liabet ex hippocratb c) baglivivs, Ji atcedat 

morbus regius^ et JinguUus quinta die j lethale, 

Kigores etiam huic interdum febri fuperueniunt. 

I-Iinc HIPPOCRATES fcripfit: Febre ardente deten- 

to, rigore fuperueniente, folutio-fit c*). At rigor 

ifte in vigore morbi, et poft figna co£lionis cum 

pulfupleno, molli, et valido accedere , etrecalef- 

cente protinus corpore breui definere debet, vt fa- 

lutaris dici queat. Hunc enim fudor criticus fub* 

fequi folet. Contra, fi crudo adhuc morbo, et 

languido pulfu rigor acceflerit, nec cito recalefca^ 

corpus, nec pulfuum vigor reuiuifcat, aeger eidem 

certo fuccumbit. Maium quoque indicant parui 

tremores,. et vomitus aeruginofi, qui iethales itt 

Coacis c**) decernuntur. Ceterum faufti, felicifque 

exitus figna complexus eft sknnsrtvs hifce ver- 

bis: Bonum autem eft^ Ji aeger mqrhum facile ferat ^ 

fymptomata non Jint vehementia ; Ji facile fpiret ; ft 

nullampartem internam doleTe fentiat ; Ji dormiat i Jt 

fomno juuetur; Ji corpus aequatiter eatidum yfif , ei 

tnolle; fi tingua non fit adeo arida; Ji vrina bona» 

Quodftjam Jignis co&ionis apparentibus cum viriunt 

robore^ in die critico targa e naribus haemprrhagii^ 

accidat, procut dubio aeger euadet d). Soluuntur 

etiam febres ardentes hujufce generis fudoribus, at- 

que abfcefiibus exteriorum partium ; fed frequen^ 

tius, vt jam notatum fupra eft, vomitu, alui Atuni, 

aut haemorrhagia. Caufi vero altera fpecies, -quam 

gaftricam diximus, fi cito ejus fomes auferatul^» 

multo minus pericuii habet, quamquam ob inflam* 

jnationis metum periculo non careat. Quae de* 

iDum ab inflammatione interiori oritur febris ar- 

dens, qiiiafacile, vt plerumque eryfipelatofa, in 

gangraenam definit, vehementer timeri debet» 

praefi^im > £1 Lipyriae jam gradum attigerit. . 

4) U 



49^ BX FXBHIBVS 



/ 



d) In Hippocrai. Aphor, 14. ftS. j. b) swibtev. in 
Boerhaav. §: 741. c) Prax. tnecUc, Ub. i. cap, de I^ero 
ftavo ex HiPPOCRAT.. de lud. n. g. c*) i^A. 58- fi^- ^^- 
f**) N. 68. d) Defehr. l 2. cap. la. pag. 61. 

Curatio. 

5. ccccxxvn. 

TVr/Awf^ In tertiana continua ($. CCCCXIX. ad CCCCXXI.) 

7!^m!»^e9m' ^ vehemcns, vt plerumque eft, atque acuta fuent, 

veniat fM- [Qagnumque calorem habeat comitem, vena cubiti 

/*'*/ !]|^i^ftatim ab initio, aut ad fummum in cjus incremen- 

^w. to fecanda eft, et fatts abunde pro virium ratione 

fanguis detrahendus. . Serius vero non tuto mitti- 

tur a), quia morbo longius produ£lo laepe cruor 

ad liquefcendum propendet, imq ioterdam ob ac- 

^uifjtam. alkalefienttam jam colliquefcit. Si fimQi 

cacQcky iiae exuberanti^ figna fe prodiderint , pur- 

gatione tunc opus eft; purgandum autem noQ 

nuUi jubent poft phlebotomiam , et quidem jor^ 

ii nimia plethora vafa turgeant. Medicamentaiero 

iint fubacida, et refrigerantia, quibus purgatio pne- 

oah fjr-ftetur. At materia non exuberante, nan purgui- 

fpeaanJa. j^^^ piane eft, nifi coftione pera£la; Coclionem 

adj[uuant temperantia, diluentia et fubacida. Quan- 

4^ vero Natura conco^Ue materiae euacuationem 

per fe non molitur, excitandam efle data aflfatim 

potui aqua frigida praecipit G alanvs, quem ple- 

rique alii fequuntur. 

' a) 8WISTBN. in Boerh. §..743. . 

f cccexxviH- 

Gerijae po^ ' Frigida, imo niutfta, fiue gelida aqua muito nii- 
tHsm G,ir-gig conuenit primae Cauji fpeciei (^. CCCCXXII.) fi 
aetas juuenilis, tempeftas et regio eaUda,*tempera« 
tnentum cholericum fit, etvire&confl:eitt; nequein- 
flammatiovltft phlegmonodes , aut infigniorvifce* 
rum obftru£tio fe fe <^pooat, Tempus vero dan- 

dae 



■I 



COMTIK. REMITTXNT. 493 

dae aquae frigidae. aptius perhibetur raorbi ftatus; Frigidof 
quanquam in augmento etiam', firesvrgeat, pro*^^^^* ^ 
pinari poflit. Tantum porro aquae dandum efTe 
jubent, quantufh ab aegro paiillatim bibi potefl^ 
Prudenterfe gerunt, qui quauis femihora fex, vel 
od:o ejus vncias porrigunt , et iic , exclufo omni 
alio alimento, per altquot dies fola aqua aegros * ' - 
fuftinent, donec morbus judication^m fubeat. In- 
terea fudorem quam maxime vitare ftudent , ftra^ 
gulis etiam, d opus eft, caute detradis, atque 
aere frigidiufeulo admtiTo; quamquam non video^ 
cur femper fudoris via morbo fugienti cum bonae 
crifeos flgnis occludi debeat. PauUatini autem huic 
potui afluefaciendi aegri funt ; nam aliqui vix ferre 
eum poffunt ob fpafticas interiorum partium con- 
flritliones, in quas incurrunt; aquaeque frigus 
fenfim, et gradatim caute augendum. At in re- 
gionibus calidioribus, vti in Regno Neapolitano, in 
Sieilia, inHifpania, alibique audentius fead hoe 
remedii genus conuertunt» eoque in plerifque 
morbis paflim vtuntbr, nec admodum ad veterum 
praecepta de frigidae propinandae rati:one atten" 
dunt. Aqueam diaetam hanc dicunt. 

§. CCCCXXIX. 

In altera vero CauJ fpecie ($. CCCCXXIII.), quo- OtratJ^ 
niam metui poteft , ne partes , in quibus bilis de- ^"•^ ^^* 
prauata, aut excrementorum copia refidet, inflam* 
matione^ et quidem periculofiore ob putridam 
cauflfam,, corripiantur, opoitet primum venam in- 
cidere, deinde aluum ducere, aut vomitum ciere; 
hocque alternatim facere, ne mora, aut cun£latio- 
iie morbus inualefcat, et perniciofior fiat. Serum ^tfz^f*»- 
la^lis cum c^more tartari, ea nempe quantitate» 
quae accommodata aegro videatur, copiofe hau- 
[\\im y aut deco&um tamarindQrum ceteris praefe^ 

rendum 



494 ^^^ FEBRIBVtf 

rendum eft. Laxat, temper^t, aOudifmtiae t^- 
flit , abftergit , atque euacuat. Fomenta yentri 
itnpofita laxantium adjuuant efFeQum. Clyfteres 
crebro in anum inje^ ex eodem fero, addito 
thSttMrio UnitiuOj aut fale cathartico amaro cauifae 
materialisf fubdu£tionem iine noxae metu follicitaot. 
Xmefis^ Tartarus emeticus aqua dilutus , et partitis hauK- 
biis poft phiebotomiam die remiilionis propinatus 
furftim, et deorfum morbi fomitem leniter extui* 
bat, tutiorque eft ipiis catharticis, imo etiam prae* 
ftantior, cum putredo infignior, aut epidemia 
' cohftitutio, aut miafma malignum, aut grauiffima 
fymptomata citam breuiori via biiis , aut fabarrae 
gaftricae expulHonem expofcant. ' 

$. CCCCXXX. 

Gtrath Cum vero inflammatio jam aiiqua vifcera abdo- 
• minis occupans, febrem ardentem efficit, vt in ter* 
tia Cauji fpecie (§. CCCCXXIV.) euenit, fufpe& 
tum ea omnia funt , quae aluum aliquanto aOT 
et validius ducunt. Eorum loco iteratis fangiQoi^ 
miflionibu^, femicupiis, et fotibus mollientibus uv 
terponantur enemata blandiflime aiuum laxaotia. 
Serum la£Hs quoque, itemque oieum feminuiQ 
lini recens expreflfum, aut oliuarum dulciflimuiii) 
aut feminum Ricini amerioani, aut quodcunque 
alittd non ita faciie rancefcens hic commendsotur, 
quo putrida quaecunque coUuuies citiflime, eH^- 
niftime educatur, ne retenta inflammationeniin^' 
ligqam fua prauitate ad gangraenam faciiem, ^ 
pronam reddat. Reliqua, jquae huic curandae op- 
portuna efte poflunt, ex Commentario de infiQ^^' 
tioney prout res poftuiabit, huc quoque transfe- 
J>i9t$a. tantur. In iingulis demum hifce tertianae cooti- 
nuae fpeciebus ($. CCCCXIX. ad CCCCXXIV.) viftus 
ratio talis eife debet, qualis ceteri» in morbis acutis> 

vide* 



coKriir. nitMrTTBNT.. .'49$ ' 

videUGet tenuis, humeflaas, refrigerans ; a8r vero, ^y ^^ ^^ 
inquo aegri decumbunt, ad frigidum, et hiimi^gUttm i»c/h' 
dum inclinans. Sapienter enim, et vere admonct**"'* 
Cl. swiETBNivs, fanguinis miflionem, clyfteres,. 
et reliqua artis molimina vix comp^fcere aeftum, 
motumque feibris nimis concitatiun, nifi acris quo- 
que refrigerium a) acceiferit. , 

a) Itt Boerhaav» §. 6l0. 

$. CCCCXXXL 

Antequam vero de tertianis continuis, et tri- VariaKt prm 
taeophyis fermonem abfoluam, aduertere bportet/"'"/'-'^ 
eas, ime iirnphces, ime duplices fuerint, pro aeta^ rati^Ht. 
tis, et temperamenti ratione wt anni temporum 
puerfitate multifariam variare.NHinc aliae fangui- 
neae magis, aliae pituitofae, aut biliofae videntur, ' 

et pro earum difFerenti natura non parum etiam 
fymptomata difcrepant. Autumnali tempore (^'3t,e AMtjimnaits^ 
Jggrediuntur, grauiores, diuturniores , periculo- 
«orefque effe folent. Interdum ab initio cum ca- • 

cochylia gaftrica, et putrida complicantur, aut in- 
flammatoriam naturam prae fe ferunt, et cephali- 
tidis, aut phrenitidis metum incutiunt. Frequen- 
tius vero ob perfpirationem ex frigore, aiit humido 
aere cohibitam cum coryxa, catarrho, tuffi j aut 
doloribus rheumaticis junguntur, iimulantque ca- 
tarrhalem, aut rheumaticam febrem. . Imo tunc jmg^. 
iion rarum eft, exanthemata miliaria poft decimam 
^uartam diem, quandoque etiam poft vigefimam 
cudem fuperuenire, fiue haec a complicato miliari 
yeneno ^endeant, fiue a lymphae deprauatione, aut 
impuritate, ,aut corruptione. inducantur. Intetdum 
haec critice ^rumpunt , interdum fymptomatice. 
Cri ticas puftulas miliares in Tritaeophya autumnali, 
die vigefinia feptima tantum, poft varias fympto- 
'^atum, et febris viciffitudines prodire vidi, et fic 

judica- ^ 



49^ O^ FBBRXBVff 

\ 

jtidieationem afFerre : alias die decima fe^ttma^ne 
, vUo leuamine/aut cum malignoram fymptomatum 
acceflione. Quando hujufmodi complicationes 
fiunt, femper aliquid infoliti, et a confueta febris 
indole alieni in earunTproceffu deprehenditun 

§. CCCCXXXII. 

StngMh an^ Autumno proxime elapfo (ann. 1780.) in tertii- 
**'^'* nis duplicibus continuis, quae tunc frequentes oc- 
currebant ex pluuiofa, frigida, et variabili aeris 
conftitutione , pluries magnam fanguinis nigrican« 
tis, modo fluidi, modo concreti copiam circafer 
cundae hebdomadis finem , aut paullo ferius, ite- 
rato ex ano excretam vidimus, quae ab haemorrhoi- 
dibus internis tantum prodiiflfe videbatur. Nemii^ 
critica fuit. In omnibus fola quiete, potu, fpiritu 
vitrioli acidulato, et /enematum omidione refrenati 
'&ingainis cik. Quibus caput doluit ab initio, deinde fliUae 
«mSx ' ***fanguinis ex naribus prodierant, fed non largiter 
manauit , pituitaria' membrana praetumida rmt^ 
nente, doientibus acriter faucibus fine in%uon 
earum rubore, aut tumore, phrenitici adfiaem 
tertiae, aut quartae hebdomadis obierunt. 

§. CCCCXXXIII. 

. Atjihiie. Aeftat^ magis ad ardentes, biliofas, putridas, et 
coUiquantes accedunt. Sed tum pofl aliquot dies, 
nempe modo pofl feptem , modo poft qu^orde* 
cim, autviginti, faepe in veras- ihtermittent«s (fe- 
finunt) vel ita in remifltonibus exH^nuantQr) vt 
intermittentibus perfimiles euadant, fiue hoccoQ- 
tingat es imminuta quodammodb materiali cauffa, 
iiue ex fiibafta diathefi inflammatoria, cum qot 
cqmpticabantur. Id autem potiflimuni euenit, coin 
i2«ii«^ireintermittente8 febres dominantur. Quando vere 
-J^-J/^JJ^J^^^^intermittentium naturam induunt, facile datocor- 
tice peruutano fugantur. Sed pauUa unplicatior 

re$ 



«ONTfir. RBMITTENT. 49X 

res eft) vbi tantunimodo remhflionibus fuh inter-) 
mittentes aemulantur. Tunc enim, etfi plurimuni Cjty fa^ 
remi^tant et horrore aliquo, aut frigore faltem ex- [^^^^^^/JjJ* 
tremorum , quod frequens eft in veris tritaeophyiSi//^w proxt-' 
accefliones fuas exordiantur, rion femper tamen^J*^^/"*" 
hujufmodi rem^dio vincuntur. Ne vero fi:uftra, 
auttemere hoc ingeratur, prius difquirendum eft, 
an remifliones fudor^j^equaliter difFufus, et omnia 
fymptomata fedftns^^fubfequatur ; vrinae interea, ' 
afut poftea. emifTae tavb^ntur , «aut lateritii aliquid 
deponant, aut faturatiore colore rubefcant, quam \[\ 
in ipfo.acceflionum initio, et incremento, et de- , 

mum anaccefliones ipfae ordinate, et periodice re- 
,deant, et frigore, aut horrore, aut ofcitatione, 
aliifque fymptomatibus intermittentium propriis 
aegros ^xerceant ? Si haec accidant , fpes eft , cor- ' 
tice peruuiano eas fugatum iri. Cum vero nec 
frigore exacerbantur, etfi fummopere remittant, 
nec in remiflionibus vrinae cr^flefcunt, i^ec lirteri- 
tiae fiunt, multo difEcilius judicatu eft, num hujus- 
modi pharmaco ceffurae flnt. Saepeenim obfertfifr'*^*^^^**- 
vatum eft, in hujufmodi cafu eas cortici peruuiano^^^^^/*^ 
reftitiffe. Tunc autem, fi accefiiones ftatls quibus- 
dam horis ordinate reuertahtur, et manifefta, et 
quafi repentina laffitudine, et dorfi, crurum, capi- 
tifque dolofe, fiti, anxietate, inquietudine aegro- ^ 

tantem difcrucient, ita vt intermittentium morem, . 

et confuetudinem imitentur; et deinde poft aiiquo^ 
horas omnia mitigentur, vt aeger, quemadmodunt 
in ipfa intermiffione , reieuetur, fudore etiam ali- 
quo manantCj aut cute infigniter humefcentei 
dubitari haud poteft , quin intef mittentium natur 
ram fequantur, et china china remedio futura frt^ 
Quod multo certius quidem erit , fi remifliones in 
vefpertinas, aut nofturnas horas cadant, quibus 
contra, vtplurimum verae coiitinuae remitjtentes^ 
VoLLPJL li ^ et 



OK VXBHIBTr 

et praefertim cathemerinae , et tritaeophgae omnei, 
non mitigari , fed ingrauefcere confueuerunt 
Autumnales , etH tum intermittentes non deelld 
foleant y non ita facile in intermittentes tranfeunt, 
nec facile cortici cedunt, quia fortaife aut deofdf 
humorum diatheiis ^ aut exfpirationis parcLtas k* 
pedimento e^l» 

§. ccccxjbav. 

r^MmhM^ Probe igitur memoria teaendxim eft, iingulu 
j;;,^,/^^harum febrium {§. CCGCXIX. ad CCCCXXV.) fpe- 
cies non modo memoratis ex caudis, aut prauitats 
cauffarum , aut complicatione aliorum morborum, 
aut aSris conftitutione, verum etiam, prout fpora' 
, dicae, epidemicae, endemicae, benignae, aut m 
lignae, aut a contagione exiftant, non parum fym* 
ptomata fua va.riare, difcrimenque aliquodlnip& 
medendi catione creare, variofque exitus habere; 
quae omnia prudentis , etperiti» et exercitati me* 
dici eft rite cognofcer^, ne aut in judicio de ^ 
natura, atque euentu ferendo, aut in adminiib^' 
dis artis auxiiiis quidquam delinquat. 

J. ccccxxxv. 

jf»MM#- Poftremo fcire debent tirones , vno hoc fekn* 

^^•*^* '» genere a savvagesio compreh^nfas fuiffedecein 

^€ks! diftin£fcas pecuUares fpecics , quarum tamen ^' 

tuor ad febres intermittentes re£lius transferenA* 

mihi videntur. Nam TVitaeophya fyneoptb fl)i 

Tritaeophya etodes b) , Tritaeophya carotica r), Tri* 

taeophya deceptiua d) fpeftant ad intermittentcsi 

tres priores ad comitatas videlicet pemiciofaf tok- 

Tii, quarta zd fubcontinuam ejufdem* Trit»^ 

phyam mtemtaSfeame), fi defcriptionem KTTMvt* 

xsRi, exquo defumta eft, confulere nonpig^^ 

facile conftabit, non eflfe, nifi fymptoma inA^rnr 

, jiwtioDtf 



CONtZK. REMITTBKT; ^ 499 

fnatfonis a la£le in mammis coa£lo genitae. Juro 
vero ad hoc genus retuiit Ttitaeophyam Vratuta'» 
vhnfem hahnii/), qiiae reapfe ardentibus, et U- 
pyriis periodicis malignis , atque epidemicis adnu* 
meranda eft. Ad tritaeopkyas pariter maligna^y pth 
tridaf^ epidemicafque y vt alias filentio praeteream^ 
pertitlere videtur etiam iUa, quam anno 1768« 
graffantem vidit CAiEtAwvs TORRACAg) Centum 
Cellarum non ignobilis medicus. 

a) Sfec, I. h^ Spec, 4. c) Sptc. 6. d) Spee. ^ 
«) Spec. 7. /) Spec. 5« g) DeW epidem. eoJHhtz. dt 
Civitavecchia nell' ann. MDCCLXVIIL Rpm. 1768. 

FEBRES REMITTENTES, QVAE MODO 
QVOTIDIANAE, MODO TERTIANAE 

TYPVM SERVANT. 

§. CCCCXXXVI. 

Hafienus eas Remittentes, quae aut quotidianaa^ 
aut tertianae typum conftanter obtinent, per* 
fecuti fumus ; reftat modo , vt iilae pertraftentur, 
quarum typus non ita certus eft, neque ita con<* 
ftans, vti in fuperioribus. Suqt enim earum noa 
nullae, quae alterutrius ordinem tenent, atque 
adeo neque quotidianae, neque tertianae dici pof-* 
funt, fed modo vnius, modo aiterius more proce* 
dunt. Harum igitur quaedam genera, quae nota* 
tu digniora mihi videntur, explicare fufcipiam, vt 
hoc febrium veluti chaos in minutiores partes di- 
du£hiai| luculentiusy diftin£Hufque fpeaetur. 

Febru remittens tenta matigna '^), Neruofa (U&a% * 

§. ccccxxxvn. 

Continuitate, et acceflionum circuitu fe ttmit-^^^ 
tentem oftendit haec febris ; fed modo alternis, 
«lodo fingulis diebu?, modo etiam erraticarum 

l^ a mpre 



MO 



DX rSBRIBVfl 



HififtrU 
morki. 



more exacerbari folejt. A reliquts tertianis contir 
nuis, iiue tritaeophyis , aut quotidianis, fiue afs- 
/^Ammni/ abludit , quod lentidimo pafFu progredi- 
tur y et vix aliquam , aut cecte exiguam in pulfibus 
celeritatem, et frequentiam mouet. Hiuc rmi' 
tens^ et Unta jure nominatur, itemque ob fpeciem 
lenitatis, et abditam quodammodo indolem, vi- 
riumque laqguorem maligna. Cumque io ea cere* 
bri , neruorumque fun£liones prae primis iaedi vi- 
deantury a^tionefque omnes langueant, a quibuf- 
dam etiara lenta neruofa di£la eft, ab^altera ejufdem 
nominis ($, CCLXX.), quae continenseft, etfupra 
a nobis defcripta f uit , merito difcernenda. 

*) Synonyma, 
Febris neritofa remittens savvagbsii. Nofolog.xl 2. f«. 
yiL fpec. X. Febris neruofa^ fiue a fjpiritihus QViNCtii 
Effay of fevers p. 570. Febris ttitaeophya typhodis MAN* 
GBTI| Sauvag^ Nofotli. c* 

§. CCCCXXXVIIl* 
Quam primum incipit morbus , arteriarum m- 
catus funt parui i breuesj vix frequentes , imoifl* 
terdum tardi , aut rari ; aeger pallet , Iangaet> it* 
que in foporem, atit coma, plerumque vigilpr^ 
pendet ; vix vltra tnodum, faepe minus, quim par 
eft, calet, et nulla ^Jerumque liti, aut certevaW^ 
exigua afHcitur. Primis diebus vt pluritnum quae- 
dam interualla temporis intercedunt, in qviii)"^ 
aegri per aliquot horas ita releuantur j et rarf"^ 
habent, vt morbus non remittere modo, fed etotft 
intermittere videatur. At paullo pbft horrore, t^ 
rig6re aliquo redeunte iterum febris cum expofitis 
fymptomatibus recrudefcit, mentiturque accellio- 
nibus fuis periodicis, vt fupra di&um eft, inter" 
mittentium quafi morem, et typum. Paft'»li^^^ j 
hujufmodi viciflitudines tanaem qui fic,laborat> 
leftulo afKgitur, ftupidus fit; nec difcriinen, ^ 

. ' ^ quo 



c o N •!? I ir. "> n x mTt tt e n t. 501 

quo verfatur, nec quaecunque eidem ftant clrcum, 
vllo prope' inodo nouit,^ aut curat; ih obuia quae- 
que rtanibus fine cauffa inquirit, ea palpat, con- 
tre&atqiie; balbutit, et obmurmurat , aut contra 
ftupet; obmutefcit, et fertiiuiui imaginem exhibet. 
Subinde fpafticis quibufdam circa ventriculum, et 
pe3iis aflfeftionibus tbrquetur, excitatur , imo 
etiam tufli ficca, aut tremoribus, aut fubfiiltibus 
concutitur. Si his non fuccumbat, diuque malum 
trahatur , facies efflgiem cadaueris plane^ prae fe 
gerit. Morbo finem verfus proccd^ntcj quandoque 
maculae, fiue peticiilae ad cutim prorumpunt, quae . 
vel floridae, et rubrae, quod tutius eft, vel liuidae, 
quod deterius, apparent; diarrhoea item , fuper- 
venit; nigi-a, et foetida egeruntur; neque ab his 
vrinae valde diffident ; fenfus pbnut)ilanjt:ur ; ocull 
vis a luce percelluntur ; auditus obtunditur , bono 
plerumque omine. Surditatem vero puris faepe 
ex iauribus fluxus fubfequitur. In quibufdam per, 
lyfim tantum lentiflime,- nempe interdum poft di^ 
quAdraginta, imo efeiim poft' duos, vel..ti*^s iiienfe$ 
febris euanefcit ; fed qtii ita conualefcunt, adeo he- 
betes remahent, vt vim mentis, fenfuutnque aciem 
recuperare nequeant, nifi poft longiflimum tem-^ 
poris interuallum» 

§. ecccxxxix^ -^ 

Cauflarum loco occafionaliun\ folent praecedere Caf/ffln. - 
nitniae euacuationes, quibus corpus infirmatur, an- 
nohae caritas > alimentbrum inopia , magna cum 
mentis,'tum corporis contentio , venus immode- 
rata, fenium, conftitutio aeris humida; ct torpida; 
epidemicum hiiafma, et quandoque cohtagium. 
Ex *quibus equidem colligo , corpus viiiuerfum pri- Aethlcgia 
mum fummopere langiierfe, deinde, febre exor- 
ta, vim n^rueam et mufcularem penitus obtor- 
• -' • • • l li 3 pefcer«, 



• \ 



^ »»» 



paTcere, quemadmodum ex ejos iymptomttibQc 

{§. QCCCXXXVin.) perfpiouum eft. Quoniatn 

vero non femper id a venenatis halitibus, aut ma- 

, Ugno, neruifque infenfo miafmate profiuit, pro- 

babile hinc eft, interdum non folum p^rtes folidis 

omnes praeter modum laxari » verum etiam ap 

fam, lentam» vifcidamque colluuiem cerebrum) et 

neruos ohruere, fenfibilitatem minuere, etveluti 

' cohiber^» vt fenfuum ftuport mentis aberratio, n< 

rtum dejeflio» pulfuum raritas,. aut languor coofe- 

quantur. Quod fi ejufmodi coUuuiei veliiandi 

potentiam adjunxeriS) nempe pungendi, etirri* 

' tandi vim aliquam , non modo febrim > fed etiain 

horror^, fpafmos, tremores, et reliqua fympto* 

mata inde profe^ intelliges. £t quoniam nuflc 

snagls, nuno minus neruofum fyftema obnii, et 

veUicari fimul, probabile eft; confequitur etiaiQ) 

vt interdum omnia fymptomata ingrauefcant, i^ 

teirdum minuantur, ucque per^ertos quofdameir- 

. cuitus pi^um progrediatur, ea tamen tardita(9^ 

inertia , quae jentori et tenacitati humons iDOil)i^ 

di) et folidorum atoniae» et torpori refpoivie^* 

fljftM iwjilnc etiam liquere arbitror, cur in cadweiitj«5 

jl^^^^^ laxata cerebri compagesj ^ 

hydrocephalum internum , et meduUae fpinwi 

hydrops, aut encephaU fuppurationes, abfcewifqQ^ 

Car bMgMs reperiautur. In tanto igitur vitaUs circuitus b 

![J]^y^/'guore, cum vifcidti?, et lentus humor tardifiD* 

Pififtfik»^^tp{o\m^ et digeri debeat^ et qongeftion^ q(0^ 

^*'"'*'^'*''' nefque in minimis, laxifque encephaU vafisi *)^* 

fpatiis interjeffcis difficiilime difcuti poifint, attti^} 

quod neruis infidet, nocetque, aegerrime in^^ 

oimoueri queat \ nemo mirabitur, quam ob ^, 

morbus adeo diuturnus exiftat, atque.iofo^^ 

«tiam refolutione quando^ue iimatur^ 

^ . f CCCCXL 



COKTXir. llXMXTTXirT. $Of 

t 

§. CCCCXL. 

Pjto varia item temperanienti^ aetatis, habi- Sj^ptm^ 
tus corporis, fanguiftis, aliorumque humorumf?*'^*^*' 
ratione, et pro cauflarum complicatione dmer-rM dreum* 
fa, et pro majori, vel minori ad liquefcendum,*^^*^^''^' 
aut putrefcendum humorum prppenlione, arduum 
non eft intellechi, quando alui fiuxus, quando pe- 
Hculae, quando vrinae foetidae, etconfufae, aut 
alia euacuationum genera fuperuenire pofiint, aut 
exfpe£tari debeant* • Hihc etiam expeditifiimum Cursiif, 
sft cognitu, ean^dem hic qiloque curationem re« 
uiri, quam fupra (§. CCLXXXIU.) opportunam 
ffe aiTenumus , cum de febre lenta neruofa conti- 
enti verba fafta fuere; videljcet fanguinis miflio« 
Tvem largam > aut eatharfim plerunique huic febri 
nocituram; et coqtra ea oumia, quae vim nerue- 
arri excitant, et vires vitae erigunt, vti cardiacai 
analeptica, ftimulantia, volatilia, vinum, jura vi-' 
perarum, ambra gryfea, veficantia, vi£lufque ratioi ' 
pauUo largior egregiam opem praeftitura^ 

$. CCCCXLI. 

Hoc febris genus tam fporwMcumy quam ephk- QiMuhim 
mi€um occurrit, neo rarum eft clinicis attentioribus;^^^]^^j^ 
obferuatu. Supra ($. CCCCXXXVIII. ) indicatum 
eft, qiiandoque mofbo longius protra£lo, aut al- 
tius prouefio, id eft humoribus corruptionem fub« 
euntibus, peticutas etiam ad cutim propelU. Nune int^dm 
haud reticendum eft, peticukrum loco interdum^J^;.^ JJ]^ 
exanthemata miliaria circa vndecimam , aut deci*#iri^i(r«. 
mam quartam , aut ferius huc illuc prodire ; quin 
imo quibufdam in conftitutionibus cum leui cere- 
bri inflammatione febrem hu)ufmodi conjungi , fie 
vt aliquantum tam fymptomatijim, quam eurationis 
ratione a modo deforipta difFerre videatur. Tunc 
dolor capitis ^rauior e{|;, temporales arteriae.vehe- 

114 mentius 



meiitius fubliliunty ocuU rubent, et lucem auer« 

.. ... fiintvtr, vigiliae maxime vrgent, et, fi aUqutis 

fomnum propeniio adefti fomnus verus nonell; 

Z magifque comati vigili haec dormiendif cuplditis 

iiMfd titm accedit. In hoc cafu fanguinis mifljo inter iflitfi 

*^^'^/*"*vtilioreft, et praecipue cucurbituUs fcarificatisiii' 

ftituta, etrepetita, omaiaaue reuuKionumgeoea 

Huc fortafte ' referenda eil: Amphimmm wlm 

SAvvActEsii -n), {viQ febris^ maligna cum obfmiii 

.t.' cerebri injlammation^ ^ quam autumnb anni 1757* 

graftari vidit Cl, MMiTjKii,i<vs w gmnovil- 

a) Spee, Xh 
. b) Journal ^ Af. vAhdermond.. T. Vlll. p. 37J. 

Ffbris remittens foporofa Senum *), 

$. CCCCXUL 

J>ifertafi* Seneflus ipfa eft morbus^ vt vetus habet ihr 

^.r./. r.r.^y Plurima enim jfalutis incommoda feflife 

bofii. aetatis fere propria mnt,.. xnter quae non vp» 

calamitas e multis, quibus fenes fubjiciuntur, oi!^^ * 

videtur quaedam febris cdntinua remittens, fo 

^* exacerbanjiy quAii, praefertim decrepiti", aut ie- 

crepitis proximi prehendi {blent^ et plermnquc «p 

primuntur. Soporofa ci nomen eft^ quia atitctt© 

graui mentis ftupore , altoque fomno inuadit, aot 

in quauis acceffione vt piurimiml conjttQgituT) ' 

Lifhargka torti,i {§. CLXIX,), bxA fip9f 

,'! , WERLHOFii^ quae intermittens eft> et adj?W^ 

fai comitataT fpe£lat^ omhino natura diflFereflS)^^ 

proinde feorfum pertraftanda. Qui de ea dil^^* 

' tius , veraciufque doiiiflimo j exgertiffimoque viro 

X£ ROT fcripferit, adhuc in^eni ~nemineiii.^ I*** 

que, quoniam medicinam facienti mihi pluries ip>j| 

ie obtulit iifdem propemodum ho<ns> quibus ^ 

iUo ad:» viusim<4epingitur^ pergr^tum tiroiubfl$ 



CONriW/ REMITTEWT» fOf 

he fa^urum fpero, fi dehoc pariim noto febris 
fenere, et a plerisque fcriptoribus praetermiffo 
t£lurus non modo illius obferuationes pe^rfequar) 
'erum etiam xneas qualefcu^nque x)pportune iifdem 

djiciam, . 

*) Synomfma^. ♦ ' ' 

FebrismaUgna cum fopore exac^rbam^ fiuf fibris mth 
Vigffa (i) Senum lk Roy, MeUng^ dc Fhyjiq, et Medecin^ 
Pfem. Mimoir. fur les fievr. aigues p. 171. 

(1) Jam alibl animaduerfum a nobis eft, malignarum 
lomen , a Cl. le roy tributum fuiiTe omnibus febhbus 
icutis periculafioribuS) et moriifeds, quas alii malignaj 
jroprie dici negai^t^ Secoud. Memoir, fur les fievr, aigHs 
• :ig- 232. et pag, z66^ HoQ igituv fenfu, non alio hic 
naUgna, dicitur, 

§. ccccxLin, 

Acceffiones habet . haiec fehris fatis 4nanifeftas, 
quae raodo tertianae continuae duplicis inftar, mo-» 
do quotidianae tnore procedunt ;: plerumque tamen» / 
cjuando quotidianam hora inuafionis a6mulantur,- 
vna altern^tim altera grauior eft. Quare Trita»o^ 
phya duplex fopordfa fenum dici poffet. Vtpluri- pcjcriptu^ 
mum vero V ficuti faepe experientia didici , hujus-* ^,. "^ 
modi acceftiones , qua^ grauipres funt , in dies pa-r 
res incidunt, ifuamquam non rarn obferuauertm^^ 
poft decimam quartam diem y mutato ordine dies 
imparesi, ia qoibus mitiores accefliones £ebant, 
commutatos in deteriores , et demum iine vllo Or^ 
dine^ etfi qqotidie febris exacerbari pergeret, quafi 
erraticas, vagas, i^regularefque fa£las. Praecedit 
communiter refrigeratio taftui.fenfibilis extrema- 
rum partium) in primis nafi, manuum, et pedum» 
plus minus longa, at non horrifics^, nifi cum aliis 
morbis, aiit interioribus antiquis vitiis complice* 
tur, certifiimum febris fubfecuturae indicium. In« 
terdum refrigeratio ift|a circa poftrembs morbi die$ 
ita protrahitur, vt decemi duodecimi aut quiniU^ 

li S cim 



5o6 



DK WKBKlBy^ 



cbh horts perduret» antequam calor le exferat, et 
pulfus fe explicet, ' et vehementior, ampliorque k, 
Quod vbi accidit, praefertim fi praeter pedesfe» 
mora etiam perfrigerata fint, exipeSaQda eft peHi* 
ma acceffio, quae faepe de medio aegrum toll/t 
Certius vero ejcitium imminat^ cum iQngioairi' 
gori fingullus fe fe adjunxerit. 

§. CCCCXLIV. 
i>00 figns , Sed duo praecipua, et plane proprl^, fiuep* 
^'^•'"•^'•"ihognomonica figna hujufce febris fij()peditat C4' 
put, et pulfus« prout fub acceifione ipfa, etei 
inclinata fe habent. £t primum , quod ad caput 
ipe£l:at, hoc vt plurimum in prima febris aoceffio' 
ne fopore quafi apopie^ico obftupefcit, et oppri- 
mitur ; fed hac fuperata , aut inclinante fonuiis 
excutitur, mens redit, fenfus reuiuifeunt, etflulh 
pars corporis paralyfi afFeBa reperitur. Aeg» 
> haec prima febris aocefiio a ieui apoplexiae infoi^ 
internofcitur ; donec proxima eumdem aifereo^ 
foporofum afFeflum, mox omnem ambiguita^^ 
.S^por^fiuttoMvit. Id autem, vtdixi, rarius euenit. ^^ 
^ml ^wentius enim febris fine notabiliihipore, etfotft' 
jio accedit ab initio ; deinde vero feeundae, ^ 
tertiae acceflioni tantununodo iupisruenit fopo^; 
qui tamen non in quauis febris acceffione eft ejns^ 
dem gradus. Plerumque pauUatim fiagulis accef* 
£onibus ita tngrauefcit) vt in penultima, autp^' 
ftrema tandem fiat vere apople£ticus. In f^ 
tunc accefiionihus leuior eft; nam tegerexpoF' 
turvocatus, autexcuifus, fedinfomnumcitoK*** 
bitur, fiinul ao fibi relinquitur, neo irritator. ^ 
terdum delirium- fopori jungitur , interdum >W' 
Quidam dum veterno premuntur, balbutiunt eti^» 
irti linguae parajy fi correpti. Nec quandoquc de- 
funt in ipfis accefiidnibus te|^num fabfultus, iQO* 

«ufque conuiUfiui. ^ ' 

^ , , ^.CCCCXLV. 



§. CCCCXLV, 

At non omnis fomnus, qui febribos fuperuenit, s^gnsfimtd 
wue periculofus eft. Nam fi aeger facile excita-^'*''*''/. *"*^ 
ir, cculos ap^nt, et nitidos oftendit, fi eos, vt 
)let, circumagit, fi naturaliter intuetur» fi fui 
3nfciui5 re£le refpondet ad ea , de quibus interro- 
Htur, fQnrnus hujjufmpdi plerumque :vel nil^ii, vel 
»arum mali. portendit. Sin contra difHculter e 
3mno excitatur, et expergefa£his oculis ftupidis^ 
ic^ertis , obliquis , aut obueriis haereat , (i hi ru- 
eant, turgeant, et quodammodo protuberent, 
ut languidi, tufbidi, aut ilacqidi (quamquam in« 
erdum fanis ftmil^s fub hujufmodi fomno viderim) 
ppareant; fi mens aberret, tum fopor ad lethar- ' 
;icum vergit, et funefta quaeque comminatur. 
*oftremi gen^ris eft ille, qui acpefliones hujufQe 
(^bris comitatur, . " 

§. CCCCXLVI. 

I>e primo figno, quod caput praebet, fatis! Merm 
lunc de altero, quod pulfus. Isin febris remiflior^i^^ ^* 
Vibus deprehehditur aequalis, datus, non valde 
Frequens^ praeiertim primis diebus ; in accefl^onum 
verp vigore multo frequentior, itemque paruus, 
inaeqiialis, debilis, et quan^oque ita obfciurus, vt 
demum, morbo ad exitiofum finem tendente, viifi 
jxianu percipi poiffit. Mirum tamen eft^ cutim^ 
dum talis puifus eft , faepe quafi eitard^re , a«grof- 
que, dum exterius frigent, plerumque de mole- 
ftiflimq interiori calore conqueri folere. Hae funQ 
praedpuae, c^t veluti propriae pulfuum in hac febre 
^ffecliones« Difl^mulare autem nequep, pulfum in 
aliquibus vigejEite etiam acceifione fortem , et ple- 
pum, quod, vt rari(}imum, etiam concedit Cln x-v 
XI OY, inuenirij in alii^ vero quandoque mtermit* 
t^enteiP), ^t^t^ inftahilem« Itaque m^icus, vt ^at 

fertior 



• ' 



certior de propriis hujufce, febri^ fymptomatibm 
diBbet> aegrum faepias inuiijere/ fed ihaximeto teio-l 
« pore , quo aceeifio ijicipit , etiamfi id in noSet 

caderet. Sic.enifn infida morbi.vanatioinoDejitt 
effugiet diiigentiaxnv — , • 

• «. ccccxLvir. 

Vnrtetates Jarh «monui ; foporem pedeteritilrti in accefflonl- 

*^^^^^^^''h\xs plerumque augeri ab initio ad fineih; accelllo- 

nefque ipfas ordinate, et diftinfte inualefcere, et 

jremlttere. Sed fcire quoque licet, eas pauto 

ita produci , vt demum vix quidquam arnplius re- 

mittant, fe fe quafi commifcerttes,' aUtexigua, et 

breuifiima tantummodo habentes interualla, k 

quibus fymptomata minuantur.,. Quamquara res 

vtplurimum fic fe habeat ; interdum tamen euecil; 

vt quidam aegroti femper in remiflionibus adfineni 

vfque, ne ea quidem demta, quae anteceditpo- 

ftremam, et lethalem diem, fic r^creari, leuarife 

^ .,., videftntur, vt adftantes yix fibi ppi^ftiadeaatite^^ 

.^ . ' prqximo vitae periculo reuera verfari;. dumtanien 

• - aegri ipfi ex intim^ animipraefenfione.re3iusfc 

i^apt id , quod eqs maneat ,' et^ fe paratos ad faV 

eundum extremam fortem praedicant, imo fponte> 

yltroque (Bffl^gi^ant„, vt facris jreligionis aa* 

pr^^mui^ire fe pofiipt^ 

. ... .$, ^CCCXLVnL r 

Fanacesre". Quandoque febrilcs acceffione$ drcafeptiffl^) 
fmffimm ^eleaauam diem ita mitefcunt, vt rimiafioiBsiQ' 
teruallum ab vna ad alteraiti acceffionem ho^^ 
vfque viginti quatuor , vel triginta fex extendatur, 
atque adeo ex duplici fimplex Tritafophf/a euadat. 
Tunc cauere oportet, ne praemature nimis fcH' 
cem morbi finem polliceamuf ; pra^ertim fi"^"^ 
praeceflerit, neu praefto fit vlla -euacttatio, aflt 
^r uptio critica, ciii tatita morbi remiflio tribui ^««^^' 



A ><JI 



COlf.TlN. REMI-y TjJENT. fOf' 

\jg^m faepe bbferoatum eft , poft longiorem illam 
\xietem feljrem veheraentius recrudefcere , et in* 
vatos illudere. J-ingua jpierumque humidaeft, et LhguM /«- 
\turali fimilis ad finem vfque, exceptis iis aegro- '^''^^^ -^^- 
^, qui fomno obruti fpiritum.hiante ore ducuntfe; 
m in his exarefcit, et a,fpera ex hac cauifa fit; 
oamqu^m tamen. eam quandoque ex febris etiain 
rdore reficcari vide^im, cum non raro, poftquani ^ 
,»bris deferbuiffet, iicetadhucore hiarenti humida, 
t mollis permaneret» ^ ^ 

§. CCCCXLIX. 

Neque jinfQjens effe, ait CL j.k roy, morbo ad S^mptma- 
nem tendente, alterutram parotidem, aut vtr:^m- '"*- ^"^^*«. 
ue intumefcexe, et proximam faepe mortem prae- ' 
untiare, aut peticulas fymptomaticas prodire, 
uae pariter exitium imminere figrtificent. At in 
s, quos hac febre laboratltes videre mihi contigitj 
ihil horum vnquam comperi, fic vt minime ejus 
ropria ifta credam, et, fi quando incidarit, tum 
am ea malignitatem aliquam, autputridani collu- 
iem complicari. Huncque efte cafum puta- 
erim, in quo alui excrementa liquefcunt, et cre- 
ro dejiciuntur, peculiarcmque foetojrem exhalartt ; 
t tales halitus e corpor^ aegrotantis emanaredicun- 
ur , vt in aere iis repleto diu morari non liceat^ 
|uin caput dolore corripi^tur, cito tameri defituro, 
I, qui eo affeftus eft, in aerem purum, et liberunl 
; transferat) ibique aliquantulum confiftat. 

;; Ptognofit. 

§. CCCCL. 

Periculofa valde eft hujufmodi febris, et plerum- Orm ejm 
ue lethalis. Nunquam contagjione communicari 
ifa eft, aut epidemice vagari. Solet fporadice 
uuc , vel iilum fenem ex aliqua euidenti , et pro- 

catar^ica 



catar£Hca caufla, etiam leuiori, inuadere, pr» 
tim autuninali tempore, aut hiemis initio, com 
mirum tranfpiratio cutanea frigore, nutaeris 

rr«nifoM* miditate minuta (it. Qui ea laborant, intd 
feptima, ofiaua, autnona die, faepius volecj 
aut decima tertia moriuntur. Q. lk Rotni 
nem nouit vltra hunc terminum vitam pr 
ex illis y quorum morbus morte finitus eft. Kon 
tnficiatur tamen, quando malum citam morteia 
non afFerty hominem ita male affeilum reliiKfii, 
vt diutius quidem mifere viuat, fed demumb 
cumbat. Plerumque ita euenire, vt affirmatTir 
fktefwfitm doQ'i(Rtn\xs , equidem fateor. Attamen feptuap* 

**^*'*^^*narium hac febre ciun biliofa primarum vianini ca* 
cochylia , et antiquo veiicae vlcere complicata \v 
. borantem curaui, qui poft multas, mirafque vicifi' 
tudines , quas fuftinuit, 'vigeiima nona demuni(Iit| 
dccubuerit. Lenta porro interdum mortc mt- 
bum finiri, non pridem comprobatum recordoriQ 
tnagno quodam Principe o£logenario majon) f 
primas grauifnmas, et prope lethal^s febcisWps 
accelliones eluftatus , tandem in febrem lentm 
quotidie exacerbantem incidit, et marafmotanta 
confedius, et affidue delirus centefima a roorbiini- 
tio die exfpirauit. Ceterum tendinum fubM^^' 
tremores, conuulliones , refpiratio difficilis, «u^ 
magna, et tarda, pulfuum intermiflio quam oiui- 
me periculum augent, atque exitium accelaii>^ 
Singultus vero fi acceflerit; quod rarumnontlt; 
]am prope inilare extremum diem , denuotiat. 

Febris kemtplegiaca. 

§. CCCCLI. 

Quae fc Soporofae febris veluti fpecies haberi potcft m 

epPfUoMd^. quae, quia eidem hemiphlegia fuperuenit, prop"^ 

hemiptegiaca appcliauda videtun Hacc homin<^ 



jgreditur non admodum fenio graUes» vt foperior; 
d tamen fenio proximos,' qui nimirum annum 
iiadragefimum quintum jam praetergrefli iint. . 
eterum magna inter vtramque eft afHnitas ; nam 4^//«/« 
I vtraque aegri , dum fopore premuntur ^ baibu^ 
unt ; accefliones omnino eumdem manifeflum ty* 
um, ordinemque tenent, in quibus pius minus 
Dmnus obrepit ; pulfiis (jmili prope modo tam in 
ccedionibus , quam in remiilionibus fe habent; 
1 priore iila lingua quafi paralyii, in hac latus re<^ 
>luitur: quae omnia afHnitatem, iimilitudinem 
Se£Uonis oftendunt* At non idem in vtraque per 
culum eft. Soporofa plerofque occidit; non item 
fmiptegiacay quia in hac pauciores pereunt, mul- 
que feruantur. Si tamen ia hujus acceffionibus Hemjphgia^- 
uifus fiat paruus, debilis, inacqualis ; aeque lethi ^^^/^/31! ^** 
jra effe potcft, Kcfoporofa; nara nerui etiam car- ^ 

iaci refolui quodammodo videntur. Item fi para- 
^fis organa deglutiendi attingat; fi tendines refi- 
ant ; fi caput» oculi, aut labia conueilaptur fimul> 
intum periculi continet, vt omnis fpes adimatur 
egri feruandi. Sed prae ceteris ad refpirationem . 
ttendere oportet; quo enim plus a naturali ipfa 
efle£lit, (defleftere autem plurimum folet pari 
ago, et intercoftali afFe£Hs) eo propius exitium 
netuendum eft. 

i. CCCCLIL 
Poffet febris ifta quibufdam videri vna eademque 12ff«»d* 
iim lcthargica tortii, aut foporofa aliorum, "^t^^porlfis^^J^ 
ote quae fenibus pariter infenfiflima efle confue tatts^ 
It, et faepe hemiplegiam, aut apoplexiam, aut 
aralyfim fibi ($. CLXIX.) adfcifcit. Verum ab 
\x]M(ttiodX perniciojis comitatis diftinguitur, i) quia 
mtinua perhibetur, 2) quia fporadica eft, dum 
>jnitatae plerumque epidemicaei aut endemicad 

obfer- . 



flt I>£ FBBRIBVS 

i 

obfeniftntur; 3) quia in hemipleglaca et foporoli 
accefliones a refrigeratione, et quidem longaii> 
choant; in illis contra ab horrere, aut afimplici 
. V perniciofo fymptomate fine frigore , aut horrore^ 

vel certe breuiilimb et vix fenfibili; 4) quiainiJlis 
praecipiti, et celeri paffu ad mortem fit tranftus; 
in noftra vero tardiori, lentiorique grelTu; 5](}iia 
vrinarum alia omnino ratio eft. In comitatii Ik 
parckC) fubjugales, lateritiae, fubfidentes; injo 
porofa , aut hemiplegiaca continua crudae,* copioiM 
iine fedimento, autcum enaeoremate diuulfo,et 
^ leui; 6) quia iiiae cortice peruuiano certedepel- 

luntur; haec vero nequaquam. 

$. CGCCLIir. 

Quid in ce- Ci. t.E «OY, dum cauffas mali, ejufque fymptO' 

fynLrim ^^^^^y ^^ mortis ipfius indagat, et veri firnilt 

inueHtum^ mum putat, a peculiari cerebri affetlione.illaoin- 

liia permanare, queritur anatomicarura difquift- 

num defe£lum, quo fit, vt decerni nonfo//;t, 

quaenam reuera fitejufmodi cerebri afFeflio,inf» 

Seff. I. hiorbus ifte contineatur. Ipfe tamen namt, ^ 

homine, 'qui hemiplegiaeus ex hac febre mortuus 

erat, inuentum efte abfceffum, qui in alterocei^e' 

Stff. a. bri hemifphaerio recondebatur. Quid in Princip^ 

illo, de quo paullo ante mentionem (J..CCCCL.) 

feci, feftio cadaueris, quam inftituit diligentifc"^ 

amiciffimus, et n^edica fcientia praeftantifi* 

jo» PALLvs spBzzANivs, detexerit, nofljn* 

patebit, quam fi fe£l:ionis ipfius defcriptio* 

mecum abeodemcommunicatam hic tranfcripfeij' 

Altero ab obitu die cadauer feftioni traditum ei- 

In exteriore corpbrisambitu quaedam maculaeH' 

vidae, latiores aliae, quae hypogaftrium occupa- 

bant, aiiae minores, quaetaios, et extremos p^* 

dum poliices tingebant, et notabile vlcus cum 

gangra^ 






^<;ON:Tiar. REMITTSKT. %\% 

gangraeda jamdiu obortum, a futnmo oiTd facro nd 
nates protenfiim oculis^dilTe^ioris fe fe obtulerunt. 
Referato* adrfomfVf^ ventriculus, ioteftina, jecur, 
pancrcas , omentum , . mefentorium , rene^ , vefjca 
vrinaria onrnino juxta naturae modum inuenieban- 
tur, fi' exceperis aliquas non.infoUtas variationesi 
qiiias ineeirus, et flexus inteftinoirum, omentique 
paiitus exhibuerunt. Lien vero apparuit, moie 
multo minor, quam folet , fortaffe ex compreffio- 
ne, quam jamdiu patiebatur ab ingenti quadam hy- 
datide, quae ex fuperiore renis iiniflri parte.enata 
furfum attollebatur hypochondrii cauum, quod 
foLis lieni; et ventriculo continendo dicatum eilt 
magnatet parte occupans. Aqua, quae hydatidi 
inerat^ trium librarum et amplius quantitatem 
aequabat, leuiter flauefcens, ceterum limpida. In 
ihorme cor repertum magnum, et firmum, cui adf 
nexa vafa aeque fana, et bane conformata. refpon^ 
debant, cuique in viuente, et fano arteriarum mi« 
catus validi^ magni, aequales iemper refponderant. 
Concretio quaedam polypodes in iiniilrp ejus vea- 
triculo exiilebat, in aortatn vfque prodju£];a, qua^ 
in poilremo vitae articulp genitam probabile eil. 
Poileirior pulmonum park colore magis fufco, quam 
anteriar , erat , et fanguine etiam turgebat magis, 
vt ex .poiitu in dorfum morientibus euenire conr 
fueuit. In vtraque thoracis cauea, fed in iiniilra 
plus,jaUquid feri eflFufi, et valde fanguineo colore 
tinEd deprehenfum eil; quod pariter laboriofae re- 
ipirjationi ad vitae finem fa£lae adfcribendum vide^ 
tur. Caput tlemum, in quo morbi cauffa quaeren* 
da potiiliroum erat , haecexhibuit. Dura meninx 
prope naturaiis vifa eil ; venae omnes piae matria 
ib vltimis- vfque furculis ad truncos, quibus ia 
inus iongitudinales, et tranfuerfales biant, praeter 
laturaip dilatatae &nguine ten^iore^ et diluto valr 
V<>U.1?,U. Kk df 



de ' turgebant ;* quo 'viti0^<fortii{re jamdia hbonknt, 
^uia rer^nidimus Priciceps abidolefeentiaadftri&io- 
ri coilari afTueuerat, quo fanguinis e ca^te^ ve- 
nas jugulares redituspiurimum retardabatur. In 
venis , v4:i quoque • rn • (inibus ; exiguae ^ et tenucs 
quaedam polypofaeconcretiones inerant. liiteiA- 
tia, quS[e «inter vonam , et-venam interiacent,«f 
^lebantur materia q«adam albida, conden&ta, et 
quafi concreta, Tnde ipfiipia meninijcriafiefcete. 
Intra- du^am, ' et piam^ et intra piaim meningem, et 
%eifebrum Aagnabat infolita feri copia,: quo etiam 
ferme pleni erant ventriculi cerebri. Elexos cho- 
roidei pallebant, et multas iparuas hydfttideshuc 
illCicf innatasoftentabant. Gorticaiis cerefaflporti« 
perbclle anfraftibus .fdis diftinfcla,. videbatur ali- 
^quantum conti^afta; meduUaris vero, et reli^p»*' 
partes intra caluariam locatae nulium vitii geoiit 
-prae fe ferebant. 

§. CCCCLIV; 
Exftat apud MOHaAGNivM fe£lioCadauarisNofr' 
viri ALOYSil RATTAs, aetatc prduefti, qui»fco' 
^ jam tempore hypochondriaco malo , et veit^' 
4)i obnoxius, Nouembri an. 1705. la^afftSvff^ 
, tomatQfam cum febre, vt auftor exiftimat, ftpf 
moris con]un3;am incidit^ qua intra biduumcirfl; 
5^^. 3* *ter confeftus eft. Cura autem vALSALVAinhiftO' 
ria morbi, riam inter ejus obferuationes eara rep^' 
rit MORGAGNivs, /^famjoattm praetcr deliriajT' 
ptomay maxitnam fomnolentiam coirimemoret, ^^' 
tur probabile, febrem ejufmodi non mukutnaf 
forofa finum abfuiffe. In ventre , et thorace /flW 
omnia inuenta funt ; et quamuis odor quafi ejufr^h 
ae in verminofis folet,, exifiereiy qui aUis hcnfMi^ 
atiis fltmutationem moueret; nufquam tamen opP^ 
ruerunt vermes Cranio exfeSto in cerebri anfn^'^'^ 
aqua geUtinofa in vtntrieulis quoqus > st qua ok^^ 



CONTT-K- HICMITT^BNT. 515 

gf^ mdutta. ih ^pinae tubum defiindit, aqu% fuitf 
fedpauca vtrotnque ^). Quae feq^ihu^. obfi^ruatio^ 
propius ad tnorbum , de quo agim^^» fpe£lare vi- 
4etUF; nam qui eo cprreptus eft, a(/ annum acc^de» 
bat fexagefimumi febre acuta taborans in Nofqcamiutr^ 
vltime dun^axat morbi tempore itlatus , Jubes jacebatf 
et vix interrogantibus rejpondere poterat, Straguta 
faepius abjiciebat ^ . quafi ingenti vreretur ealorey qu^ 
fi tangeres^i vix tepid^s^ imo ad extrma eorporisfrif 
gidus percipiebatur* Putfus inferdum omnino iate^ 
batj interdum prodibat ; fed durus ^ parttus\ ^ i^tefif 
mittens, . Rejpiratio tamen erat naturalis. Per haiC 
nouiffimis tf*anfaStis diebus prope quartum decimum eft 
mortuus, Quorum roulta ad amudim cum iis fym^ 
ptomatibus, qua^ fupra ($. CCCCXLVI.) relata fun^ , 
conueniunt. Ventre , et Thoraee apertis , ^ ventricur ^^^ 4* 
iux, et intijlina teui ruboTe fuffufa inueniuntury quafi 
inciperent inflammari: in cordis autem ventricutis fa% 
guis craffior ; fed tamenjtuidus* Cranio rectujb, dum 
crajfa meninx inciditur^ et dum cerebrum eximitur^ 
Umpidum, fednonmuttum^ proditferum. Subtenui, 
quoque meninge, quae teue inflammationis pf-aebiboit 
indicium > futci , qui inter cerebri anfraStus defcendunt^ 
eodem mmabant fero. Denique in tateratibus venr 
tricuBs aliquantum feri^ cotbre fanguineo infeSi^ re* 
prtumejlb). 

a) jBpz/?. anatom. medic. defcdi et cauf. morbor. Epifi. VL 
ff> X h) Ibid. n. g. 

§. ccccLy. 

Ez quibus anatomicis fe^lionibpS) quamquam Cauffarum 
non multis , confequitur magna probabi|itatis fpe- '^^ /^^** 
cie, lifdem propemodum vitiis in bac quoque fe- 
bre cerebrum affici, quae in aliis foporoiis affe^lio- 
nibus dete^la funt a Profedioribus a)^ quaeque ple- 
rumque confiftunt vel in apoftematibus cerebri^ vel 

Kk 2 in 



51« 



DK rKBRIBV^ 



I ' 



*• • 



tn lymphae gttatinafa^ inter duram , et ptam m» 
ningem colleftione , vel in fero iiue limpido, fiue 
cralfo , turbido , imo etiam falfiguineo circa eeJe- 
brum ftagnante, aut in e)us ventriculos cffufo, vel 
-demum in nimia vaforum fanguineorum , quibns 
pia mater, et cerebrum ipfum abundat, dilatation^ 
atque infarftu b) J ex his vero frequentiorem efc 
vaforum dilatationem , colluoiemque ferofarti, et 
vifcidam cerebrum, ejufque ventriculos inundan* 
ikm: quaeomnia in fenibus, parum perfpiranti- 
bus; pituitoiis, crudifque humoribus plerumque 
featentibus , . et canalium in primis cerebrillium in- 
durationibus^ aut atonia , contrario prorfus vitio 
dbnoxiis*, ac proinde congeftionibus , colleflioni- 
bufque humorum accommodattflimis pauUatimiieri 
ihcipiunt, et fenfim ita increfcunt, vt demum, ac- 
cedente aliqua procatarflica caulfa fcbri mouendac 
idonea , in hujufmodi tef rificum , lethalemque 
morbum incidant. Non hic difputabd , quot mo- 
dis , quibufque ferofa ifta colluuies in cerebro cott 
geratur i cum partim id in pathologia genierati es- 
piicatum arbitror, partim dpportunius explicabitat, 
vbi de apoplejtia^ et congeneribus afFeftionibus, 
praefertim foporofis, peculiariter agemus. Nec 
quaeram modo, ati ab hujufmodi caufia femperfe- 
bris accendatur, num vero interdum aliundeorta, 
cum ipfa tantummodo copuletur , aut eam gigti'^ 
aut augeat ; nam longioris res effet indaginis. llli™ 
folum mihi videtur veri fimile , quod ferofa coto* 
vies ftuporem quidem , et fomnum praeftare fom 
non vero febifm , nifi acrimonia quaedani feroio 
humori infit, aut cum eo aliqua meningum, ct ce- 
rebri phlogofis conjungatur ; vnde medultares cp 
dem fibrae, appenfique nenii fic irritetttur, ^ 
fpafmo Indufto, primum extremarum partiumpeT' 
frigeratio fequatur, deinde etiam motUs cordiS) et 
i / ' arteri*- 



CONTII^, EEMITT.ENT. 51^ 

arteriaram augeatur, hUinorefque .omnes conciten*. 

tur, atque efFeruefcant. Ab eadem cerebri .velli» 

catione per/picuum efl:, 4eliriumf fubfultus- tendi-* 

nuniy et conuuliiqnes propafci debere^.et^, ii quan«^ 

do irritationi compreffio praeualeat, partesj puta 

linguam, fauces, brachiorum, etcrurum alterutrum, 

quae lopo in cerebro compreflb magis refpofidenty 

refolui non fecus, ac ii; * paraly (i , et h^Qiiplegi^. 

Quoptftm vero au£^o humorum per febrim .mafi^ 

ferofa coliuuies pauUatim hi circuitum rapitur, 9% 

cerel»rum tum a prefljone, tum ab irrit^tione le- 

yatur , -mentem ad fe redire , foporem diicuti , et 

febrim fenfim deferuefcere;^ probabiie eft^ . dqnec^ 

renouata intra quoddam certum temporis.ii>terual* 

lum congeftione, acceflio modp^itius, modo tar-* 

dius, mci4o fortius, modo mitius, prout ejus quan^ 

titas» aut irritatidi vis.variat, cum iifdem prope, 

fymptomatibusinftaure^ur.. : .^ 

a) BONET. S&jomkr. T. uJeS. lll. itmgue.woMAW. 
Bjt^^ fumm. med.^ ^ifi' }v. ma. h) mqrgaqn» ib..\ 

§. CCCCLVL 

Saepe etiam aciidit, Vt <;ura hujufmodi cauffa ^^*f ^**- 
l§. CGCCiLVv) diatheiis fijinguinis inflammatoria ^^*^^;;, 
praefertim ab initio, complicetur, aut phlogofisyy*»?^*»*^* 
etyfipeiatodes interiorum yifcerum, vndefitis, ^r- ^^'^^"'"^* 
dor) fingultus, ^imetas^ «^tremorum perfrigerar 
tio, vt in veris lipyriis, vna concurrat. Pro cauA 
farqm igitur varietate, cpncurfu, aut alioruip mpr* 
botum :tompUca)i^e noq parum febris ipfius ma» 
gniti#4o> vis, et pqriculun^, nec noa fymptomata 
difFeirant) necej(fe eft. Idcirco i.n fep):uagenario, • 
quem.&pra ($. CCCCL.) defrefiifte vndetrigefima die 
narraui,,<primis diebus^ cum e frigore ^acceffionis 
cu^ufque emergeretr pulfus erat Vj^hqmens, duru^s, 
vibcattts,, languifque e veoa edu^s tenaX) firmus, 
>/ • Kk 3 et 



^ii DB> FBBRII! VS ' ■' 

' ' et cniftSlnflartiraatoria obduftus. Progreffu vero 
Ittorbiiet in primis poft decimaiii quart^m diem 
frigus* cxtmorum partiuni fereperpetuutti^euafit, 
dum interim de^fummo interiore aeftu, et inexple- 
bili fiti aegfbtus querebatur; dertiumque ptilftTs ita 
exilis , paruus , 'inaequalis» faftus eft , vt interdum, 
jKciit 1h • afphy fticis , pene ^ deficeret , fenfibus' niKi- 
lotninus' ititegris, quaniqUam altquahtum languidio- 
fibtis, permanentibus. His perniciofiffimis fym- 
l^tomatibus aceeilvt primum liquida, foetida, colli- 
quaii^ diatf hoe^," et tandefh tympaniticus ibdorai- 
his tumor. ' Sed huic aegro practer foporem iliura 
ac^cefiibmim febriliuhi coniitem abfceffus erat, qui 
.' ^eficam vrihariam 'occupabat, et magnam puris 
fdetentiffihii*copiam a mtilto jam tempore finc in- 
figni mdlefttaciim vfiha, quae fpontfe, vt In in- 
cQntiAentik, exftiilabat, efflind^re folebat. Veficam 
vero in primis aflfeftam faiffc , indicabat ejus prae- 
^ahdisrtumor in^ hypogaftrio fitus, manuique facile 
fubjeatis/ Hinc fortaffe flnguitus , quo poftremi^ 
vitae diebus aeger fummopere confli£iabatur. 

's^' • r- -:.:$. f CGGQL.VH. • • • 

^ <jBr4#i**- *;' Nort»»aHam hic curandi rationem proponetc 
* " ; aiifim , ^ujtm' iilahii ;' de is^ in cuf a fobris gencr^B 
(^. XLfl.) mferttio fafta eft. Plerumque cniiTl quae- 
Cuhcjue"ftrtis' prftefidia effeftu carentl Si quaeta- 
men aliquid boni vnquahi J)r2teftiterunt, id profeflo 
ft*'fangtfttfis htiflSone,' a ChchrbituliS fcarificatis, et 
pbtlffimum a icanfharidibusnttrt/iir, brachiis', aut 
crurtbus;- imo ipfi' fcapWfeffl^lkjitJs, Vte^bufque 
ihde natis, diu nrinantlbus prdfeftum effe nouirous. 
Vno verbd emhia, 'quae a\ciipite* reufellurtt,' ▼i"' 
herueam ekeitant, VittlesWr^s erigunt, ferofi 
humoris COpi^m ihihutiht ,1 edbinintque , «^eteris 

praeftantiora^Vf^ com^jWbfettiWl Cl. i-i h61^ cor- 

1 ' *^ ticem 



•« «♦•n 



( 



C O BT 9* Iir* inSiMJ T ? K N T4 

I 

et larg^ mftnu-^tum/inl^fr^uclfi prQfpere; *c^£r^ 
aiHrnut. '' ,At cortex peruuianus in hfic. CQntinuafh 
brefdfi^xofa ftnum lmS^9^:ymmwk'^^'i imojpjeit 
rumque £ebfem ipfam^i&fperat) vti pluries expie^-r 
tus fums ^Eortaflfe^ qu^i^.pcofuit, febris.int^i?: 
mtt^ix^ pitrHmf^^ eraty foppf pfo affeftn- comitfita) 
qoalem. ddibi; commiJ||^orau4liiiuSy '^ ff^i}fi 

haeoi ;d(^<jujt^diferteuftw:K^rt&odi RQ^ - u': 

4 

"• « . i 

FEBRIS PVERFERAXJS* NEOTERiCO- 

'; ^ . '§. CCCGLVIH. / i v a 

jsVTiljii^ , q\io i^^W^ pjiprptsif ae ^liis .quibus^ 

X^ cuti^que raorbis, et febwbu»» vt reliqua^ mv^ 
lief e$,- {^dile': pateant. ♦ Jdcirco TArum hon eft, . caa Piterperae m . 

perij^n^iimohh; pleuYiljidi ;ai^nar ape^Ie^^^^^ '^^lZZ^^^Z 
tarrho^ rKeumatifmo, febribtis continWs/ aUt ih-^rrt*. 

terriH(4ntAbus,,cum benlg^^^^^ 

lii, morbiilis, pur.pura. mili^ri , aliifque malis , let * 
quii(tem;ex cauiSs c^nwnunibuili «t fortilitis preheri* 
di , iQ vt riullus ferme 'riidffcte eMatv in qiertl 
ipfae aliquando non ihcidant. "Ouid ehim coAimti- 
n^^$;hQ«piii\wm aer^i|ii,\j? c^sv(uhtrah^^^? ' At p^ae^^ 
terea.uba yacantipropriis quibuifdaiip, . et pecuUaric: 
busmorbis, qui a partu ipib prdximeoonfequum 
tur. • i^pta^ jarh,^ >bi tfi 'fidre'h'&ea puerpera^ Feb^es «• i 
^^^Xi:^t(l^^ varias nori:;:^,^'- 

nioao ejus dittereAtias eifplyjui i . j ye^unj > fjja jt} 
"Hgulas quafdam , febres fecundarias, iiue lym- 
ptomaticas , quae 'a la£J:6 iri.' mammis vberius 
^^tigefto^^ 'aiiV coafikq w :• vii ab- vterr iaaflamma-,,, , .>. 
*»one, vd' a'fubita,.Bt' ine.%fpeciata;4aflis;i><i<aut "'"t '"'-'^" 
loGhioFumrrtietaibfi {§:^GCChKVu et- €CCLXVfHi.-) 
^ttilantupi, ibrouiter, vt.tuii»eratToposv. indicw». 
^ kk 4 Hic 






5fso 



Bs ti^^ntuvs 



i**^. 



:•.* 



Hic verd dieendum faperefttle qU8datn febri (qao-^ 
niam modo quotidie , modo alterne esoacerbat^r) 
acuta^ plerifque maiigna, autputrida habita, qua 
fpeciatim cbrripi puerperae dieuntur , et magnum 
inde periculum ' fubire. Hanc, quoniam propria 
puerperarum exiftimatur» complures Neotericorum 
jjiierperalem**) vocant, quafi nouum febris genus, 
et veteribu^penitu^-igndtum^et, et peculiari no« 
mine careret , nec ad vHam febrem ante cqgoitam 
reduci poffet. 

-" - * *) Sifnon^mdn 

FebrU puirperaliS eovArpi' STfiOTHKRll , critk. febr. 
or a critkal effay onfevers chap. IX. p. 212. The puerperel 
fever. LoncL 17 Ig., HATHtAKipt; hvlmi, A Trcatife 011 
the puerperal Fever etc^ et JOH. leark, Pra6ticfll ohferv. 
on tki child*Bed Pevers etc. Fhbris Ptterperarum' caroli 
\(^Hir^, "Avis aux Pefttn^. ehceim. et en couches f§&. 3. artic» 
ft. p. Ig^.. FeMs lockialii vulgo iv.AngUa diSa^^d perpe- 
ram eivsdem ihid^ , Fehris laBea maligna Puerperarum lc 
I^OY, Premier. mimoir.fur les fievr. aigUes p. 19 J. Feiris 
putrida puerperis fuperueniens ex biUoJo humorum appareft, 
vil ix dia^ae errorihus riverii, Prax. mecL liifJ Xy. cip. 
d4- ' Pebris putrida pUerperatum RAVM. ]p.''FORTiSy Bc 
febrih* ef morh.muUer. jr* 484. .Febris putriia^ fe^ potm 
fhdigna pueryerarum w^M^i^^i , De febrib, cap. XVL pai, 
^6. Febris^ vterina a partu, tam humoraUSy quam neruofi 
RAVLiMii, Traiti des .mdtad. des Femm. en couchefe^. Ul 
ehap. Ji. p. 219. Febris fhitutris complicata^ fiue pmridi 
maligna GASTELLiEiai , fraite de h Fiepr, miUaire du 
Femm, en couche p. 6«' ' ^.r - , ; ' • 

. **) Prii:nus, q.^i ile ea Ccppferit, a^que, nQjitfmodi de- 
nQmlnatione vfus (itj^. ab hv^io fuiiTe djcit^r ^eovar- 
Dvs strothEr, Londihi ann. I^ig. edito o^ere^ cai , 
iiinim Crititon Febrium ete. 'i ^.^ . 



r ^) 



T r 



§.: CCCCLIX. 

AntuiuhHs '' Nou&m vero. non elle hviptftnodi fehreni^ ikecve- 

j2»f^rf /*' teiibus praeteraifam, facile eruitur ex antiquiffimo- 

raiis!'^ ^Tuni fcriptohitn mooumentis, vt lie^iiifinae.aQimad- 

vertunt $wiKTi(irivs a)>> yjfVkinyB b)^ altique 

' A : M etiaiD 



» f 



CONXKrlf. JlRM^TiTBNT. Vt\ 

etiftn» ititar{^9:ipfos, qui noua Ufo^di^notmOallQliQ 

vtuntur y.i et p(K:uUarit;er de ea e^iflerunt. rSed 

Aulli^i-iuculentius app&ret, faan^ ipfillimaxn-febj^ei^ 

notam.imtUiiiitus fuifle^ ^^tqd^: a€<:^rati(Timfe ^d^:;^ ' 

fcriptamv <^am^4>^'primo^ et tertio epidemiprun^ 

KippocRATisi:)>> vbi o£io;hi^^ia0 pii^perikriim 

ea Ubojiyntium r^feruntui^y jAa nmiles iUisyquas 

nuperi icripeores ediderunt ; vt ouo ouum fimiliu^ 

non fit. . .NdniiuUjrs quaii. UUnc fexloHptas did&rres* 

Laudandi tiimenr firaeftan^iTimi hujiirmodi Au^o- 

res iatkt , ^uod houis, iteratifqueinueiligatiooiiyu^ 

aUuAritf e.cwd coflati fint, quatiquamnon>&ti$-^^n3 

jlare vi^eaturi iiunY pro fcriptorum num«r6, .^ 

labore par vtilttatis ratio confequuta fit. Nain dd. 

hujuice ipoirbi-natura, cauffis, et curatioiie tant^ 

inuenio iotiar eo$ ^flenitonem > tilntam , opinioaun} 

varietatema^ : vt w cui tirones. fidem . habe^tit > qu^f^ 

fequantur,.^uein, vtd^cem, .(^^.proponant, de- 

cerni minime podlt. Quam ob rem, antequam ad 

ejus defcriptionem 'grAdum faciam , in qua pariter 

non exigua^eftapud au£lores diflimilitudo , opi^rae / ^r. v \ 

pretium. .me iaflurum exiftimb ,; fi prtmoribus falr ' '^ \I 

tem labiis pnaeccpuas attingam opiniones, quae 

de riatuira, atque onpxie febnf;fuerperalk nan 

iine magna interdum animorum contentiotie eui^T 

gata^ hftOenus luere ; iinvulque ad examen , quauf» ^ 

tum iome efty reuocem argumenta, quibus ifta# 

innituntur^ vt plaiuor, tHitiorque fiat aditus a4 

ireram ^jus Bathologiam , et Therapeuticen ; ^Uod 

in primis. noftri inftituti ratiQ poftulat. . : 

0) lA Boerhiav: f 1929. b) l r. - r> iib. l ^epkL 
ia. m Aepr(if.lyL K XI. Ub. Uhfe& Jl Aegroe. X. XI 
UI.4ea.Uf^Aesroull XIV. : ., . ,..;.; 

^ ^. CCCCLX; 
Apudpd€fo£que6aU<os.hQdie) .poftrpv^ostf t.efcj^^''*^ '* "" 
.K v:r&tjx^ auonnnqtte^eQita^i;ipfeaif jaiauitialuit, ^ ^ttriuanu 

Kk 5 a 



% 
T 



Htc vero dieendam fopereft tle qoadttn hbA ((po' 
niam modo quotidie, modo alterne exacerbati^r) 
acuta, plerifque maligna, aut putrida habita, qua 
fpeciatim corripi puerperae dieuntur, et magnum 
inde periculum ' fubire. Hanc, quoniam propn 
puerperarum exiftimatori complures ^jfeotericonin 
jftierperalem**) vocant, quaii nouum felms genvs, 
et veteribus^penitu^if;ndtumi^et> et peculiari no- 
mine careret, nec ad vtlam febrem ante cqgQitun 
reduci pofTet. 

*) Sffmonyma. 
Ftbris puirperMlif snvAROf' STftOTHKRn, crincfdfr. 
or a cripical ejjatf onfsvers chaf. IX. p. 212. The pmptrAl 
fever. LoncL I^Ig., hAtiMKI.EL; hvlmi, A Treatije on 
the jfuerperal Fevet etc, , et jOFt lbarKi PraQicfd Aftn, 
an tke ckild^^d^Pevert etc. Fhbris fWfrper«nwi caroli 
Wkl Tl£ ; ' 'Avts aux A^. ekleiut. et en couehet ftB. %. tm* 
ft. p. IS4* Febris lochialii xnJgo w.An^m diSa^Jtdftrft* 
ram siyspaM ibid^ , Febru la8ea tnakgna Puerpererim lg 
I^OY, Premier. mimoir.fur les fievr. aigUes p. i^g. fi^rir 
ifiutrida puerperis fuperueniens ex hiUoJo humorum epfe^ 
vet ex die^aeerrorams Iriverii, Prax. fmd. Uhl'XV.<f^ 
24. Peh¥k putrida pti&perarum «AHH. yoSwotmSi^ 
febrib* ef morh.*mUlie$\fi, 4(4. .Febris pute^eek, ftltf^ 
tfoligna puerperarum w^tfl^^i , De febrib. cap. ^XVL fl- 
y6* Febris^ vterina a p^rtii tam /lumoralis y quam neruoli 
RAVLiNU, ^TraitS des ^matad: des Femm. en couchtJeS. Ul 
ehap. X: p. 2 19. Feiris ihiUierit complieata , fine peri^ 
maligna OASTKLtriEnn 1 '^^aite de la Fitnfr. uutiiBn i^ 
Femm. en couche p. 6* ' ^^\:y, • ,■ , .riur'.... 

■h^ . . **) Primus, q^i ile ea (cnpferit, a^que, fiqj^^qJi ^ 

nQtninatione vfus fit^..$b fiv^io fuifle . i^ci^pr jirA'^; 
• ©vs STRotHiiR, Lbiidirilann. I^ig. ei|ito**^j^i ^ 
HtalUB Criticon Febrium etc. - ->! :.• ^^ v;# - 

AntiquitMs''' Nou&m veror Don eflR^hvijiifinedifelireni^il^v^ 
. 5^'** /'' teiibus praeteruifai^, facile eruitur ex antiquifflnio- 

rS/^^^^^^runi fcripj^dfiim mhmimentidi vt ifeiiififeuB^tnimad- 

vertunt ^wiktbwits «),. ^vkinyB Jf)^ alJ^^* 

^ A /A etiam 



1«, . 



1 



X f 



CONXXfSr. KRMlTiTENT. W\ 



I 



^tuntur y? et' pecuUariter de ea edifTerunt. r^ed 
iullil)iiucalentiu$ apparetj banfc ipfiOimaxn febgcem 
LOtam . ftntiqiiitus fuille^ -4^^^] acc^ratifliin/e ^d^^ ' 
criptamvi^ijiaiti^n^primo^ et tertio epidemioruni 
iippocRATisii),. vbi o£io:htfto7ift0 puQrpet9runi 
;a laboraiitium r^feruntui> V i^^. fim^iles illisy quas 
luperi ibriptores ^iderunt; vt ouo ouum limiliu^ 
lon {it.. .Ndn^tiidks quafiilUnc^xferjptas dk^ree* 
.audandi t^men praeftantiifimi hujurmodi Audq* 
esfuiit, quodnouis, iteratifque inueiligatiooibu^ 
Uuftraf oieaBl comti fint, quaiHiquam nout fa tiM^i^i 
lare vi^jBaiturf iium pro fcriptorum .numer6 ,. c^ 
abore par vtilttatis ratio confequuta iit. Nam: ^§. 
luju&e mor,bi'nttura, caudis, et curatiofie tant^ 
nuenio iotei^ms ^flenfionem) tdRtam.opinioixum 
arietatem^; y t ^: cui tirones - fid.qm . habe%nt > qu$^ 
squanti^, jquem ,. yt d^cem , .^^i pi^ponant > . de- 
erni mlnime poOit. Quam ob rem, antequam ad 
jus deforiptionem gridum faciam , in qua pariter 
lon exigna^^efkapud auflQre^ diinmilitudo , op^rae.t^.^vv^ \ 
»retium. mh iSi£t\xmm : exiftimb^ & primoribus felr '" \^ . 
em labiis {^iMGtpuas attingam opiniones, quae 
le hatuira , atque onpM febrif:fuerperalU nan 
ine magna interdum animorum contentione.euulT 
;ata^ haiQenus Inere ; finntlque ad examen , quan** , 
rum inineeftv reuocem argumenta, quibus ifta^ 
nnituntor^ vt plamor, tutiorque 6at aditus a4 
eram «jus Bathologiam, et Therapeuticen ^ ^Uod 
1 primt&noftriinftituti ratio poftukt. ^.. 

a) In Boerhaavi '%: 1329. b) l r. r) tJb, I. qRroL 
& Ul Atfrnf.W. K XL Ub. Ulfea. II Aegrot. X. XI 
llLJea.UI^.JUgro%.U.XlV. . 

'•^^ CCGCLX» . 
Api]d«plefo{qu]e6aUos.hQdte) pqftrpvisosrf ,.€fc^'»"'»^ *<* ^ 
s vjiATix^ alioraxnque.cdtta^C]^ai^ )am inualuit, ^, ^Jils^^ 

Kk 5 a 



tZ4 . . :: -»-«l FM fll*? V « 

tetitiae, dp^iiiia4c|ue ne : rittioniilis medicus ac- 
quiefcei^e fo(Qty multa prQfedo.impediunt} ob* 
n^xrifff/irnftantque. . -Nam i) neique j«c,.neque la3eushu« 
Qior, neqiie chylus vere eft, qul ad vteruinde- 
jfertur nutriendp . f oetiii , .fpd £Mlgltis> atqueei 
eo tenuior!^ iecreti liquoffi^.nd ejus nutriiMB- 
tum impendttalHir « vt . Phyiiologi celebriote^ 
minufque hypotheiibus addi3i.vjQt«iitfriiin hodiet) 
dix:eQt. . Verum largiamus, chylum, autla^n^ 
humorem reuera eife, qui.adivterum defertur pra 
Qutrimdo' foetu* .Licebit , • icii fallor» mox peto^ 
num chy lus ifte » humorue iaOmia per commuDes 
ianguinis ms ftd.vteruin foratwrt nrel pervafap^ 
ouliarla, inta^^o piiorfus (fanguiAe, ek chylirece- 
ptaci^Us iUttc. defc^dat? Siprimum, quod an- 
, tomiae magis co<ift>nilm eft;..quanqiiam languiDi 
^ permifceatur ) quis dixeritv.ab-^jufmodi conunix* 

tione vliamrnoxam inducl?. Ergaineque abvteio 
in fanguioem refluens, aut in.eodiim.reteQtusp' 
quam mali afFerat, neceflfe ^ft. . iiuinpr efj/^f' 
triendo fbetui accommodatusi. oeifciira viUicet 
blandiil(imui)i'itemf>eratif(tmnfqu0 cair roatri nofl^ 
euadat? Chylus vero nonne fanguini quotidie p^' 
mifcetur, atqui? in eodem retinetur^ vtquaewtt 
ipfa confumuntur^! reparet, ejt refarciat? Sipof^ 
alterumdixeris; ^oftende, quaefo^ vias iibsi eti^ 
gratifHmam nediim mihi, fed omnibus etiflA^f' | 
fiologis feceris. Sed hifce tamen pofitis, ^f^ ' 
monftratis, peterem adhuc,' cur chyte, b*^'^' 
mor la£leus, qui quotidiflrin homic^e da^^^* 
racico ,. aiiifque etiam viis in fanguinem kA^ 7 
in eodem retinetur innoxie, folis demum fofxf^ 
retentus in.iahguine, vt conlaendiiiltk tamifl'''^ 
ter, et ferociter noceat? I^qufi 4^cult«W *| 
cKnabis,' fi.regerks, laSeum ihiinini^ '^ ^ 
ipfo ' confiti »• « et ^cemi ; nfun yt&^ittS^^h f 



; , 



COKf Iir. HEMITTENT* 52 J 

mphatko-taBeai qtiae in muHebrr vtero fe vidiffo 
)n nulli jaftarunt, aut confinxertirft />), in huma- 
) genere non ita oftenfa funt, vt de iis fummo- 
>re adhuc ambigere^) non, Uceat. • 7) . Quamquain 
, quod de ia£(antibus dicunt, generatim expe- 
jntia comprobettir, videlicet has meiius habere, 
fortaffe febribiis acutis obnojcias ihinus effe, 
iam non laBafites; de quo nunc difputare non 
icat; tamen haud infreqviens eil» .lafJantes quo- 
le febre pirerperali interdum corripi , et periclii- 
ri, quod non femel nobis videre contigit; imo 
c quandoque copiofum, praefente hac/febre, in 
ammis fecerni, eoque mammas ad poftremum 
quemorbi ftadium manifeftiflimerf) turgere; quod 
ircle *) argumentof eft, laftationem puerperi», 
lift naturae inftituto confentaneam^ vtilem multis 
t cauflis effe poffe, fed non ex ep,* quod laSis re- 
ntionem, et refluxum praecaueat. 3) ,Mala, >qui- 
is non laftantes delnceps, videlicet procul a par- 
I, affici, et cruciari dicuntur, eas nec femper in- 
ftant, nec ab iilis nutrices omninopraeferuan- 
r ; cuiti hae frequentius macie, vertigine, hyfte- 
:a paflione, virium languore, tabe, vt propriis 
*}:ationis fymptdmatibus>), vexentur, quam non 
*l:Hnte$ , nift robufto , bonoque corporis habita 
)Ueant. 

d) ?Rii). BERN. AT.BINVS de NatuTa kominis §. 15:04. 
oy. HALLBR Phyfioi§^. l XXIX. §. 33. 34. 35. 36. 
.L,DAt9.hifiit. PhyfioL §. 508 524, 525. 

b) VIEVSSSN. poft VERHKYEN II. p. 42. FALCQNBT* 

iDi£R, FJ7^ES, HORN., aliique, et prae(ertim astrv- 
'S (malad. des Femm,). Sed ii quidem viri^ inquit HAt«^ 
RV.v (/. c. §. 30.) ) fahritam ruminantium animalium aA 
ninefn tradnxerunt. ' 

nAiAJBSi, Phyfiol. l XXffllL fea. 2. §. 46. , 48- vW 
rcriptum reliquit: Eo (nempe ad vafa lympfaatica vteri) 
iro v<ifa laSea vteri gtim diaa, de qu^bus retulerarjam 
XXVIL At mQlt(^ confidentios haec ipfamet vafa ne. 

gantvu: 






g^tiiQr a CL AUQGf loio noir fi^lum iiv hfiimm. vuk, 
voL I. .$. 154. muni eriam in Oljiruatim mivtmm 
flrufiionem pertinendbus ^ Bononiae an. 1775. edicisjvbi 
CP^li' 36. ^fii') ci: vir non rtiodo MOIRGAGKii anaoriB- 
tem, quae magni raomenti eft, et ai^nak manzolinai 
in anaromicis difqoifitionibus eKereit^tifflmae fidein, et 
P&TRI MOSCATZ celeberrimi anaroisf s PiofeiToris, xf^oe 
incredUbilis in obftruando Aexteriiatis obfeniationni U 
lenam fuas cjiligentlfljme inllituras^ arque it^ratas adUt. 

* d) LEAKE T, C, 

- *) In Coileflaiaeis medids focietadsMedicorumHaffl» 
bargenlium a aiSECKlo gemianice editisr (pag. n6 »<1 
(I60.) hoc iffnip £onfin|natnm legirur. Nam ibi dAD^lDr 
profitetur, mala^ quae Ia£li aberranti tribui folent, vi» 
Tebris, lumores circa vterum, et crura etc, inteTdna 
euenifle lis eriam puerperis, quae Ja<5labanr, quae^e 
iadis copia non bperflua gaudebant, et quibas fimQli^ 
^cbia rite manab^t. Vid. pavli p>i«^SRic. G^mi^ 
p. Abhandlungm und Btobachsungen aus cUr Annfjl^' 
heit etc, aut Comm. Lipjienf^ voh XXIL pag. 131» 
e) MORTpK. Piithi^log. lib. l.ca^p.VL 

y\ T $. CCCCLXIIL 
CMtinnath, Animftduertendum 4) eft, interdiiin parciorcm 
^V«'flr/«- j^Qjg fecretionem, et prouent^m in manMni*'*^' 
imo etiamj>eniiais deficere , neciochiaintenffiw- 
Jito copiohora effe, quin tqimjeii aliquid matp^^* 
perae fubeant» . et niulto minusr jfebri puerpj 
corripiantur. 5) E contrario. hwc.faepe acc«* 
vifam effe, antequam lac e mammis deceiati^ 
poft eam exortam diu adhuc Uftp turgeat ^^^^ 
quandbque foiitas, neque femper eamvio''^ 
iilis, quae vbera fui^ infantibus tnature, €^^^ 
fugehda praebeant, vt exemplis infra profe^Y 
euincetur. 6) Conipertiffimum quidera ^^^ * 
^quandoque in mammis mora, et ftagnationc, « 
calore ita vitiari , etcorrumpi, vt noxam corp 
inferre poffit, fi nimirum diu in ijs Aip^\ 
concrefcat: quo taraencafu auidqtiid in fang^^^' 

remeat,- plerumquc, nifi nimia copisi^/^ r^P^"^! 

* •' ;. • •• fubf 



; 



C O KV IIT/ Rt^M I t VE N T. 

fubitoque impetu/repcillatur, vt fupra jam moni« 
tum efi) id facile^aut alni fluxu, aut fudore^^ aut^. 
vrina, aut alia aUqua via,* aut pluribus iimuliine 
jnagno ^vatetAidinis inbom^ioda.a natura expeili^ 
quod mj^niplanevirifl)vItrooonqeduiit; iUud.vero, 
quod in-mammis jam coiuit) nec refoiui ampiii^ 
ipoteft, rtumores pius n>inus duros, aut abfeefTus 
procreare^ jCuratu noQ admodum. arduos , fereque 
f ericuii wpertes. .7) Quonian\ probabile eft, qutfi 
tidie aliquid la£Hs e manunis per vafa lymphatica 
iitie vlla faliitatis noxainfanguiuem infundi, vt Ck ' 
MjccKitLii H) in]e£liones fuadere videntur, nulla 
roodo condpi 'mepte pofle, <{uare liquor adeo bian'» 
dus,. aded dulcis, temperatufque , adeo naturap 
ainicus in puerperis) fiue retentns, fiue reforptus, 
febrem mali ^ioriis, inflammationes, tumores, absr 
ceflus, dolores tam interiorum, - quam exteriorum 
partiun^ excitare debeat, nifi antea infigmem Ubetn 1, 
contraxerit, aut aliaquaedam cauiia int^rcefferit, 
vti fubita refcigeratio puerperae , aut graue aliud 
diaetae erratum cui hujufmodi mala reSius'^ rer 
riufque attribui pofiint. . . . . 

a) swiKT^N. i» Boerhaav, §. 1329» vbi teftes appellat 
celeberrimos aii£lores> Vti pev (/pratique des accQucheni^ 
pag. 214.)» I.EVRETVM ipfum (^LArt des accouchem, pag, 
155.) cic. qui id experientia conaidi fatentut 

h) Nov, experm.et obferuat^de fimb. venar, et vafor.kfm» 
phatk. Beroliu, an. 1775- p. 56. ^^ 57. vbi, Iqtiffimus caf^ipus^ 
inquJt Cl. Au£loi;, kic ffateret in errores ianc oriunios in 
Medicina animaduertendi ^ qui in praSicis libris^ faepe occur- 
unt. Saepius miki inpraxi vifum efl ab aniculis^ et medi' 
aflris ahfque fufidamento laStis in fanguinem regrejfum, tam-' 
uam cauffam.morhorum fere ommum fecundum iUorumfem' 
intiam accufariy qui j^uerperM fofl fmerperium inf^antf 
uos inftammatoriae febris 'poftjoartum ortae^ aut rrfrigara» 
Wfiif , aut erroris in diaeta effeEtus , ac fequelas effe peritUS 
i arte facile cognofcit etc. Simiiia faaber leakb 7. c. 

g.CCCCLXIV, 



\ » »i> , .1« 



I 



\ 



$. CCCCLXIV. ; : ./ 

Cuttinustm^: Quaeram S)) ii lac inTanguink vias repulfutn, 

ntutmth^ quando adhuc blandum, et mininirlactc eft, nec 

vlium eic* mora cepit .vidum, teterriina illa mali 

efficerct , , cur iifdem nutric^ , vbi alurouos dimit- 

^unt, attjue a mammts lac' abigunt, non parmtio' 

ne obiiciontur? Plurimas equtdem.Yidi, lAta 

vero earum, quae ex^hac cauflii in*graucmaior' 

, 4>um inciderit. 9) Vt ad feQiones cadattenim, »4 

4[]uas a laSis accufatoribus prouocor, me conuet- 

4iam, materia illa la^.fimiUs, quamcircainteilina, 

<aliaque vifcera , aut in cauo abdominis efFuiam ia- 

/ " veniri dicunt, nihil fane aliud effevidcfear, qu«« 

'pus ex. omento, fecundum quorumdam fentetiM 

yel ex aliis vifceribus partibufque iuppuratis, vt pe* 

ritonaeo, quod nuper Ang^i viderunt , dilapfum«); 

iiquor vero ille , ferum laOiis referens, quoalxlo- 

«hinis cauum interdum fcatere viderunt, vel pos 

«tenue fuit ab inteftinis inflammatis ejcpreflfum, i^a 

fympha concrefcibilis iilinc efFiufa, et corrupta, vd 

trfiyUis ex vemis, fortafTe laSeis» ruptis, l«ff*ti^, 

exefis, aut fphacelo' deftruftis , apertifq«.^. 

lymphatico latice ftillatim emiflus. Nec nouutft 

eft, materiam kai-fimilem faepiffimje profe&ori' 

bus obuiam fieri In. ablcefflbus tam internis, qwni 

externis, vbi nuUa la£lis fufpicioy aut culpa a^^^^^ 

|>oterat ♦). 10) Quodattinet ad tumoresvariij«' 

neris, atque abfc^us, qui circa vterum,:ejuf^i' 

gamenta, aut intra mufculos iliacosj et pfe '^ 

. adinguina, etfemora, aut alias partes pucfP^^ 

obueniunt, hos aequiori jure, vt de lochioruitttft' 

tentione^ aut metaftafi nihil dicamt vel ex vtero 

«gratiido, tumente, ct proximais quafque partfis^* 

^ente , yel ex vi , quam eaedem partes in iterif* 

partus nifibus paflae funt, vel ex circuita hutnfl^ 

rum impedito, vel ^x lympha teriacii acriquejj 



eoSTttl. HBMITTBITT. 



S»9 



• r 

ela celluUri alicubi accumuiata, et Aagnante, vel 
;x materia purulenta intra vafa genita , et vi vitae 
iemum alicubi depofita, cujus frequentiffima ex- 
lant apud fcriptores exempia, deducendi videntur, 
]uam ex lafle, iiue retento, vt ajunt, iiue repuifo. 

a) CeL CARO^vs rioha {Confiit. epid. Taurin. alte9\ 
p. 40. aeger 4.) hifidriam adducit puerperae, ctii febrif 
cum horrore tertia a parta die fuperoenit; ex qua die 
lemam duodecima qoali repente interiir. In ejus cada* 
'de inoenta eft magna puris foetidi qaantitas, quae in 
:auum abdominis ef&uxerat ex abfceiTu Tobae Faliopianae 
lexterae. Pufne eiTet iftud, CL Au^or ne dubitauit qoi* 
lem. Offendit [waeterea vteri caoeam gromofo fiingaine 
)lenam, vafa vterina diftenta, et varicofa, inteftina ex« 
riiifecus nigricantia» et gangraenofa. 

*) Cl. swiKTKNivs (in Boerkaav. $. 75.) refert exem^ 
>luro ex Hift, AcaoL Parif. an, 17129. f. 17. Ig. turaoris in 
ibdomlne noJ!)ilis luuenis inuenti, qui continebat fepteni 
ibras cum dimidia materiae albae, partim lafti, partim 
rafeo (imilis. lievtavdivs {Hift, Anat. med. T. i. p.357» 
?r 258.) ex aS, Parifienfibus producit hiftoriam humorif 
^aElei magna copia in ahdomine puellae feptennis inuenti 
:um mefenterio fcirrkofo y vel materia quadam aWicante, et 
juafi cretacea infarHo^ itemqoe ex Lossio fe£Honem 
pueri afcite laborantis, cujus abdomen latice quodam meri 
^aSko repletum deprehendebatur. In muliere confiftentit 
ietatis.(apud MoRGAaNiVM Epift. anat. medic. 45. n, 16.) 
ex peripn^umonia intra quinque dies mortua fiiiiflrum tho* 
racis cauom replebatur lero , quod a pure admifto albicara 
libmius dixiffeSy fi vUa furis kic fuiffent indicia. Eodem 
albido humore turgebat quoque pericardium, vt a frimo 
9on pericardium^ fed apertum magnum quendam abfceffum 
jidere crederes. Superpcies vero omnis pericardii interior^ 
xterior autem cordisy et auricularum^ et magnorum vafo* 
um obdMcebatur materia quadam ex aWo cinerea , nikil ma» 
[is quam cakem^ parieti modo induSam referente; nec ta» 
nen cor, aut pericardium) ea deterfa, erofami aot fop* 
)aratam apparoit. Mulier autem haec nec puerpera erar, 
lec partui vUi proxima, quantum ex hiftoria conjici poteft* 
limilis materia cor obducens, obferuata etiam a GVARI- 
lONio, memoratur ibidemi fed fufios Epifl,20. n. 37* 

VoLI.P.ir. Ll Bgc^ 



530 DX FEBRI.BVS . ' 

Ego qttoqne pluries in cadaueribot tam tnorbii vm^ 

quam chronicis denatorom , ec quidem virilis fexns, peii* 

cardium huroore la£ii fimili plenum, cor vero mateiie 

quadam cafeofa circumdatum, et foedatum deprehendii 

qua abfterfa, nulla alia labes, niii leuior i^fiammatio, cer* 

nebatur. CU p£Rcivalivs (Effays mediciil and exftrms' 

tal on tke foUowing. fuhje&s etc. p. ajs.) narrat, bispar^ 

centeiim' inftitutam efle in puella o£temu, afcite, etiii' 

farca laborante, et qualibet vice iniignem copiam hi!ino< 

ris la£li cum aqua remixto {iroilii extradam efle. Ties 

«bfceflus, pofl varioias fuperatas infanti odimeftri oboiti 

funt , vnus circa cubiti articulum , alter ad malieolum in« 

ternumi etexternum, tertius fub clautcula dexten, et 

mufculo pedorali. His inciiis, (lvdnvio. Adverf mi 

praS. vol 2. fart* i, pag. ig^. tt feq.) materia piirolenti 

cenuis , et faniofa cum la^iis coagulo , iiue gmiBu cafeofe 

efHuxit. Nec in folis corporis caueis, atque abrceilibDS 

' mateiia la£li fimilis pluries, verum etiam in ipfomet lin' 

guine non femel reperta eft. Legitur in hiftoria acade- 

imiae fciemiarura Pariiienfis an.1752. , fedam elfe venaiQ 

brachii viro rede valenti, fed valde plethotic^o, ettniiltD 

plus bumoris la£ii (imiilimi , quam fanguinis prodiiHe. 

Idemque pluries vidit mvryvs in iis, qui aflidaee^oii 

vehuntur. Neque haec {ingularia,'fed obuia padio^ 

riuntur apud obferuationum medicarum fcriptorei ^ 

quibus omnil^us, ni fallor , elucefcit ineiTe langQifli,^^ 

moribufque noftris materiam, quae a ^eliquis ejos ^' 

bus fejun^a^ aut alicubi depoiita humorem albicanteni, 

et la£leum referre poffit, aut la6H fimili^ videri. Noji» 

yero longe abefTe putaueiim, chylum ipfum hicmasini» 

confideratione dignum eile, Saepe in fanguine p^Qcis' 

paftu horis extradlo chyius confpicuua ef^, feraniqQe^f' 

albidum reddir. Quid fi aut copia exceflerit, autnouif" 

time fanguiifi admifceatur, aut aliqua ex cauifa iH^' 

ne fecedatj^et alicubi confiftat? Num a LaSe idrtli«^* 

Chyli pars plnguior, et adipofa cum lyropha animil^i''^^* 

ta, et in cellulis membranae adipofae depofita, HAtxK; 

WLO docente (^Pkiff lih. XXV. fea. 2. §. >7//.) pingoc<«- 

nem, fiue adipem, formar. Nunquid hinc ladeostaiRO- 

res, fiue decubitus, vt vocant, quibus puerperae obfloxu« 

jnterdum funt, re£^ius quam a la6le deduxeris? Cby'^' 

quandoque coiitra valuularum du£lum» et reiiftentiani | 

(horacico canali refiuere, et in glandulas iliacas, lombalei' 

que, 



I 

k 



CONT^IK, ««M)TT£NT. 53X 

qae, .aK]u? in earum yafcula fponte fe difiudifle, eodem 
HALI.BRO obferuante {Phuf, l XXV. fe^, l §. X/i), vi- 
fus eft. Multo facilius iftud fieri pofle conjicies, fi ali- 
quod a^cceflerit obdaculum, qno ille reHuere, et nouas viaa 
fibi parare cogatur. Habes igitur probabiliorem cauffam, 
cur tumores, congeftiones, abfceflufque iftos puerpera- 
rum, qui celiularem tebm, qui glandulas conglobatas, 
tam internas, quam externas faepe occuoant, quando hu- 
roorem ia£li iimilem continent, adipoibs, aut diyiofos 
vocandos malim, quam lafleoa. 

§. CCCCLXV. 

Supereft demum, yt duo poftrema illa argumen- ^amhan* 
ta, quae fupra quinto, et fexto loco {$. CCCCLXI.)^^^/^^ 
allata funt, aliquantulum excutiantur. Itaquemr»/^ ^«^ 
quod deiochiis magnam partem iafteis afferitur, id'*'^'^'*"^ 
fane eiufmodi eft, vt omnino per fe corruat, fi 
quae contra vafa laHea vteri^ aut la^um humo- 
rem ad vterum confluentem difputauimus, memo- . 
ria {teneantur. Deinde animaduertere oportet, co- 
lorem albidum , quo interdum lochia *) praedita 
fant, la^eam eorum naturam non fatis oftendere* 
Albicant enim» vel quod vafa, vnde rubens fanguis 
effluebat, jam contrahi incipiunt, et ferofu^n tan- 
tummodo, lymphattcumque humorem tranfmit- 
tunt, velquod puruienta materia decolorantur, vt 
ex foetore, quem tum exhalant, aperte liquet. 
Q.uod fi porro lochia interdum non fupprimuntur, 
niii febre jam proue£la, aut ad fiiiem tendente, mi- 
rum id quidem nequaquam eft. Nam non omnem 
febrem , quae puerperas corripit i ex iochiis fup- 
prefiis, aut cohibitis, et retentis oriri neceffe eft, 
cum multiplices profefto cauffae fuppetant , vnde 
ea deriuari poflit. Mirum potius eflle debet, ftura- 
tibus lochiis albis , id eft , vt adueriariis videnturj 
la£leis, febrem faepe nedum ceffare, verum etiant 
illico excitari ; vterum tumere, et tendi, ex retea- 
ta nimirum rubra fangjuinis parte, nec fatis eua' 

Ll 2 cuata^ 



•♦ 



532 D« 9BBIIIBVS 

cuata; 'quod a me ilon femel obferuatutn eft: im 
contra , lafteo humore exeunte , ex eorum fentea- 
tia , puerperis re£le natura confuleret. Quam ob 
rem, quando jufto citius in plethoricis, fangui- 
neifque puerperis lochia pallere, aut albicare video, 
quamuis vbertim fluant , fufpe£lus profe3o nilii 
eorum color eft, et non raro aliquid mali imminea' 
tis portendit ; nifi cito , et prouide medicus opein 
ferat. Quod attinet porro ad la£tis vberiorem fe- 
cretionem; nuUa me fubit admiratio, ii ea vtna- 
turae ordinem, et inftitutuni (^uitur, omniam- 
que funftionum integritatem plerumque fignificrt, 
fic quoque cauflfam mfedicis exhibct, cur fibi gau- 
deant, et puerperae gratulentur: contraverofi 
ihopia Ia£lis , autdefe£lus, quoniam turbatae, at* 
que aberrantis oeconomiae animaiis indicium e(i; 
eos terrere debeat, et mala, quae imminent, prae» 
fagiat. Verum vtrumque de fluxu lochiorum dici 
etiam poteft. Eorum copia fecuritatem plenun- 
que ; penuriay aut defefius periculumi meWI^ 
iion leuem multa certius affert. 

*) Mulieres , et non pauei ex tnedicis fimnl ac ri^ent 

lochia jialiida, aut albida fieri, mox dtcunt, lac ad vt^ 

rnm conuerti, atque ex eo prodire; nulla temporis, qaj' 

id eueiiit, habita ratione. Sed vt plurimum pallereinci* 

piunt, imo etiam aibicare» febrela£lea, vt vocanti icce* 

dente, autladle in mammis fec^rni coepto, autnMnnii' 

jam \%&t turgentibus. Noil ergo ranc ejurmodi decoioi^ 

tio lochtorum ia^ti ad f terum conuerfo tribai poted ^ 

frequentiusj et citiai albicant In la£bintibus, in P>^. 

certe, cum lac ab infante nato exfugatur, ipfom ^«e^ 

ad vterum , haud verifimile eft. Nam fi ex lafie io^"^ 

admixto albidus ifte color orirettn* i albicaree pro^*^^ 

muito magis in non laftantibus poft laQis e mitBtt^s r^ 

iuxum, ec non in iit, quae lac praebent; atit iniis>° 

fummum ,. in quibus nulia laflis lecretio in mamn^/P' 

paruit ; quamquam in his pofterioribus ddbitandoffl **^^ 

eiTet, num ex miatione la£lis lechia tum vere decoloi'' 

renturi 



I, 

J 



, \^ 



CONTIir. REMITTBNT. 59{ 



\ 



rentur; quia neque lac, vt diSiHii jatn eft, fub fortn^ 

Ir&is in fan^iiuine inefti nec vieri fabrica^ad iJlud fecerr 

nendam in humano genere a natura conii£U ^ft. Egei 

eniin glandulofii maminacum ftivu6lura, vt f^cernatur, pat 

returque. Non fecretum, neque paratum, vbinani exir 

ftere poterit» quonam ex loco manahit? At inftant non ^ 

pulli, vt lac vere fanguini inefte , et cum lochiis ab vterp 

effundi probent, fudores puerperarum , et lochia ipfa ^ci- 

dum quemdam odorem fpii:are, qualem lac acefcens emitr 

tit. Quod incerium fane, et dubium argi^tpentum eft^ 

nam qliamquam odor iftiufmodi reuera fudoribus, et lo- 

chiis infideret, nec aliunde, nempe ab aliqua la6lis por« 

tione , .quae in linteola circumpofita ex mammis ftillaue*. , 

rit, et mora acuerit, emaneret: tamen necefTario noi| 

fequeretur, vr a ia^e liue retento, iiue refluente repe» 

tendus eflet. Non enim folum lac in nobis eft» quod 

acefcat. Acefcit etiam gelatinofa, vt vocant* pars fangui* 

nis, quae ,ideo magnam habet cum laAe affinitatem (SK« 

KAC del cuore T. ). /. ). eap. 4. p. 105. lo60* J^^ dirni^ 

diu feruatai acidum faporem acquirunt, odoremque iimi- 

jlem exhalant. , Gelu inde paratum, dura corrvimpitur, 

eidem vitio obnoxium eft. Jus , et gelatina vituli fibi re* 

]i£!:a acorem concipiunt (Mim. de VAcad, de chirurg. T. t* 

P. 2. p. 70. ed. in 13. senag Effaifs de PhHiq. f. 552. 

Du coeur T. 2. f. pg. lorrv des alimens T. i. p. 359*)v 

Adeps etiam, oleumque noftri corporis acefcit. Qot 

ipfum, quia adipe circa bafim faepe fcatet, diutius fer- 

vatum, acidum odorem interdum fpirauit (Id. ib. T. 2. 

^. III.). Imo ex carne bubula putrcfcente fpiritum fub- 

acidum elicuit VAViBRivs, referente hallero (P&jt^o/. 

I. V. JeQ. 2. $. )2.); qui etiam teftatur, in humoribus 

juniorum animalium manifeftum acorem reperiri, in adipe 

adhuc euidentiorem (ilnd.). Hinc animalia prius acefcunt, 

quam putrefcant (\vALLBR&f5 ckem, p. 237.). In pure 

acidam indolem deprehendit qvesnAkVs (Oecon. anim^ 

X I. p«g. 169. 195. 247.)) quamquam id fere ab adipe 

repetit hallbrvs (/. c). Acet puerorum hHlitos, et fudor 

(PJBCHLIN. obfyrv. jp. 332.). Odor acidus percipitur in fu- 

dore febrium quarumdam malignarum (morgagn. de fed» 

et cauff. T. 2. p. 262. yournal de midecin. ann: 1763» 

menf. Auguft, fordvc. p. 24 62.); item in purpura (KOr 

SBXi-fymptom. fwrpur. ckronic. fcorhutic. p, 16. et hyDWiQ. 

Pathohg. p. 64. I22.)i in febre psiliari (hamilton de 

Lr 3 Prax. 



< 



'534 



D8 FKBIII^VS 



JVat. regul etfeir. miliar.). Acidiini fudor^ etiquideni 
cricieufn in febre quadam anomala obreriiaQit grainqk* 
IIV9 (De fibr, Bmav, f. 39.) et in foemina , cui offa emol- 
lica erant, nAverivs (fur fmoliffem, des at p. 62.) etiD 
pari caftt vaporem acidum ex abdomine erumpenten no 
tauit ZELLSRVS (De JlruS. glancL fraet. nat,). 
ergo odor acidum fpirans reperitnr etiam in aliis tn 
vbi nulia ladis fufpicio efle poteft; cur non ttem inpo»» 
perii i cur non in Ipchiis , quae mulmm feri, «t lymplae 
continent, ad corruptionem proniffimis? 

§. CCCCLXVI. 

Nmm verae Quac quidem omnia fic accipiantur velim, yt 

* ^' Gallorum de hac re opiniones , doftrinafque ni- 

mium , vt ipihi videntur , protenfas , et lathis, 

quam par eft, efFufas quodammodo juftos intrali- 

inites contineant, non vero lac prorfus ab oinni 

noxae fufpicione vindicare debeant, Aceftcns enim 

' mora, aut corruptum , aut alia qdacunque ratione 

acre redditum, aut repente, et magna copiare- 

pulfum, noh innocuum efle, fupra ($. CCCCLXE) 

pofuimus; cum fic fanguini afnifum , autadcere- 

brum, pulmones, aliaque vifcera translatum, ^^^ 

ali<:ubi in ceUulofo textu depofitum, congeftuni' 

que non modo febrim, verum etiam deteriora ina- 

la, quorum jam {§. CCCLXVIII.) mcminimus, pro* 

Afighrt/m cr^^Te pofHt. Nec dum a Galiis, quantum M 

J^ f '^*'" recedimus, ita mouemur auflori*ate Anglorurarc- 

centium, vt cum his lochia imminuta, aut fuppra- 

fa, aut quocunque mod^retenta e numero cafl&; 

rum, quae febrem pilerperaiem inuehunt, eichi» 

penitus velimus. Namque haud audiendi mili^* 

dentur, dum quafi ex tripode delphico ddcernunt, 

^ nuUum difcrimen effe inter humorelSI? qui lochio- 

rum nomine ab vtero efFundituc, et iUum faogui' 

nem, quem vafa dlfrupta, aut dilacerata, autalit«r 

faucia cujusUbet partis euomunt ; atque adeavtrum- 

que aeque blandum, iufphtemquehaberi^votot. 



CONTIN. HKMtTTENT. 535 

r^^eque facile eifdem a) fides habcnda eft, quando 

nihil mali ex imminuta, aut retardata, aut cohibita 

hu jufmodi vteri euacuatione fe vnquam vidiffe de- 

clarant *}. Sola enim fanguinis , licet boni copia, 

quae, proul contrahitur vterus, exprimi pauHatim, 

atque efTundidebet, ret^nta collei^iones, dolores, et 

quandoqueinflamma(tiones, et febrem non leuem pa- 

rere faepe **) vifa eft;. Si vero fanguis, qui in vteri RffufafKri 

vafis copiofior jam eft, aut ad ea, vtero vacuo faQo, 

vberius ferri coepit, fubito repellatur, et repentina 

metaftaii , rapidoque motu in debiiiorem, nobilio- 

remque aliquam partem, puta cerebrum, aut pul- 

monem, impetum faciat, nonne exfpeftandum coii- ^ 

tinuo eft ***) grauiflimum aliquod malum ex iis, 

quae inaequalis fanguinis diftributio, inaequalifque 

ejufdem motus, et vis efEcere cfonfueuerunt? Id 

nonne frequentiflimum et manifeftiflimum eft ia 

haemorrhagiis reliquis, et praefertim in catameniis 

ipfis, illico, et repente compreflis? Quae non tum 

pe£lori$ opprefliones, anxietates, fuffocationes, quae 

non capitis perturbationes, cephalalgiae, vertigines, 

aliaeue terrificae afFeftiones fubfequuntur ? 

a) LEAKE in jorimis /. c. 

^) Prodilt anno 1768- LugdaniBatauonimCl.fiERHAKDl 
FAWARQ Diflertatio abrolutiflrinna De Lochiorum metaftafi. 
Haec recufa inuenitur in Syllog- baldimoeri vol 2- fag. 
278* Do£linimus Auflor, etii inetailatim ladlis prorfut 
11011 negetj multa ramen, imo omnia mala, quae alii 
h^i tantum referunt accepta, lochiis etiam aberrantibus 
faepidime tribuenda cenfet. Cum vero vtriufque generis 
inetaf^afes fummopere ]|(9ines iint, (igna etiam tracSt, qui« 
busaltera ab altera diftingui podit. Turbae, inquit (§.V.), 
quae primis a partu diebus obferuantur, lochiis; quae 
vero ^o&febnm ladariam nafcuntur, la£li fuam origineni 
debent. Deinde addit, in metaftafi ladis mammas flac- ^ 
cefcere, in lochiorum aberratione curgere pofle, citatque 
affentientem cl. swietsnivm (comm, in BotrfLoav. T. ^ 
p. 610. #r 6ia*>. 

L l 4 ' **) SiraUia 



%y 



\ 



53^ DK FKBRTBV8 

**) Similift tiinet etiam a copia hom fimgiuiitt in mi 
vafis retenri idein favvarq /. e. §. IK 
***) Eadem quoque docet rAvvARQ Lc^ioi 

§. ccccLxvn. 

Uchia qm" At interdutn lochia ita a boni fanguinis iniiok 
J^^^J^^^^defcifcunt, vtcumeo, quiin haemorrhagiis e vilis 
erumpit, comparari, vt temcre volunt, minitM 
queant. Supra ($. CCCLXV.) oftenfum eft, ali- 
quando ea purulenta , aut puriformia efle. Tunc 
certe reforpta, aut retenta innocua fore, nemo 
dixerit. Quandoque etiam in vteri, aut vaginae 
cauea reftitantia , et ioci calore fota , aut aeris ac 
cefTu contaminata ita alterantur *) , vt, ni vere pu 
trefiant , ad putrefcendum certe paratifllma eua 
dant. Hinc tetram mephitim exhaliht, acidum, 
vel foetidum nidorem emittunt , atque acrimonia, 
quam acquifluerunt, non folum partes, perquas 
depluunt, quodammodo infbmmant, etmordeot, 
verum linteola etiam ipfa, quibus excipiuntnr, bre* 
vi exedunt , confumuntque. Iftane tuto retinerf, 
aut cum fanguine circumeunte communicari, t 
circumagi poterunt? Adde, ab vniuerfoi corporis 
habitu non raro ad yterum prauos , alienofque foc- 
cos poft partum confluere, vt prouidentifliroo na- 
turae coniilio , conatuque excernantur. Si cafu, 
aut malo fato fiat, vt expiatio e)ufmodi impedia* 
tur ; quis non viderit, quanta, et qualia puerpeiis 
mala impendeant? 

*) Mihi omnino addipulatar laudatut FAVVAii<!(ll(^ 

< dum ($. 2.) (ic inquit: ,,QuaroqMMi fanguinem ^^ 

„in matticit cauitatem influentem lanum d9e adfeuDi 

„idem tamen de fanguine de genitaiiiim rima extefion 

^prodeunte femper adiirmare npUem. Notum enim eft 

„et calorem, et huraiditatem horum locorum, ec ih* 

,,gnationem in iifdem faciUimo negotio, et breiiiflimQ 

3,tempore corruptionem inducerei Danc igitor ob P^^ 

„fam fanguis de genitalibui prodit omnino. conai^^ 
... . *.noD 



CONTIir. R^MITTENT. J37 

j. 

116X1 <|Qod qiia talis jn vtjerum efFundatar, fed qnoniam 
;banc labem in his demum locis ^contraxerit. Acc^dit| 
,quod particulae relidae placentae, amnii, chorii,'atqne 
tomentofae fubftantiae , quae chorium com vtero vbique 
^ne^it, corrampantur , corruptae cadant, et fanguinem 
tranfeuntem varia ratione inqainent.'* Idque praefer- 
im euenire fabdit in regibnibus calidiorUms^ i^hi Judm 
lim habitarunt. 

f CCCCLXVIIL 
Quibus vero noque lac cum recentioribus , ne- . ^^ «^* 
jue lochlorum r/epulfio , et metaftafis cum veteri- 'qi^t^^e'*^ 
>us quibufdam cauiTa febris puerperalis videutur;^«j?^ c/V 
li ad vteri^ potius inflammationem , quae in puer 
leris non infrequens ejft, animum conu^rtunt , at-» 
ue hanc originem ejufmodi febribus veluti proba- 
iliorem affignant. At hvi«mivs, et lsakiviI 
teri inflammati fymptomata ita a febre puerperalt 
Uena reputant, vt ingens ihter vtrumque difcri- 
len elTe, fidentiflime ftatuant. In denmrtuisv 
raeterea ex hac febre puerperis vterum omnino 
aturaiiter conflitutum atque illaefum ; omentum * 
Dntra, et tenuia inteftina inflammata, et gangrae- 
a afFe£la, itemque abdominis cauum humoribu9 
utridis , et corruptis , nec non fpiritu foetentifli- ' 
lo plenum reperferunt. , Quo fad:um eft , vt non . ^*"'^^' ^^. 
teri, fed omenti, bteftmorumque m^mmz^^om^^f^ZZ 
anc puerperalem febrem ambo tribuendam judica-^*^^^^*'*.^^ 
erint. Quamquam vero eam inflammationis effe^?,il ^^** 
>bolem velint, non tamen omnem putredinem' 
rimarum viarum , aut etiam ipfius fanguinis , fal- 
^m fecundariam , et acceftbriam ab ea excludunt* 
erum quod attinet ad hujufce febris fymptomata^ 
leo varia, et diuerfa ab au£^oribus referuntur, vt 
3n facile, quae ipfius propria, quae aliena*) fint, 
lis defmiuerit. Itaque, fi defcriptiones omnes 
irfequamur, quas de hac febre puerperali tradide- 
int obferuatorc^ , qua£lam cmo. inueoiemtts , io 

Ll 5 quibus 



53} ^* VKBRTBFS 

quibus vteri inflammati {ymptomata noh defuife^ 
fttm^cogimur. Quoclli etiam fefliiones cadauenim 
earum , quae ex hac febre perierunt, confulantiir, 
id multo euidenticis apparebit, nec vUum dubluni 
' fupererit, quin interdum nullum inter hyfteriti- 
deni , et febrem pueq)eralem difcrimen cxtiterit. 
Cl. enimuero lk rov in ea ipfa foemina ex hacic- 
bre exftinfta, in cujus abdomine notabilera (eri 
quantitatem cum flocculis albis la£li eoagulatofimi* 
. libus (§. CCCCLXL) inuenit, vterum etiam, partet 
que vicinas inflammatas fuifle, confitetur. Binas 
quoque feftiones mulierum, quas febris puerperalij 
rapuerat, exftant apud vovtbav a); quaruravte» 
rus interiorem membranam nigram, et moUemb 
^ bebatj rubore quodam liuido, et vere gangraenoft 
fubtus exiftente. GA.<;TEi.i.BRrvs etiam duas di«' 
lieres febre puerperali, et quidem exanthematica 
abreptas fecuit b) , in quibus vterus luculentiiSmas 
inflammationis notas exhibuit. Quibus fi sM^ 
eas, quae paflim exftant in Mifteltaneis tiaivf^^^' 
rioforum r), obferuationes , vterum facpe itiSM'^' 
mari in hujufmodi morbo, nemo negabit. Sedpto 
mille aliis illa effe poterit, quam typis mandaoitj. 
p. xAVBRiv^ FAVKEN d). Is enim narrat, ann|i''* 
1770. puerperis fere omnibus exitiofum fuiflfiVifl* 
dobonae , fed praecipue illis , quae in nofoconiio 
Diui Marci decumbebant. His mpx poftparto"^ 
vterus eratdurus, et tumidus cum dolorisft^ 
lochiis fuppreflis, alui fluxu, aeftu, iiti, cuttl^* 
- da, capitifque dolore. Tertio, aut quarto*^ 
vniuerfum abdomen, fpeciatira verfus diaphrag»* 
tis regioiiem intumefcebat , tendebatur« ^ ^ 
bat, flaccidis interim mammis, et lafleva^ 
Dife fexto, et feptimo haec itii ificrefcebant, vtvo* 
fufFocatae necarentur . Se£Ha ailatoroi^ ifl ^ 

. 9bdomine detegebat pfeudo m^mbn^am ^^^^^^ 

qua^** 



I 



CONTIW. HEMITTKKTi 539 

\ t 

t 

uadam cafeo, e£ la£li fimili conflatam> qua omnia 
ifcera obducebantur. Totum ejus cauum fero 
siuti la£Us fcatebat ; neque id deerat interdi^m in 
)fomet thorace. Non vnum vifcus, fed aliud, 
:que aliud inflammatione obfeflum reperiebatur. 
i n on nuUis vero vterus fic afFeftus occurrebat, vt 
)\iaM:elo correptus videretur. Simillimam huic 
pidemicam conftitution^m puerperis exitiofifTi.- 
lam, quae hieme anni 1746. graflata efl, ex com- 
icntariis Regiae fcientiarum Academiae ejufdem 
mi commemora^Cl. swiktknivs hifce verbis: 
fquae » dum parturiebant^ effiuehant , et pojlea vte- 
ts ficcuSy duruSy dolens tumebat^ nec tochia folito 
%ebant modo. A ventris fluxu morbus incipiebat^ 
olor ventris fequebatur, in primis cirea locum , quem 
:cupant ligamenta vteri tata , tenfum erat abdomen, 
iput dotebatj et quandoque aderat tuffis. TertiOy 
tl quarto pofl partum die , mammaey quae tunc tur- 
\ere folent , flaccefcebant , et quinto , vel feptimo die 
uerperae moriebantur. Paupere^ fotas inuadebat hic 
mbus , praecipue fl in nofocomio peperijfent. Fe- 
ruario mefi/e adeo periculofus erat morbus^ vt ex 
iginti vix vna euaderet. In cadaueribus inueniebatur 
)agutum taSfis (Gallorum fermone hic vtitur) ex-. 
^rnae inteftinofum fuperjkiei adhaerenSy et ferum 
%Steum in cauo abdominis effufum ; flmite ferum in 
uibufdam reperiebatur in peStoris eauo , et dum put" 
\onesfecabanturyeruStabantflmilem lympham ta&eam^ 
*d putridam» Fentricutus^ inteflina^ vterus^ rite 
:aminatai videbantur inflammationem pdjfa ftsifle, 
grumi fonguinis ex diffeSiis canaUbus vterinis exi* 
int: in muttis etiam ouariorum fuppuratio videbatur 
ifuiffe e). Quae omnia tam ratione fymptoma* 
tm, quam obferuatorum.in cadauere adeo cot» 
miunt- cum defcrtptionibus hvlmii, lk hoy^ 
; LKAKii, vt nihil fimilius efle poflit, excepta 

' vteri 



N i 



540 DK FBBIIIBVS 

vteri labe, quam hi nunquam in fiiis paerpeti 
repererunt. 

*) Ci. WHITEVS (p. 2to.) vehementer et ipfe mirator, 
vix doos. au^ores aie, qai esdera ratsooe hancfebnn 
dercriprerint. Credit tamen cvijarqae defcriptiones ifdeii* 
ter ex ipfa obreruatione defumptas fQiiTe, prout nininifl 
morbus fe fe eorum oculis obtulerit : quod probe wiiDii- 
vertAS velim, ne qaae deinceps diduros min, Ak 
aut commentitia tibi videantur. 

a) MeloHg, dt chiryrg. f igd. 
. b) De lafiivr. nUliair. dU$femm. m €^luf. lOS. 

c) MifcclL N. C. Dec. i. Ann. 2. i^ g;. An% 4. #n 
195. Dcc. 3. Am. 4. ohjvrx), 94, Dec. j. ann. V ^' 22' 
ann. 3, obf. 12?. whitevs ipfe (/. c. p. 2o6.)nonneg^ 
in hac febri vterura Interdom inflammatione et gmgrtfa 
fentari. 

£} Das in Wiin im hhra 1771. nc. vid. Coomr. ^H 
' voL XIX. pag 289* 

e) Comment. in Roerhaav. $. 1329. pAg450. CLGEor* 
FUOYVs anno 1778 vidit epidemicam febiem poerpertlm 
in Nofocomio tHStel-Dieu Partfiis, breuemque.eJQs '"** 
riam confcripitti quae proftat in ^o/. ^a* B^g* ^ 
OpufcuL "p. as^ 

$. ccdcuox. 

jofiammaii9 Quantum p>orro ftdc^ndum fit cadauerum (ecbO' 

i!!!^'^'* ''nibus ab HvtMio, et leakio ad proximamh«naB 

nffctf^ji/tf/^ir-febrium caullam jdetegendam inftitutis, exeonciv 

^''-^^'^'^'•conftabit, quod ex Xl. puerperis, quanim* 

riam confcripfit Cl. whitbvs, nulli -faugufc 'J'* 

fus fit, et nihilo fecius ferme^omnes euafco* 

Quod nequaquam contigiftet, fi quae ab illi^^' 

rioribus in omento, atque intefttni^.iiiae^^ 

Aammatio dicitur , prtncipem reuera hidfh 

fam , fiue continentem , vt vocant , et conjQO' 

praeftitiflet. Q^o vero id magis eluceat) I^' 

eafunt, quaein nouam uvi.mii dd£lrin8md< 

fime animaduertit idem whitbvs a), efto^J 

efFeflum pro caufta ab eo teinere acceptum 

J^lamque enim^ero ejufmodi inflammatioi p^ 



/ 



CONTIir. RSMJTTEirT. {4! 



a, et n,on fecundaria i^xftitiflet, nullo modo, find 
romta et larga fanguinis miilione , vitari , aut 
fcuti rnquam potuiflfet. Sed fua quoque efi 
KiTEo peculiaris opinio, qua a reliquis pene 
nnibus dilTentit. Puerpefas enim nec ex la£le« 
ic ex lochiis retentis, nec ex vUa vtfcerum inflam* 
latione in puerperalem febrem incidere, fedexeo 
mtum putat, quod fanguis earum ^utridis efflu* 
is inficiatur. Effluuia autem haec partim ex lo- 
liis in vagtna, autoirca pudenda retentis, et facile 
atrefcentibus, partim ex bile acri, et corrupta, 
it putridis inteftinorum fordibus eleuari , a venis 
ihalantibus, aut membranaruiti interftitiis refor- 
^ri, et cum reliquis humoribus communicari ; eo« 
xe facilius, promtiufque fanguinem hinc com* 
iitref(^re, quo major aeris, cubiculi, ledi, potus- 
le calor eft^ aut largior calefacientium medica- 
lentoruro, et ciborum abufus, minufque aeris 
imperandi, et renouandi ftudium, aut minor 
lundum corpus feruandi diiigentia b). Ideoque, 
lamquam comnmnitef in demortuis inueniantur' 
iteftina inflammata , et glutine quodam exterius 
3du£la, et confcrruminata, fero cuidam purulen* 
i immerfa; magis ad putridam, quam au inflam« 
tatoriam naturam hujufmodi febrem acced^e« 
\teftina vero, omentum, aliafque partes, quae in 
uerperarum cadauehbus corruptae reperiri folent» 
cilius, citiufque contaminari, quia vtero, lochiis, 
crementifque propiores exiftunt. Quod vt cre« 
bilius reddat, non modo pluribus vtitur ipfe ar« ^ 
imentis e phyiica , et phy (iologia du^lis , verunt 
iam confirmare iliud non definit narratipne qua- 
mdam felicium curationum , quas folo regimine 
tigerante, medicamentifque acefcentibus, atque 
tifepticis praeftitit. In Anglia vtique, vbi viftu Rathttes 
maliy vinoiis liquoribus et regimine calefaciento fin^ants!!^ 

frequen- 






542 



OX FEBRIBVS 



frequentiite abutt fortafle folent puerperae, necla* 
tis munditiei corporis ftudiofae videntur, etpl^ 
rumque anguftioribus, parumque aere perflatis ca- 
hiculis induduntur, in primis plebejae, etnon 
opulentae, faepe eas ex hac cauffa febribus mtis^ 
et putridis corripi , verlfimillimum eft. At, (juia 
tion vbique, nec vniuerfim ejufmodi vitae regimcti 
obtinet, idcirco abiurdum plane effet credere, 
puerperas ifto dumtaxat febris genere peculiariter, 
et vbique confli£i:ari. Vidi equid^m ipfe nonfemel 
• foeminas contraria omnino ratione viuentes, gn- 
vibus hifce febribus obnoxias, alioque curatioi 
genere, quam quod wmitevs ptoponit, egentes, 
vt fanarentur. 

• tf) L. c. Poft-fcript. f. 377, et feq, 
b) L. c. fitl, 3. Mtic. 2. p. 209. ^t fiq. 

§. CCCCLXX.' 

Ana afi" Praeterea etfi magnam in hifce cauiEs, f& 

j;^*^^^J^^"wHiTEVs adduxit, nocendi poteftatem ioi/tlff^ 

vltro concedam, non ita tamen celeriter abiiscot- 

pus a^ci pofle videtur, vt primo mox die, v&^' 

tero a partu, quod faepe euenbe cum hvlmio, 

I.SA1C10, aiiifque whitsvs ipfe haud negat, ^ 

brem mali moris excitept, nifi dyfcrafia jam ^f' 

humores ante peccauerint, aut corpus gaftrica U' 

burra, aut biliofa colluuie feateat , aut aliuni^^*' 

cochymicum fit, aut aliter male aflFefium. ^f 

fefto fuo jam tempore cognouifle videtur *|J^^' 

^ Kivs medendi fcientia, et vfu multis recentioi»^^ 

licet theoreticis difciplinis elegantius inftniffi^j^ 

i^Wi//j perpolitis, anteferendus. Is enim, poft enumffj* 

w/'.{3>^*5 caufias, ex qUibus puerperis febres putriiae ) 

^•«//«•^Wj.fuperueniunt, et comprehaiik in illis locbio^ 

fuppreflione, aut immihutionei ficinquit:^»^ 

. rite Jiugntibus locluif febris .ariatur y illaml^^^^ 

hu0^ 



C017TIN. RBMITTSNT. 543 

iumorum apparatUy vet ex diaetae erroribw prouenit, 
Praui humores ex partur labQribus , ac doloribus dgi* 
'ati calorem , et putredinem facile concipiunt , febrem^ 
jue excitant a). Quod vero attinet ad diaetae erro- 
es y quoniam et de his mentionem opportune fa- 
;it, e re erit hic ipiiflima ejus verba referre ; Diae- 
ae errores variis modis contingere poj/unt. Ac pri* 
num in viEtu , in quo puerperae plurimum peccdre fo* 
tnt^ pluribus^ et copiofs ferculis fe fe ingurgitantes^ 
me fufficienter eoncoqui non pojfunt^ et in corpore 
mtredinem contrahunt. AUer error committitur^ 
lum puerperae frigido aeri (Hoc probe notent nijnii 
rigidi regiminis laudatores) fefe imprudenter expo^ 
lunty praecipue vrgente febre exlaSfe, quae per fudo" 
es , et diaphorefm folui confueuit. Afrigore autem 
mbient^ incaute admijfo diaphorefis impeditur: vnde ^ . 
It, vt febris illoj quae per fe falutaris erat^ et pau^ 
is diebusceffatura^ in putridam, et^periculofam mu* 
etur. Imo interdum febris haec in ipfo pariendi 
empore, aut etiam prius vno, vel aitero^die puer-- 
leras inuadit, quod ex hiftoriis Hippocratis ipiius, 
t ceteros praeteream , conftat ; vnde facile dedu« 
itur neque a ia£le, ueque a lochiis, neque a per* 
erfo puerperarum regimine femper ejufmodi ma- 
Lim deriuare. 

*) Patridae febres eo fenfa hic accipiantur, qoo a Ga- 
enicis acceptas fuipra tradidimus. 
a) frax. med. lib, XK cap. 24. §. 6- 

§. CCCCLXXI. 
At praeter humorum antecedentem iiykt^Sinm^Aiiaecaugai*, 
: putridum, aut biiiofum in primis viis apparatum> 
it fubitam diaphorefeos , aut lochioxum repulfio- 
5fn , aliam vir probatiflimus caujfam fatis frequen* 
m febris puerperarum commemorat , portionem 
delicet aliquam fecundinarum , vtero adhaercn- 
ai, aut fans^uinis grumum^ aut aliud quid praeter 

naturara 



544 '^^ F£BIIIBVS 

4 

naturam poft pftrtum in vteri cavo relidam, et pu< 
' trefcens , vnde lochm virefientia , tnate okntia et » 
daaerofa profluere foient. £z iiis quippe non rno- 
do vterus computrefcit , verum totum etiamcop 
pus putridis ichoribus, halitibufque venenatisinil- 
citur, vt putridifiimae inde febres oriantur. Duo* 
^ que ezempla in vtriufque cauflae coDfinnatm 

ex HARVEf traBatu de partu in medium proleit 
perquam iibi accommodata. Nec vnus kitirivs 
WiWfiMs ad talia docet. Similia , et prope eadem a viiu* 
^2i*" sio a) traduntur, et probantur. Nara hanim fe- 
briiun cauifas enumerfins , primo affuniit fttm 
fanguinir diaihtjtm teoipore grauiditatis acquilitaiii; 
fecundo malas vteri afftSfiones a partu reli^as. Sli 
nifi copiofo » et continuato lochiorum fluxu tolia* 
tur, fanguinem dicit ad eflferuefcendQm, putie[' 
cen^umque ex leui occaiione promtiflimum tS^ 
imo neruorum fuccum, quafi veneno, peffiineie- 
prauari. His vero et locfdaJiJH^ et totius fofipfii^ 
depurationem smpediri , etfoetidosiUincitiiorescaa 

fanguine cbmmunicari, eumque gra»f/fr ififa^f^ 

imo moius eonuuljiuos drea vterum ineeptot^ M^ | 

aHis partibus continuaios in fanguine et fmdt vi^^ 

nationes coneitare , quae faepe in febris aat ft^ 

nem , aut exacerbationem confpirani. Nec f netent 

. alias^duas occajiones in arbitrio pati^ntim f^)^ 

faeile euitaUleSj quae kujusmodi febrem exattfffr 

lenti malam nimirum viStus rationem etj^ 

fufceptionem. A viftu enim pleniore, et ]\0^^ 

quo immaturius vtuntur, flatim j» t^^"'^ 

gr^, et magnae motefliaey atque in faf^, 

Jiiccum nutritium debito opimiorem tmrgefientwh ^ 

qtut, febriles oriuntur. Frigore vero fufcc(W 

cum intra diem vimm, aut alterum^ mt tit^i ^ 

oportuitj vejlibus induuntur^ kBoque exfarffnii^ ^ 

folum tranfpiratio cohibetur, fednon rar$l(^* 

rtp(^ 



CON:TIK. &8MXTTENT. 545 

repenfi Jijiuntur, aire ml iHerinas parfes ^enetrsknte. ^ ' 
[iuorum vtrumuis febrilem efferuefceniiam excitart 

joterit, , 

a) Defebrib. cap^ XFI. pag. 77: 

§. dCCCLXXII. 

Ex quarum opioionum varietate quifque fatis 
iDtelliget, probiabilitw non voam febris puerpera- 
!is caufliams fed fortaife aliam, atque aiiam confti- 
:uendam effe, et proinde non vnum ejufdenK ge-* 
lus, fed plura vicieri , quibus nomen iflud conue- . 
lia^, aut a fcriptojribus inditum fit^ et ^uamquam 
]uae p^ftremo loco ex riverio , et willisio 
)rolata funt, magnam veri fimiiitudin^m prae fe 
erant, in re tamen adeo^controuerfa, etdifputa- 
ionibus adhuc fubje^ prudentis efle judicium co- 
libere, nec quidquam decernere, donecea, quae a 
atione di£lan.tur, experientia ipfa comprobauerit. 
2.uare, vt, quaenam caufTaepotidimum hic locum 
labeant, i&t quaenam hinc verae morbi difFerentiae 
leducendae fint (quod plurinium fcire intereft), tu- , 

iflime patefcat; nihii opportumus, nihil aptius, 
lihil conuenientius exiftimo, quam aiiquas febrium, 
|uas puerperal^s vocaut, hiftorias examini fubmit- 
ere, vt, quidex iis probabiii ratiocinio ad qiiae- 
tiones dirimenda^ elici poteft , a pofteriori, quod 
junt, planidimum fiat. Itaque eas primum quo- mmfiok'^ 
ammo|o percurram, .quas willisivs ipfe nobis •Z^''*'*''**''^' 
sliquity deinde non nuUas alias fummatim, attin- 
am , quoad ad me fpe^iare videbitur , qugedam 
>nfe£laria, veluti fponte inde fluentia, breuiter^ 
)lligens. Septem ille puerperas , febre laboraa* 
s, diligenter defcrip(it) quarum quatuor vi mor- ^ 

exflinQae funt, binae vero feruatae. Sept^mam 
nittam, quia, cum variolas tantum paffa fit, 
oprie; ad hujufmodi difquifitionem non pertinet. 

VoLi.PM. Mm FRIMA 



N 



I ~ 



54^ OK rssiiiBVS 

♦ 

BtfimA i. PRTTUTA earum plorilHis ex cauflfs in fe1)rem incldii: 
nam et difficulter enixa eft, et SEcyHDAfiatimdie 
carnes liberalius cbmedit, et tbrtia eleftulofur- 
rexit per horas quatuon Noflie infequente malc 
habuit, quo tempore lae ad mamraas confluxii; fed 
illico difparuit ab applicito emplaftro, cui noinea 
diachylon eft. qvai^ta diemane febricitabatanft 
xacochyliae iignis circa ventriculum. qvinta 
tnajor febris , et eadem circa ventriculum incom- 
-Inoda. Lochia immiriuta, atque albicantia. hSH^ 
fiuorem dicutlt. Caput vefperi impeti coepit. Hy- 
pochondria, et epigaftrium tenduntur. seita 
acceffit linguae^ paralyiis. sbptima peftorisop- 
prefHo, et fenfuum aboiitio. ocTAVAmorsei 
ifnetaftafi, vt videtur, ad cerebruin fafta. Ex breui 
hac morbi defcriptione eruitur , febris multiplicein 
originem fuifte , nempe faburram primarum n- 
rum , iac repente repulfum et lochia imminuta. 
Febris ergo primum gaftrica exftitit, quam deijiie 
lac repulfum , et lochia retenta funeftiorem d&' 

Sykria a. derunt. Febris fecundo loco defcripta cani»ffl 
procgumenam habuit prauum humorum app«*' 
tumex viftu infalubri, et vita defide praecedente ). 
tkhtia die tantummodo acceflit; cuimoxdiar* 
rhoea fuperuenit. Ad hanc fiftendam die ^«xta 
adhibita fuere remedia adftxingentiil, quaeaiuufl)) 

' vterique purgamenta imprudenter, et pracpoite 

cohibuerunt. Hinc febris intenditur cum t^j^^ 
et crebris pefloris oppreflionibus , atqueifft^^^ 
gutturis veluti praefocati fenfu. skftim^PJ" 
viora omnia, licet aluusiterum laxaretur,etlocw>) 
jparca tatuen, redirent. Bemum accefleruot tinni' 
tus aurium , fenfus quidam capitis praeter modttfl^ 
turgentis , fubfultus tendinum , fubitae totius cof- 
poris concuffiones conuuliiuae, et non a die mws. 
Metaftaiis ad praecordia prjimum, ismde ti cs^ 



f 

\ 



COKTXir. RBMITTXNT. 54^^ 

Erat febris gaftricd - putrida ^ quam diarrhoeae, et , 
iochiorum fuppreflio lethalem fecit. Tertia ob- 
feruatio eft febris cujufdam, quae fine vllo roorbido ^i^^ h 
apparatu vefp^re diei qvartas, cum in prandio 
ix carne pulK plus debito puerpera comediffet, eanl 
inuaiit cum vomitu, et iochiorum c^lfatione. Die 
Q V 1 N T A . foiuta eft aiuus , et lochla copiofe iterum 
fluere coeperunt, iic vt paucos intra dies aegra 
perf e£fce conualuerit. £n ezemplum febris gaftri- 
cae purae, et benignae ex intempeftiuo carnium 
efu. Quartae veroaegrotae hiftoria eft hujufroocU. Ml/Mi4i 
A die partus vfque ad feptimam puerpera carnibus 
femper vfa eft, et quotidie e le£lo furrexit; septi-- 
MA autem die febri corripitur. Hinc lochia inuni« 
nuta. No£le dkcimae delirium; lochiorum fup- 
pre^o ; conuulfiones. Obiit die proxima poft al* 
vum fponte laxatam. Qbi copia^ frigus fufceptum, 
atque hinc tranfpiratio cohibita cauftam febri de- 
dere ; quae a principio exigua fuit cum pulfu paruo, 
malignarum inftar. , Lochiorum accedens fuppref- 
fio exitium attulit. Num haec gajlrico^tochialif 
vocanda eflet ? Quinta in febrim incidit ex lochiiS) ^fi^ i» 
et diarrhoea per adftringentia temere vfurpata co- 
hibitis: fed vtraque euacuatione reuocata febris 
breui defiit. Fuit ergo gajlrico ■ tochialis benigna. 
Verum paullo fuiius exponenda eft fextae aegrotan- 
tis hiftoria. Puerpera die a jpartu altsr a cum fe ^*^ ^* 
{fi pedes fupra le£kun erexiuet, frigus ad pudehda 
pHmiiit. Hinc lochia continuo fubftitere ita, v^: 
aliquid ferofi humoris ex vtero ftiilare pergeret. 
KRT1A acceflit febris, et dolor pleuriticus cum 
uto cruento. Quarta cun£ia verae pieuritidis 
mptomata. Tunc fanguinis vnciae fex e brachio 
tra^ae cum leuamine, quod decem horas conti- 
alTe dicitur. At npfle recruduit dolor pleuriti- 
s* Manc qvintax iterum fanguis ad vncias 

Mm a quatuor 



1 . , — 



54$ !>■ FKBRIBV8 

quatuor e brachio miflus. Dolor imminutus, et 
facilior refpiratio. Remediis prole3us fudor eft. 
Dormiuit. Sed poft fomnum pulfus inuenitur fre- 
quentior, et languidior. Superuenere fubfultils 
tendinum cum delirio. Die qvinta mors/ vigiati 
quatuor horis ab iterata phlebotomia. Dubtum 
quodammodo videtur» num pleuritis gangraenai 
^rminata mortem fola attulerit, an vero etiam 
metafta{is ad cerebrum aliqua eidem fe adjunicerit. 
Illud omnino certum eft, morbum fuiffe pleuriti^ 
dem ex lo.chiis repredis, atqueaberrantibus; et 
propter humoris prauitatemi aut nimium retarda- 
tam fanguims miifionem, cito in gangraenam 
tranfiifle. 

*} Febrem puerperalem ex morbido Immorum appari- 

tn, ti^mpore grailidttatis acquifito natam dercribit etiam 

BAYM. jo. FORTis (/. Cr^ et do£^e, vt folet, commentatar. 

Narratio (ic habet: „Multer gratiida trigeGmum annam 

•,agen$, heparis calidiocis , gracili^ habitus, et potias ca- 

3iCochymica, toto geftationis tempore frudibus, et aliis 

^praui fucci edutiis vfa, tandem nono menfe pepetic 

jjfiliam; et, purgationibus recundnm rationem feqantiSi 

^nihilominus tertia die , acuta febre correpta eft cum hy- 

sypochondriorum , et capitis doloribus, vigiliis, iiti mole- 

^>fta. Cum vero obftetrix exidimaret febrem hanc fuiiTe 

„la£lis, cum tamen feptima praeterierit ^iesapartu, qaa 

'^febris cum horroribus inualuit , adeQ yt node elapfit de* 

„lirauerit mulier, poft diminutam lochiornm expurgatio- 

„nenti , mutata opinione , credidit , febrem aliunde pro- 

iivenire pofle. Et ideo etc/' In epicrifi vefro aitri*'^'* 

da haque cenfenda eft, nec ex bckiorum retentiom% 

fotius a morbofo apparatu , ab humoribus cacochymmt^ 

dis, et vtroque modo biliofisy a fanguine alienis^ mvaojo 

genere corruptis etc. E?c apparatu etiam morbctfo p^aece- 

dente videtur in febrim incidiife illa apud HippociaieflD 

^picratis vxor, qnae, cum> indaret pam^ , duobua di^us 

ai^te partum rigore vehementer correpta fuit, tertiopepe- 

rit filiam feliciter cum ceteris omnibus fecundam cado- 

nem ; fecundo vero a partu die febris vehemens cnm oiis 

ventriculi dolore, et muliebrium exacerbata eftetc EfitLl 






coNTxir. nsMiTTsirT. '549 

feS. ^. Aegr.V. Nec fertafie aliam origitieni hdmir fe- 
bris, quae prehendit Dromeadae conjagem fecunda die» 
poflquam fiiiam enixa eflety et alia Omnifa fecundum ra». 
tioiiem eueniiTent. Epid. Hb. i.feEi. ^. Aegr. XL 

' §. CCGCLXXIII. :. 

Ab obferuatioflibus wiT.f.^sTT tranfeo a3 eas, oj^fev»^. 
quas wHiTEvs enarrauit ad calcem fui opufculi,^'^'* 
Exdant ibi quidem complures, fed ex iis nouem fo'^ 
lum vere pertinent ad febrem puerperalem ; nam 
prima, decima, -4uodecima, et reliquae fequentes 
circa alios morbos verfantur. His igitur, vti a 
noftro inftituto alienis, praetermiffis, incipiam tdox 
a fecunda, eamque in cothpendium redigam, fic 
tameri, vt quaeorigini, et naturae mdrbi fignifi^ 
catidae vaient, minimeomittantur; id quodetiam 
in ceteris deinceps recenfendis ad aihuffim praefta- 
bo. Obferv. 11. Mulieri cuidam poft facilem, na* OhferQ. u 
turalemque partum, et poft a:dhibituth regimen ni- 
mis calidum fine vila aSris, in quo decumbebat, re- ^ 

nouatione,- et poft obortos inde affiduos fudores, 
fuperuenit. diarrhoea cum torminibus ventris, et. 
fignis acidae cruditatis circa ventricuium: idque 
contigit die a partu qvikta. Eadem die febris; 
lochia cbpiofa , fed iadknodum foetentia ; et lingua 
alba. Fcbris, diarrhoea, ct tormifia diu protra- 
huntur. Foetor ingens vndique erumpit. Regi- 
mine refrigerantci aere cubiculi faepius renduato, 
jpecacuanha , ct d^thum cortice peruuiano curata 
eft. Cauffa autem fuit cacochylia primarum via- 
rum c6m putrida fanguihis diftblutione. Febris 
inde genita cur non dicenda erit gaftricO' cotlsquant^ 
iixie gafrico-putrida? Obferu. IIL Cubiculum ni- Okfirv.^ 
mis occlufum, et calens. Lochia foetida. Dife 
QviNTA dolores vehemehtes in imo ventre. Ab- 
domiais tumor, inflatio, tenfio, au£l;a fenfibilitas ; 
frequens dejiciendi defiderium ; tenefmu^ permole- 

Mm 3 ftusy 



JSfo 



]>B FSB&X«T« 



ftus, egeftidnes.paucte; puUus creber ;' lingoa alba; 

demum cibi faftidium, vomitus, atque alui pro- 

fluuium. 8KXTA primum lochia iifluntur. Tum 

etiam lac in mammis minuitur. octava lac, et 

lochia redeunt, et febris derGnit. Caufla eaden 

^fiTQ* 3* cum priore, et idem morbi genus. ObfiruatM 

Frigus in partu fufceptum. Die sbcvnoa ciiai 

vefperam f ebris, et tormina ventris. t s a t i a lio^ 

ror, calor, «tque alui exqrementa cooipaQt 

Q V iNT A horror vehementior ; alui flujcus cum tor* 

minibus; deje£liones acres^ calidae, exurentes. 

SBx^A alui ezcretio copiofior;. lochia pallent, et 

mammae detumefcunt ; non tamen lac omnioo 

euanuit. cbptima idem alui profluuium. Febris 

minor. octava dejeiHones rariores, parcioref* 

?ue. Hinc lac vberius in mammis. boma morbi 
nis. Patety febrem ez perfpiratione cohibita, et 
* parua primarum viarum biliofa colluuie ortam eHe. 

^tfitif. 4. Itaque gajlrka pura. lObferv. V- exhibet hiftoriam 
febris miUaris, flue morbi ex miafmate miiiaricius 
cacochylia gaflrica complicati, qui non puerpetioif 
fed ytero gerentem juuencuLam fexto gefiadoioi 

O^flrv. §. menie corripuit, vnde abortum pafla eft. Obfft^ 
yi. oftendity quantum poflit regimen relrig^i^ 
abftinentia ab omni vi£lu animali, et fru&uia 
acefcentium vfus. His enim adjuroentis /firir ^ 
hofa nrdensy quae prope imminebat, valida piop 

Chfirv.fi. fataeft. Ohfervat. yij. prima a partu diedfl* 
ve^ram horror, qui postkh a etiam die r^ 
^sHTiA ingens vomitus, et diarrhoea cuaii<il^ 
^apitis^ lumborum, ilium, et ea infimae partisvj; 
dominis teniione , vt prae dolore non pateretur i< 
- / tangi. Q V AR T A acceflit fitis ^ calorque. P^^ 
erat celer, lingua aiba, lac paucum, lochia fupp[^'^^ 
jBBXTA folo regimine refrigerante^ aeris purii ^ 
recentis acceflu^ et yitato canuum jure lebiis ^ 

Qt0f 



.t 



tONTISr^ IIBMITTXNT. 55* 

omnibus fymptom^itbas d«cd!] t; &c iit ipib fer- 
ine ortu rcprcffa eft febris^ quam gaftrica, ct putris: 
fafcurra excitauerat. Obferv. VIlL Magna haeOV^n». 7. 
m orrhagia vteri ob placentam retentam. Quinqu6 
pofl hoFis ea manu chirurgi extrafla eft : hinc hae^ 
imorrhagia iilico oe&mt. tkrtia primum hor<* .>. 

rcar; calor deinde> d^nique fudor. scpTisfA ae* 
ceilio iimilis eodem ordine. nona^ vomitus cre** 
b«r; naufea; fitis; cibi faftidium ; pu|fus»paruust' 
c^errtmtts; iingua ad latera albicans, in .medio: 
fu&a, et ficca. Aegra la£l:abat. Abdom'e6 ita do-* 
iebat) vt ta£lum non ferret^ Lochia fatis cppiofe 
ftuebant , fed putrida , et foetentia. A partu ad. 
Kanc vfque diem ex aluo nihil prodierat. Conti-, 
tmuus ie^uii calor» .et feruidi potus tfus nbn modo 
eam adftricliorem reddiderat,- .verum etiam excre- 
menta ad putrefcendum expeditiora, eoque magis, 
quod iu paluftri ioco,.. a^ue obfoleta domuncula 
foemina haec ruri degeibiat; Curata eft emeticis, et 
aluum la:uintibus^ NuUa hic la£Hs metaftafis accu* 
fari potuit ; nam vbera infanti porrigebantur. Ne- 
que ioohiorum retentio, qiiia fluebant fatis copiofe* 
Igitur potius faecum inteftinalium copia, et putri- 
da cacochylia. An aiiquidetiam corrupti in vtero ? . 
Longior. placentae in eo ftiora, et fubfeq^ens lo* 
chiorum foeto^ fufpicionem non leuem mouet. 
Neque ab hac diffimilis eft Obferuatio IX. in qua Ohferv. s. 
eadem curatio morbjum 'd^uicit. Obferv. XL EsiOhfirv. ^ 
reterita per tres dies in vtoro placenta, ibique cor- 
rupta, febris putridiffima cum puftuUs. miliaribus 
orta eft, quae die viossima sscvnda a jpartu 
muli^em rapuit. 

§. CCCCLXXtV. 

Hae quidem obreruatiohes propofito fatis efle c»fitaern 
poffent, nifi fcbri puerporali faepe, Ueet per epige- W>'«^ 

Mm 4 . nefim, 



I 



$f± DB FBBKIBV8 

nefiin, miliaria exanthemata adjungerentiir, itaTt 
tum febris ifta miliaris puerperarum appellari foleat. 
Itaque non me pigebit feptem alias hUlorias, quas 
nuperrime a*ASTBi.L£iiiva a) edidit, fuperioribos 
adjicere, quo melius varia hupfcemorbi origo^ et 
jUgra I. natura expendatur. Obferaatio L Mane quaelun 
mulier peperit feliciter. Vefpere terrore repenb- 
no lochia fuppreflfa. Hinc horror totius corporis, 
fuiFocatio, pedoris anguffia. Node garrulitas; 
fn^mo intercifus, dolor capitis, ^t lumboruin; r^ 
fpiratio iaboriofa; ocuii rubri, {bintillantes; pul- 
fus durus , plenus , f requeiis ; carotidum micatos 
validiOres ; cutis ardens , * et latls maculis rubris 
notata ; iitis inexpiebtUs. Quae omnia partim ter* 
rori) parttm cale&cientibus, et vini potui, quibusad 
difcutiefldum horrorent vfa eft, -accepta r^errid^ 
bebant. His acceffit detirium ferox, et pauUo poi 
exanthemkta ettam milial^ia.' Repetita fanguinis 
miffio opem' tuiit, fic vt die iio»ir, lochiis copiofe 
fluentibus, et mente omnino reftituta, treski^ 
extra ledium iine lan^ore manere potuerit. ^ 
bitari non poteft, quin lochiis fuppreifis, etftti- 
guini vehementius , et copioitus ad caput im&^ 
tribuendum fuerit id febris genus, cui fortaffefi^^ 
nitidif tothiaHs nomen non male cdnUeniret. 

$. CCCCLXXV, 

At^rB 2. Obferv» Fl Poft partum vndique facilem, (^f 
turalem , lochia admodum parce fluxerunt. ^ 
non iatis bene habuit puerpera vfque ad&^k 
XIV. *) 5 imo iine euidenti alia cauiTa noae tojtt!» 
diei correpta eft acutiifimis doloribus imi vcotns, 
quos comitabantur voiriitus^ crebri , et vehcwcfl' 
tiifimi. Mane poftero alta voce conqucritur, tt' 
que ejulare cogttur. Pulfus erat {)aruu5, tardus, 
et valde contra£ius; extrema frigida^ nw^W 



CONt>IN< » Kran T TiK N T.' 



S?J 



jreffa ; vcnter fubtumidus , non tamen tadiu indo* 
efcens; magna Tpirattdi difficultas , et demum ve- 
iculis miliaribus, quae ]am ab aliquot diebus eru-' 
lerant, > totum corpus conrpeffutri. Nihil iafiis 
n mammts a partu ad hanc vf«|ue dtem apparuit, 
lec vila febris, quam laSteam dicunt, praecefferat. 
5anguinis mifflone bis in pede inftitiita , pqtu di- 
luente, fubacido, baineo tepido totius corporii 
iiu, et pluries adhibito, tartaro deinde emetico» 
]uo muitum purgata ell,. et demum lochiis ireuo- 
:atis , et atunde fluentibus bteui cohualuit. Coli^ 
am fiephriticam au£lor eam vocauit. ProbaKliuJ 
amen videtur, morbi cauiTam Juiffe iochioruni 
)arcitatem, atque aberrationera, faburramque in- 
leftinalem. / * 

*) HiPPOCRATES in I. ejoid. fe9, 3. aegrot. /K liffto- 
iam puerperaei quae decima quarta die febri prehenfii 
)il, laedhice, vffolet, fed aecuratiiBnie refert. Quaai| 
:um fimilimdihem' iubeirt qufimdam cum modo expofitai 
3on ^it inutile totatn trimrcrlbere : i« Tkafo Philitii vxo* 
m, quae filiam pejoererat^ quum purgatio fecundum nafu» 
m Ja^a ejfet^ n alias Uuiter iegeret; decima qvarta^ 
i far^tu diefeMf veheH^ens corripuit cum tigore. Ab iniiio 
}tro cor (id eft fcrobicukis cordii) dolehitt, et circa fra^ 
)orHstim dgxtnm ;*ymtdifbriim partiufn dolores: fmrgatioi 
leffauit, Vh vero, ghf^dem JuhdidiJJkty kqec quidem leuior^ 
faEle^ funt. Capitis autem^ colli^ et hmborum doldres per- 
manebant. Somni tion aderant. Extremitates frigidae. Si» 
Ticulofa erat; aluus comhifta, pauca egerebat, Vrinae ti" 
nueSf ah initio decoleres, ffiXTA Dis ad no8em mubum 
ielirauif, tt rurfus rejipifcehat. sv^PTma Jiticulofa s fe^ 
effus hilicfiy abunde colorati, ocTAvafuperriguit: febris 
Kuta^ conuuljiones multae cum dolore; multum delirabat, 
3lande fubdita exfurgebat^ muftaque cum fluxione biliofa pro- 
libant. Somni non adxrant. noNA canuulfiones. dccima 
)arum refipifcehat. VNDSClMA dermiuit; omnium recor* 
lata efi, Statim a^emsrurfus delirauit. Vrinam autem 
eddebat cum canuulfionibus ^ aceruatam; multam: illis 
lutem parum admohentibus, craffam albam , qualis eft ex his\ 
me fuhftderHnP^/vhi mulict tempore fitae , fuerm cvnturba- 

Mm 5 tae; 



\ 



5$4 l>B VlBRZBTtf 

• 

t§t; noB fitlfidikaij coloTf n cragkud» nfif» qjuiu tfiit 
vrinis jutntntorunh Taliammgebaty quaettegoviis, Qir- 
ca t^KCiMAM QVAHTAM (Uem palpitationes per tmm cw- 
fus ; fermones multi; parum rejipijeebat : verum fiatim rV' 
fus cLkirabat, Cirea dbcimam septimam voee dtjlitttk' 
tur. yiOEsmA mortua e)f. CL MfCRCVKiAUS in coa* 
mentftrio ad hanc hiftoritm pmat, purgaMonem ihtiQi 
partu fecundum' naturam quidom fadam fiailTet fed U- 
quenribus diebus jufto parciorem, (ic ?t non ruffeceiit. 
Ex ea itaque deficiente mullerem demum in febrim inci- 
diile, qnae cauflam haberet inflammationemvteri, atqne 
hepatis , a lochiis retentis , et aberrantibus pTofedafli. 
Uemitritaeae ei itomen 4edit Verum non defuit biliofs* 
rum buiporum apparatus, ex quo Cebris lAa magnimp 
tem denuari poITer. 

§. CCCCLXXVI. 

4^a !• Obferuatio IIL Toto grauiditatis tempore vale* 
tudo aduerfa, praua vi£fcus ratiO} febricula diutnT' 
na. ]^oft partum lochia primum copiofa, deiaic 
parca, et lenta *)• Lac viic vUum ^ etfi vberaab 
r^fante fugerentur. Pleramque extra ie£lum ^ 
pera exftitit, fic vt iefti, aut cubiculi calor iicx^ 
non nocuerit. Die decima a partu aeri hQOiH^ 
licet breui tempore,, corpus ^pofuit. . Moxooilfi 
infequenti vehetnens febris eaminuafit» .HiiH;l<^ 
chia, quae adhuc ftiilabant, omnivio fi^^mBntor. 
DioosTKRA otnnia ingrauefcunt ; pulfus paruiis, 
durus, frequens, obfcurus, compreUus; ciitisar* 
dens, quamuis afliduo madore perfufa; paruisTefr 
culis cryflailinis di(kin£la; daput in Utus reiifll»* 
tum; oeuii fqualidi; lingua aridaf nmroroie^^ 
cidae ; refpiratio anxia ; fubobfcurum dclin* 
difficilis/loquela ; pe£hls oppreffum; bracKa^^^ 
illuc ja£);antur ; et manus floccos conquirunt' ^ 
ter haec abdQineii moUe cra^, et doloris expers. 
Peftori, et capiti egregie fudcurrit fanguinis e ped* 
miflto, qua pulfus etiam elatiores, majorcfquefa» 
funt. Reliquam curationem perfe^it ^^gAtio, ^ 



CONTISr. REMITTSlfT. S5S 

kulta biliofa, et putrida eduda fuerunty et fudor 

irgus, et lochiorum flujcus, qui breui reuerfus.eft. 

Lc paucos intra dies fanitatem omnibus numeriSt 

bfolutam confecuta eft , fi laflis prouentyim exci**^ 

ias, qui nullo modo reftitui pQtuit. Gorpus pra- FehHt a 

is humoribus jamdiu fcatebat *) ; neque lochio '^* ^^ 

um copia» aut alui fluxu, aut fudqribus poft par ''''.^'' f^ ^^: 

um IJitis expurgatum eft. Acceffit ex a6re humi^JJJ,."'"*' 

io, et frigido infeniibiiis perfpirationis interceptio^ 

|ua febris iilico mota eft. Nec eft, vt opinor, cur 

liae cauftae dubiae , aut incertae arguantur. ... 

*) Apud HIPPOCRATEM (epld. III. te&. 3. aegr. 2.) ex- 
tat hiftoria puerperae, qnae tetnpore geR»xion\s febriadt^ . ^ .. 
tfuic, et poft partum, cum purgatio fa8a nM effa, acitt»^ 
wridafthre tirtiadie correptk eft. Cauflae fere eaedeia 
berunt ac In tnodo expofita, fed grautoresy et pernicio-^ 
iores , ita vt non tnodo diu febribus continuis^ acutis^ hot^ 
idis oim petGmis fympcomatibus eonflidau iic, vernn» 
itiam poft varias in meliuSj et pejua mutationes o£loge(t« 
n tandem die obieric i 

§. ccccLxxvn. 

Obferp. IV' SEXTA a partu die ita res fe habe- Aft^a 4» 
bant : puifus plenus , durus, frequens, inaequaiis^ 
lingua afpera, et iicca; cutis madida cum puftulis 
vbique miliaribus albis ; pe&is non nihil impedi- 
tum \ abdomen praeter modum diftentum, et fum« 
mopere ta£lum prae dolore refugiens ; vrinae pau- 
cae, etrubrae; aluus adftri£la , iitis ingens ; 'hor- 
rores, et acce(Ik)nes crebrae in primis poft febris 
tadeae inuaiionem. Lochia primis diebus parca^, 
tunc penitus deficientia. Caput tamen liberum. 
La£lis exigua in mammis fecretio. Ex his accitus 
medicus conjecit> morbum principem efte vteri in-^ 
flammationem. Itaque fanguinem bis intra paucas 
tioras ex brachio mittendum curauit, et potui ferum 
iadis dedit. Hinc ^citi^me abdomeQ detumuit^ 

aluus 



I ♦» 



$SS DK FSBRIBVf 

atuus laxata e(l, bilioiis multis de)e£lis ;iochla itB* 

rurn abunde fluxerunt^ et omriia ad priftinum fecuo* 

dae raletudinis ftatum intra tres, vei quatuordies 

redienint. Non equidem hic difcepta